VERLOSKUNDE
MODULE 1: Verloskunde anno 2025
1.1 Inleiding
- Kunde, leer, wetenschap die zich bezighoudt met zwangerschap, bevalling en geboorte
- Zwangerschap = ultieme stress-test voor vrouw (lichamelijk, psychisch, relationeel)
- Reserves vereist om op terug te vallen
- Zwangere populatie wordt gemiddeld een beetje ouder, algemene fysieke conditie gaat
achteruit, meer obesitas, meer co-morbiditeiten, meer medicatiegebruik
- Verschillende subdisciplines
o Benigne gynaecologie
o Fertiliteit
o Gynaecologische oncologie
o Verloskunde: verschillende zorgpaden
▪ Laagrisico verloskunde
▪ Hoogrisicoverloskunde: hoger risico op
• Obstetrische complicaties
• Prenatale diagnostiek en foetale therapie
• Maternale geneeskunde
1.2 Maternale en perinatale mortaliteit en morbiditeit
1.2.1 Maternale mortaliteit en morbiditeit
- Maternale mortaliteit = dood vrouw terwijl zwanger of binnen 42 dagen na einde
zwangerschap, tgv directe en indirecte oorzaken
o Directe sterfte = gevolg complicaties zwangerschap, bevalling en kraambed,
interventies, onjuiste behandeling…
▪ Trombose
▪ Bloeding
• Antepartum bv placenta previa
• Peripartum bv uterusruptuur
• Postpartum
▪ Infectie/ sepsis
▪ Hypertensie/pre-eclampsie
▪ Vruchtwaterembolie
▪ Zelfmoord
▪ Geobstrueerd arbeid
▪ Onveilige abortus
▪ Extra-uteriene zwangerschap
o Indirecte sterfte = gevolg voorafbestaande ziekte of ziekte die zich tijdens de
zwangerschap heeft ontwikkeld en die door de zwangerschap dermate ernstig is
geworden dat ze tot overlijden heeft geleid
▪ Hartziekte
▪ Epilepsie
▪ HIV/AIDS
▪ Malaria
1
, ▪ Influenza / covid
▪ Kanker
▪ Diabetes
▪ Systeemlupus
▪ Trauma
▪ Geweld
▪ Drugs
o Toevallige sterfte=zwangerschap had geen invloed op beloop (niet van moedersterfte
gesproken)
- MMR = maternale mortaliteitsratio
o Aantal vrouwen dat overlijdt direct of indirect tgv zwangerschap, bevalling of
kraambed / 100 000 levend geboren kinderen
o Ongelijke geografische distributie
- Belangrijkste mortaliteitsoorzaken Europa
o Trombo-embolische complicaties
o Voorafbestaand cardiaal lijden
o Sepsis (genitaal-obstetrisch + indirect: covid, influenza, pneumoniae)
o Psychiatrische aandoeningen (zelfmoord, alcohol en drugs)
o Neurologische aandoeningen (epilepsie, CVA)
o Postpartumbloeding
o Preeclampsie
o Vruchtwaterembool
o Kanker
- Wereldwijd
o Verloskundige bloeding
o Hypertensie preeclampsie
o Sepsis
o Abortus
o Trombose
- Oorzaken maternale morbiditeit wereldwijd
o Bloedingsgerelateerde complicaties
▪ DIC
▪ Bloedtransfusiereactie
▪ MOF na hypovolemische shock
▪ Hysterectomie
o Hypertensieve complicaties
▪ Hartfalen
▪ CVA
▪ Eclampsie
▪ Cardiomyopathie
o Postpartumdepressie
o PID, sepsis
o Fistels, perineumruptuur, uterusproplaps
o Infertiliteit
2
,1.2.2 Perinatale mortaliteit
- = antenatale sterften (na 22w of > 500g) + vroege neonatale sterften (eerste levensweek) /
1000 geboorten
- Oorzaken
o Immaturiteit
o Prematuriteit
o Congenitale afwijkingen
o Infectie, sepsis
o Navelstrengaccident
o Intrapartum asfyxie of trauma
o Abruptio placentae
o IUGR
1.3 Terminologie
Abortus (A) Miskraam, uitdrijven niet levensvatbare vrucht voor W22
Abortus arte Zwangerschapsafbreking
provocatus (AAP)
Absolute kinddosis Hoeveelheid geneesmiddel die de zuigeling via de moedermelk
binnenkrijgt, uitgedrukt in mg/kg/dag
