Samenvatting Uitgewerkte examenvragen cel- en weefselleer - 15/20 gehaald

Cytologie:

1. Bespreek de opbouw van de nucleus en nucleolus

Nucleus

 Hierin: opslag van genetisch materiaal
o Bevat chromosomen en chromatine
 Grootte nucleus afhankelijk van celtype, ouderdom cel, fysiologische toestand
v/d cel
 Euchromatine
o Licht gekleurd (EM)
o Meer toegankelijke, actieve delen v/d chromosoomfibrillen
o Genen hier zijn beschikbaar voor transcriptie
 Heterochromatine
o Donker gekleurd (EM)
o elektronendens
o geen / geringe transcriptie
 Rond nucleus: dubbele kernmembraan (kernenvelop)
o Vormt barrière tss het genetisch materiaal in de kern en het
omliggende cytoplasma
o Bestaat uit 2 parallele membranen (binnenste en buitenste) met
hiertussen de perinucleaire ruimte
 Buitenste membraan rechtstreeks in verbinding met RER
 Binnenste membraan bevat eiwitten waaraan chromosomen
kunnen hechten, tegen binnenste zit lamina densa
o Openingen in kernmembraan = kernporiën
 Maken uitwisseling van materiaal tss cytoplasma en kern
mogelijk
 Macromoleculen worden tegengehouden, kleine wateroplosbare
moleculen kunnen vrij en niet-selectief bewegen tss de kern en
het cytosol

Nucleolus

 Zit in de nucleus
 Goed te onderscheiden, niet omsloten door een membraan
 Zone waar ribosomale eenheden worden samengesteld uit rRNA en
ribosomale proteïnen
 Grootte, vorm en aantal variëren ngl organisme, celtype, fysiologische
activiteit v/d cel
o Actieve cellen: grote of meerdere nucleoli
o Inactieve cellen: nucleoli meestal niet te onderscheiden
 Transcriptie van rRNA vind plaats vanuit genen i/h DNA die coderen voor rRNA
o Dit DNA = nucleolar organising regions (NORs)
o Bij process van celdeling worden nieuwe nucleoli gevormd vanuit de
NORs
o Rondom NORs: elementen nodig voor transcriptie van rRNA
 Pars fibrosa
o Eiwitten die deelnemen aan het verwerken van rRNA precursoren tot
matuur rRNA
 Pars granulosa

, o Samenstelling van ribosomen




2. Bespreek ribosomen en de bouw en functie van ruw endoplasmatisch reticulum

Ribosoom

 Aangemaakt in nucleolus uit rRNA en telomerase
 Plaats van eiwitsynthese
o Mature ribosomen zijn dus ook altijd verbonden met mRNA
 In TEM: ribosomen terug te vinden in groepjes = polyribosomen
o Zitten vrij in cytosol of vast aan RER
 Elke ribosoom opgebouwd uit 2 subeenheden
o 40S-subunit (kleine): 18S-rRNA + 30-tal verschillende proteïnen
o 60S-subunit (grote): 5.8S-rRNA + 50-tal verschillende proteïnen

Ruw endoplasmatisch reticulum

 Bouw
o Bestaat uit afgeplatte membranen die onderling kunnen samenhangen
o Ruimte tss de membranen = cisternen
 Op cisternen liggen ribosomen (enkel bij ruw ER)
 In cytoplasma kunnen ook vrije ribosomen voorkomen
 Ribosomen gehecht aan mRNA = polyribosomen
 Functie
o Belangrijke rol in biosynthese
 Transmembraanproteïnen en lipiden van ER, golgi-complex,
plasmamembraan en lysosomen worden gesynthetiseerd in
associatie met ER-membraan
o Belangrijke bijdrage in aanmaak mitochondriale en peroxisomale
membranen
o Startpunt van synthese van gesecreteerde proteïnen
o Plaats waar extracellulaire matrix in beginsel wordt aangemaakt
 Alle eiwitaanmaak start bij ER

3. Bespreek het verschil in opbouw en functie tussen het glad en ruw endoplasmatisch reticulum.

RER

 Bouw
o Bestaat uit afgeplatte membranen die onderling kunnen samenhangen
o Ruimte tss de membranen = cisternen
 Op cisternen liggen ribosomen (enkel bij ruw ER)
 In cytoplasma kunnen ook vrije ribosomen voorkomen
 Ribosomen gehecht aan mRNA = polyribosomen
 Functie
o Belangrijke rol in biosynthese

