Inhoudsopgave
H1: Wat is psychologie? .................................................................................................................................... 4
1 Ontwikkelingen richting de psychologie .......................................................................................................... 5
2 Het ontstaan van de psychologie ..................................................................................................................... 6
Het behaviorisme .......................................................................................................................................... 6
Cognitieve psychologie .................................................................................................................................. 6
3 Onderzoeksmethoden van de psychologie ...................................................................................................... 7
Beschrijvend onderzoek ................................................................................................................................ 7
Correlationeel onderzoek .............................................................................................................................. 7
Experimenteel onderzoek .............................................................................................................................. 7
4 Biologische focus ............................................................................................................................................. 7
Oogbeweging en pupil ................................................................................................................................... 8
Neutrale elektrische activiteit........................................................................................................................ 8
Beeldvorming................................................................................................................................................. 8
Autonoom zenuwstelsel ................................................................................................................................ 9
Precies meter over gedrag ............................................................................................................................. 9
5 evolutie van technieken en methoden ............................................................................................................. 9
6 sociale focus .................................................................................................................................................... 9
7 Biopsychosociaal model................................................................................................................................... 9
H2: Biologische basis van het gedrag .............................................................................................................. 10
1 De hedendaagse psychologie ........................................................................................................................ 10
2 Het Neuron .................................................................................................................................................... 10
Communicatie binnen een neuron .............................................................................................................. 11
Single cell recording (onderzoek) ................................................................................................................ 11
EEG Electro-encephalogram ........................................................................................................................ 13
Communicatie tussen neuronen.................................................................................................................. 14
2 De hersenen ................................................................................................................................................... 16
Het Cerebellum ............................................................................................................................................ 16
De grote hersenen ....................................................................................................................................... 17
3 Hersenlateralisatie......................................................................................................................................... 19
Hemineglect................................................................................................................................................. 19
Spraak- en taalcentra ................................................................................................................................... 20
Split brain evidentie ..................................................................................................................................... 20
4 Het endocriene systeem................................................................................................................................. 21
5 Biologische basis van gedrag ......................................................................................................................... 21
H4: Waarneming ............................................................................................................................................ 21
1 Gewaarwording en waarneming ................................................................................................................... 22
Sensorische informatie ................................................................................................................................ 22
Terminologie ................................................................................................................................................ 23
2 Waarneming: bottom-up en top-down .......................................................................................................... 23
Bottom-up processen .................................................................................................................................. 23
Top-down processen .................................................................................................................................... 25
3 Waarnemen van diepte (op basis van 2D beeld) ........................................................................................... 26
, Binoculaire aanwijzingen ............................................................................................................................. 26
Monoculaire aanwijzingen........................................................................................................................... 26
Illusies op basis van diepte .......................................................................................................................... 27
Samenvatting ............................................................................................................................................... 28
4 Waarneming en actie .................................................................................................................................... 28
Spiegelneuronen .......................................................................................................................................... 29
Impliciete activering van responsen ............................................................................................................ 29
Grijpbewegingstudies .................................................................................................................................. 30
Besluit .......................................................................................................................................................... 30
5 Hoeveel is aangeboren? ................................................................................................................................ 30
Visual cliff experimenten ............................................................................................................................. 30
Andere methode.......................................................................................................................................... 31
Besluit .......................................................................................................................................................... 31
H5: aandacht, cognitieve controle en bewustzijn ........................................................................................... 31
1 Waarneming .................................................................................................................................................. 31
2 Selectieve aandacht ....................................................................................................................................... 32
3 Auditieve selectieve aandacht ....................................................................................................................... 32
Vroege selectie ............................................................................................................................................ 32
4 Visueel selectieve aandacht ........................................................................................................................... 33
Treisman en Gelade ..................................................................................................................................... 33
5 Hoe richten we onze aandacht? .................................................................................................................... 34
Bottom-up versus top-down ........................................................................................................................ 34
Spotlight of zoomlens .................................................................................................................................. 35
Naar locaties of naar objecten ..................................................................................................................... 35
..................................................................................................................................................................... 36
6 Aandacht en inhibitie ..................................................................................................................................... 36
Positieve priming ......................................................................................................................................... 36
Negatieve priming........................................................................................................................................ 37
Selectieve aandacht ..................................................................................................................................... 37
7 Informatieverwerking .................................................................................................................................... 37
8 Cognitieve controle ........................................................................................................................................ 38
Taakafwisseling ............................................................................................................................................ 38
Dubbeltaken ................................................................................................................................................ 39
Conflict monitoring ...................................................................................................................................... 39
Error monitoring .......................................................................................................................................... 41
Context control ............................................................................................................................................ 42
