SAMENVATTING
GEDRAGSWETENSCHAPPEN
Examen 5de middelbaar: ontwikkelingspsychologie (leerstof januari – juni)
,1.1 Inleiding: de menselijke ontwikkeling begrijpen
Continuïteit is er eerder een sprake van een kwantitatieve verandering =
een uitbreiding van al bestaande vaardigheden die vaak reeds aanwezig waren.
Ontwikkeling verloopt vaak gradueel, er is een geleidelijke verandering
Discontinuïteit is er sprake van een kwalitatieve verandering =
een nieuwe mogelijkheid gelinkt aan een specifieke periode in de ontwikkeling of een
nieuwe manier van reageren in specifieke periodes.
Ontwikkeling verloopt in stadia, er is een plotse verandering, ommezwaai, crisis.
(Vb. eerste leerjaar een nieuwjaarsbrief schrijven)
Ontwikkeling wordt beïnvloed door erfelijkheids- en milieufactoren (nature-
nuture debat).
= geleidelijk, cumulatief en georganiseerd proces waarin algemene vermogens zich ontwikkelen
tot specifieke vaardigheden.
- Alle aspecten van een persoon (lichaam, geest, identiteit) veranderen samen en vormen een
uniek individu. Ontwikkeling verloopt via patronen of stadia (zoals bij Freud en Piaget), met
zowel geleidelijke (kwantitatieve) als abrupte (kwalitatieve) veranderingen.
Ontwikkelingspsychologie = de wetenschappelijke studie naar patronen van groei,
verandering en stabiliteit bij toenemende leeftijd.
Volgens wetenschappelijke benadering gaan onderzoekers hun hypotheses toetsen over de
aard en het verloop van de menselijke ontwikkeling met behulp van wetenschappelijke
werkwijzen (theorieën en methodische, wetenschappelijke technieken) om de juistheid van die
theorieën systematisch aan te tonen.
ontwikkelingsfasen/ levensfasen:
Ontwikkelingstaken = (on)uitgesproken verwachtingen die
Prenatale fase conceptie
de maatschappij koppelt aan specifieke ontwikkelingsfasen.
Babyfase geboorte Het zijn leeftijdsgebonden taken waarvan men in een
bepaalde maatschappij en cultuur verwacht dat personen
Peuterfase 2 jaar ze uitvoeren.
Vroege kindertijd 4 jaar Deze verwachtingen worden op het individu overgebracht
via opvoeding, media, peergroep, … Ontwikkelingstaken
Midden kindertijd 6 jaar zijn tijds-en cultuurgebonden!
Adolescentie 13 jaar Ontwikkelingstaken voor zuigelingen en peuters -> leren
lopen, leren spreken, leren zindelijk worden …
Vroege volwassenheid 20-40
Als iemand zijn ontwikkelingstaken goed uitvoert, krijgt die
jaar
persoon waardering, meer rechten en
Midden volwassenheid 40-65 verantwoordelijkheden, en groeit het zelfvertrouwen en
jaar zelfbeeld door het gevoel van succes.
Late volwassenheid na 65 jaar
1
, 1.2 De stadia in de psychosociale ontwikkeling volgens Erikson
socio-emotionele ontwikkeling: gehechtheidsontwikkeling, identiteitsontwikkeling
Ontwikkeling verloopt bij iedereen anders.
Beïnvloed door: biologische, culturele en historische factoren.
Elke levensfase kent een specifieke crisis tussen twee tegenovergestelde gevoelens:
- succesvolle oplossing leidt tot persoonlijke groei
- mislukking kan blijvende problemen veroorzaken
Zijn acht ontwikkelingsstadia leggen nadruk op sociale en emotionele ontwikkeling en oplossen
van conflicten in elke fase.
VB geven
1.Vertrouwen vs fundamenteel wantrouwen (0 – 1 jaar)
In het eerste levensjaar doen kinderen hun eerste ervaringen in de sociale wereld op. Bij warme,
zorgzame ouders, resulteert dit in een gevoel van vertrouwen, dat de wereld goed is. Bij
verwaarlozende en mishandelende ouders, ontwikkelen de kinderen een fundamenteel gevoel
van wantrouwen. In de eerste fase ontstaat aldus het vertrouwen dat de verzorger er altijd
is, zodat het kind vertrouwen in de omgeving en de wereld om hem heen verkrijgt.
