MEDIA: PUBLIEK EN EFFECTEN
Inhoudsopgave
Algemene inleiding op het publieksdeel..........................................................7
Basisuitgangspunten....................................................................................................... 7
Mediagebruik is (deels) selectief..................................................................................7
Media worden gebruikt om behoeften te bevredigen...................................................8
Psychologische/ sociale factoren hebben impact op behoeften en invulling ervan.....10
leeftijd en mediagebruik...............................................................................11
inleiding......................................................................................................................... 11
Mediagebruik verandert met de levensfase................................................................11
Mediagebruik in maatschappelijke context.................................................................11
Verklaring van mediagebruik......................................................................................11
leeftijd en mediagebruik: kinderen................................................................................12
cognitieve ontwikkeling (Piaget Zwitser)....................................................................12
Mediagebruik bij kinderen.......................................................................................... 13
Media discrepancy hypothese....................................................................................14
leeftijd en mediagebruik: adolescenten.........................................................................15
Adolescenten: een periode van transformatie............................................................15
Mediagebruik bij adolescenten...................................................................................16
Sociale media en romantische relaties (Joris van Ouytsel).........................................17
verschillen kinderen en adolescenten.........................................................................17
Soorten internetkansen voor jongeren.......................................................................18
Soorten internetrisico’s............................................................................................... 19
cyberpesten.................................................................................................................. 20
Wat is cyberpesten?................................................................................................... 20
Vormen van cyberpesten............................................................................................ 21
Cyberpesten versus traditioneel pesten.....................................................................21
Wie zijn de daders en slachtoffers?............................................................................21
Waarom heeft cyberpesten zo’n grote impact?..........................................................21
Mediabronnen als mogelijke trigger...........................................................................21
leeftijd en mediagebruik: “emerging adults”.................................................................22
Ontwikkelingskenmerken volgens Arnett...................................................................22
Mediagebruik als antwoord op ontwikkelingsbehoeften.............................................22
Digimeter 2022: intensief gebruik door jongvolwassenen..........................................22
Mediagebruik bij volwassenen.......................................................................................23
Verandering in verantwoordelijkheden en levensstijl.................................................23
Leeftijd en mediagebruik: ouderen (65+)......................................................................23
Het deficitmodel......................................................................................................... 23
Generatiekenmerken en maatschappelijke verandering............................................24
Digitale kloof en technologische drempels.................................................................24
Compensatoir versus selectief mediagebruik.............................................................25
, Betekenisgeving en inhoudelijke voorkeuren.............................................................25
Leeftijd en mediagebruik: algemene cijfergegevens.....................................................25
Maatschappelijke evoluties en technologische transformatie.....................................25
Eurobarometer 2023.................................................................................................. 26
Leeftijdsverschillen in mediagebruik: jong versus oud................................................26
Verklaringen voor deze evoluties................................................................................26
Leeftijden in de media................................................................................................... 27
Leeftijd en representatie in de media.........................................................................27
Stereotiepe beeldvorming van jongeren en ouderen..................................................28
Leeftijd en mediavoorkeuren......................................................................................28
Positieve zelfbeeldregulatie via selectieve mediaconsumptie....................................28
Discrepantie tussen kijkers en personages.................................................................29
Sekse, gender en mediagebruik....................................................................29
Inleiding........................................................................................................................ 29
definities..................................................................................................................... 29
Margaret Mead: Cultuur als bepalende factor van genderrollen.................................30
Biologische verklaringen voor mediagebruik..............................................................30
Mannelijkheid versus vrouwelijk....................................................................................31
Vrouwelijkheid............................................................................................................ 31
Mannelijkheid............................................................................................................. 32
Genderhiërarchie en waardering................................................................................32
Bem Seks role Inventroy (BSRI).....................................................................................32
Gender meten voorbij biologie...................................................................................32
Androgynietheorie...................................................................................................... 32
Androgynie als predictor voor mediagebruik..............................................................33
Gendersocialisatie......................................................................................................... 33
Wat is gendersocialisatie?.......................................................................................... 33
Genderrollen in evolutie............................................................................................. 33
Actoren in het socialisatieproces................................................................................33
Representatie van mannen en vrouwen in de media.....................................................34
Ondervertegenwoordiging van vrouwen.....................................................................34
Kwalitatieve voorstelling van mannen........................................................................35