AD Amenorreeduur
= tijd velropen sinds eerste dag van laatste regels
A terme Op zwangerschapsduur van 37-42w, of tussen 259 en 294 dagen
= voldragen
Colostrum Melk van eerste dagen, bevat relatief veel mineralen, eiwitten,
antilichamen maar minder vet en koolhydraten
Embryo Vrucht van W3-10 na bevruchting (5-12W AD)
Foetus Vrucht vanaf 12W AD
Foetale sterfte Ieder doodgeboren kin van ≥ 500g
Galactopoëse Instandhouding melksecretie
Geboorte Het ter wereld komen van een foetus van ≥ 500g of kind geboren na
zwangerschapsduur van 22w of meer
Gravida of Aantal zwangerschappen met ingebrip huidige
graviditeit G Nulligravida: niet zwanger, nooit geweest
Primigravida: voor het eerste zwanger
Multigravida: vanaf 2e zwangerschap
Kiem Vrucht in eerste zwangerschapsmaand
Lactogenese Het op gang komen van secretie van melk
Maternale Dood vrouw terwijl zwanger of binnen 42 dagen na einde zwangerschap
mortaliteit Direct obstetrische of indirecte oorzaken
Maternal mortality Aantal moedersterfte gedurende en bepaalde periode per 100 000
rate levendgeboorten
Mammogenese Groei en ontwikkeling melkklieren
MBO Microbloedonderzoek (pH en lactaat bepaling via druppel bloed van
foetale schedel)
Meconium Darminhoud foetus (galkleurstoffen, ingeslikt vruchtwater,
mucosacellen, bilirubine)
3
, Melk / plasma ratio Verhouding tussen concentratie geneesmiddel in moedermelk en in
(M/P ratio) maternale plasma
Melk/plasma AUC Verhouding area under the curve van melk en plasmaspiegels
ratio
Menogram Systematische weergave eigenschappen menstruele cyclus van pt
(leeftijd menarche, cyclusduur, periode en hoeveelheid bloedverlies,
graad dysmenorree)
MIU Mors in utero
Neonaat Kind op leeftijd tussen geboorte en D28
Neonatale sterfte Overlijden levend geboren kind van ≥ 500g tem D28 na geboorte
Pariteit P Aantal baringen(verlossingen) dat een vrouw heeft doorgemaakt
Perinatale stefte Som foetale sterfte en vroeg-neonatale sterfte
Post-neonatale Overlijden levend geboren kind ≥ 500g, vanaf D29 tem D365 na
sterfte geboorte
Postterm of serotien Op zwangerschapsduur van maar dan 42w of 294 dagen
Preterm Zwangerschapsduur van minder dan 37w of 259 dagen
Very preterm: onder 32w (224 dagen)
Extreem preterm onder 28W (196 dagen)
PROM Prelabor rupture of membranes: breken vliezen voor start regelmatige
uteriene contracties
PPROM Preterm prelabor rupture of membranes: breken vliezen voor start
regelmatige uteriene contracties op zwangerschapsduur < 37W
Relatieve kinddosis Verhouding tussen geschatte dosis geneesmiddel per kg
lichaamsgewicht die het kind via borstvoeding binnenkrijgt en dosis die
de moeder krijg (mg/kg/d)
Sectio caeserea, Een sectio uitgevoerd op gepland tijdstip, bij zwangere met intacte
primair vliezen en niet in arbeid
Sectio caeserea Keizersnede waartoe pas beslist werd tijdens arbeid of bevalling
secundair
Verlossing Geboorte van 1 of meer kinderen met gewicht van ≥ 500 g uit 1 moeder
Vroeggeboorte Bevalling voor W37
Vroeg neonataal Eerste week na geboorte
Vroeg neonatale Overlijden levend geboren kind van ≥ 500g, voor D8 na geboorte
sterfte
Zuigelingensterfte Overlijden levend geboren kind van ≥500g binnen 1e levensjaar
Zwangerschapsduur AD tenzij expliciet anders vermeld (dus enkel als er weken na
conceptie of ovulatie geschreven staat dan vanaf daar geteld)