9 Informatieverwerking zonder aandacht? ...................................................................................................... 43
Mythes over onbewuste handelingen ......................................................................................................... 43
Aangetoonde effecten van onbewuste processen....................................................................................... 44
H6: Leren en conditioneren ............................................................................................................................ 45
1 Behaviorisme ................................................................................................................................................. 45
2 Klassieke conditionering ................................................................................................................................ 46
Experiment van Pavlov ................................................................................................................................ 46
Experiment om aan te tonen dat mensen geconditioneerd kunnen worden ............................................. 47
Experiment bij amnesiepatiënten................................................................................................................ 47
Conditoneren van angst............................................................................................................................... 47
Behavioristische interpretatie (S-R psychologie) ......................................................................................... 48
Het cognitief alternatief ............................................................................................................................... 50
Klassieke conditionering in het dagelijkse leven .......................................................................................... 50
, 3 Operante conditionering ................................................................................................................................ 50
Bekrachtiging en straf .................................................................................................................................. 51
Straffen ........................................................................................................................................................ 53
4 Observerend leren ......................................................................................................................................... 55
H7: Onthouden en vergeten ........................................................................................................................... 56
1 Het limbisch systeem ..................................................................................................................................... 56
2 Verschillende types ........................................................................................................................................ 57
3 Sensorisch geheugen ..................................................................................................................................... 58
Iconisch geheugen ....................................................................................................................................... 59
Echoïsch geheugen ...................................................................................................................................... 59
Tactiel geheugen .......................................................................................................................................... 60
4 Korte termijn geheugen ................................................................................................................................. 60
Miller ........................................................................................................................................................... 60
Peterson en Peterson ................................................................................................................................... 60
Baddeley en Hitch ........................................................................................................................................ 61
5 Lange termijn geheugen ................................................................................................................................ 63
Glanzer en Cunitz ......................................................................................................................................... 63
Ebbinghaus .................................................................................................................................................. 64
6 Verschillende processen waar het LTG een deel van uitmaakt ...................................................................... 65
Informatie verwerven .................................................................................................................................. 66
Informatie opslaan ....................................................................................................................................... 68
Informatie terughalen .................................................................................................................................. 68
7 Herinnering is een reconstructie .................................................................................................................... 70
Ooggetuigenverklaringen ............................................................................................................................ 70
H9: Denken..................................................................................................................................................... 71
1 Vier thema’s binnen het denken .................................................................................................................... 71
Problemen oplossen .................................................................................................................................... 71
Redeneren ................................................................................................................................................... 76
Beslissingen nemen ..................................................................................................................................... 77
Denken en taal ............................................................................................................................................. 78
H10: Emotie en motivatie ............................................................................................................................... 79
1 Wat is emotie? ............................................................................................................................................... 79
2 Drie veronderstelde functies .......................................................................................................................... 80
3 Drie aspecten ................................................................................................................................................. 80
Beoordeling of evaluatie .............................................................................................................................. 80
Lichamelijke respons.................................................................................................................................... 82
Subjectieve ervaring .................................................................................................................................... 84
4 Emotie en cognitie ......................................................................................................................................... 84
5 Overzicht ........................................................................................................................................................ 86
H13: Psychopathologie ................................................................................................................................... 88
1 Wat zijn mentale stoornissen? ....................................................................................................................... 88
Normaal vs. abnormaal ............................................................................................................................... 89
2 Bijdragende factoren/invalshoeken ............................................................................................................... 90
Biologische factoren .................................................................................................................................... 90
Psychische (cognitieve) factoren.................................................................................................................. 90
, Sociale factoren ........................................................................................................................................... 91
Integratie ..................................................................................................................................................... 91
3 Stoornissen .................................................................................................................................................... 92
Classificatie .................................................................................................................................................. 92
Aan een middel gebonden stoornissen (verslaving) .................................................................................... 93
Psychotische stoornissen ............................................................................................................................. 93
Chaotisch/katatoon gedrag ......................................................................................................................... 95
Stemmingsstoornissen................................................................................................................................. 95
Angststoornissen ......................................................................................................................................... 97
Somatoforme stoornissen ........................................................................................................................... 98
..................................................................................................................................................................... 99
Dissociatieve stoornissen ............................................................................................................................. 99
H16: Sociale psychologie ................................................................................................................................ 99
1 Sociale beïnvloeding .................................................................................................................................... 100
Stanford prison experiment (Zimbardo) .................................................................................................... 100
Conformisme (Asch) .................................................................................................................................. 101
Gehoorzaamheid (Milgram) ...................................................................................................................... 102
Deïndividuatie............................................................................................................................................ 102
Bystander effect ......................................................................................................................................... 102
Sociale facilitatie ........................................................................................................................................ 103
H1: Wat is psychologie?
