Inhoudsopgave
Thema 1 – Inleiding................................................................................................................................3
Onderneming en verhouding tot rechtspersoon............................................................................3
Beroep en bedrijf............................................................................................................................4
Handelsregister...............................................................................................................................4
Kenmerken van een rechtspersoon................................................................................................6
Thema 2 – Algemene bepalingen en leven van een rechtspersoon.......................................................7
Algemene bepalingen.....................................................................................................................7
Fijne gedragsnormen......................................................................................................................7
Concernrechtelijke begrippen........................................................................................................9
Leven van een rechtspersoon.........................................................................................................9
Nieuws van de dag – Stichting hulptroepen alliantie....................................................................10
Doeloverschrijding (2:7 BW).........................................................................................................11
Toetsing van besluiten..................................................................................................................12
Thema 3 – Vereniging, coöperatie, owm en stichting...........................................................................14
Vereniging.....................................................................................................................................14
Coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij........................................................................15
Stichting........................................................................................................................................16
Thema 4 – BV/NV, aandelen, kapitaal & vermogen..............................................................................17
Functie en kenmerken NV & BV....................................................................................................17
Oprichting, statuten statutenwijziging.........................................................................................18
Kapitaal en vermogen...................................................................................................................19
Vermogensbescherming...............................................................................................................20
Kapitaalvermeerdering, emissie (2:96/206)..................................................................................22
Aandelen.......................................................................................................................................22
Thema 5 – AVA, beschermingsconstructies en oligarchie....................................................................24
Stakeholders value.......................................................................................................................24
Kernbevoegdheden AVA...............................................................................................................25
Certificering..................................................................................................................................28
Thema 6 – Bestuur en raad van commissarissen..................................................................................30
Het bestuur...................................................................................................................................30
Dubbele band bestuurder/vennootschap.....................................................................................32
De raad vaan commissarissen.......................................................................................................33
Bestuursmodellen.........................................................................................................................36
Thema 7 – Vertegenwoordiging en tegenstrijdig belang......................................................................36
1
, Vertegenwoordiging.....................................................................................................................36
Tegenstrijdig belang.....................................................................................................................38
Toetsing van besluiten..................................................................................................................39
Thema 8 – Structuurregime..................................................................................................................41
Structuurregime...........................................................................................................................41
Thema 9 – Aansprakelijkheid................................................................................................................44
Interne bestuurdersaansprakelijkheid (2:9)..................................................................................44
Bestuurdersaansprakelijkheid in faillissement (2:138/248), doorbaak rechtspersoonlijkheid.....45
Externe bestuurdersaansprakelijkheid (6:162), quasi doorbaak rechtspersoonlijkheid...............46
Afgeleide schade...........................................................................................................................46
Thema 10 – Medezeggenschap............................................................................................................48
De Ondernemingsraden................................................................................................................48
Thema 11 – Enquêterecht en andere regelingen.................................................................................50
Enquêteregeling...........................................................................................................................50
Geschillenregeling (2:335q t/m 2:343c)........................................................................................52
Uitkoopregeling bij minderheidsaandeelhouders.........................................................................53
Thema 12 – (Grensoverschrijdende) herstructurering en overname...................................................54
Grensoverschrijdende herstructurering.......................................................................................54
Uitkoop.........................................................................................................................................54
Thema 13 – Personenvennootschap....................................................................................................55
Soorten personenvennootschappen............................................................................................55
Oprichting en inbreng...................................................................................................................56
Besluitvorming en vertegenwoordiging, aansprakelijkheid..........................................................56
Winst en verlies............................................................................................................................58
Ontbinding en voortzetting...........................................................................................................58
Aansprakelijkheid bij uittreden en toetreden...............................................................................58
Random onderwerpen en tentameninformatie...................................................................................60
CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive/EU Richtlijn) / ESG..............................60
Gang van zaken op de AVA...........................................................................................................60
Tips tentamen...............................................................................................................................61
Vraag voor tentamen (jaar 2024/2025)........................................................................................61
(Strik)vraag tegenstrijdig belang (jaar 2023/2024).......................................................................62
Beloning van bestuur, 2::245 BW (niet behandeld in 2024/2025).....................................64
Enquêteprocedure, 2:345 lid 1 BW (niet behandeld in 2024/2025).............................................64
2
,Thema 1 – Inleiding
RP (BV)
Rechtspersoon = vondst van het recht, met de organen als het bestuur, De
de rechtspersoon
algemene
vergadering van aandeelhouders (AVA, iets als een ALV), de raad van heeft een
commissarissen (RvC) of raad van toezicht onderneming
O.ing
NB: de OR is géén orgaan
Relevante wetgeving: 2 BW, Wet op de Ondernemingsraden (WOR), de Handelsregisterwet (Hrgw),
7A BW (maatschap), Wetboek van koophandel (15-34, VOF en CV), EU-richtlijnen (CSRD en CS3D).
Onderneming en verhouding tot rechtspersoon
Van Schilfgaarde: onderneming = een organisatorisch verband gericht op duurzame deelneming
aan het economisch verkeer.
In specifieke wetten wordt de omschrijving soms wat aangescherpt:
Art. 1 lid 1 sub c WOR: onderneming = een elk in de maatschappij a) als zelfstandige eenheid
optreed b) organisatorisch verband c) waarin volgens ovk/publiekrecht arbeid wordt verricht.
o Organisatorisch maar ook zelfstandig: dus onderneming is los van rechtspersoon
o Belangen van de werknemers (ook bv. ambtenaren) staan meer centraal, want er wordt
arbeid verricht. 7
o Art. 1 lid 1 sub a SER Fusiegedragsregels: definitie gelijk aan WOR; bij fusies moeten
gedragsregels nageleefd worden, zoals vakbond betrekken bij overleg over fusie.
Hrgw: onderneming = een bedrijfsuitoefening met winstoogmerk (HR Stichting Accountants)
o Bewust geen definitie, want de praktijk moet verder een ruime invulling geven, je bent
dus snel inschrijfplichtig (5-7), ook beroepsbeoefenaars die hun beroep bedrijfsmatig
invullen.
o Bedrijfsuitoefening = geen beroep, maar een beroep kan je al snel bedrijfsmatig
uitoefenen
o Winstoogmerk = het op commerciële wijze deelnemen aan het economisch verkeer
op het moment dat je een stichting bent maar je neemt op commerciële wijze
deel aan het economisch verkeer en jouw ideële motieven zijn te vaag en
daarmee moeilijk te onderscheiden van zuiver commerciële bedrijven, dan
voldoe je aan het winstoogmerk (HR Stichting Accountants- en
Belastingadviesbureau NCB)
Dus: organisatie, bedrijf, continuïteit, deelname aan het economisch verkeer, winstoogmerk, arbeid
Er zijn drie benaderingen te gebruiken voor de verhouding tussen vennootschap en onderneming:
1. De reële benadering, ‘hebben’
Onderneming wordt gezien als vermogensobject, hetgeen niet één goed is maar het
totaal van goederen, rechten en feiten en omstandigheden zoals goodwill
De rechtspersoon is rechtssubject, zelfstandig drager van rechten en plichten. De
vennootschap is verplicht te leveren, de onderneming niet. De onderneming kan dus
ook niet failliet gaan.
2. De instrumentele benadering, ‘drijven’
De onderneming staat in dienst van het doel van de eigenaar, zoals de NV NS als doel
heeft winst te maken met personenvervoer
3. Institutionele benadering, ‘in stand houden’
De eigenaar, de ondernemer, houdt de onderneming in stand, waarbij de onderneming
een zekere mate van zelfstandigheid heeft; hij volgt daarmee niet blind wat de
ondernemer wil. De onderneming wordt in deze benadering gezien als een organisatie.
3
, i. NB: de onderneming is geen rechtssubject, maar wel een instituut
Een voorbeeld hiervan is te zien in art. 1 lid sub d WOR
Kapitaal en arbeid hebben even grote bijdrage in het ondernemingsbegrip, ze zijn gelijk
aan elkaar in het kader van zeggenschap. De vennootschap mag de onderneming
drijven.
Beroep en bedrijf
Het onderscheid tussen beroep en bedrijf is niet goed te maken. De begrippen sluiten elkaar niet uit.
