Samenvatting
Mediasociologie 2024-2025
,1 CENTRALE UITGANGSPUNTEN VAN DIT OPO
1.1 mediasociologie
Media en samenleving
• media speelt een belangrijke rol in onze samenleving
• we leven niet met media maar we leven in de media-ecologie
• iedereen heeft een bepaald ‘media-dieet’ (individuele verzamelingen van media waarin we
geïnteresseerd zijn)
• in de analyse blijft er vaak een focus op micro (bv. wat voor effect heeft het als jongeren overmatig
tiktokken?)
• bij mediasociologie gaat het niet alleen over micro-niveau, maar het gaat ook over de bredere
context, er is dus sprake van een verschuiving van micro naar macro (bv wat zijn de strategieën
van bepaalde grote bedrijven zoals meta? Wat is hun relatie met de politiek? …)
mediasociologie =
• mediasociologie als subdiscipline binnen de communicatiewetenschappen
• beschouwen positie van (massa)media in de samenleving
• “De studie van de relatie tussen media en maatschappij”
1.2 mediasociologie: disciplinaire positionering
Uitgangspunt in dit college
• Mediasociologie bevindt zich op het snijvlak van sociologie en communicatiewetenschappen/
mediastudies
• (licht) kritische invalshoek
§ Communicatiewetenschappen: een blinde vlek voor maatschappij/ sociale relaties/
sociologie?: het bredere maatschappelijke plaatje wordt hier onderbelicht
§ Sociologie: een blinde vlek voor de rol van media en mediatisering in de westerse
maatschappij?: de rol van media wordt hier onderbelicht
1. een blinde vlek in de communicatiewetenschappen?
Oorsprong mediasociologie
• Sociologie mee aan de wieg van communicatiewetenschappen (bv. frame-analyse van Goffman die
op micro-niveau keek naar hoe mensen, inclusief journalisten, een frame creëren, een ideologische
invalshoek gebruiken om een verhaal te vertellen); sociologen zijn als het ware begonnen met het
vragen stellen over de cultuur-industrie
• Er is steeds meer een evolutie naar sociale (media)psychologie:
§ Media-effect op individu
§ Individuele motivatie mediagebruik
§ Individueel welzijn (bv. leidt media-gebruik tot meer of minder sociaal contact?)
➝ dit is 1 perspectief (het psychologisch effect), en minder over de maatschappelijke betekenis
Mediapsychologische benadering – invloed op individu
• Wat trekt een individu aan in apps?
• Wat is de psycho-sociale impact van apps (bv. welzijn, relatievorming)?
Mediasociologische benadering – plaats binnen samenleving
• Hoe kunnen we het fenomeen historisch cultureel situeren?
• Binnen welke institutionele, politiek-economische context wordt het geproduceerd?
• Welke sociale groepen maken er (geen) gebruik van en waarom?
• Wat is de impact op romantische relaties, ‘dating’, ‘seksualiteit’?
Ook voorbij klassieke modellen
, • van Shannon en Weaver (1949) en Laswell (1948)
• want het zet aan “to view communication as an essentially one-way, lineair process in which the
sender of the message is active and the role of the receiver is limited to passively collecting and
absorbing it” (Hodkinson, 2017 – hoofdstuk 1, pp. 6-7)
• in dit eerste hoofdstuk wordt kritiek geleverd op het effecten-model, op het mediapsychologische
idee dat media effecten heeft (er is dan sprake van een lineair verband; de media heeft effecten op het
individu)
• binnen de mediasociologie wordt dat (lineaire) perspectief geproblematiseerd op verschillende
gronden
model Laswell (1948)
1.3 mediasociologie: relatie tussen media en maatschappij
Kortom: mediapsychologie en lineaire communicatiemodellen te weinig aandacht voor (wederkerige)
relatie media en maatschappij
Hodkinson (2017, pp. 4-5) onderscheidt drie perspectieven:
• Media als vormende kracht (1)
• Media als afspiegeling (2)
• Media als representatie (3)
1. Media als vormende kracht
• Media hebben impact op vorm en richting van verandering in de samenleving
§ media-inhoud: geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit, … (bv. geweld in strips
in de jare ’50, seksualiteit in de games in de jare ‘90, de serie ‘mocro-maffia’)
➝ verwijst naar wat er in de media te zien, horen of lezen is.
§ Media-technologie: politieke denkbeelden/ nepnieuws en polarisering, … (bv. het debat
algoritmes; de algoritmen bieden ons de informatie waarnaar we al op zoek waren)
➝verwijst naar hoe media worden verspreid en hoe technologische systemen (zoals
algoritmes en sociale media) invloed hebben op wat mensen te zien krijgen.