Doel:
• Inleiding in psychologisch onderzoek en theorievorming
• Cognitieve psychologie (informatieverwerking)
• Cognitie is geen passief proces maar een actieve werking door verschillende
hersengebieden > biologische focus
• Vb. waarneming (geen passief proces)
• Veel aandacht voor methoden
• Inzicht in verschillende cognitieve functies (waarneming, aandacht, geheugen) en
kennis van basisexperimenten
2 gele oppervlakten > zijn identiek > op het eerste zicht lijkt
dat niet zo
Onze waarneming > wij krijgen 2D binnen maar ons brein gaat
alles in 3D interpreteren > hierna kunnen we niet terug naar
de 2D input van in het begin > waarneming is dus allesbehalve
een passief proces
Definitie
= wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragevidentie te gebruiken
om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen
• Gedrag heel breed
➢ is ook denken en luisteren
• Wetenschappelijke studie > bepaald door methode
H1: Wat is psychologie? .................................................................................................................................... 4
1 Ontwikkelingen richting de psychologie .......................................................................................................... 5
2 Het ontstaan van de psychologie ..................................................................................................................... 6
Het behaviorisme .......................................................................................................................................... 6
Cognitieve psychologie .................................................................................................................................. 6
3 Onderzoeksmethoden van de psychologie ...................................................................................................... 7
Beschrijvend onderzoek ................................................................................................................................ 7
Correlationeel onderzoek .............................................................................................................................. 7
Experimenteel onderzoek .............................................................................................................................. 7
4 Biologische focus ............................................................................................................................................. 7
Oogbeweging en pupil ................................................................................................................................... 8
Neutrale elektrische activiteit........................................................................................................................ 8
Beeldvorming................................................................................................................................................. 8
Autonoom zenuwstelsel ................................................................................................................................ 9
Precies meter over gedrag ............................................................................................................................. 9
5 evolutie van technieken en methoden ............................................................................................................. 9
6 sociale focus .................................................................................................................................................... 9
7 Biopsychosociaal model................................................................................................................................... 9
H2: Biologische basis van het gedrag .............................................................................................................. 10
1 De hedendaagse psychologie ........................................................................................................................ 10
2 Het Neuron .................................................................................................................................................... 10
Communicatie binnen een neuron .............................................................................................................. 11
Single cell recording (onderzoek) ................................................................................................................ 11
EEG Electro-encephalogram ........................................................................................................................ 13
Communicatie tussen neuronen.................................................................................................................. 14
2 De hersenen ................................................................................................................................................... 16
Het Cerebellum ............................................................................................................................................ 16
De grote hersenen ....................................................................................................................................... 17
3 Hersenlateralisatie......................................................................................................................................... 19
Hemineglect................................................................................................................................................. 19
Spraak- en taalcentra ................................................................................................................................... 20
Split brain evidentie ..................................................................................................................................... 20
4 Het endocriene systeem................................................................................................................................. 21
5 Biologische basis van gedrag ......................................................................................................................... 21
H4: Waarneming ............................................................................................................................................ 21
1 Gewaarwording en waarneming ................................................................................................................... 22
Sensorische informatie ................................................................................................................................ 22
Terminologie ................................................................................................................................................ 23
2 Waarneming: bottom-up en top-down .......................................................................................................... 23
Bottom-up processen .................................................................................................................................. 23
Top-down processen .................................................................................................................................... 25
3 Waarnemen van diepte (op basis van 2D beeld) ........................................................................................... 26
, Binoculaire aanwijzingen ............................................................................................................................. 26
Monoculaire aanwijzingen........................................................................................................................... 26
Illusies op basis van diepte .......................................................................................................................... 27
Samenvatting ............................................................................................................................................... 28
4 Waarneming en actie .................................................................................................................................... 28
Spiegelneuronen .......................................................................................................................................... 29
Impliciete activering van responsen ............................................................................................................ 29
Grijpbewegingstudies .................................................................................................................................. 30