,  Transmembraanproteïnen en lipiden van ER, golgi-complex,
plasmamembraan en lysosomen worden gesynthetiseerd in
associatie met ER-membraan
o Belangrijke bijdrage in aanmaak mitochondriale en peroxisomale
membranen
o Startpunt van synthese van gesecreteerde proteïnen
o Plaats waar extracellulaire matrix in beginsel wordt aangemaakt




SER

 Bouw
o Aan de ER-membranen zijn geen ribosomen gehecht
o Bestaat uit netwerk van fijne tubuli
 Functie
o Synthese van steroïde hormonen
 Bijnierschort, cellen van Leydig
o Detoxificatie
 In leverparenchymcellen van bv alcohol
o Rol bij reconstructie van triglyceriden
 Vetten afgebroken tot bouwstenen en terug omgezet en gebruikt
voor aanmaak triglyceriden
o Rol bij synthese glycogeen
 Opgeslagen glucose en koolhydraten
o Sarcoplasmatisch reticulum = glad ER in spiercellen
 Rol in intracellulaire calcium-opslag

4. Bespreek het Golgi-apparaat.

 Is een membraan-omgeven structuur die een centraal gedeelte bevat dat aan
beide zijden is verbonden met een netwerk van tubuli
 Komt voor in bijna alle kern-houdende cellen
 Soms 1 groot GA, soms meerdere kleine
 Uitgebreid ER, vele ribosomen -> sterk basofiel cytoplasma
o Lichtere zone: plaats waar cisternen liggen
 Speelt rol bij
o Modificatie van macromoleculen door toevoeging van suikers om aldus
oligosacchariden te maken
o Sortering van macromoleculen
o Proteolyse van peptiden in een actieve vorm
 Bestaat uit
o Centraal deel: groep op elkaar gelegen afgeplatte cisternen, aan de
uiteinden iets verbreed
= dictyosoom
o Een zijde die tegen ER aanligt = cis-zijde / onrijpe zijde
o Een zijde die naar plasmamembraan wijst = trans-zijde / rijpe zijde
 Heeft een relatie met het ER
o Transportvesikels komen vanuit ER het GA binnen langs de cis-zijde
 Verder gemodificeerd in opeenvolgende cisternen
 Verlaten het GA via trans-zijde
o Transport op 2 manieren

,  Mbv transportvesikels die afknoppen v/d ene cisterne en met de
volgende fusioneren
 Maturatieproces, waarbij golgi-cisternen zelf migreren doorheen
de golgi-stapel
o Eiwitten verlaten trans-Golgi netwerk in transportvesikels




5. Bespreek de verschillende vormen van endocytose en de opbouw en functie van exosomen.

Endocytose

 Potocytose
o Ionen kunnen opgenomen worden -> komen in cytoplasma terecht
 Transcytose
o Inhoud opgenomen i/e vesikel -> getransporteerd doorheen de cel ->
aan andere kant terug afgegeven
 Signalering
o Opname van ligand: intracellulair een hele cascade van processen in
gang brengen
 Pinocytose
o Plasmamembraan deukt in op een bepaalde plaats -> splitst af als
vesikel -> komt vrij in cytoplasma
 Vesikels kunnen verschillende vloeistoffen en moleculen
bevatten die niet-selectief worden opgenomen
o Hier gaan ze fusioneren met lysosoom
 Organische moleculen kunnen worden afgebroken door
lysosomale enzymen
o Langs cytoplasmazijde geen eiwitmantel
 Extracellulaire vloeistof wordt door pinocytose opgenomen door
de cel
o Verschillende fasen waar de cel met cytoplasma-uitstulpingen het
partikel omgeven -> afgegeven aan cytoplasma
 Fagocytose
o Grote, vaste partikels door de cel opgenomen
o Eerst hebben we de binding van deeltjes aan oppervlaktereceptoren op
fagocyten -> pseudopodia
 Deze omringen de deeltjes en fuseren om fagosomen te vormen
 Deze versmelten vervolgens samen met lysosomen tot
fagolysosomen waarin deeltjes worden afgebroken

Exosomen

 Bouw
o Dit zijn extracellulaire vesikels die door de cellen worden afgescheden
en verschillende moleculaire signalen en moleculen bevatten
o Afhankelijk van het celtype hebben ze een verschillende samenstelling
 Functie
o Belangrijke rol in veel in vivo processen
 Intercellulaire communicatie, oa via transport van proteïnen
 Regulatie fysiologische staat van cellen via uitwisseling van RNA