Kwalitatieve voorstelling van vrouwen.......................................................................35
Seksualisering en objectivering..................................................................................35
Hypermasculinity en hyperfemininity.........................................................................36
Gender en mediagebruik...............................................................................................36
Genderverschillen in levensdomeinen........................................................................36
Reinforcing Spiral theory (Slater, 2007)......................................................................36
Media Practice Model (Steele & Brown, 1995)............................................................37
genderverschillen in mediagebruik: leeftijden............................................................38
Gender en digitale technologieën..................................................................................38
Meisjes en digitale technologieën...............................................................................38
Jongens en digitale technologieën..............................................................................39
Mannen versus vrouwen: mediagebruik........................................................................39
Internetgebruik........................................................................................................... 39
Televisiekijkgedrag..................................................................................................... 39
Genrevoorkeur............................................................................................................ 40
,Klasse en media........................................................................................... 40
Inleiding........................................................................................................................ 40
Wat is sociale klasse?................................................................................................. 40
Hoe beïnvloedt sociale klasse mediagebruik?.............................................................40
Klasse is dynamisch, geen vast gegeven....................................................................41
Waarom is ‘sociale klasse’ relevant in mediastudies?................................................41
Definitie van klasse....................................................................................................... 41
Karl Marx: sociale klasse en het productiemechanisme..............................................41
Max Weber: sociale stratificatie in lagen....................................................................42
Bourdieu: klasse als combinatie van kapitaalvormen.................................................42
Habitus: het innerlijke kompas van klasse.....................................................................43
Wat is habitus?........................................................................................................... 43
Smaakpatronen en sociale klasse...............................................................................43
Mediagebruik, kapitaal en ‘taste cultures’.....................................................................44
Inkomen en mediabezit.............................................................................................. 44
Opleidingsniveau en mediagebruik.............................................................................44
Sociale hiërarchie in mediamoraal..............................................................................45
Sociale mobiliteit........................................................................................................... 45
Wat is sociale mobiliteit?............................................................................................ 45
Theoretisch model van ROE: anticipatorische socialisatie..........................................46
Afwijkend mediagebruik bij mobiliteit.........................................................................46
Empirische bevindingen............................................................................................. 47
Klasse van context........................................................................................................ 47
Sociale klasse als consistente invloed........................................................................47
Rol van context en heterogeniteit..............................................................................47
Aangepast mediagebruik door sociale omgeving.......................................................47
Partnerstatus en mediagebruik..................................................................................47
Voorstelling van klassen in media.................................................................................48
Structurele oververtegenwoordiging van midden- en hogere klasse..........................48
Mediavoorkeur: identificatie met eigen klasse............................................................48
Structurele vertekening.............................................................................................. 48
Nuancering in klassenpresentatie...............................................................................49
Gezin en mediagebruik.................................................................................50
Wat is een gezin?.......................................................................................................... 50
Gezin versus huishouden............................................................................................ 50
Definitie van gezin...................................................................................................... 50
Kenmerken van het gezin.............................................................................................. 51
Basiskenmerken van een primair gezin......................................................................51
Media binnen het gezinsterritorium............................................................................51
Evolutie van machtsverhoudingen..............................................................................51
Gezin als kern van socialisatie....................................................................................51
Family life cycle.......................................................................................................... 52
Verschillen in ouderschapsstijlen...................................................................................53
Baumrind-model......................................................................................................... 53
Effecten van ouderschapsstijlen op mediagebruik......................................................54
Communicatiestijlen in gezinnen...................................................................................54
, Twee dimensies.......................................................................................................... 54
Impact op mediagebruik............................................................................................. 55
Invalshoeken bij onderzoek naar gezinnen en mediagebruik........................................55
Media en machtsverhoudingen binnen het gezin.......................................................55
Media en sociaal-emotionele relaties in het gezin......................................................55
Media en het gezinsterritorium...................................................................................55
Media en tijdsstructurering......................................................................................... 57
Invloed van ouders op mediagebruik van kinderen.......................................................58
Parental modeling...................................................................................................... 58