Besluit .......................................................................................................................................................... 30
5 Hoeveel is aangeboren? ................................................................................................................................ 30
Visual cliff experimenten ............................................................................................................................. 30
Andere methode.......................................................................................................................................... 31
Besluit .......................................................................................................................................................... 31
H5: aandacht, cognitieve controle en bewustzijn ........................................................................................... 31
1 Waarneming .................................................................................................................................................. 31
2 Selectieve aandacht ....................................................................................................................................... 32
3 Auditieve selectieve aandacht ....................................................................................................................... 32
Vroege selectie ............................................................................................................................................ 32
4 Visueel selectieve aandacht ........................................................................................................................... 33
Treisman en Gelade ..................................................................................................................................... 33
5 Hoe richten we onze aandacht? .................................................................................................................... 34
Bottom-up versus top-down ........................................................................................................................ 34
Spotlight of zoomlens .................................................................................................................................. 35
Naar locaties of naar objecten ..................................................................................................................... 35
..................................................................................................................................................................... 36
6 Aandacht en inhibitie ..................................................................................................................................... 36
Positieve priming ......................................................................................................................................... 36
Negatieve priming........................................................................................................................................ 37
Selectieve aandacht ..................................................................................................................................... 37
7 Informatieverwerking .................................................................................................................................... 37
8 Cognitieve controle ........................................................................................................................................ 38
Taakafwisseling ............................................................................................................................................ 38
Dubbeltaken ................................................................................................................................................ 39
Conflict monitoring ...................................................................................................................................... 39
Error monitoring .......................................................................................................................................... 41
Context control ............................................................................................................................................ 42
9 Informatieverwerking zonder aandacht? ...................................................................................................... 43
Mythes over onbewuste handelingen ......................................................................................................... 43
Aangetoonde effecten van onbewuste processen....................................................................................... 44
H6: Leren en conditioneren ............................................................................................................................ 45
1 Behaviorisme ................................................................................................................................................. 45
2 Klassieke conditionering ................................................................................................................................ 46
Experiment van Pavlov ................................................................................................................................ 46
Experiment om aan te tonen dat mensen geconditioneerd kunnen worden ............................................. 47
Experiment bij amnesiepatiënten................................................................................................................ 47
Conditoneren van angst............................................................................................................................... 47
Behavioristische interpretatie (S-R psychologie) ......................................................................................... 48
Het cognitief alternatief ............................................................................................................................... 50
Klassieke conditionering in het dagelijkse leven .......................................................................................... 50
, 3 Operante conditionering ................................................................................................................................ 50
Bekrachtiging en straf .................................................................................................................................. 51
Straffen ........................................................................................................................................................ 53
4 Observerend leren ......................................................................................................................................... 55
H7: Onthouden en vergeten ........................................................................................................................... 56
1 Het limbisch systeem ..................................................................................................................................... 56
2 Verschillende types ........................................................................................................................................ 57
3 Sensorisch geheugen ..................................................................................................................................... 58
Iconisch geheugen ....................................................................................................................................... 59
Echoïsch geheugen ...................................................................................................................................... 59
Tactiel geheugen .......................................................................................................................................... 60
4 Korte termijn geheugen ................................................................................................................................. 60
Miller ........................................................................................................................................................... 60
Peterson en Peterson ................................................................................................................................... 60
Baddeley en Hitch ........................................................................................................................................ 61
