GEDRAGSVERANDERING
MONDZORG FASE 1
,HOOFDSTUK 1 : WAAROM GEDRAGSVERANDERING?
1.1 INLEIDING
WHO definitie: “Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of
disease or infirmity.”
Wat is gedrag? Geheel van acties en reacties van een persoon, met betrekking tot de omgeving (sociaal of natuurlijk)
• Individueel
• Collectief
Gedrag Observeren = makkelijk – Hoe veranderen? Waarom veranderen?
Waarom is gedrag belangrijk voor gezondheid? Gedrag gerelateerde risicofactoren liggen aan de basis in meer dan
1/3 van de sterfgevallen.
WHO (2016): een gezonde levensstijl kan
80% van hart- en vaatziekten & 40% van
kankers voorkomen.
Mondgezondheidsproblemen zijn
grotendeels te voorkomen door preventie
Door aanpassing van het gedrag, is dit te
verbeteren – te vermijden
1.2 EVEN TERUG IN DE TIJD
Evolutie naar bio-psychosociaal model
Prehistorie: Ziekte ontstaat door kwade geesten die lichaam binnendringen → Behandeling: geesten uitdrijven ->
Trepanaties (een gat maken in de schedel om geesten weg te halen), Planten en kruiden
Oude Grieken:
Als eersten: Rol van lichaamsfactoren in ziekte en gezondheid, Hippocrates: ziekte als gevolg van onbalans van
diverse sappen in het menselijk lichaam (temperament & Humores)
Temprament Humores
Flegmatisch of kalm Slijm
Sanguïnisch of optimistisch, gepassioneerd Bloed
Melancholisch, depressief Zwarte gal
Cholerisch, prikkelbaar, opvliegend Gele gal
Plato: eerste vermelding van mentale gezondheid
Middeleeuwen :
Europa: terugval in geneeskunde
Opnieuw overtuiging dat ziekte veroorzaakt wordt door bovennatuurlijke krachten
Ziekte als straf van God; behandeling: uitdrijven van slechte krachten door het lichaam te geselen.
1
,Functie van geneesheer uitgeoefend door priesters
Renaissance:
Opkomst van het biomedisch perspectief (biomedische processen in het lichaam – een proces is te herstellen)
• Ziekte heeft een specifieke biomedische etiologie (= de leer van de oorzaken van verschijnselen)
• Lichaam kan behandeld/gerepareerd worden als machine
• Metafoor : lichaam als robot
Biomedisch perspectief
MAAR wat met dit dan?
• Iemand krijgt de diagnose dat hij besmet is met het HIV-virus. Hij/zij heeft nog geen klachten. Wellicht is de
kans klein dat hij/zij ziekterol op zich neemt. (Lineair verband is niet aanwezig)
• Bij persoon met chronische kaakpijn worden geen biomedische afwijkingen vastgesteld. Arts weigert om
een doktersattest voor te schrijven.
• Kanker wordt toevallig ontdekt bij patiënt. Patiënt heeft geen klachten. Hij wordt toch opgenomen in
ziekenhuis om deze operatief te laten verwijderen.
Dualistische visie op lichaam en geest
• We weten niet alles over het lichaam
• We weten niet wat psychogene ziekte is
• Diagnose is niet indicatief voor behandeling
• Nadelig voor de relatie tussen arts en patiënt
Bio-psycho-sociaal perspectief
veel factoren gaan inwerken waardoor je wel een ziekte gaat hebben maar je
niet ziekt-voelt. Alles is verbonden met elkaar (life, mind, body)
Biomedisch perspectief Biopsychosociaal perspectief
1. Ziekte heeft een specifieke biochemische 1. Multicausaal: biologische, psychologische &
etiologie/lichamelijke oorzaak sociale factoren
2. Lichaam kan behandeld/gerepareerd worden 2. Multidimensioneel : voorbeschikkend (gen
als machine borstkanker, trauma), uitlokkend (roken,
3. Metafoor: lichaam als robot trauma) , onderhoudend (roken ook al heb je
longproblemen)
3. Probabilistisch: individueel vs. Groepsniveau
EX! 4. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van
ziekte
2
, Gezondheid vroeger en nu
Gezondheidspromotie (vanuit de overheid, preventie op grote schaal)
WHO:
• Gezondheidspromotie zorgt voor hogere controle over eigen gezondheid
• Verbeteren en beschermen gezondheid en QOF door interventie in de omgeving en het sociale
• Focus op preventie hoofdoorzaak aandoening, niet op genezing
3 belangrijke elementen:
1. Goed bestuur vanuit de overheid
2. Kennis over gezondheid
3. Gezonde stede
Mondgezondheid in het woonzorgcentrum
Doel: Betere mondgezondheid van de bewoners
• Ziekte: zware mondgezondheidsproblemen
• Ziek-zijn: vermijdbare pneumonie, hartaandoeningen, complicaties diabetes, pijn bij eten, vaak geen pijn…
• Ziekterol: Niet tot last willen zijn, normaal bij ouder worden?
→Hoge objectieve behandelnood
<-> lage subjectieve behandelnood
Redenen voor de opkomst van het biopsychosociaal perspectief
1. Verandering in sterfte- en ziektecijfers
3
MONDZORG FASE 1
,HOOFDSTUK 1 : WAAROM GEDRAGSVERANDERING?
