DE GRIEKEN
1
,H1: Verantwoording
1. De klassieke Griekse wereld in historisch perspectief
Hoe keek men in het verleden naar de klassieke oudheid, meer bepaald naar de oude Grieken?
Historische periodisering bij benadering begint bij ca. 800 v.C. Humanistische visie van de indeling van de
periodisering voor lange tijd toonaangevend. De receptie van de klassieke oudheid is een zaak van toe-eigening. Van
meet af aan is de kijk op de Klassieke Oudheid niet neutraal of waardenvrij, maar werd gekleurd door de eigen
standplaatsgebondenheid en projectie van vermeende kenmerken.
De uitbreiding van het Romeinse Rijk zorgde er voor dat de (elitaire) Griekse cultuur – voornamelijk theater en
literatuur, zou worden overgedragen aan latere erfgenamen, de Romeinen. De Romeinen zijn grote veroveraars
maar ook zeer ontvankelijk voor nieuwe culturen, zo zijn bijvoorbeeld godsdiensten uit het oosten naar Rome
gekomen.
De Interpretatio christiana was de toe-eigening van de Griekse cultuur aan het christendom. In de Griekse
mythologie en literatuur, met hun afgeleide kunst- en cultuuruitingen ontwaarde de kerk een anachronistische
voorafbeelding van christelijke normen en waarden.
• Het verhaal van Odysseus : Het weerstaan aan de bekoorlijke sirene = goede christen die duivelse verlokking
trotseerde
• Het verhaal van Ariadne : Gelovigen door het labyrint van het leven loodsen, op het juiste pad
A. In de middeleeuwen:
De Griekse filosofie en wetenschap heeft stand kunnen houden dankzij een Arabisch omweg, dit doordat het
Grieks een slecht gekende taal was. Grieks was een heidense taal voor de kerk.
B. In de vroegmoderne tijd:
Een hernieuwde belangstelling, revival voor de klassieke oudheid
• Onder impuls van Italiaanse humanisten = renaissance
(14e – 17e eeuw)
• Inname van Constantinopel
• Veelvoudige publicatie van de Ilias
• Michelangelo die een beeld maakte van Bacchus op
basis van een beschrijving
• Kunsten tot een revival in het classicisme (1650 – 1700)
• Humorenleer (door Hippocrates en Galenus, 460 v.C.)
School van Athene, Rafaël
o 4 primaire kwaliteiten (: koud, vochtig, droog en warm)
o Toegepast op 4 elementen / kosmos (: water, aarde, lucht en vuur)
o Mens 4 temperamenten (: flegmatisch, melancholisch, cholerisch en sanguinisch)
o Onevenwicht tussen lichaamsvochten veroorzaakt ziekte
2
, o Juan Luis Vives (15e eeuw) met reactie hierop:
▪ De natuur als norm en ijkpunt van sociale verhoudingen
▪ Mannen van nature in de publieke sfeer en vrouwen van nature in de private sfeer,
taakverdeling
o Carl Linnaeus (18e eeuw) over ‘van nature inferieur mensen’
▪ Mensen indelen volgens ontmenselijkend classificatiesysteem
▪ Echter stereotypische opvattingen
o Johann Kaspar Lavater (18e eeuw) en de fysiognomiek
▪ Leer die stelt dat aan het uiterlijk van de mens zijn persoonlijkheid af te lezen is
▪ De zwarte ‘moor’ ; de Afrikaan
Echter stellen de geleerde en elitaire Grieken dat er een overeenkomst is tussen het uiterlijk en het innerlijk,
kalokagathia. Een mooi mens was een goed mens. Een lelijk mens was een slecht mens.
• Mens sana in corpore sano = een gezonde geest in een gezond lichaam
Het opkijken naar/liefde voor de Grieken, ca. 18e eeuw = filhellenisme
C. In de moderne tijd:
Een sterke politieke en economische omwenteling met een scherp onderscheid tussen de elite ‘the haves’ en de
massa ‘the haves not’. De kennis van klassieke cultuur als verklikker van de sociale positie. Zeker in de 19e eeuw,
de eeuw van industrialisering en dus ook de arbeidersklasse.