Beroep
o In de geestelijke sfeer (onstoffelijk, idealistisch): vaak vrije zelfstandige beroepen.
o Persoonlijke kwaliteit van belang: artsen, notarissen, belastingconsulent, portretschilder
o Criterium bepaling beroep: wat is de algemene gangbare maatschappelijke opvatting?
Bedrijfsuitoefenaars zijn de kleermaker, de timmerman, de winkelier, de
fabrikant, de vervoerder en de houder van een café.
Bedrijfsuitoefening
o In de commerciële sfeer (stoffelijk, materialistisch)
o De betrokkene treedt regelmatig en openlijk in zekere kwaliteit op om voor zichzelf winst
te behalen (MvT)
HR Sportschool Muramatsu: bij een beroep, gaat het in het kader van de algemene gangbare
maatschappelijke opvatting om bij uitstek persoonsgebonden werkzaamheden, zoals
werkzaamheden van intellectuele of kunstzinnige aard zonder dat daarbij omvangrijke investeringen
zijn gedaan.
In casu had Muramatsu, een karateleraar, een heel bedrijf ingericht. Je kon er ook trainen en
niet altijd specifiek bij hem. Daarom was het naar maatschappelijke opvatting een bedrijf.
Het belang van het onderscheid tussen beroep en bedrijf is tweeledig:
1) Personenvennootschappen
o Maatschap (7A:1655): er is sprake van een beroep
o Vof (16 WvK): er is sprake van een bedrijf
2) Handelsregister (maar vervaging van de scheidslijn)
o De beroepsbeoefenaar is in die hoedanigheid in beginsel niet inschrijfplichtig
Maar: de ZZP’er heeft een onderneming en moet zich wel weer inschrijven
o De bedrijfsbeoefenaar is als bedrijf wel inschrijfplichtig
Handelsregister
Het handelsregister is de burgerlijke stand voor ondernemingen, het wordt gehouden door de
Kamers van Koophandel en Fabrieken. De Handelsregisterwet 2007 (Hrgw) en het
Handelsregisterbesluit 2008 (Hrgb) zijn relevant. Het is vanaf 2007/08 een digitaal basisregister
geworden, dat iedereen kan inzien.
Uit de Hrgw volgt het volgende:
Art. 2: doel van het handelsregister het register nemen we voor waar aan
o A) Bevordering rechtszekerheid economisch verkeer (rotsfunctie, vgl. openbare registers)
o B) door gegevens te verstrekken over de samenstelling ondernemingen/rechtspersonen
o C) Er is dus sprake van registratie van alle ondernemingen en rechtspersonen, waaronder
registratie van de rechtsvorm, de betrokken personen en de handelingsbevoegdheid in
naam van de rechtspersoon = een voor van gegevenshuishouding door de overheid
Art. 2 sub c Hrgw: inschrijvingsplicht
o Art. 5: ondernemingen
Wat is een onderneming? Een bedrijfsuitoefening met winstoogmerk
4
, NB: er wordt tegenwoordig snel aangenomen dat sprake is van een
onderneming, bv. bij ZZP’ers. Hierdoor veel beroepen ook
inschrijfplichtig.
Ondernemingen uit sub a zijn inschrijfplichtig, maar ook buitenlandse
ondernemingen die zetelen in Nederland zijn inschrijfplichtig ingevolge sub c.
o Art. 6: rechtspersonen (kan ook lege BV zijn, zonder onderneming)
Rechtspersonen met een zetel in Nederland moeten zich inschrijven in het
register. De zetel staat in de statuten van de rechtspersoon en functioneert als
woonplaats.
Lid 1 sub c: ook publiekrechtelijke rechtspersonen zijn inschrijfplichtig
Lid 2: de informele vereniging kan zich inschrijven, zie ook 2:30 lid 3 BW
o Art. 7: samenloop onderneming en rechtspersoon
Als aan een rechtspersoon een onderneming toebehoort, dan geldt de
inschrijving van de onderneming via art. 5 tevens als inschrijving van de
rechtspersoon.
o Art. 18: degene die onderneming drijft of bestuurder is van rechtspersoon is degene die
de onderneming of de rechtspersoon moet inschrijven.
o Art. 47: het is verboden te handelen in strijd met dan wel niet te voldoen aan een
gestelde verplichting tot het doen van een opgave ter inschrijving in het handelsregister
WED
Art. 25: belang van de inschrijving, beschermingsfunctie (vgl. ook 2:6 BW)
o A) bescherming positie van de derde: de onkundige derde mag vertrouwen op de
juistheid van de ingeschreven feiten in het handelsregister (25 lid 3).
Het gaat hier om de onkundige derde, een subjectief criterium: was de
betreffende derde daadwerkelijk niet op de hoogte? Specifieke kennis van
specifieke derde. Dus ook niet de vraag of de derde op de hoogte had kunnen
zijn.
HR Café ’t Brouwertje: hoe moet de derdenbescherming, de derde die onkundig
was, worden uitgelegd? Het checken van het handelsregister voor het afsluiten
van elke transactie is in strijd met de behoeften van een vlot verlopend
handelsverkeer. Een partij moet kunnen vertrouwen op de gegevens van het
handelsregister, ook wanneer het register niet of pas achteraf wordt
geraadpleegd. Damen stond t.t.v. de bestelling ingeschreven als eigenaar van het
Café en derhalve kon hij worden aangesproken ter betaling. Derdenbescherming
moet dus ruim uitgelegd worden.
Dus: op derde rust géén onderzoeksplicht, risico bij ingeschrevene
HR Bodam Jachtservice: de curator behoort niet tot de onkundige derde die valt
onder de bescherming van 25 Hrgw. De vordering van de curator berust op de
wet en vloeit niet voort uit een rechtsbetrekking waarop dit artikel ziet, te weten
een rechtsbetrekking op het aangaan waarvan het ontbreken van een juiste en
volledige inschrijving in het handelsregister van hetgeen daarin wettelijk
ingeschreven moet worden, in het algemeen van invloed kan zijn.
In casu ging het om de vordering tot aansprakelijk stellen van een
bestuurder, welke vordering uit de wet voortvloeit en niks met het al dan
niet sluiten van contract met de desbetreffende ingeschrevene heeft
Het moet dus voortvloeien uit een rechtsbetrekking, met wederpartij
o B) bescherming van de ingeschrevene: deze wordt beschermd tegen derden als deze alle
benodigde informatie naar waarheid en volledigheid heeft ingeschreven
2:6 BW: verplichting tot openbaarmaking van gegevens door rechtspersoon
5
,Kenmerken van een rechtspersoon
De rechtspersoon is een vondst van het recht, zodat een juridische entiteit, vertegenwoordigd door
een bestuur, voor een groep personen kan handelen. De rechtspersoon heeft daarnaast ook een doel,
een purpose. In deze tijd is ESG van belang (environmental, social, governance), bv. de AH die tot doel
heeft voor iedereen beter eten te verkopen, AH is een B-corporation. In de tweede kamer willen ze
nu graag een rentmeestervennootschapsbedrijfsmodel, een vennootschap met een onderneming die
niet als enige doel heeft winstmaximalisatie, maar ook andere vastgelegde doelen (zoals ESG).
De rechtspersoon heeft drie kenmerken:
A. Rechtssubject
De rechtspersoon is een zelfstandig drager van rechten en plichten en neemt deel aan
het economisch verkeer.