➝ bv. als je geinteresseert bent in complottheorieën en je zoekt daarnaar dan krijg je steeds
meer die informatie; dat kan dan bijvoorbeeld een invloed hebben op je politieke
denkbeelden; wanneer je in dat complotnetwerk zit ga je namelijk alleen maar meer
wantrouwen en geloof je niets meer wat politici zeggen
Media Maatschappij
2. Media als afspiegeling
• Media vormen doorgeefluik van wat in samenleving ‘leeft’ (= afspiegeling van wat er leeft in de
samenleving)
§ Bv. geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit, politieke denkbeelden (polarisering),
…
, ➝ ‘Mocro-maffia’ is voor een deel een reflectie van een samenleving waarin drugs en
criminaliteit een ongelooflijk belangrijke rol spelen
Media Maatschappij
3. Media als representatie (= een wisselwerking)
• Inhoud van media is (deels) een afspiegeling van de maatschappij
• Maar: actieve selectie, fictieve dramatisering en constructie van die werkelijkheid (‘mocro maffia’
wordt gedramatiseerd etc, en dat geldt ook voor journalistiek)
• Inhoud van media is ook een vormende kracht met invloed op individu en samenleving
• Het is altijd een relatie tussen de twee
bv. de nieuwe barbiefilm: een film die allerlei feministische ideeën oppikt en uitwerkt in een fictief verhaal
maar mensen/ meisjes/ jongeren die ernaar kijken ook kan beïnvloeden
Media Maatschappij
1.4 model Hodkinson (2017): 4 componenten van media in maatschappelijke context
• Een inclusivistischer model van wat media net is
• Dit model van Hodkinson staat centraal in deze cursus
• Media-technologie: media is technologie, en deze technologieën hebben een bepaalde invloed
• Media-instrustrie: de politieke economie, wat is het verdienmodel van media-bedrijven
• Media-inhoud: wat soort media en wat voor narratieven/ betekenissen daarin heeft een bepaald
effect
• Media-publiek: een tekst is niks zonder de interpretatie van de kijker/ luisteraar
• Dit alles wordt bekeken vanuit een bredere sociaal-culturele context
Uitgangspunt en structuur van cursus Mediasociologie
• Voorbij media-psychologie (media <-> individu) en lineair communicatiemodel
§ Multi-dimensionaal mediabegrip
§ Wederkerige relaties media-componenten
§ Maatschappelijke context
• Opzet cursus
§ Media-technologie (les 2): theorieën – evolutie – digitale media
§ Media-industrie (les3,4): ontwikkelingen – macht - ideologie
§ Media-inhoud (les 5): narratief – semiotiek – analyse tekst
§ Media en publiek (les 6,7): interpretatie – identiteit – sociale relaties
§ Media en maatschappij (les 8): ontwikkelingen – crisis – morele paniek
Mediasociologie 2024-2025
,1 CENTRALE UITGANGSPUNTEN VAN DIT OPO
1.1 mediasociologie
Media en samenleving
• media speelt een belangrijke rol in onze samenleving
• we leven niet met media maar we leven in de media-ecologie
• iedereen heeft een bepaald ‘media-dieet’ (individuele verzamelingen van media waarin we
geïnteresseerd zijn)
• in de analyse blijft er vaak een focus op micro (bv. wat voor effect heeft het als jongeren overmatig
tiktokken?)
• bij mediasociologie gaat het niet alleen over micro-niveau, maar het gaat ook over de bredere
context, er is dus sprake van een verschuiving van micro naar macro (bv wat zijn de strategieën
van bepaalde grote bedrijven zoals meta? Wat is hun relatie met de politiek? …)
mediasociologie =
• mediasociologie als subdiscipline binnen de communicatiewetenschappen
• beschouwen positie van (massa)media in de samenleving
• “De studie van de relatie tussen media en maatschappij”
1.2 mediasociologie: disciplinaire positionering
Uitgangspunt in dit college
• Mediasociologie bevindt zich op het snijvlak van sociologie en communicatiewetenschappen/
mediastudies
• (licht) kritische invalshoek
§ Communicatiewetenschappen: een blinde vlek voor maatschappij/ sociale relaties/
sociologie?: het bredere maatschappelijke plaatje wordt hier onderbelicht
§ Sociologie: een blinde vlek voor de rol van media en mediatisering in de westerse
maatschappij?: de rol van media wordt hier onderbelicht
1. een blinde vlek in de communicatiewetenschappen?
Oorsprong mediasociologie
• Sociologie mee aan de wieg van communicatiewetenschappen (bv. frame-analyse van Goffman die
op micro-niveau keek naar hoe mensen, inclusief journalisten, een frame creëren, een ideologische
invalshoek gebruiken om een verhaal te vertellen); sociologen zijn als het ware begonnen met het
vragen stellen over de cultuur-industrie
• Er is steeds meer een evolutie naar sociale (media)psychologie:
§ Media-effect op individu
§ Individuele motivatie mediagebruik
§ Individueel welzijn (bv. leidt media-gebruik tot meer of minder sociaal contact?)
➝ dit is 1 perspectief (het psychologisch effect), en minder over de maatschappelijke betekenis
Mediapsychologische benadering – invloed op individu
• Wat trekt een individu aan in apps?
• Wat is de psycho-sociale impact van apps (bv. welzijn, relatievorming)?