Parental mediation..................................................................................................... 58
Invloed van kinderen op ouders....................................................................................60
Twee soorten kind-effect............................................................................................ 60
Invloed van broers of zussen op mediagebruik.............................................................60
Effecten van media op gezinsleven...............................................................................61
Media als “vernietigers” van het gezinsleven.............................................................61
Media als “vereniger” van het gezinsleven.................................................................61
Etniciteit en mediagebruik............................................................................61
Inleiding........................................................................................................................ 62
Begrippen: etniciteit en sociale identiteit...................................................................62
Media en etnische groepen: invalshoeken.....................................................................62
Rol van media in multiculturele samenleving.............................................................62
Betrokkenheid van etnische minderheidsgroepen bij mediaproductie........................63
Representatie van etnische groepen..........................................................................64
Mediagebruik van etnische groepen...........................................................................64
Media-effecten............................................................................................. 66
Geschiedenis van media-effectenonderzoek.................................................................66
Classificaties van media-effecten..................................................................................67
Inhoud........................................................................................................................ 67
Termijn en duur.......................................................................................................... 68
Soort effect................................................................................................................. 68
Direct vs indirecte media-effecten..............................................................................68
Niveau van het effect................................................................................................. 69
Bedoelde of onbedoelde media-effecten....................................................................69
Richting van het effect............................................................................................... 69
Verklarende mechanismen van media-effecten............................................................69
Fysiologische verklaringen......................................................................................... 70
Cognitieve verklaringen.............................................................................................. 70
Metoden van media-effecten onderzoek.......................................................................70
Experimenteel onderzoek........................................................................................... 71
Correlationeel ondrzoek.............................................................................................. 71
Causaal-correlationeel of longitudinaal onderzoek.....................................................71
Meta-analyse.............................................................................................................. 72
Media en criminaliteit...................................................................................72
Inleiding........................................................................................................................ 72
Inhoudsopgave
Algemene inleiding op het publieksdeel..........................................................7
Basisuitgangspunten....................................................................................................... 7
Mediagebruik is (deels) selectief..................................................................................7
Media worden gebruikt om behoeften te bevredigen...................................................8
Psychologische/ sociale factoren hebben impact op behoeften en invulling ervan.....10
leeftijd en mediagebruik...............................................................................11
inleiding......................................................................................................................... 11
Mediagebruik verandert met de levensfase................................................................11
Mediagebruik in maatschappelijke context.................................................................11
Verklaring van mediagebruik......................................................................................11
leeftijd en mediagebruik: kinderen................................................................................12
cognitieve ontwikkeling (Piaget Zwitser)....................................................................12
Mediagebruik bij kinderen.......................................................................................... 13
Media discrepancy hypothese....................................................................................14
leeftijd en mediagebruik: adolescenten.........................................................................15
Adolescenten: een periode van transformatie............................................................15
Mediagebruik bij adolescenten...................................................................................16
Sociale media en romantische relaties (Joris van Ouytsel).........................................17
verschillen kinderen en adolescenten.........................................................................17
Soorten internetkansen voor jongeren.......................................................................18
Soorten internetrisico’s............................................................................................... 19
cyberpesten.................................................................................................................. 20
Wat is cyberpesten?................................................................................................... 20
Vormen van cyberpesten............................................................................................ 21
Cyberpesten versus traditioneel pesten.....................................................................21
Wie zijn de daders en slachtoffers?............................................................................21
Waarom heeft cyberpesten zo’n grote impact?..........................................................21
Mediabronnen als mogelijke trigger...........................................................................21
leeftijd en mediagebruik: “emerging adults”.................................................................22
Ontwikkelingskenmerken volgens Arnett...................................................................22
Mediagebruik als antwoord op ontwikkelingsbehoeften.............................................22
Digimeter 2022: intensief gebruik door jongvolwassenen..........................................22
Mediagebruik bij volwassenen.......................................................................................23
Verandering in verantwoordelijkheden en levensstijl.................................................23
Leeftijd en mediagebruik: ouderen (65+)......................................................................23
Het deficitmodel......................................................................................................... 23