De rechtspersoon kan dus ook strafbare feiten plegen, boete is eigenlijk altijd de straf
B. Vertegenwoordiging vereist
Er zijn drie vormen van vertegenwoordiging mogelijk:
i. Door de bestuurders: 2:45, 2:130, 2:240, 2:292 BW
ii. Door anderen, aangewezen bij statuten: zie lid 4 van bovenstaande artikelen
iii. Gevolmachtigden, ingeschreven in het handelsregister
Gedragingen van personen, zoals bestuurders (maar ook ieder ander!), kunnen worden
toegerekend aan de rechtspersoon als, HR Kleuterschool Babbel:
i. De gedragingen van een wethouder kunnen een onrechtmatige daad van de
gemeente opleveren, wanneer zij in het maatschappelijk verkeer als
gedragingen van de gemeente hebben te gelden. Aangenomen moet worden
dat dit het geval is, wanneer de gedragingen van een wethouder van
onderwijs bestaan in het doen van uitlatingen in zijn hoedanigheid ter zake
van de aansprakelijkheid voor gebreken in de bouw van een in de gemeente
gevestigde kleuterschool. Het zijn van orgaan is niet vereist.
ii. Dit geldt niet alleen voor een publiekrechtelijk rechtspersoon, maar ook
privaatrechtelijk. Zie voor toepassing in privaatrecht HR Vriescel
C. Beperking van de aansprakelijkheid
De vennootschap kan failliet gaan, maar de personen achter de rechtspersoon gaan niet
failliet en zijn slechts beperkt aansprakelijk = schildfunctie, 2:64 en 2:175 BW
Dit geldt ook voor de formele vereniging en voor de leden, waar de notaris vereist is. Bij
informele vereniging geen oprichtingsvereisten, bestuurders aansprakelijk (2:29 lid 2)
Beperkingen van de rechtsbevoegdheid
De rechtspersoon kan hetzelfde als een natuurlijk persoon (2:5 BW), tenzij de wet anders bepaalt. De
aard van de rechtspersoonlijkheid brengt beperkingen met zich mee:
2:30, een informele vereniging kan geen registergoederen krijgen
2:140 en 2:250, een rechtspersoon kan geen commissaris zijn (wél
bestuurder/aandeelhouder, voor doorschuiven aansprakelijkheid geldt echter de
doorbraakbepaling van 2:11)
o Dit geldt ook voor de niet-uitvoerende bestuurders (2:129a en 2:239a)
2:7, rechtshandeling van rechtspersoon is vernietigbaar, als het doel uit de statuten wordt
overschreden en de wederpartij dit wist of moest weten.
Rechtspersoon als deelrechtsorde
Een vennootschap is een zelfstandig juridisch systeem, een eigen, autonoom georganiseerde eenheid
die wordt bepaald door: de wet, de eigen statuten, de eigen reglementen, de besluiten van de
organen.
6
,Het belangrijkste artikel is artikel 2:8, de redelijkheid en billijkheid. In lid 1 staat de aanvullende
werking van de redelijkheid en billijkheid,
waaruit vaak de zorgplicht wordt afgeleid (bv.
jegens minderheidsaandeelhouder).
Daarnaast blijkt vaak uit wet dat in statuten
mogen afwijken.
We kennen verschillende rechtspersonen, de
belangrijkste staan in 2:3 BW. Organen van
de rechtspersoon (2:78a en 2:189a BW) zijn:
AVA dan wel ALV, bestuur, rvc, vergadering
van bijzonder soort (optioneel) en de
gemeenschappelijke vergadering, géén OR
want die zit in de onderneming.
De VOC was de eerste ‘rechtspersoon’, waar zeggenschap en kapitaal gescheiden werden.
Thema 2 – Algemene bepalingen en leven van een
rechtspersoon
Algemene bepalingen
Titel 1 bevat tal van algemene bepalingen die gelden voor alle rechtspersonen die erna komen. Er
geldt een gesloten stelsel van rechtspersonen: je kunt niet zelf bepalen dat je creatie een
rechtspersoon is. Een eenmanszaak is geen rechtspersoon, wet kent een limitatieve opsomming (bv.
ook 5:124, EESV, SE). De belangrijksten staan dus in 2:3 BW. Een paar belangrijke hoofdregels volgen
uit titel 1 van boek 2:
2:5 BW: een rechtspersoon staat gelijk aan een natuurlijk persoon, tenzij de wet anders
bepaalt
2:25 BW: boek 2 is van dwingend recht, maar uitzondering soms mogelijk door eigen statuten
o Want rechtspersoon is abstract en moet genoeg handen en voeten krijgen: er
moeten belangen beschermd worden van bv. aandeelhouders en schuldeisers, maar
ook bescherming van de continuïteit van de rechtspersoon. Veel belangen
beschermen.
o Ook rechtszekerheid van belang, omdat voor rechtspersonen een beperkte
aansprakelijkheid geldt en dus voor iedereen gelijk moet gelden.
2:6 BW: registratieplicht handelsregister (zie hierboven): het geregistreerde is waar, zie ook
HR Damen/Geho: Café ’t Brouwertje)
Fijne gedragsnormen
In het ondernemingsrecht gaat het veel om open normen. De fijne/open gedragsnormen zijn:
a) 2:8 BW: de redelijkheid en billijkheid / goede trouw
De redelijkheid en billijkheid volgt ook uit 6:2 en 6:248. Uit redelijkheid en billijkheid volgt de
zorgplicht (HR), bv. jegens minderheidsaandeelhouders. Deze zorgplicht kan met zich
meebrengen dat je bv. informatie wel moet geven aan iemand die er wettelijk gezien geen
recht op heeft, omdat diegene in een beknelde positie zit.
Naast de zorgplicht vloeit uit de r&b ook het gelijkheidsbeginsel voort, zie 2:92 en 2:201 BW.
HR Verenigde Bootlieden:
o Een aantal aandeelhouders zat onder 5% van de aandelen, en zij wilden aandelen
bijkopen vanwege fiscale voordelen. Er werden daardoor nieuwe aandelen
7
, uitgegeven. Alle zittende aandeelhouders hebben echter voorkeursrecht (2:206a),
terwijl de bedoeling juist was dat alleen de aandeelhouders onder 5% konden kopen
zodat ze allemaal het fiscale voordeel konden genieten. Aandeelhouders wilden
besluiten dat voorkeursrecht daarom uitgesloten werd voor deze emissie.
o Wat is de verhouding tussen het gelijkheidsbeginsel, 2:206a en r&b uit 2:8?
o HR, 4.3.1 en 4.3.2: het gelijkheidsbeginsel uit 2:206a is een gedeeltelijke uitwerking
van de redelijkheid en billijkheid, dus daarnaast moet je nog steeds 2:8 zelfstandig
toepassen. In casu betekent dit dat je voor de emissie niet alleen 2:206a en het
gelijkheidsbeginsel toepast, waardoor uitsluiting voorkeursrecht voor een gedeelte
van de aandeelhouders niet kan, maar dat je ook kijkt of deze uitsluiting redelijk en
billijk is. Er is geen schending van het gelijkheidsbeginsel als voor de ongelijke
behandeling een redelijke en objectieve rechtvaardiging kan worden aangewezen.
Dat hangt vervolgens af van de omstandigheden van het geval.
o In casu waren er bijzondere omstandigheden, want maar weinig aandeelhouders
onder de 5% en had daarmee weinig invloed op de andere aandeelhouders.
b) Vennootschappelijk belang (geldt wél voor iedere rechtspersoon!)
= het belang dat de vennootschap heeft bij haar eigen gezonde bestaan, uitgroei en
voortbestaan met het oog op het door haar te bereiken doel (Maeijer)
o Dus zelfstandig belang, niet belangen van aandeelhouders + bestuur + onderneming
HR Doetinchemse IJzergieterij: NV had grootaandeelhouder, de commissarissen van de RvC
besluiten dat er nieuw kapitaal nodig is d.m.v. aandeeluitgifte. De DGA was het hier niet mee
eens en gaat er door zijn meerderheid in de AVA voorliggen. De HR stelt dat dit niet
geoorloofd is, want de commissarissen moeten zich richten op het belang van de
vennootschap en niet op het belang van de DGA.
o Codificatie in 2:129, 2:239 lid 5, 2:140, 2:250 BW = personen/organen moeten zich
richten op het belang van de rechtspersoon
o NB: de aandeelhouders hoeven zich in beginsel niet te gedragen naar het belang van
de vennootschap (zij mogen dus bv geld uit de vennootschap halen), maar de
ondergrens is de r&b ex 2:8 samensmelting vennootschappelijk belang en 2:8
HR Cancun: Wat is nou precies het vennootschappelijk belang?
o Cancun BV was een joint venture, 2 families waren aandeelhouders en 50/50 bestuur.
Zij waren het op bepaalde punten met elkaar oneens.
o HR: het bestuur moet zich richten naar het belang van de vennootschap en de met
haar verbonden onderneming. Wat het belang is, hangt af van de omstandigheden
van het geval. Als je een onderneming hebt, dan wordt het vennootschappelijk
belang in de regel vooral bepaald door het bevorderen van het bestendige succes van
de onderneming. Zie hiervoor bv. 2:239 lid 5 BW. In een joint venture kan het belang
ook ingekleurd worden door de aard en de inhoud van de
samenwerkingsovereenkomst en de daarbij overeengekomen machtsverdeling.