5 Lange termijn geheugen ................................................................................................................................ 63
Glanzer en Cunitz ......................................................................................................................................... 63
Ebbinghaus .................................................................................................................................................. 64
6 Verschillende processen waar het LTG een deel van uitmaakt ...................................................................... 65
Informatie verwerven .................................................................................................................................. 66
Informatie opslaan ....................................................................................................................................... 68
Informatie terughalen .................................................................................................................................. 68
7 Herinnering is een reconstructie .................................................................................................................... 70
Ooggetuigenverklaringen ............................................................................................................................ 70
H9: Denken..................................................................................................................................................... 71
1 Vier thema’s binnen het denken .................................................................................................................... 71
Problemen oplossen .................................................................................................................................... 71
Redeneren ................................................................................................................................................... 76
Beslissingen nemen ..................................................................................................................................... 77
Denken en taal ............................................................................................................................................. 78
H10: Emotie en motivatie ............................................................................................................................... 79
1 Wat is emotie? ............................................................................................................................................... 79
2 Drie veronderstelde functies .......................................................................................................................... 80
3 Drie aspecten ................................................................................................................................................. 80
Beoordeling of evaluatie .............................................................................................................................. 80
Lichamelijke respons.................................................................................................................................... 82
Subjectieve ervaring .................................................................................................................................... 84
4 Emotie en cognitie ......................................................................................................................................... 84
5 Overzicht ........................................................................................................................................................ 86
H13: Psychopathologie ................................................................................................................................... 88
1 Wat zijn mentale stoornissen? ....................................................................................................................... 88
Normaal vs. abnormaal ............................................................................................................................... 89
2 Bijdragende factoren/invalshoeken ............................................................................................................... 90
Biologische factoren .................................................................................................................................... 90
Psychische (cognitieve) factoren.................................................................................................................. 90
, Sociale factoren ........................................................................................................................................... 91
Integratie ..................................................................................................................................................... 91
3 Stoornissen .................................................................................................................................................... 92
Classificatie .................................................................................................................................................. 92
Aan een middel gebonden stoornissen (verslaving) .................................................................................... 93
Psychotische stoornissen ............................................................................................................................. 93
Chaotisch/katatoon gedrag ......................................................................................................................... 95
Stemmingsstoornissen................................................................................................................................. 95
Angststoornissen ......................................................................................................................................... 97
Somatoforme stoornissen ........................................................................................................................... 98
..................................................................................................................................................................... 99
Dissociatieve stoornissen ............................................................................................................................. 99
H16: Sociale psychologie ................................................................................................................................ 99
1 Sociale beïnvloeding .................................................................................................................................... 100
Stanford prison experiment (Zimbardo) .................................................................................................... 100
Conformisme (Asch) .................................................................................................................................. 101
Gehoorzaamheid (Milgram) ...................................................................................................................... 102
Deïndividuatie............................................................................................................................................ 102
Bystander effect ......................................................................................................................................... 102
Sociale facilitatie ........................................................................................................................................ 103
H1: Wat is psychologie?
Doel:
• Inleiding in psychologisch onderzoek en theorievorming
• Cognitieve psychologie (informatieverwerking)
• Cognitie is geen passief proces maar een actieve werking door verschillende
hersengebieden > biologische focus
• Vb. waarneming (geen passief proces)
• Veel aandacht voor methoden
• Inzicht in verschillende cognitieve functies (waarneming, aandacht, geheugen) en
kennis van basisexperimenten
2 gele oppervlakten > zijn identiek > op het eerste zicht lijkt
dat niet zo
Onze waarneming > wij krijgen 2D binnen maar ons brein gaat
alles in 3D interpreteren > hierna kunnen we niet terug naar
de 2D input van in het begin > waarneming is dus allesbehalve
een passief proces
Definitie
= wetenschappelijke studie van het gedrag met als doel deze gedragevidentie te gebruiken
om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag liggen
• Gedrag heel breed
➢ is ook denken en luisteren
• Wetenschappelijke studie > bepaald door methode