4
MODULE 1: Verloskunde anno 2025
1.1 Inleiding
- Kunde, leer, wetenschap die zich bezighoudt met zwangerschap, bevalling en geboorte
- Zwangerschap = ultieme stress-test voor vrouw (lichamelijk, psychisch, relationeel)
- Reserves vereist om op terug te vallen
- Zwangere populatie wordt gemiddeld een beetje ouder, algemene fysieke conditie gaat
achteruit, meer obesitas, meer co-morbiditeiten, meer medicatiegebruik
- Verschillende subdisciplines
o Benigne gynaecologie
o Fertiliteit
o Gynaecologische oncologie
o Verloskunde: verschillende zorgpaden
▪ Laagrisico verloskunde
▪ Hoogrisicoverloskunde: hoger risico op
• Obstetrische complicaties
• Prenatale diagnostiek en foetale therapie
• Maternale geneeskunde
1.2 Maternale en perinatale mortaliteit en morbiditeit
1.2.1 Maternale mortaliteit en morbiditeit
- Maternale mortaliteit = dood vrouw terwijl zwanger of binnen 42 dagen na einde
zwangerschap, tgv directe en indirecte oorzaken
o Directe sterfte = gevolg complicaties zwangerschap, bevalling en kraambed,
interventies, onjuiste behandeling…
▪ Trombose
▪ Bloeding
• Antepartum bv placenta previa
• Peripartum bv uterusruptuur
• Postpartum
▪ Infectie/ sepsis
▪ Hypertensie/pre-eclampsie
▪ Vruchtwaterembolie
▪ Zelfmoord
▪ Geobstrueerd arbeid
▪ Onveilige abortus
▪ Extra-uteriene zwangerschap
o Indirecte sterfte = gevolg voorafbestaande ziekte of ziekte die zich tijdens de
zwangerschap heeft ontwikkeld en die door de zwangerschap dermate ernstig is
geworden dat ze tot overlijden heeft geleid
▪ Hartziekte
▪ Epilepsie
▪ HIV/AIDS
▪ Malaria
1
, ▪ Influenza / covid
▪ Kanker
▪ Diabetes
▪ Systeemlupus
▪ Trauma
▪ Geweld
▪ Drugs
o Toevallige sterfte=zwangerschap had geen invloed op beloop (niet van moedersterfte
gesproken)
- MMR = maternale mortaliteitsratio
o Aantal vrouwen dat overlijdt direct of indirect tgv zwangerschap, bevalling of
kraambed / 100 000 levend geboren kinderen
o Ongelijke geografische distributie
- Belangrijkste mortaliteitsoorzaken Europa
o Trombo-embolische complicaties
o Voorafbestaand cardiaal lijden
o Sepsis (genitaal-obstetrisch + indirect: covid, influenza, pneumoniae)
o Psychiatrische aandoeningen (zelfmoord, alcohol en drugs)
o Neurologische aandoeningen (epilepsie, CVA)
o Postpartumbloeding
o Preeclampsie
o Vruchtwaterembool
o Kanker
- Wereldwijd
o Verloskundige bloeding
o Hypertensie preeclampsie
o Sepsis
o Abortus
o Trombose
- Oorzaken maternale morbiditeit wereldwijd
o Bloedingsgerelateerde complicaties
▪ DIC
▪ Bloedtransfusiereactie
▪ MOF na hypovolemische shock
▪ Hysterectomie
o Hypertensieve complicaties
▪ Hartfalen
▪ CVA
▪ Eclampsie
▪ Cardiomyopathie
o Postpartumdepressie
o PID, sepsis
o Fistels, perineumruptuur, uterusproplaps
o Infertiliteit
2
,1.2.2 Perinatale mortaliteit
- = antenatale sterften (na 22w of > 500g) + vroege neonatale sterften (eerste levensweek) /
1000 geboorten
- Oorzaken
o Immaturiteit
o Prematuriteit
o Congenitale afwijkingen
o Infectie, sepsis
o Navelstrengaccident
o Intrapartum asfyxie of trauma
o Abruptio placentae
o IUGR
1.3 Terminologie
Abortus (A) Miskraam, uitdrijven niet levensvatbare vrucht voor W22
Abortus arte Zwangerschapsafbreking
provocatus (AAP)
Absolute kinddosis Hoeveelheid geneesmiddel die de zuigeling via de moedermelk
binnenkrijgt, uitgedrukt in mg/kg/dag