Binnen een concern wordt het vennootschappelijk belang van dochtermaatschappij
voornamelijk ingekleurd door de moedermaatschappij, het concernbelang.
Functies vennootschappelijk belang:
i. Ethische functie: richtsnoer/norm voor handelen door bestuurders en
commissarissen
ii. Emancipatoire functie: vennootschap is meer dan samenwerking tussen mensen
iii. Dynamische functie: de inhoud van het begrip vennootschappelijk belang verschilt
van tijd tot tijd en van plek tot plek, vroeger werd het belang van de aandeelhouder
als centraal punt gezien voor het vennootschappelijk belang (in Amerika
Shareholders-benadering, in Nederland kennen we de Stakeholders-benadering). Bv.
nu rekening houden met maatschappij, milieu en klimaat (CGC).
8
, iv. Beleidsvrijheidscheppende functie: als bestuurder moet je handelen in de geest van
het vennootschappelijk belang, maar daarbij geniet je grote vrijheid om het doel te
bereiken. Deze functie legitimeert het bestuurlijk handelen en nalaten. Vanwege deze
grote vrijheid, toetst de rechter slechts marginaal om niet op de stoel van bestuurder
te gaan zitten, zie 2:129 lid 1 TV.
v. Afwegingsfunctie: werkmethode om tot een ‘juiste’ beslissing te komen, bv. 2:336.
c) 2:9 BW: persoonlijke aansprakelijkheid bestuurder
Je moet je taak als bestuurder behoorlijk vervullen (lid 1), doe je dat niet dan ben je jegens
de vennootschap persoonlijke aansprakelijk voor de schade (lid 2).
= interne aansprakelijkheid, als tegenhanger voor het schild van rechtspersoonlijkheid
d) Corporate governance code (2022)
De code geldt slechts voor beursgenoteerde bedrijven en is soft law vanuit het bedrijfsleven
zelf. Uit de code volgen principes en best practices.
De code is niet dwingend, er geldt een ‘pas toe of leg uit’-principe: of toepassen van de
regels, of uitleggen waarom je ze niet toepast (bv. omdat je in VS al naar een wet moet
volgen).
Hebben deze soft law een soort reflexwerking? Dat is niet duidelijk, mogelijk inspiratie
CGC = een soort uitgekristalliseerde redelijkheid en billijkheidsregels: continuïteit, duurzame
lange termijn waardecreatie, mens en milieu, maatschappij, belangen aandeelhouders,
toezicht door RvC. Belangen aandeelhouders en lange termijn waardecreatie kan wel botsen.
Concernrechtelijke begrippen
De basis van een concern is een moedermaatschappij met een dochtermaatschappij. Het concern is
geen wettelijk begrip en er zijn geen aparte regels voor. Er zijn drie relevante bepalingen:
1. 2:24a dochtermaatschappij: moeder heeft zeggenschap en kan haar wil doorzetten bij
dochter:
a. De moeder heeft meer dan de helft van de stemrechten in de AVA via aandelen, of
b. Moeder kan op welke manier dan ook meer dan helft bestuurders
aanstellen/ontslaan
2. 2:24b groep: wettelijke term voor concern, conglomeraat van vennootschappen. 3
elementen:
a. Economische eenheid: bv. bij kredietverlening via moeder aan dochter
b. Organisatorische verbondenheid
c. Centrale leiding = moeder = holding = topholding (wetsgeschiedenis) = het
daadwerkelijk uitoefenen van zeggenschap
3. 2:24c deelneming: duurzame verbondenheid
NB: bij structuurregime heb je afhankelijke maatschappij, dat is geen concernrechtelijk begrip.
Leven van een rechtspersoon
I. Oprichting (formele kenmerken rechtspersoon)
o 2:4: notariële akte, behalve informele vereniging.
NB: inschrijving handelsregister (2:180) is geen constitutieve eis voor oprichting
HR Staalbankiers: inschrijfplicht beschermt algemeen belang en derden
Bij gebreken in de notariële akte wel opgericht, maar mogelijk ontbinden
(2:19/20)
II. (Voort)bestaan
o 2:17: de rechtspersoon bestaat voor onbepaalde tijd
III. Omzetting of fusie of splitsing
o Juridisch fuseren: BV1 + BV2 = BV3
9
, o Juridisch splitsen: BV1 = NV1 + BV4
o Omzetting (2:18): géén einde van de rechtspersoon, maar rechtspersoon in nieuwe
jas
Lid 2: besluit tot omzetting, door aandeelhouders of leden. Daarnaast besluit tot
statutenwijziging, waarna de gang naar de notaris volgt.
Lid 4 en 6: voor de stichting wordt het besluit tot omzetting door rechter
geregeld. Daarnaast geldt een verbod op winstuitkering door een stichting, maar
wat als een vermogende stichting wordt omgezet in een BV? De nieuwe BV krijgt
dan een beklemd vermogen, het mag niet uitgekeerd worden aan
aandeelhouders.
Lid 8: omzetting beëindigt de rechtspersoon niet.
Voor extra regels voor de BV en NV, kijk in 2:72 en 2:183
IV. (Voort)bestaan
o 2:17: de rechtspersoon bestaat voor onbepaalde tijd
V. Ontbinding en vereffening (2:19 e.v.)
o Ontbinding kan geschieden via:
2:19 lid 1 sub a: door de AVA, de ALV of door het bestuur in geval van een
stichting
2:19 lid 1 sub b: ontbindende voorwaarde in de statuten opgenomen
2:20 lid 1 en 2: ontbinding door de rechter als het doel of de werkzaamheden in
strijd zijn met de openbare orde
HR Vereniging Martijn: noodzakelijke maatregel om de gedragingen van de
betrokkenen te voorkomen, die een daadwerkelijke en ernstige aantasting
van een als wezenlijk ervaren beginselen van ons rechtsstelsel. De
gedragingen ontwrichten, of kunnen ontwrichten (zie lid 2).
Openbare orde volgens lid 2 = bij strijd met of dreiging met strijd met a)
bedreiging nationale veiligheid, b) bedreiging internationale rechtsorde, c)
ontwrichting democratische rechtsstaat of d) ontwrichting openbaar gezag
Vermoeden van strijd met openbare orde volgens lid 3 = aantasting van de
menselijke waardigheid, oproepen tot geweld, haat en discriminatie
Ook reden voor verbieden volgens lid 4: als je op de Europese sanctielijst
staat. In dat geval mag je ook geen rechtshandelingen verrichten.
Op het moment dat de rechter het verbod heeft uitgesproken, dan is hoger
beroep en cassatie mogelijk. Rechter mag tussentijdse maatregelen nemen.
o Gevolg van ontbinding is vereffening, de rechtspersoonlijke erfenis:
2:19 lid 5: tijdens de ontbinding blijft de rechtspersoon voortbestaan in liquidatie
2:23b lid 1: liquidatieoverschot gaat naar de leden of aandeelhouders. Als er niks
in de statuten staat en je hebt geen leden/aandeelhouders, dan naar de staat.
2:23 – 2:23c: werking van de vereffening door de vereffenaar
2:23b lid 9: de rechtspersoon houdt op te bestaan als alles vereffend is
Nieuws van de dag – Stichting hulptroepen alliantie
De Stichting HA is een eenvoudig concern en houdt 100% van aandelen in de SHBV. In plaats van
met deze BV, sluit Sywert c.s. met een eigen opgerichte BV (Relief Good Alliance) met de staat
een overeenkomst, waardoor deze BV een winst van 20 miljoen maakt. De BV keert deze winst uit
aan de drie aandeelhouders, hetgeen 3 persoonlijke BV’s zijn van de drie bestuurders van BV
RGA. De uitkering geschiedt op grond van 2:216 BW.
2 van de 3 bestuurders waren ook bestuurders van de stichting, en Sywert deed alsof hij
bestuurder was van de stichting (founder etc.).