1.1 INLEIDING
WHO definitie: “Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of
disease or infirmity.”
Wat is gedrag? Geheel van acties en reacties van een persoon, met betrekking tot de omgeving (sociaal of natuurlijk)
• Individueel
• Collectief
Gedrag Observeren = makkelijk – Hoe veranderen? Waarom veranderen?
Waarom is gedrag belangrijk voor gezondheid? Gedrag gerelateerde risicofactoren liggen aan de basis in meer dan
1/3 van de sterfgevallen.
WHO (2016): een gezonde levensstijl kan
80% van hart- en vaatziekten & 40% van
kankers voorkomen.
Mondgezondheidsproblemen zijn
grotendeels te voorkomen door preventie
Door aanpassing van het gedrag, is dit te
verbeteren – te vermijden
1.2 EVEN TERUG IN DE TIJD
Evolutie naar bio-psychosociaal model
Prehistorie: Ziekte ontstaat door kwade geesten die lichaam binnendringen → Behandeling: geesten uitdrijven ->
Trepanaties (een gat maken in de schedel om geesten weg te halen), Planten en kruiden
Oude Grieken:
Als eersten: Rol van lichaamsfactoren in ziekte en gezondheid, Hippocrates: ziekte als gevolg van onbalans van
diverse sappen in het menselijk lichaam (temperament & Humores)
Temprament Humores
Flegmatisch of kalm Slijm
Sanguïnisch of optimistisch, gepassioneerd Bloed
Melancholisch, depressief Zwarte gal
Cholerisch, prikkelbaar, opvliegend Gele gal
Plato: eerste vermelding van mentale gezondheid
Middeleeuwen :
Europa: terugval in geneeskunde
Opnieuw overtuiging dat ziekte veroorzaakt wordt door bovennatuurlijke krachten
Ziekte als straf van God; behandeling: uitdrijven van slechte krachten door het lichaam te geselen.
1
,Functie van geneesheer uitgeoefend door priesters
Renaissance:
Opkomst van het biomedisch perspectief (biomedische processen in het lichaam – een proces is te herstellen)
• Ziekte heeft een specifieke biomedische etiologie (= de leer van de oorzaken van verschijnselen)
• Lichaam kan behandeld/gerepareerd worden als machine
• Metafoor : lichaam als robot
Biomedisch perspectief
MAAR wat met dit dan?
• Iemand krijgt de diagnose dat hij besmet is met het HIV-virus. Hij/zij heeft nog geen klachten. Wellicht is de
kans klein dat hij/zij ziekterol op zich neemt. (Lineair verband is niet aanwezig)
• Bij persoon met chronische kaakpijn worden geen biomedische afwijkingen vastgesteld. Arts weigert om
een doktersattest voor te schrijven.
• Kanker wordt toevallig ontdekt bij patiënt. Patiënt heeft geen klachten. Hij wordt toch opgenomen in
ziekenhuis om deze operatief te laten verwijderen.
Dualistische visie op lichaam en geest
• We weten niet alles over het lichaam
• We weten niet wat psychogene ziekte is
• Diagnose is niet indicatief voor behandeling
• Nadelig voor de relatie tussen arts en patiënt
Bio-psycho-sociaal perspectief
veel factoren gaan inwerken waardoor je wel een ziekte gaat hebben maar je
niet ziekt-voelt. Alles is verbonden met elkaar (life, mind, body)
Biomedisch perspectief Biopsychosociaal perspectief
1. Ziekte heeft een specifieke biochemische 1. Multicausaal: biologische, psychologische &
etiologie/lichamelijke oorzaak sociale factoren
2. Lichaam kan behandeld/gerepareerd worden 2. Multidimensioneel : voorbeschikkend (gen
als machine borstkanker, trauma), uitlokkend (roken,
3. Metafoor: lichaam als robot trauma) , onderhoudend (roken ook al heb je
longproblemen)
3. Probabilistisch: individueel vs. Groepsniveau
EX! 4. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van
ziekte
2
, Gezondheid vroeger en nu
Gezondheidspromotie (vanuit de overheid, preventie op grote schaal)
WHO:
• Gezondheidspromotie zorgt voor hogere controle over eigen gezondheid
• Verbeteren en beschermen gezondheid en QOF door interventie in de omgeving en het sociale
• Focus op preventie hoofdoorzaak aandoening, niet op genezing
3 belangrijke elementen:
1. Goed bestuur vanuit de overheid
2. Kennis over gezondheid
3. Gezonde stede
Mondgezondheid in het woonzorgcentrum
Doel: Betere mondgezondheid van de bewoners
• Ziekte: zware mondgezondheidsproblemen
• Ziek-zijn: vermijdbare pneumonie, hartaandoeningen, complicaties diabetes, pijn bij eten, vaak geen pijn…
• Ziekterol: Niet tot last willen zijn, normaal bij ouder worden?
→Hoge objectieve behandelnood
<-> lage subjectieve behandelnood
Redenen voor de opkomst van het biopsychosociaal perspectief
1. Verandering in sterfte- en ziektecijfers
3