Basisvertrouwen('basic trust') wordt bepaald door de mate waarin er is voldaan aan de prille
levensbehoeften van het kind. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat het belangrijk is dat
verzorgers het kind een veilige basis bieden en het kind van daaruit aanmoedigen op onderzoek
uit te gaan. Voor het verschaffen van een veilige basis is een invoelend begrip en sensitiviteit
voor het gehechtheidsgedrag van het kind nodig en de bereidheid en de wil hieraan tegemoet te
komen. Vervolgens de erkenning dat boosheid van kinderen vooral voortkomt uit frustraties van
hun behoefte naar liefde, affectie en zorg. Sensitieve verzorgers ontwikkelen een veilige en
stabiele band met hun kinderen, omdat ze adequaat op de wensen en behoeften van hun
kinderen reageren.
2. Autonomie vs twijfel en schaamte. (1 – 3 jaar)
Tijdens de peutertijd verwerven kinderen nieuwe mentale en motorische vaardigheden en willen
ze voor zichzelf gaan beslissen. Als de ouder hier op een redelijke manier mee omgaat, verwerft
het kind autonomie; een te strenge opvoeding kan uitmonden in schaamte en twijfel.
3. Initiatief vs schuld (3 – 6 jaar)
Tijdens deze leeftijd zien kinderen zich vaak in de rol van de volwassene. Ze spelen rollen na
van de persoon die ze later willen worden. Wanneer de ouders deze doelgerichtheid
aanvaarden en ondersteunen, dan ontwikkelt het kind initiatief. Hiermee wordt bedoeld: een
gevoel van ambitie en verantwoordelijkheid. Als de ouders het nemen van initiatief in deze
periode te veel beklemtonen, dan kan dit leiden tot een overmatige controledwang
met bijbehorende schuldgevoelens.
4. Vlijt vs minderwaardigheid (6 – 11 jaar)
Op de lagere school oefenen kinderen hun vaardigheden en leren ze met anderen samen te
werken. Een teveel aan negatieve ervaringen hierbij, kan leiden tot gevoelens van incompetentie
en minderwaardigheid. Positieve ervaringen leggen de basis voor ijverigheid (vlijt) in het latere
leven.
2
GEDRAGSWETENSCHAPPEN
Examen 5de middelbaar: ontwikkelingspsychologie (leerstof januari – juni)
,1.1 Inleiding: de menselijke ontwikkeling begrijpen
Continuïteit is er eerder een sprake van een kwantitatieve verandering =
een uitbreiding van al bestaande vaardigheden die vaak reeds aanwezig waren.
Ontwikkeling verloopt vaak gradueel, er is een geleidelijke verandering
Discontinuïteit is er sprake van een kwalitatieve verandering =
een nieuwe mogelijkheid gelinkt aan een specifieke periode in de ontwikkeling of een
nieuwe manier van reageren in specifieke periodes.
Ontwikkeling verloopt in stadia, er is een plotse verandering, ommezwaai, crisis.
(Vb. eerste leerjaar een nieuwjaarsbrief schrijven)
Ontwikkeling wordt beïnvloed door erfelijkheids- en milieufactoren (nature-
nuture debat).
= geleidelijk, cumulatief en georganiseerd proces waarin algemene vermogens zich ontwikkelen
tot specifieke vaardigheden.
- Alle aspecten van een persoon (lichaam, geest, identiteit) veranderen samen en vormen een
uniek individu. Ontwikkeling verloopt via patronen of stadia (zoals bij Freud en Piaget), met
zowel geleidelijke (kwantitatieve) als abrupte (kwalitatieve) veranderingen.
Ontwikkelingspsychologie = de wetenschappelijke studie naar patronen van groei,
verandering en stabiliteit bij toenemende leeftijd.
Volgens wetenschappelijke benadering gaan onderzoekers hun hypotheses toetsen over de
aard en het verloop van de menselijke ontwikkeling met behulp van wetenschappelijke
werkwijzen (theorieën en methodische, wetenschappelijke technieken) om de juistheid van die
theorieën systematisch aan te tonen.
ontwikkelingsfasen/ levensfasen:
Ontwikkelingstaken = (on)uitgesproken verwachtingen die
Prenatale fase conceptie
de maatschappij koppelt aan specifieke ontwikkelingsfasen.