De rechter was in 2022 al tot het besluit gekomen dat beide bestuurders van de stichting
ontslagen moesten worden (2:298), omdat zij hun persoonlijke belang lieten prevaleren boven
10
Thema 1 – Inleiding................................................................................................................................3
Onderneming en verhouding tot rechtspersoon............................................................................3
Beroep en bedrijf............................................................................................................................4
Handelsregister...............................................................................................................................4
Kenmerken van een rechtspersoon................................................................................................6
Thema 2 – Algemene bepalingen en leven van een rechtspersoon.......................................................7
Algemene bepalingen.....................................................................................................................7
Fijne gedragsnormen......................................................................................................................7
Concernrechtelijke begrippen........................................................................................................9
Leven van een rechtspersoon.........................................................................................................9
Nieuws van de dag – Stichting hulptroepen alliantie....................................................................10
Doeloverschrijding (2:7 BW).........................................................................................................11
Toetsing van besluiten..................................................................................................................12
Thema 3 – Vereniging, coöperatie, owm en stichting...........................................................................14
Vereniging.....................................................................................................................................14
Coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij........................................................................15
Stichting........................................................................................................................................16
Thema 4 – BV/NV, aandelen, kapitaal & vermogen..............................................................................17
Functie en kenmerken NV & BV....................................................................................................17
Oprichting, statuten statutenwijziging.........................................................................................18
Kapitaal en vermogen...................................................................................................................19
Vermogensbescherming...............................................................................................................20
Kapitaalvermeerdering, emissie (2:96/206)..................................................................................22
Aandelen.......................................................................................................................................22
Thema 5 – AVA, beschermingsconstructies en oligarchie....................................................................24
Stakeholders value.......................................................................................................................24
Kernbevoegdheden AVA...............................................................................................................25
Certificering..................................................................................................................................28
Thema 6 – Bestuur en raad van commissarissen..................................................................................30
Het bestuur...................................................................................................................................30
Dubbele band bestuurder/vennootschap.....................................................................................32
De raad vaan commissarissen.......................................................................................................33
Bestuursmodellen.........................................................................................................................36
Thema 7 – Vertegenwoordiging en tegenstrijdig belang......................................................................36
1
, Vertegenwoordiging.....................................................................................................................36
Tegenstrijdig belang.....................................................................................................................38
Toetsing van besluiten..................................................................................................................39
Thema 8 – Structuurregime..................................................................................................................41
Structuurregime...........................................................................................................................41
Thema 9 – Aansprakelijkheid................................................................................................................44
Interne bestuurdersaansprakelijkheid (2:9)..................................................................................44
Bestuurdersaansprakelijkheid in faillissement (2:138/248), doorbaak rechtspersoonlijkheid.....45
Externe bestuurdersaansprakelijkheid (6:162), quasi doorbaak rechtspersoonlijkheid...............46
Afgeleide schade...........................................................................................................................46
Thema 10 – Medezeggenschap............................................................................................................48
De Ondernemingsraden................................................................................................................48
Thema 11 – Enquêterecht en andere regelingen.................................................................................50
Enquêteregeling...........................................................................................................................50
Geschillenregeling (2:335q t/m 2:343c)........................................................................................52
Uitkoopregeling bij minderheidsaandeelhouders.........................................................................53
Thema 12 – (Grensoverschrijdende) herstructurering en overname...................................................54
Grensoverschrijdende herstructurering.......................................................................................54
Uitkoop.........................................................................................................................................54
Thema 13 – Personenvennootschap....................................................................................................55
Soorten personenvennootschappen............................................................................................55
Oprichting en inbreng...................................................................................................................56
Besluitvorming en vertegenwoordiging, aansprakelijkheid..........................................................56
Winst en verlies............................................................................................................................58
Ontbinding en voortzetting...........................................................................................................58
Aansprakelijkheid bij uittreden en toetreden...............................................................................58
Random onderwerpen en tentameninformatie...................................................................................60
CSDDD (Corporate Sustainability Due Diligence Directive/EU Richtlijn) / ESG..............................60
Gang van zaken op de AVA...........................................................................................................60
Tips tentamen...............................................................................................................................61
Vraag voor tentamen (jaar 2024/2025)........................................................................................61
(Strik)vraag tegenstrijdig belang (jaar 2023/2024).......................................................................62
Beloning van bestuur, 2::245 BW (niet behandeld in 2024/2025).....................................64
Enquêteprocedure, 2:345 lid 1 BW (niet behandeld in 2024/2025).............................................64
2
,Thema 1 – Inleiding
RP (BV)
Rechtspersoon = vondst van het recht, met de organen als het bestuur, De
de rechtspersoon
algemene
vergadering van aandeelhouders (AVA, iets als een ALV), de raad van heeft een
commissarissen (RvC) of raad van toezicht onderneming
O.ing
NB: de OR is géén orgaan
Relevante wetgeving: 2 BW, Wet op de Ondernemingsraden (WOR), de Handelsregisterwet (Hrgw),
7A BW (maatschap), Wetboek van koophandel (15-34, VOF en CV), EU-richtlijnen (CSRD en CS3D).
Onderneming en verhouding tot rechtspersoon
Van Schilfgaarde: onderneming = een organisatorisch verband gericht op duurzame deelneming
aan het economisch verkeer.
In specifieke wetten wordt de omschrijving soms wat aangescherpt:
Art. 1 lid 1 sub c WOR: onderneming = een elk in de maatschappij a) als zelfstandige eenheid
optreed b) organisatorisch verband c) waarin volgens ovk/publiekrecht arbeid wordt verricht.
o Organisatorisch maar ook zelfstandig: dus onderneming is los van rechtspersoon
o Belangen van de werknemers (ook bv. ambtenaren) staan meer centraal, want er wordt
arbeid verricht. 7
o Art. 1 lid 1 sub a SER Fusiegedragsregels: definitie gelijk aan WOR; bij fusies moeten
gedragsregels nageleefd worden, zoals vakbond betrekken bij overleg over fusie.
Hrgw: onderneming = een bedrijfsuitoefening met winstoogmerk (HR Stichting Accountants)
o Bewust geen definitie, want de praktijk moet verder een ruime invulling geven, je bent
dus snel inschrijfplichtig (5-7), ook beroepsbeoefenaars die hun beroep bedrijfsmatig
invullen.
o Bedrijfsuitoefening = geen beroep, maar een beroep kan je al snel bedrijfsmatig
uitoefenen
o Winstoogmerk = het op commerciële wijze deelnemen aan het economisch verkeer
op het moment dat je een stichting bent maar je neemt op commerciële wijze
deel aan het economisch verkeer en jouw ideële motieven zijn te vaag en
daarmee moeilijk te onderscheiden van zuiver commerciële bedrijven, dan
voldoe je aan het winstoogmerk (HR Stichting Accountants- en
Belastingadviesbureau NCB)
Dus: organisatie, bedrijf, continuïteit, deelname aan het economisch verkeer, winstoogmerk, arbeid
Er zijn drie benaderingen te gebruiken voor de verhouding tussen vennootschap en onderneming:
1. De reële benadering, ‘hebben’
Onderneming wordt gezien als vermogensobject, hetgeen niet één goed is maar het
totaal van goederen, rechten en feiten en omstandigheden zoals goodwill
De rechtspersoon is rechtssubject, zelfstandig drager van rechten en plichten. De
vennootschap is verplicht te leveren, de onderneming niet. De onderneming kan dus
ook niet failliet gaan.
2. De instrumentele benadering, ‘drijven’
De onderneming staat in dienst van het doel van de eigenaar, zoals de NV NS als doel
heeft winst te maken met personenvervoer
3. Institutionele benadering, ‘in stand houden’
De eigenaar, de ondernemer, houdt de onderneming in stand, waarbij de onderneming
een zekere mate van zelfstandigheid heeft; hij volgt daarmee niet blind wat de
ondernemer wil. De onderneming wordt in deze benadering gezien als een organisatie.
3
, i. NB: de onderneming is geen rechtssubject, maar wel een instituut
Een voorbeeld hiervan is te zien in art. 1 lid sub d WOR
Kapitaal en arbeid hebben even grote bijdrage in het ondernemingsbegrip, ze zijn gelijk
aan elkaar in het kader van zeggenschap. De vennootschap mag de onderneming
drijven.
Beroep en bedrijf
Het onderscheid tussen beroep en bedrijf is niet goed te maken. De begrippen sluiten elkaar niet uit.
