KLASSIEKE MYTHOLOGIE
SAMENVATTING
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Naakte sirene die met haar stem schepen naar de rotsen liet varen en botsen.
ILIAS EN ODYSSEE
• Auteur: Homeros
ILIAS
• Centraal thema: oorlog Troje (= Ilion)
VERHAAL
• Agamemnon neemt Achilles zijn eerbewijs (= een meisje) af, waardoor beide in ruzie komen.
• Hector (= Trojaan) doodt Petrokles die het harnas van Achilles droeg. Als winst neemt Hector
Achilles zijn harnas af (= Achilles eerbewijs wordt opnieuw afgenomen). Uiteindelijk zal Achilles
Hector doodden die om dat moment zijn harnas droeg.
• Achilles kan na de dood van Hector geen weet met zijn verdriet en wraak waardoor hij elke dag
opnieuw Hector zijn lichaam verminkt. Uiteindelijk krijgt de vader van Hector zijn lichaam terug en
eindigt de Ilias.
ODYSSEE
• Centraal thema: terugreis Odysseus
VERHAAL (SIRENE)
• Troje valt door de list met het houten paard.
• Zijn mannen stoppen hun oren vol met was terwijl Odysseus zich vastbindt aan de mast van zijn
schip. Op die manier kunnen zijn mannen doorvaren en kan hij horen wat de sirenen hem beloven.
1
,WAAROM MYTHOLOGIE?
REFERENTIEKADER
• Verschillende mythologische termen zijn ingeburgerd
PAN EN SYRINX
• Pan (= god wildernis) tracht syrinx te verkrachten. Voordat hij haar kan grijpen wordt ze riet waaruit
Pan zijn panfluit zal maken.
ACHILLESHIEL
• Achilles is onkwetsbaar, behalve aan zijn hiel waar zijn moeder hem vasthield tijdens zijn doop in
de styx. Achilles sterft doordat hij door een pijl van Paris in zijn hiel getroffen wordt.
MEDEA
• Jason, van de Argonautentocht, trekt naar Kolchis om het gulden vlies te halen in ruil voor de troon.
Medea verraadt haar eigen familie doordat ze verliefd werd op Jason en hem helpt het gulden vlies
te bemachtigen. Thuis krijgt Jason toch niet de troon en wil hij trouwen met een andere vrouw.
Intussen liet Medea haar familie in de steek, Jason achterna waar ze uiteindelijk aan haar lot wordt
overgelaten. Uit wraak vermoord ze haar twee kinderen die ze van Jason kreeg.
DIANA EN DE JAGER
• Een jager betrapte Diana (= godin jacht) naakt baden met andere nimfen. Diana kon de jager, een
sterveling, niet ongestraft laten waardoor zij hem in een hert veranderde die uiteindelijk werd
verscheurd door zijn eigen jachthonden.
DENKBEELDEN
• “The Mighty Dead” van Adam Nicolson
o Ziet de Odyssee als een levensreis
SISYPHUS
• Sisyphus wil niet sterven, dus bedenkt een plan. Hij zegt zijn vrouw dat ze na zijn dood niet om hem
moet rouwen maar feesten en orgieën moet organiseren. Eens hij sterft komt zijn vrouw hun belofte
na waarna hij bij Hades gaat klagen en vraagt naar de wereld terug te keren om zijn vrouw te
straffen. Eens terug boven begint hij mee te feesten. Uiteindelijk haalt Hades zelf Sisyphus terug
en straft hem door hem een rotsblok op een berg te laten duwen en eens hij bijna boven is rolt de
steen terug naar beneden waardoor hij elke keer opnieuw moet beginnen.
MODERNE BEWERKINGEN
• “Paradox of Praxis” van Francis Alÿs → ijsblok doorheen New Mexico
• “Ultimate Machine” van Claude Elwood Shannon’s → vinger uit doosje
2
,BELANG/GEVAREN VAN VERHALEN
• Mens is animal symbolicum1 en homo fabulans2
o 1: Mens maakt tekeningen en symbolen
o 2: Mens vertelt en beluisterd verschillende verhalen
• “The Origins of the World’s Mythologies” van Michael Witzel
o Trachtte een stamboom te maken van alle mythologieën
o Conclusie: een god – koning die in naam van goden menselijke macht uitoefent
WAT IS EEN MYTHE?
DEFINITIE
WOORDENBOEK
• Praatje zonder grond (= fabel)
• Verhalende overlevering over universele thema’s als het begin van de tijd, het ontstaan van de
wereld, de schepping van de mens en het leven na de dood.