Babyfase geboorte Het zijn leeftijdsgebonden taken waarvan men in een
bepaalde maatschappij en cultuur verwacht dat personen
Peuterfase 2 jaar ze uitvoeren.
Vroege kindertijd 4 jaar Deze verwachtingen worden op het individu overgebracht
via opvoeding, media, peergroep, … Ontwikkelingstaken
Midden kindertijd 6 jaar zijn tijds-en cultuurgebonden!
Adolescentie 13 jaar Ontwikkelingstaken voor zuigelingen en peuters -> leren
lopen, leren spreken, leren zindelijk worden …
Vroege volwassenheid 20-40
Als iemand zijn ontwikkelingstaken goed uitvoert, krijgt die
jaar
persoon waardering, meer rechten en
Midden volwassenheid 40-65 verantwoordelijkheden, en groeit het zelfvertrouwen en
jaar zelfbeeld door het gevoel van succes.
Late volwassenheid na 65 jaar
1
, 1.2 De stadia in de psychosociale ontwikkeling volgens Erikson
socio-emotionele ontwikkeling: gehechtheidsontwikkeling, identiteitsontwikkeling
Ontwikkeling verloopt bij iedereen anders.
Beïnvloed door: biologische, culturele en historische factoren.
Elke levensfase kent een specifieke crisis tussen twee tegenovergestelde gevoelens:
- succesvolle oplossing leidt tot persoonlijke groei
- mislukking kan blijvende problemen veroorzaken
Zijn acht ontwikkelingsstadia leggen nadruk op sociale en emotionele ontwikkeling en oplossen
van conflicten in elke fase.
VB geven
1.Vertrouwen vs fundamenteel wantrouwen (0 – 1 jaar)
In het eerste levensjaar doen kinderen hun eerste ervaringen in de sociale wereld op. Bij warme,
zorgzame ouders, resulteert dit in een gevoel van vertrouwen, dat de wereld goed is. Bij
verwaarlozende en mishandelende ouders, ontwikkelen de kinderen een fundamenteel gevoel
van wantrouwen. In de eerste fase ontstaat aldus het vertrouwen dat de verzorger er altijd
is, zodat het kind vertrouwen in de omgeving en de wereld om hem heen verkrijgt.
Basisvertrouwen('basic trust') wordt bepaald door de mate waarin er is voldaan aan de prille
levensbehoeften van het kind. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat het belangrijk is dat
verzorgers het kind een veilige basis bieden en het kind van daaruit aanmoedigen op onderzoek
uit te gaan. Voor het verschaffen van een veilige basis is een invoelend begrip en sensitiviteit
voor het gehechtheidsgedrag van het kind nodig en de bereidheid en de wil hieraan tegemoet te
komen. Vervolgens de erkenning dat boosheid van kinderen vooral voortkomt uit frustraties van
hun behoefte naar liefde, affectie en zorg. Sensitieve verzorgers ontwikkelen een veilige en
stabiele band met hun kinderen, omdat ze adequaat op de wensen en behoeften van hun
kinderen reageren.
2. Autonomie vs twijfel en schaamte. (1 – 3 jaar)
Tijdens de peutertijd verwerven kinderen nieuwe mentale en motorische vaardigheden en willen
ze voor zichzelf gaan beslissen. Als de ouder hier op een redelijke manier mee omgaat, verwerft
het kind autonomie; een te strenge opvoeding kan uitmonden in schaamte en twijfel.
3. Initiatief vs schuld (3 – 6 jaar)
Tijdens deze leeftijd zien kinderen zich vaak in de rol van de volwassene. Ze spelen rollen na
van de persoon die ze later willen worden. Wanneer de ouders deze doelgerichtheid
aanvaarden en ondersteunen, dan ontwikkelt het kind initiatief. Hiermee wordt bedoeld: een
gevoel van ambitie en verantwoordelijkheid. Als de ouders het nemen van initiatief in deze
periode te veel beklemtonen, dan kan dit leiden tot een overmatige controledwang
met bijbehorende schuldgevoelens.
4. Vlijt vs minderwaardigheid (6 – 11 jaar)
Op de lagere school oefenen kinderen hun vaardigheden en leren ze met anderen samen te
werken. Een teveel aan negatieve ervaringen hierbij, kan leiden tot gevoelens van incompetentie
en minderwaardigheid. Positieve ervaringen leggen de basis voor ijverigheid (vlijt) in het latere
leven.
2