Beroep
o In de geestelijke sfeer (onstoffelijk, idealistisch): vaak vrije zelfstandige beroepen.
o Persoonlijke kwaliteit van belang: artsen, notarissen, belastingconsulent, portretschilder
o Criterium bepaling beroep: wat is de algemene gangbare maatschappelijke opvatting?
Bedrijfsuitoefenaars zijn de kleermaker, de timmerman, de winkelier, de
fabrikant, de vervoerder en de houder van een café.
Bedrijfsuitoefening
o In de commerciële sfeer (stoffelijk, materialistisch)
o De betrokkene treedt regelmatig en openlijk in zekere kwaliteit op om voor zichzelf winst
te behalen (MvT)
HR Sportschool Muramatsu: bij een beroep, gaat het in het kader van de algemene gangbare
maatschappelijke opvatting om bij uitstek persoonsgebonden werkzaamheden, zoals
werkzaamheden van intellectuele of kunstzinnige aard zonder dat daarbij omvangrijke investeringen
zijn gedaan.
In casu had Muramatsu, een karateleraar, een heel bedrijf ingericht. Je kon er ook trainen en
niet altijd specifiek bij hem. Daarom was het naar maatschappelijke opvatting een bedrijf.
Het belang van het onderscheid tussen beroep en bedrijf is tweeledig:
1) Personenvennootschappen
o Maatschap (7A:1655): er is sprake van een beroep
o Vof (16 WvK): er is sprake van een bedrijf
2) Handelsregister (maar vervaging van de scheidslijn)
o De beroepsbeoefenaar is in die hoedanigheid in beginsel niet inschrijfplichtig
Maar: de ZZP’er heeft een onderneming en moet zich wel weer inschrijven
o De bedrijfsbeoefenaar is als bedrijf wel inschrijfplichtig
Handelsregister
Het handelsregister is de burgerlijke stand voor ondernemingen, het wordt gehouden door de
Kamers van Koophandel en Fabrieken. De Handelsregisterwet 2007 (Hrgw) en het
Handelsregisterbesluit 2008 (Hrgb) zijn relevant. Het is vanaf 2007/08 een digitaal basisregister
geworden, dat iedereen kan inzien.
Uit de Hrgw volgt het volgende:
Art. 2: doel van het handelsregister het register nemen we voor waar aan
o A) Bevordering rechtszekerheid economisch verkeer (rotsfunctie, vgl. openbare registers)
o B) door gegevens te verstrekken over de samenstelling ondernemingen/rechtspersonen
o C) Er is dus sprake van registratie van alle ondernemingen en rechtspersonen, waaronder
registratie van de rechtsvorm, de betrokken personen en de handelingsbevoegdheid in
naam van de rechtspersoon = een voor van gegevenshuishouding door de overheid
Art. 2 sub c Hrgw: inschrijvingsplicht
o Art. 5: ondernemingen
Wat is een onderneming? Een bedrijfsuitoefening met winstoogmerk
4
, NB: er wordt tegenwoordig snel aangenomen dat sprake is van een
onderneming, bv. bij ZZP’ers. Hierdoor veel beroepen ook
inschrijfplichtig.
Ondernemingen uit sub a zijn inschrijfplichtig, maar ook buitenlandse
ondernemingen die zetelen in Nederland zijn inschrijfplichtig ingevolge sub c.
o Art. 6: rechtspersonen (kan ook lege BV zijn, zonder onderneming)
Rechtspersonen met een zetel in Nederland moeten zich inschrijven in het
register. De zetel staat in de statuten van de rechtspersoon en functioneert als
woonplaats.
Lid 1 sub c: ook publiekrechtelijke rechtspersonen zijn inschrijfplichtig
Lid 2: de informele vereniging kan zich inschrijven, zie ook 2:30 lid 3 BW
o Art. 7: samenloop onderneming en rechtspersoon
Als aan een rechtspersoon een onderneming toebehoort, dan geldt de
inschrijving van de onderneming via art. 5 tevens als inschrijving van de
rechtspersoon.
o Art. 18: degene die onderneming drijft of bestuurder is van rechtspersoon is degene die
de onderneming of de rechtspersoon moet inschrijven.
o Art. 47: het is verboden te handelen in strijd met dan wel niet te voldoen aan een
gestelde verplichting tot het doen van een opgave ter inschrijving in het handelsregister
WED
Art. 25: belang van de inschrijving, beschermingsfunctie (vgl. ook 2:6 BW)
o A) bescherming positie van de derde: de onkundige derde mag vertrouwen op de
juistheid van de ingeschreven feiten in het handelsregister (25 lid 3).
Het gaat hier om de onkundige derde, een subjectief criterium: was de
betreffende derde daadwerkelijk niet op de hoogte? Specifieke kennis van
specifieke derde. Dus ook niet de vraag of de derde op de hoogte had kunnen
zijn.
HR Café ’t Brouwertje: hoe moet de derdenbescherming, de derde die onkundig
was, worden uitgelegd? Het checken van het handelsregister voor het afsluiten
van elke transactie is in strijd met de behoeften van een vlot verlopend
handelsverkeer. Een partij moet kunnen vertrouwen op de gegevens van het
handelsregister, ook wanneer het register niet of pas achteraf wordt
geraadpleegd. Damen stond t.t.v. de bestelling ingeschreven als eigenaar van het
Café en derhalve kon hij worden aangesproken ter betaling. Derdenbescherming
moet dus ruim uitgelegd worden.
Dus: op derde rust géén onderzoeksplicht, risico bij ingeschrevene
HR Bodam Jachtservice: de curator behoort niet tot de onkundige derde die valt
onder de bescherming van 25 Hrgw. De vordering van de curator berust op de
wet en vloeit niet voort uit een rechtsbetrekking waarop dit artikel ziet, te weten
een rechtsbetrekking op het aangaan waarvan het ontbreken van een juiste en
volledige inschrijving in het handelsregister van hetgeen daarin wettelijk
ingeschreven moet worden, in het algemeen van invloed kan zijn.
In casu ging het om de vordering tot aansprakelijk stellen van een
bestuurder, welke vordering uit de wet voortvloeit en niks met het al dan
niet sluiten van contract met de desbetreffende ingeschrevene heeft
Het moet dus voortvloeien uit een rechtsbetrekking, met wederpartij
o B) bescherming van de ingeschrevene: deze wordt beschermd tegen derden als deze alle
benodigde informatie naar waarheid en volledigheid heeft ingeschreven
2:6 BW: verplichting tot openbaarmaking van gegevens door rechtspersoon
5
,Kenmerken van een rechtspersoon
De rechtspersoon is een vondst van het recht, zodat een juridische entiteit, vertegenwoordigd door
een bestuur, voor een groep personen kan handelen. De rechtspersoon heeft daarnaast ook een doel,
een purpose. In deze tijd is ESG van belang (environmental, social, governance), bv. de AH die tot doel
heeft voor iedereen beter eten te verkopen, AH is een B-corporation. In de tweede kamer willen ze
nu graag een rentmeestervennootschapsbedrijfsmodel, een vennootschap met een onderneming die
niet als enige doel heeft winstmaximalisatie, maar ook andere vastgelegde doelen (zoals ESG).
De rechtspersoon heeft drie kenmerken:
A. Rechtssubject
De rechtspersoon is een zelfstandig drager van rechten en plichten en neemt deel aan
het economisch verkeer.