FAMILIEGELIJKENISSEN (= LAWRENCE COUPE)
TERM UITLEG
RITUEEL Hangt samen met ritueel (vb. vruchtbaarheid)
SACRAAL Heilig, samenhangend met goddelijke macht
ANONIEM Geen specifieke auteur, jarenlange (mondelinge)
verteltraditie
FUNCTIES Verklaren, verzoenen, sturen, legitimeren,…
TRADITIONEEL Geen specifieke auteur, jarenlange (mondelinge)
verteltraditie
GEMEENSCHAP Gedragen door volledige gemeenschap
BUITEN HISTORISCHE TIJD Periode waarin mensen en bovenmenselijke nog
samenleefden
GEFRAGMENTEERDE/ONORDELIJKE LOGICA Geen gebeurtenissen die echt kunnen
plaatsvinden
ANTROPOMORFE BOVENMENSELIJKE WEZENS Goden, geesten, wezens, helden,…
EXTRA KENMERK (PROF N. SELS) Onderdeel van netwerk (relaties, families,…)
VERWANTE TERMEN
• FABELS: kort en moraliserend
• SAGEN: gebaseerd op historische gebeurtenis
• SPROOKJES: wonderlijk, optimistisch en volks
• LEGENDES: verhalen over uitzonderlijke mensen
3
, ONTSTAAN VAN HET BEGRIP
OUDHEID
• “Mythos” was een term als logos en epos dat een taalhandeling aanduidde
• Plato (4de eeuw v.C.) zet logos en epos tegenover elkaar, goden worden in twijfel getrokken
MODERNE TIJDEN
• Kolonisten verzamelden primitieve godenverhalen. Deze vertonen grote gelijkenissen met de
verhalen van de superieure Grieken waardoor men kritisch tegenover de Griekse mythes begon te
staan. Hierdoor ontstond de mythologie als studieveld.
• Vanaf de 20ste eeuw werd er meer gerelativeerd waardoor mythes opnieuw een positieve
connotatie kregen.
WAT IS MYTHOLOGIE?
• Samenhangend geheel/web van mythes en mythische denkbeelden die samenhangen met
maatschappelijke praktijken (= architectuur, religie, objecten,…).
ONDERVERDELING
THEMA
• LOKALE MYTHEN
• HELDENMYTHEN: helden centraal
• VRUCHTBAARHEIDSMYTHEN: landbouw, kinderen,…
• ONTSTAANSMYTHEN: ontstaan/schepping van goden, wereld, mensen,…
• MYTHEN OVER MORELE EN RELIGIEUZE ORDE: hoogmoed, positie godheid bereiken
FUNCTIE
• Verklaren, sturen, legitimeren ondersteunen, waarschuwen, troost, reflectie, ontspanning,…
DE ANTIEKE MYTHE
CHRONOLOGIE
• Tijd bepaald schrijfwijze, vertelstijl,…
BRONSTIJD
• Oudste sporen
MINOÏSCHE BESCHAVING
• Enkele woorden
• Archeologische vondsten
MYKEENSE BESCHAVING
• Enkele woorden
• Archeologische vondsten
4
SAMENVATTING
HOOFDSTUK 1: INLEIDING
Naakte sirene die met haar stem schepen naar de rotsen liet varen en botsen.
ILIAS EN ODYSSEE
• Auteur: Homeros
ILIAS
• Centraal thema: oorlog Troje (= Ilion)
VERHAAL
• Agamemnon neemt Achilles zijn eerbewijs (= een meisje) af, waardoor beide in ruzie komen.
• Hector (= Trojaan) doodt Petrokles die het harnas van Achilles droeg. Als winst neemt Hector
Achilles zijn harnas af (= Achilles eerbewijs wordt opnieuw afgenomen). Uiteindelijk zal Achilles
Hector doodden die om dat moment zijn harnas droeg.
• Achilles kan na de dood van Hector geen weet met zijn verdriet en wraak waardoor hij elke dag
opnieuw Hector zijn lichaam verminkt. Uiteindelijk krijgt de vader van Hector zijn lichaam terug en
eindigt de Ilias.
ODYSSEE
• Centraal thema: terugreis Odysseus
VERHAAL (SIRENE)
• Troje valt door de list met het houten paard.
• Zijn mannen stoppen hun oren vol met was terwijl Odysseus zich vastbindt aan de mast van zijn
schip. Op die manier kunnen zijn mannen doorvaren en kan hij horen wat de sirenen hem beloven.
1
,WAAROM MYTHOLOGIE?
REFERENTIEKADER
• Verschillende mythologische termen zijn ingeburgerd
PAN EN SYRINX
• Pan (= god wildernis) tracht syrinx te verkrachten. Voordat hij haar kan grijpen wordt ze riet waaruit
Pan zijn panfluit zal maken.