AD Amenorreeduur
= tijd velropen sinds eerste dag van laatste regels
A terme Op zwangerschapsduur van 37-42w, of tussen 259 en 294 dagen
= voldragen
Colostrum Melk van eerste dagen, bevat relatief veel mineralen, eiwitten,
antilichamen maar minder vet en koolhydraten
Embryo Vrucht van W3-10 na bevruchting (5-12W AD)
Foetus Vrucht vanaf 12W AD
Foetale sterfte Ieder doodgeboren kin van ≥ 500g
Galactopoëse Instandhouding melksecretie
Geboorte Het ter wereld komen van een foetus van ≥ 500g of kind geboren na
zwangerschapsduur van 22w of meer
Gravida of Aantal zwangerschappen met ingebrip huidige
graviditeit G Nulligravida: niet zwanger, nooit geweest
Primigravida: voor het eerste zwanger
Multigravida: vanaf 2e zwangerschap
Kiem Vrucht in eerste zwangerschapsmaand
Lactogenese Het op gang komen van secretie van melk
Maternale Dood vrouw terwijl zwanger of binnen 42 dagen na einde zwangerschap
mortaliteit Direct obstetrische of indirecte oorzaken
Maternal mortality Aantal moedersterfte gedurende en bepaalde periode per 100 000
rate levendgeboorten
Mammogenese Groei en ontwikkeling melkklieren
MBO Microbloedonderzoek (pH en lactaat bepaling via druppel bloed van
foetale schedel)
Meconium Darminhoud foetus (galkleurstoffen, ingeslikt vruchtwater,
mucosacellen, bilirubine)
3
, Melk / plasma ratio Verhouding tussen concentratie geneesmiddel in moedermelk en in
(M/P ratio) maternale plasma
Melk/plasma AUC Verhouding area under the curve van melk en plasmaspiegels
ratio
Menogram Systematische weergave eigenschappen menstruele cyclus van pt
(leeftijd menarche, cyclusduur, periode en hoeveelheid bloedverlies,
graad dysmenorree)
MIU Mors in utero
Neonaat Kind op leeftijd tussen geboorte en D28
Neonatale sterfte Overlijden levend geboren kind van ≥ 500g tem D28 na geboorte
Pariteit P Aantal baringen(verlossingen) dat een vrouw heeft doorgemaakt
Perinatale stefte Som foetale sterfte en vroeg-neonatale sterfte
Post-neonatale Overlijden levend geboren kind ≥ 500g, vanaf D29 tem D365 na
sterfte geboorte
Postterm of serotien Op zwangerschapsduur van maar dan 42w of 294 dagen
Preterm Zwangerschapsduur van minder dan 37w of 259 dagen
Very preterm: onder 32w (224 dagen)
Extreem preterm onder 28W (196 dagen)
PROM Prelabor rupture of membranes: breken vliezen voor start regelmatige
uteriene contracties
PPROM Preterm prelabor rupture of membranes: breken vliezen voor start
regelmatige uteriene contracties op zwangerschapsduur < 37W
Relatieve kinddosis Verhouding tussen geschatte dosis geneesmiddel per kg
lichaamsgewicht die het kind via borstvoeding binnenkrijgt en dosis die
de moeder krijg (mg/kg/d)
Sectio caeserea, Een sectio uitgevoerd op gepland tijdstip, bij zwangere met intacte
primair vliezen en niet in arbeid
Sectio caeserea Keizersnede waartoe pas beslist werd tijdens arbeid of bevalling
secundair
Verlossing Geboorte van 1 of meer kinderen met gewicht van ≥ 500 g uit 1 moeder
Vroeggeboorte Bevalling voor W37
Vroeg neonataal Eerste week na geboorte
Vroeg neonatale Overlijden levend geboren kind van ≥ 500g, voor D8 na geboorte
sterfte
Zuigelingensterfte Overlijden levend geboren kind van ≥500g binnen 1e levensjaar
Zwangerschapsduur AD tenzij expliciet anders vermeld (dus enkel als er weken na
conceptie of ovulatie geschreven staat dan vanaf daar geteld)
4