De rechtspersoon kan dus ook strafbare feiten plegen, boete is eigenlijk altijd de straf
B. Vertegenwoordiging vereist
Er zijn drie vormen van vertegenwoordiging mogelijk:
i. Door de bestuurders: 2:45, 2:130, 2:240, 2:292 BW
ii. Door anderen, aangewezen bij statuten: zie lid 4 van bovenstaande artikelen
iii. Gevolmachtigden, ingeschreven in het handelsregister
Gedragingen van personen, zoals bestuurders (maar ook ieder ander!), kunnen worden
toegerekend aan de rechtspersoon als, HR Kleuterschool Babbel:
i. De gedragingen van een wethouder kunnen een onrechtmatige daad van de
gemeente opleveren, wanneer zij in het maatschappelijk verkeer als
gedragingen van de gemeente hebben te gelden. Aangenomen moet worden
dat dit het geval is, wanneer de gedragingen van een wethouder van
onderwijs bestaan in het doen van uitlatingen in zijn hoedanigheid ter zake
van de aansprakelijkheid voor gebreken in de bouw van een in de gemeente
gevestigde kleuterschool. Het zijn van orgaan is niet vereist.
ii. Dit geldt niet alleen voor een publiekrechtelijk rechtspersoon, maar ook
privaatrechtelijk. Zie voor toepassing in privaatrecht HR Vriescel
C. Beperking van de aansprakelijkheid
De vennootschap kan failliet gaan, maar de personen achter de rechtspersoon gaan niet
failliet en zijn slechts beperkt aansprakelijk = schildfunctie, 2:64 en 2:175 BW
Dit geldt ook voor de formele vereniging en voor de leden, waar de notaris vereist is. Bij
informele vereniging geen oprichtingsvereisten, bestuurders aansprakelijk (2:29 lid 2)
Beperkingen van de rechtsbevoegdheid
De rechtspersoon kan hetzelfde als een natuurlijk persoon (2:5 BW), tenzij de wet anders bepaalt. De
aard van de rechtspersoonlijkheid brengt beperkingen met zich mee:
2:30, een informele vereniging kan geen registergoederen krijgen
2:140 en 2:250, een rechtspersoon kan geen commissaris zijn (wél
bestuurder/aandeelhouder, voor doorschuiven aansprakelijkheid geldt echter de
doorbraakbepaling van 2:11)
o Dit geldt ook voor de niet-uitvoerende bestuurders (2:129a en 2:239a)
2:7, rechtshandeling van rechtspersoon is vernietigbaar, als het doel uit de statuten wordt
overschreden en de wederpartij dit wist of moest weten.
Rechtspersoon als deelrechtsorde
Een vennootschap is een zelfstandig juridisch systeem, een eigen, autonoom georganiseerde eenheid
die wordt bepaald door: de wet, de eigen statuten, de eigen reglementen, de besluiten van de
organen.
6
,Het belangrijkste artikel is artikel 2:8, de redelijkheid en billijkheid. In lid 1 staat de aanvullende
werking van de redelijkheid en billijkheid,
waaruit vaak de zorgplicht wordt afgeleid (bv.
jegens minderheidsaandeelhouder).
Daarnaast blijkt vaak uit wet dat in statuten
mogen afwijken.
We kennen verschillende rechtspersonen, de
belangrijkste staan in 2:3 BW. Organen van
de rechtspersoon (2:78a en 2:189a BW) zijn:
AVA dan wel ALV, bestuur, rvc, vergadering
van bijzonder soort (optioneel) en de
gemeenschappelijke vergadering, géén OR
want die zit in de onderneming.
De VOC was de eerste ‘rechtspersoon’, waar zeggenschap en kapitaal gescheiden werden.
Thema 2 – Algemene bepalingen en leven van een
rechtspersoon
Algemene bepalingen
Titel 1 bevat tal van algemene bepalingen die gelden voor alle rechtspersonen die erna komen. Er
geldt een gesloten stelsel van rechtspersonen: je kunt niet zelf bepalen dat je creatie een
rechtspersoon is. Een eenmanszaak is geen rechtspersoon, wet kent een limitatieve opsomming (bv.
ook 5:124, EESV, SE). De belangrijksten staan dus in 2:3 BW. Een paar belangrijke hoofdregels volgen
uit titel 1 van boek 2:
2:5 BW: een rechtspersoon staat gelijk aan een natuurlijk persoon, tenzij de wet anders
bepaalt
2:25 BW: boek 2 is van dwingend recht, maar uitzondering soms mogelijk door eigen statuten
o Want rechtspersoon is abstract en moet genoeg handen en voeten krijgen: er
moeten belangen beschermd worden van bv. aandeelhouders en schuldeisers, maar
ook bescherming van de continuïteit van de rechtspersoon. Veel belangen
beschermen.
o Ook rechtszekerheid van belang, omdat voor rechtspersonen een beperkte
aansprakelijkheid geldt en dus voor iedereen gelijk moet gelden.
2:6 BW: registratieplicht handelsregister (zie hierboven): het geregistreerde is waar, zie ook
HR Damen/Geho: Café ’t Brouwertje)
Fijne gedragsnormen
In het ondernemingsrecht gaat het veel om open normen. De fijne/open gedragsnormen zijn:
a) 2:8 BW: de redelijkheid en billijkheid / goede trouw
De redelijkheid en billijkheid volgt ook uit 6:2 en 6:248. Uit redelijkheid en billijkheid volgt de
zorgplicht (HR), bv. jegens minderheidsaandeelhouders. Deze zorgplicht kan met zich
meebrengen dat je bv. informatie wel moet geven aan iemand die er wettelijk gezien geen
recht op heeft, omdat diegene in een beknelde positie zit.
Naast de zorgplicht vloeit uit de r&b ook het gelijkheidsbeginsel voort, zie 2:92 en 2:201 BW.
HR Verenigde Bootlieden:
o Een aantal aandeelhouders zat onder 5% van de aandelen, en zij wilden aandelen
bijkopen vanwege fiscale voordelen. Er werden daardoor nieuwe aandelen
7
, uitgegeven. Alle zittende aandeelhouders hebben echter voorkeursrecht (2:206a),
terwijl de bedoeling juist was dat alleen de aandeelhouders onder 5% konden kopen
zodat ze allemaal het fiscale voordeel konden genieten. Aandeelhouders wilden
besluiten dat voorkeursrecht daarom uitgesloten werd voor deze emissie.
o Wat is de verhouding tussen het gelijkheidsbeginsel, 2:206a en r&b uit 2:8?
o HR, 4.3.1 en 4.3.2: het gelijkheidsbeginsel uit 2:206a is een gedeeltelijke uitwerking
van de redelijkheid en billijkheid, dus daarnaast moet je nog steeds 2:8 zelfstandig
toepassen. In casu betekent dit dat je voor de emissie niet alleen 2:206a en het
gelijkheidsbeginsel toepast, waardoor uitsluiting voorkeursrecht voor een gedeelte
van de aandeelhouders niet kan, maar dat je ook kijkt of deze uitsluiting redelijk en
billijk is. Er is geen schending van het gelijkheidsbeginsel als voor de ongelijke
behandeling een redelijke en objectieve rechtvaardiging kan worden aangewezen.
Dat hangt vervolgens af van de omstandigheden van het geval.
o In casu waren er bijzondere omstandigheden, want maar weinig aandeelhouders
onder de 5% en had daarmee weinig invloed op de andere aandeelhouders.
b) Vennootschappelijk belang (geldt wél voor iedere rechtspersoon!)
= het belang dat de vennootschap heeft bij haar eigen gezonde bestaan, uitgroei en
voortbestaan met het oog op het door haar te bereiken doel (Maeijer)
o Dus zelfstandig belang, niet belangen van aandeelhouders + bestuur + onderneming
HR Doetinchemse IJzergieterij: NV had grootaandeelhouder, de commissarissen van de RvC
besluiten dat er nieuw kapitaal nodig is d.m.v. aandeeluitgifte. De DGA was het hier niet mee
eens en gaat er door zijn meerderheid in de AVA voorliggen. De HR stelt dat dit niet
geoorloofd is, want de commissarissen moeten zich richten op het belang van de
vennootschap en niet op het belang van de DGA.
o Codificatie in 2:129, 2:239 lid 5, 2:140, 2:250 BW = personen/organen moeten zich
richten op het belang van de rechtspersoon
o NB: de aandeelhouders hoeven zich in beginsel niet te gedragen naar het belang van
de vennootschap (zij mogen dus bv geld uit de vennootschap halen), maar de
ondergrens is de r&b ex 2:8 samensmelting vennootschappelijk belang en 2:8
HR Cancun: Wat is nou precies het vennootschappelijk belang?
o Cancun BV was een joint venture, 2 families waren aandeelhouders en 50/50 bestuur.
Zij waren het op bepaalde punten met elkaar oneens.
o HR: het bestuur moet zich richten naar het belang van de vennootschap en de met
haar verbonden onderneming. Wat het belang is, hangt af van de omstandigheden
van het geval. Als je een onderneming hebt, dan wordt het vennootschappelijk
belang in de regel vooral bepaald door het bevorderen van het bestendige succes van
de onderneming. Zie hiervoor bv. 2:239 lid 5 BW. In een joint venture kan het belang
ook ingekleurd worden door de aard en de inhoud van de
samenwerkingsovereenkomst en de daarbij overeengekomen machtsverdeling.