Mediasociologische benadering – plaats binnen samenleving
• Hoe kunnen we het fenomeen historisch cultureel situeren?
• Binnen welke institutionele, politiek-economische context wordt het geproduceerd?
• Welke sociale groepen maken er (geen) gebruik van en waarom?
• Wat is de impact op romantische relaties, ‘dating’, ‘seksualiteit’?
Ook voorbij klassieke modellen
, • van Shannon en Weaver (1949) en Laswell (1948)
• want het zet aan “to view communication as an essentially one-way, lineair process in which the
sender of the message is active and the role of the receiver is limited to passively collecting and
absorbing it” (Hodkinson, 2017 – hoofdstuk 1, pp. 6-7)
• in dit eerste hoofdstuk wordt kritiek geleverd op het effecten-model, op het mediapsychologische
idee dat media effecten heeft (er is dan sprake van een lineair verband; de media heeft effecten op het
individu)
• binnen de mediasociologie wordt dat (lineaire) perspectief geproblematiseerd op verschillende
gronden
model Laswell (1948)
1.3 mediasociologie: relatie tussen media en maatschappij
Kortom: mediapsychologie en lineaire communicatiemodellen te weinig aandacht voor (wederkerige)
relatie media en maatschappij
Hodkinson (2017, pp. 4-5) onderscheidt drie perspectieven:
• Media als vormende kracht (1)
• Media als afspiegeling (2)
• Media als representatie (3)
1. Media als vormende kracht
• Media hebben impact op vorm en richting van verandering in de samenleving
§ media-inhoud: geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit, … (bv. geweld in strips
in de jare ’50, seksualiteit in de games in de jare ‘90, de serie ‘mocro-maffia’)
➝ verwijst naar wat er in de media te zien, horen of lezen is.
§ Media-technologie: politieke denkbeelden/ nepnieuws en polarisering, … (bv. het debat
algoritmes; de algoritmen bieden ons de informatie waarnaar we al op zoek waren)
➝verwijst naar hoe media worden verspreid en hoe technologische systemen (zoals
algoritmes en sociale media) invloed hebben op wat mensen te zien krijgen.
➝ bv. als je geinteresseert bent in complottheorieën en je zoekt daarnaar dan krijg je steeds
meer die informatie; dat kan dan bijvoorbeeld een invloed hebben op je politieke
denkbeelden; wanneer je in dat complotnetwerk zit ga je namelijk alleen maar meer
wantrouwen en geloof je niets meer wat politici zeggen
Media Maatschappij
2. Media als afspiegeling
• Media vormen doorgeefluik van wat in samenleving ‘leeft’ (= afspiegeling van wat er leeft in de
samenleving)
§ Bv. geweld in de samenleving, beelden van seksualiteit, politieke denkbeelden (polarisering),
…
, ➝ ‘Mocro-maffia’ is voor een deel een reflectie van een samenleving waarin drugs en
criminaliteit een ongelooflijk belangrijke rol spelen
Media Maatschappij
3. Media als representatie (= een wisselwerking)
• Inhoud van media is (deels) een afspiegeling van de maatschappij
• Maar: actieve selectie, fictieve dramatisering en constructie van die werkelijkheid (‘mocro maffia’
wordt gedramatiseerd etc, en dat geldt ook voor journalistiek)
• Inhoud van media is ook een vormende kracht met invloed op individu en samenleving
• Het is altijd een relatie tussen de twee
bv. de nieuwe barbiefilm: een film die allerlei feministische ideeën oppikt en uitwerkt in een fictief verhaal
maar mensen/ meisjes/ jongeren die ernaar kijken ook kan beïnvloeden
Media Maatschappij
1.4 model Hodkinson (2017): 4 componenten van media in maatschappelijke context
• Een inclusivistischer model van wat media net is
• Dit model van Hodkinson staat centraal in deze cursus
• Media-technologie: media is technologie, en deze technologieën hebben een bepaalde invloed
• Media-instrustrie: de politieke economie, wat is het verdienmodel van media-bedrijven
• Media-inhoud: wat soort media en wat voor narratieven/ betekenissen daarin heeft een bepaald
effect
• Media-publiek: een tekst is niks zonder de interpretatie van de kijker/ luisteraar
• Dit alles wordt bekeken vanuit een bredere sociaal-culturele context
Uitgangspunt en structuur van cursus Mediasociologie
• Voorbij media-psychologie (media <-> individu) en lineair communicatiemodel
§ Multi-dimensionaal mediabegrip
§ Wederkerige relaties media-componenten
§ Maatschappelijke context
• Opzet cursus
§ Media-technologie (les 2): theorieën – evolutie – digitale media
§ Media-industrie (les3,4): ontwikkelingen – macht - ideologie
§ Media-inhoud (les 5): narratief – semiotiek – analyse tekst
§ Media en publiek (les 6,7): interpretatie – identiteit – sociale relaties
§ Media en maatschappij (les 8): ontwikkelingen – crisis – morele paniek