Het neoclassicisme als artistieke stroming met de blijvende aandacht voor de antieken, het inspireren op verhalen
en architectuur.
• Bijvoorbeeld. Het Witte Huis, ‘Leonidas en zijn troepen voor de slag bij Thermopylae’ van David, …
• De Elgin Marbles / Parthenon Marbles, uit het Atheense Parthenon als pronkstuk in het British Museum.
De meeste bekende recuperatie van de klassieke Griekse wereld is de moderne Olympische Spelen door
historicus en pedagoog Pierre de Coubertin.
• Wilde het Franse onderwijs hervormen
• Utilitaristisch : Nood aan betere lichamen om militair paraat te zijn
• Blootleggen van de site Olympia in de 19e eeuw, onder impuls van Duitse archeologen
Nieuwe uitvindingen kregen een oud-Griekse geïnspireerde naam; telefonie of fotografie.
D. In de 20ste eeuw
Spartanen golden voor de nazi’s als voorbeeld om hun ideeën over eugenetica over te brengen met hun
zogenaamde Lebensborn-projecten en de holocaust.
E. Hedendaagse tijd
Films en series. Logo’s van organisaties.
Alt-right :
• Het behoud van traditionele normen en waarden bijv. Tweede amendement van de Grondwet van de VS
• ‘Molon Labe’ op hun wapens te plakken. Het is een transcriptie van de Griekse uitdrukking ‘kom ze maar
halen’, volgens de overlevering het antwoord van de Spartanen op de vraag van de Perzen om hun wapens
af te staan.
Griekse letter lambda :
• Verbonden met de schilden van de Spartanen
• Wordt gebruikt door de Duitse Identitäre Bewegung
Kleio als de Griekse muze van de geschiedschrijving.
3
, H2: Wat voorafging
De mediterrane wereld doortrokken met connectiviteit en verbondenheid over tijd en ruimte.
Schip / scheepswrak van Uluburun, 14de eeuw v.C. :
Lading:
• Ruw koper / Cyprus
• Tin / Centraal-Azië
• Kruiken / Levant
o Terpentijn
o Olijven
o Glazen parels
• Geschenken
o Struisvogeleieren
o Olifantenslagtand
o Gouden scarabee
Voorwerpen van de bevaarders:
• Rolzegel uit hematiet / Levant,
Cyprus of Egypte
• Houten schrijftafel / idem
• Bronzen zwaard en speerpunt /
Mykene
Vermoedelijk vervoerde het schip belangrijke goederen naar hun bestemming. Het schip vervoerde ook kostbare
geschenken die vorsten over het oostelijke deel van de Middellandse Zee met elkaar uitwisselde.
Dit geeft ook een verklaring waarom we bepaalde voorwerpen niet kunnen verbinden met ofwel prehistorie of wel
het oude Nabije Oosten.
Vastzetting
Er heerst een connectiviteit tussen vorsten/elites, rijken/samenlevingen in deze late bronstijd. Gebeurt via
briefwisseling, verdragen, huwelijken en geschenken. Een verstandhouding.
1. De ontvoering van Europa
Wat ging er (onmiddellijk) vooraf aan de klassieke oudheid?
De mythe geeft een centrale rol aan het eiland Kreta en haar connectie tussen de Levant en de Egeïsche wereld,
maar ook tussen de klassieke oudheid en het oude nabije Oosten.
De Feniciërs zijn een zeevarend volk, waren commerçanten en zeer welvarend.
Het mythische verhaal over de ontvoering van de Fenicische prinses (huidige Libanon) Europa.
Oppergod Zeus was berucht om zijn seksuele uitspattingen waardoor hij ook geregeld overhoop lag met zijn
jaloerse echtgenote, de godin Hera. Op een dag ziet Zeus prinses Europa met een paar vriendinnen bloemen
plukken op het strand in de buurt van Sidon (Libanon). De god wordt getroffen door de lieflijke aanblik van de
meisjes. De schoonheid van de prinses kan hij niet weerstaan.