Binnen een concern wordt het vennootschappelijk belang van dochtermaatschappij
voornamelijk ingekleurd door de moedermaatschappij, het concernbelang.
Functies vennootschappelijk belang:
i. Ethische functie: richtsnoer/norm voor handelen door bestuurders en
commissarissen
ii. Emancipatoire functie: vennootschap is meer dan samenwerking tussen mensen
iii. Dynamische functie: de inhoud van het begrip vennootschappelijk belang verschilt
van tijd tot tijd en van plek tot plek, vroeger werd het belang van de aandeelhouder
als centraal punt gezien voor het vennootschappelijk belang (in Amerika
Shareholders-benadering, in Nederland kennen we de Stakeholders-benadering). Bv.
nu rekening houden met maatschappij, milieu en klimaat (CGC).
8
, iv. Beleidsvrijheidscheppende functie: als bestuurder moet je handelen in de geest van
het vennootschappelijk belang, maar daarbij geniet je grote vrijheid om het doel te
bereiken. Deze functie legitimeert het bestuurlijk handelen en nalaten. Vanwege deze
grote vrijheid, toetst de rechter slechts marginaal om niet op de stoel van bestuurder
te gaan zitten, zie 2:129 lid 1 TV.
v. Afwegingsfunctie: werkmethode om tot een ‘juiste’ beslissing te komen, bv. 2:336.
c) 2:9 BW: persoonlijke aansprakelijkheid bestuurder
Je moet je taak als bestuurder behoorlijk vervullen (lid 1), doe je dat niet dan ben je jegens
de vennootschap persoonlijke aansprakelijk voor de schade (lid 2).
= interne aansprakelijkheid, als tegenhanger voor het schild van rechtspersoonlijkheid
d) Corporate governance code (2022)
De code geldt slechts voor beursgenoteerde bedrijven en is soft law vanuit het bedrijfsleven
zelf. Uit de code volgen principes en best practices.
De code is niet dwingend, er geldt een ‘pas toe of leg uit’-principe: of toepassen van de
regels, of uitleggen waarom je ze niet toepast (bv. omdat je in VS al naar een wet moet
volgen).
Hebben deze soft law een soort reflexwerking? Dat is niet duidelijk, mogelijk inspiratie
CGC = een soort uitgekristalliseerde redelijkheid en billijkheidsregels: continuïteit, duurzame
lange termijn waardecreatie, mens en milieu, maatschappij, belangen aandeelhouders,
toezicht door RvC. Belangen aandeelhouders en lange termijn waardecreatie kan wel botsen.
Concernrechtelijke begrippen
De basis van een concern is een moedermaatschappij met een dochtermaatschappij. Het concern is
geen wettelijk begrip en er zijn geen aparte regels voor. Er zijn drie relevante bepalingen:
1. 2:24a dochtermaatschappij: moeder heeft zeggenschap en kan haar wil doorzetten bij
dochter:
a. De moeder heeft meer dan de helft van de stemrechten in de AVA via aandelen, of
b. Moeder kan op welke manier dan ook meer dan helft bestuurders
aanstellen/ontslaan
2. 2:24b groep: wettelijke term voor concern, conglomeraat van vennootschappen. 3
elementen:
a. Economische eenheid: bv. bij kredietverlening via moeder aan dochter
b. Organisatorische verbondenheid
c. Centrale leiding = moeder = holding = topholding (wetsgeschiedenis) = het
daadwerkelijk uitoefenen van zeggenschap
3. 2:24c deelneming: duurzame verbondenheid
NB: bij structuurregime heb je afhankelijke maatschappij, dat is geen concernrechtelijk begrip.
Leven van een rechtspersoon
I. Oprichting (formele kenmerken rechtspersoon)
o 2:4: notariële akte, behalve informele vereniging.
NB: inschrijving handelsregister (2:180) is geen constitutieve eis voor oprichting
HR Staalbankiers: inschrijfplicht beschermt algemeen belang en derden
Bij gebreken in de notariële akte wel opgericht, maar mogelijk ontbinden
(2:19/20)
II. (Voort)bestaan
o 2:17: de rechtspersoon bestaat voor onbepaalde tijd
III. Omzetting of fusie of splitsing
o Juridisch fuseren: BV1 + BV2 = BV3
9
, o Juridisch splitsen: BV1 = NV1 + BV4
o Omzetting (2:18): géén einde van de rechtspersoon, maar rechtspersoon in nieuwe
jas
Lid 2: besluit tot omzetting, door aandeelhouders of leden. Daarnaast besluit tot
statutenwijziging, waarna de gang naar de notaris volgt.
Lid 4 en 6: voor de stichting wordt het besluit tot omzetting door rechter
geregeld. Daarnaast geldt een verbod op winstuitkering door een stichting, maar
wat als een vermogende stichting wordt omgezet in een BV? De nieuwe BV krijgt
dan een beklemd vermogen, het mag niet uitgekeerd worden aan
aandeelhouders.
Lid 8: omzetting beëindigt de rechtspersoon niet.
Voor extra regels voor de BV en NV, kijk in 2:72 en 2:183
IV. (Voort)bestaan
o 2:17: de rechtspersoon bestaat voor onbepaalde tijd
V. Ontbinding en vereffening (2:19 e.v.)
o Ontbinding kan geschieden via:
2:19 lid 1 sub a: door de AVA, de ALV of door het bestuur in geval van een
stichting
2:19 lid 1 sub b: ontbindende voorwaarde in de statuten opgenomen
2:20 lid 1 en 2: ontbinding door de rechter als het doel of de werkzaamheden in
strijd zijn met de openbare orde
HR Vereniging Martijn: noodzakelijke maatregel om de gedragingen van de
betrokkenen te voorkomen, die een daadwerkelijke en ernstige aantasting
van een als wezenlijk ervaren beginselen van ons rechtsstelsel. De
gedragingen ontwrichten, of kunnen ontwrichten (zie lid 2).
Openbare orde volgens lid 2 = bij strijd met of dreiging met strijd met a)
bedreiging nationale veiligheid, b) bedreiging internationale rechtsorde, c)
ontwrichting democratische rechtsstaat of d) ontwrichting openbaar gezag
Vermoeden van strijd met openbare orde volgens lid 3 = aantasting van de
menselijke waardigheid, oproepen tot geweld, haat en discriminatie
Ook reden voor verbieden volgens lid 4: als je op de Europese sanctielijst
staat. In dat geval mag je ook geen rechtshandelingen verrichten.
Op het moment dat de rechter het verbod heeft uitgesproken, dan is hoger
beroep en cassatie mogelijk. Rechter mag tussentijdse maatregelen nemen.
o Gevolg van ontbinding is vereffening, de rechtspersoonlijke erfenis:
2:19 lid 5: tijdens de ontbinding blijft de rechtspersoon voortbestaan in liquidatie
2:23b lid 1: liquidatieoverschot gaat naar de leden of aandeelhouders. Als er niks
in de statuten staat en je hebt geen leden/aandeelhouders, dan naar de staat.
2:23 – 2:23c: werking van de vereffening door de vereffenaar
2:23b lid 9: de rechtspersoon houdt op te bestaan als alles vereffend is
Nieuws van de dag – Stichting hulptroepen alliantie
De Stichting HA is een eenvoudig concern en houdt 100% van aandelen in de SHBV. In plaats van
met deze BV, sluit Sywert c.s. met een eigen opgerichte BV (Relief Good Alliance) met de staat
een overeenkomst, waardoor deze BV een winst van 20 miljoen maakt. De BV keert deze winst uit
aan de drie aandeelhouders, hetgeen 3 persoonlijke BV’s zijn van de drie bestuurders van BV
RGA. De uitkering geschiedt op grond van 2:216 BW.
2 van de 3 bestuurders waren ook bestuurders van de stichting, en Sywert deed alsof hij
bestuurder was van de stichting (founder etc.).
De rechter was in 2022 al tot het besluit gekomen dat beide bestuurders van de stichting
ontslagen moesten worden (2:298), omdat zij hun persoonlijke belang lieten prevaleren boven
10