Generatiekenmerken en maatschappelijke verandering............................................24
Digitale kloof en technologische drempels.................................................................24
Compensatoir versus selectief mediagebruik.............................................................25
, Betekenisgeving en inhoudelijke voorkeuren.............................................................25
Leeftijd en mediagebruik: algemene cijfergegevens.....................................................25
Maatschappelijke evoluties en technologische transformatie.....................................25
Eurobarometer 2023.................................................................................................. 26
Leeftijdsverschillen in mediagebruik: jong versus oud................................................26
Verklaringen voor deze evoluties................................................................................26
Leeftijden in de media................................................................................................... 27
Leeftijd en representatie in de media.........................................................................27
Stereotiepe beeldvorming van jongeren en ouderen..................................................28
Leeftijd en mediavoorkeuren......................................................................................28
Positieve zelfbeeldregulatie via selectieve mediaconsumptie....................................28
Discrepantie tussen kijkers en personages.................................................................29
Sekse, gender en mediagebruik....................................................................29
Inleiding........................................................................................................................ 29
definities..................................................................................................................... 29
Margaret Mead: Cultuur als bepalende factor van genderrollen.................................30
Biologische verklaringen voor mediagebruik..............................................................30
Mannelijkheid versus vrouwelijk....................................................................................31
Vrouwelijkheid............................................................................................................ 31
Mannelijkheid............................................................................................................. 32
Genderhiërarchie en waardering................................................................................32
Bem Seks role Inventroy (BSRI).....................................................................................32
Gender meten voorbij biologie...................................................................................32
Androgynietheorie...................................................................................................... 32
Androgynie als predictor voor mediagebruik..............................................................33
Gendersocialisatie......................................................................................................... 33
Wat is gendersocialisatie?.......................................................................................... 33
Genderrollen in evolutie............................................................................................. 33
Actoren in het socialisatieproces................................................................................33
Representatie van mannen en vrouwen in de media.....................................................34
Ondervertegenwoordiging van vrouwen.....................................................................34
Kwalitatieve voorstelling van mannen........................................................................35
Kwalitatieve voorstelling van vrouwen.......................................................................35
Seksualisering en objectivering..................................................................................35
Hypermasculinity en hyperfemininity.........................................................................36
Gender en mediagebruik...............................................................................................36
Genderverschillen in levensdomeinen........................................................................36
Reinforcing Spiral theory (Slater, 2007)......................................................................36
Media Practice Model (Steele & Brown, 1995)............................................................37
genderverschillen in mediagebruik: leeftijden............................................................38
Gender en digitale technologieën..................................................................................38
Meisjes en digitale technologieën...............................................................................38
Jongens en digitale technologieën..............................................................................39
Mannen versus vrouwen: mediagebruik........................................................................39
Internetgebruik........................................................................................................... 39
Televisiekijkgedrag..................................................................................................... 39
Genrevoorkeur............................................................................................................ 40
,Klasse en media........................................................................................... 40
Inleiding........................................................................................................................ 40
Wat is sociale klasse?................................................................................................. 40
Hoe beïnvloedt sociale klasse mediagebruik?.............................................................40
Klasse is dynamisch, geen vast gegeven....................................................................41
Waarom is ‘sociale klasse’ relevant in mediastudies?................................................41
Definitie van klasse....................................................................................................... 41
Karl Marx: sociale klasse en het productiemechanisme..............................................41
Max Weber: sociale stratificatie in lagen....................................................................42
Bourdieu: klasse als combinatie van kapitaalvormen.................................................42
Habitus: het innerlijke kompas van klasse.....................................................................43
Wat is habitus?........................................................................................................... 43
Smaakpatronen en sociale klasse...............................................................................43
Mediagebruik, kapitaal en ‘taste cultures’.....................................................................44
Inkomen en mediabezit.............................................................................................. 44
Opleidingsniveau en mediagebruik.............................................................................44
Sociale hiërarchie in mediamoraal..............................................................................45
Sociale mobiliteit........................................................................................................... 45
Wat is sociale mobiliteit?............................................................................................ 45
Theoretisch model van ROE: anticipatorische socialisatie..........................................46