4
1
,H1: Verantwoording
1. De klassieke Griekse wereld in historisch perspectief
Hoe keek men in het verleden naar de klassieke oudheid, meer bepaald naar de oude Grieken?
Historische periodisering bij benadering begint bij ca. 800 v.C. Humanistische visie van de indeling van de
periodisering voor lange tijd toonaangevend. De receptie van de klassieke oudheid is een zaak van toe-eigening. Van
meet af aan is de kijk op de Klassieke Oudheid niet neutraal of waardenvrij, maar werd gekleurd door de eigen
standplaatsgebondenheid en projectie van vermeende kenmerken.
De uitbreiding van het Romeinse Rijk zorgde er voor dat de (elitaire) Griekse cultuur – voornamelijk theater en
literatuur, zou worden overgedragen aan latere erfgenamen, de Romeinen. De Romeinen zijn grote veroveraars
maar ook zeer ontvankelijk voor nieuwe culturen, zo zijn bijvoorbeeld godsdiensten uit het oosten naar Rome
gekomen.
De Interpretatio christiana was de toe-eigening van de Griekse cultuur aan het christendom. In de Griekse
mythologie en literatuur, met hun afgeleide kunst- en cultuuruitingen ontwaarde de kerk een anachronistische
voorafbeelding van christelijke normen en waarden.
• Het verhaal van Odysseus : Het weerstaan aan de bekoorlijke sirene = goede christen die duivelse verlokking
trotseerde
• Het verhaal van Ariadne : Gelovigen door het labyrint van het leven loodsen, op het juiste pad
A. In de middeleeuwen:
De Griekse filosofie en wetenschap heeft stand kunnen houden dankzij een Arabisch omweg, dit doordat het
Grieks een slecht gekende taal was. Grieks was een heidense taal voor de kerk.
B. In de vroegmoderne tijd:
Een hernieuwde belangstelling, revival voor de klassieke oudheid
• Onder impuls van Italiaanse humanisten = renaissance
(14e – 17e eeuw)
• Inname van Constantinopel
• Veelvoudige publicatie van de Ilias
• Michelangelo die een beeld maakte van Bacchus op
basis van een beschrijving
• Kunsten tot een revival in het classicisme (1650 – 1700)
• Humorenleer (door Hippocrates en Galenus, 460 v.C.)
School van Athene, Rafaël
o 4 primaire kwaliteiten (: koud, vochtig, droog en warm)
o Toegepast op 4 elementen / kosmos (: water, aarde, lucht en vuur)
o Mens 4 temperamenten (: flegmatisch, melancholisch, cholerisch en sanguinisch)
o Onevenwicht tussen lichaamsvochten veroorzaakt ziekte
2
, o Juan Luis Vives (15e eeuw) met reactie hierop:
▪ De natuur als norm en ijkpunt van sociale verhoudingen
▪ Mannen van nature in de publieke sfeer en vrouwen van nature in de private sfeer,
taakverdeling
o Carl Linnaeus (18e eeuw) over ‘van nature inferieur mensen’
▪ Mensen indelen volgens ontmenselijkend classificatiesysteem
▪ Echter stereotypische opvattingen
o Johann Kaspar Lavater (18e eeuw) en de fysiognomiek
▪ Leer die stelt dat aan het uiterlijk van de mens zijn persoonlijkheid af te lezen is
▪ De zwarte ‘moor’ ; de Afrikaan
Echter stellen de geleerde en elitaire Grieken dat er een overeenkomst is tussen het uiterlijk en het innerlijk,
kalokagathia. Een mooi mens was een goed mens. Een lelijk mens was een slecht mens.
• Mens sana in corpore sano = een gezonde geest in een gezond lichaam
Het opkijken naar/liefde voor de Grieken, ca. 18e eeuw = filhellenisme
C. In de moderne tijd:
Een sterke politieke en economische omwenteling met een scherp onderscheid tussen de elite ‘the haves’ en de
massa ‘the haves not’. De kennis van klassieke cultuur als verklikker van de sociale positie. Zeker in de 19e eeuw,
de eeuw van industrialisering en dus ook de arbeidersklasse.