Afwijkend mediagebruik bij mobiliteit.........................................................................46
Empirische bevindingen............................................................................................. 47
Klasse van context........................................................................................................ 47
Sociale klasse als consistente invloed........................................................................47
Rol van context en heterogeniteit..............................................................................47
Aangepast mediagebruik door sociale omgeving.......................................................47
Partnerstatus en mediagebruik..................................................................................47
Voorstelling van klassen in media.................................................................................48
Structurele oververtegenwoordiging van midden- en hogere klasse..........................48
Mediavoorkeur: identificatie met eigen klasse............................................................48
Structurele vertekening.............................................................................................. 48
Nuancering in klassenpresentatie...............................................................................49
Gezin en mediagebruik.................................................................................50
Wat is een gezin?.......................................................................................................... 50
Gezin versus huishouden............................................................................................ 50
Definitie van gezin...................................................................................................... 50
Kenmerken van het gezin.............................................................................................. 51
Basiskenmerken van een primair gezin......................................................................51
Media binnen het gezinsterritorium............................................................................51
Evolutie van machtsverhoudingen..............................................................................51
Gezin als kern van socialisatie....................................................................................51
Family life cycle.......................................................................................................... 52
Verschillen in ouderschapsstijlen...................................................................................53
Baumrind-model......................................................................................................... 53
Effecten van ouderschapsstijlen op mediagebruik......................................................54
Communicatiestijlen in gezinnen...................................................................................54
, Twee dimensies.......................................................................................................... 54
Impact op mediagebruik............................................................................................. 55
Invalshoeken bij onderzoek naar gezinnen en mediagebruik........................................55
Media en machtsverhoudingen binnen het gezin.......................................................55
Media en sociaal-emotionele relaties in het gezin......................................................55
Media en het gezinsterritorium...................................................................................55
Media en tijdsstructurering......................................................................................... 57
Invloed van ouders op mediagebruik van kinderen.......................................................58
Parental modeling...................................................................................................... 58
Parental mediation..................................................................................................... 58
Invloed van kinderen op ouders....................................................................................60
Twee soorten kind-effect............................................................................................ 60
Invloed van broers of zussen op mediagebruik.............................................................60
Effecten van media op gezinsleven...............................................................................61
Media als “vernietigers” van het gezinsleven.............................................................61
Media als “vereniger” van het gezinsleven.................................................................61
Etniciteit en mediagebruik............................................................................61
Inleiding........................................................................................................................ 62
Begrippen: etniciteit en sociale identiteit...................................................................62
Media en etnische groepen: invalshoeken.....................................................................62
Rol van media in multiculturele samenleving.............................................................62
Betrokkenheid van etnische minderheidsgroepen bij mediaproductie........................63
Representatie van etnische groepen..........................................................................64
Mediagebruik van etnische groepen...........................................................................64
Media-effecten............................................................................................. 66
Geschiedenis van media-effectenonderzoek.................................................................66
Classificaties van media-effecten..................................................................................67
Inhoud........................................................................................................................ 67
Termijn en duur.......................................................................................................... 68
Soort effect................................................................................................................. 68
Direct vs indirecte media-effecten..............................................................................68
Niveau van het effect................................................................................................. 69
Bedoelde of onbedoelde media-effecten....................................................................69
Richting van het effect............................................................................................... 69
Verklarende mechanismen van media-effecten............................................................69
Fysiologische verklaringen......................................................................................... 70
Cognitieve verklaringen.............................................................................................. 70
Metoden van media-effecten onderzoek.......................................................................70
Experimenteel onderzoek........................................................................................... 71
Correlationeel ondrzoek.............................................................................................. 71
Causaal-correlationeel of longitudinaal onderzoek.....................................................71
Meta-analyse.............................................................................................................. 72
Media en criminaliteit...................................................................................72
Inleiding........................................................................................................................ 72