Het neoclassicisme als artistieke stroming met de blijvende aandacht voor de antieken, het inspireren op verhalen
en architectuur.
• Bijvoorbeeld. Het Witte Huis, ‘Leonidas en zijn troepen voor de slag bij Thermopylae’ van David, …
• De Elgin Marbles / Parthenon Marbles, uit het Atheense Parthenon als pronkstuk in het British Museum.
De meeste bekende recuperatie van de klassieke Griekse wereld is de moderne Olympische Spelen door
historicus en pedagoog Pierre de Coubertin.
• Wilde het Franse onderwijs hervormen
• Utilitaristisch : Nood aan betere lichamen om militair paraat te zijn
• Blootleggen van de site Olympia in de 19e eeuw, onder impuls van Duitse archeologen
Nieuwe uitvindingen kregen een oud-Griekse geïnspireerde naam; telefonie of fotografie.
D. In de 20ste eeuw
Spartanen golden voor de nazi’s als voorbeeld om hun ideeën over eugenetica over te brengen met hun
zogenaamde Lebensborn-projecten en de holocaust.
E. Hedendaagse tijd
Films en series. Logo’s van organisaties.
Alt-right :
• Het behoud van traditionele normen en waarden bijv. Tweede amendement van de Grondwet van de VS
• ‘Molon Labe’ op hun wapens te plakken. Het is een transcriptie van de Griekse uitdrukking ‘kom ze maar
halen’, volgens de overlevering het antwoord van de Spartanen op de vraag van de Perzen om hun wapens
af te staan.
Griekse letter lambda :
• Verbonden met de schilden van de Spartanen
• Wordt gebruikt door de Duitse Identitäre Bewegung
Kleio als de Griekse muze van de geschiedschrijving.
3
, H2: Wat voorafging
De mediterrane wereld doortrokken met connectiviteit en verbondenheid over tijd en ruimte.
Schip / scheepswrak van Uluburun, 14de eeuw v.C. :
Lading:
• Ruw koper / Cyprus
• Tin / Centraal-Azië
• Kruiken / Levant
o Terpentijn
o Olijven
o Glazen parels
• Geschenken
o Struisvogeleieren
o Olifantenslagtand
o Gouden scarabee
Voorwerpen van de bevaarders:
• Rolzegel uit hematiet / Levant,
Cyprus of Egypte
• Houten schrijftafel / idem
• Bronzen zwaard en speerpunt /
Mykene
Vermoedelijk vervoerde het schip belangrijke goederen naar hun bestemming. Het schip vervoerde ook kostbare
geschenken die vorsten over het oostelijke deel van de Middellandse Zee met elkaar uitwisselde.
Dit geeft ook een verklaring waarom we bepaalde voorwerpen niet kunnen verbinden met ofwel prehistorie of wel
het oude Nabije Oosten.
Vastzetting
Er heerst een connectiviteit tussen vorsten/elites, rijken/samenlevingen in deze late bronstijd. Gebeurt via
briefwisseling, verdragen, huwelijken en geschenken. Een verstandhouding.
1. De ontvoering van Europa
Wat ging er (onmiddellijk) vooraf aan de klassieke oudheid?
De mythe geeft een centrale rol aan het eiland Kreta en haar connectie tussen de Levant en de Egeïsche wereld,
maar ook tussen de klassieke oudheid en het oude nabije Oosten.
De Feniciërs zijn een zeevarend volk, waren commerçanten en zeer welvarend.
Het mythische verhaal over de ontvoering van de Fenicische prinses (huidige Libanon) Europa.
Oppergod Zeus was berucht om zijn seksuele uitspattingen waardoor hij ook geregeld overhoop lag met zijn
jaloerse echtgenote, de godin Hera. Op een dag ziet Zeus prinses Europa met een paar vriendinnen bloemen
plukken op het strand in de buurt van Sidon (Libanon). De god wordt getroffen door de lieflijke aanblik van de
meisjes. De schoonheid van de prinses kan hij niet weerstaan.
4