ACHILLESHIEL
• Achilles is onkwetsbaar, behalve aan zijn hiel waar zijn moeder hem vasthield tijdens zijn doop in
de styx. Achilles sterft doordat hij door een pijl van Paris in zijn hiel getroffen wordt.
MEDEA
• Jason, van de Argonautentocht, trekt naar Kolchis om het gulden vlies te halen in ruil voor de troon.
Medea verraadt haar eigen familie doordat ze verliefd werd op Jason en hem helpt het gulden vlies
te bemachtigen. Thuis krijgt Jason toch niet de troon en wil hij trouwen met een andere vrouw.
Intussen liet Medea haar familie in de steek, Jason achterna waar ze uiteindelijk aan haar lot wordt
overgelaten. Uit wraak vermoord ze haar twee kinderen die ze van Jason kreeg.
DIANA EN DE JAGER
• Een jager betrapte Diana (= godin jacht) naakt baden met andere nimfen. Diana kon de jager, een
sterveling, niet ongestraft laten waardoor zij hem in een hert veranderde die uiteindelijk werd
verscheurd door zijn eigen jachthonden.
DENKBEELDEN
• “The Mighty Dead” van Adam Nicolson
o Ziet de Odyssee als een levensreis
SISYPHUS
• Sisyphus wil niet sterven, dus bedenkt een plan. Hij zegt zijn vrouw dat ze na zijn dood niet om hem
moet rouwen maar feesten en orgieën moet organiseren. Eens hij sterft komt zijn vrouw hun belofte
na waarna hij bij Hades gaat klagen en vraagt naar de wereld terug te keren om zijn vrouw te
straffen. Eens terug boven begint hij mee te feesten. Uiteindelijk haalt Hades zelf Sisyphus terug
en straft hem door hem een rotsblok op een berg te laten duwen en eens hij bijna boven is rolt de
steen terug naar beneden waardoor hij elke keer opnieuw moet beginnen.
MODERNE BEWERKINGEN
• “Paradox of Praxis” van Francis Alÿs → ijsblok doorheen New Mexico
• “Ultimate Machine” van Claude Elwood Shannon’s → vinger uit doosje
2
,BELANG/GEVAREN VAN VERHALEN
• Mens is animal symbolicum1 en homo fabulans2
o 1: Mens maakt tekeningen en symbolen
o 2: Mens vertelt en beluisterd verschillende verhalen
• “The Origins of the World’s Mythologies” van Michael Witzel
o Trachtte een stamboom te maken van alle mythologieën
o Conclusie: een god – koning die in naam van goden menselijke macht uitoefent
WAT IS EEN MYTHE?
DEFINITIE
WOORDENBOEK
• Praatje zonder grond (= fabel)
• Verhalende overlevering over universele thema’s als het begin van de tijd, het ontstaan van de
wereld, de schepping van de mens en het leven na de dood.
FAMILIEGELIJKENISSEN (= LAWRENCE COUPE)
TERM UITLEG
RITUEEL Hangt samen met ritueel (vb. vruchtbaarheid)
SACRAAL Heilig, samenhangend met goddelijke macht
ANONIEM Geen specifieke auteur, jarenlange (mondelinge)
verteltraditie
FUNCTIES Verklaren, verzoenen, sturen, legitimeren,…
TRADITIONEEL Geen specifieke auteur, jarenlange (mondelinge)
verteltraditie
GEMEENSCHAP Gedragen door volledige gemeenschap
BUITEN HISTORISCHE TIJD Periode waarin mensen en bovenmenselijke nog
samenleefden
GEFRAGMENTEERDE/ONORDELIJKE LOGICA Geen gebeurtenissen die echt kunnen
plaatsvinden
ANTROPOMORFE BOVENMENSELIJKE WEZENS Goden, geesten, wezens, helden,…
EXTRA KENMERK (PROF N. SELS) Onderdeel van netwerk (relaties, families,…)
VERWANTE TERMEN
• FABELS: kort en moraliserend
• SAGEN: gebaseerd op historische gebeurtenis
• SPROOKJES: wonderlijk, optimistisch en volks
• LEGENDES: verhalen over uitzonderlijke mensen
3
, ONTSTAAN VAN HET BEGRIP
OUDHEID
• “Mythos” was een term als logos en epos dat een taalhandeling aanduidde
• Plato (4de eeuw v.C.) zet logos en epos tegenover elkaar, goden worden in twijfel getrokken
MODERNE TIJDEN
• Kolonisten verzamelden primitieve godenverhalen. Deze vertonen grote gelijkenissen met de
verhalen van de superieure Grieken waardoor men kritisch tegenover de Griekse mythes begon te
staan. Hierdoor ontstond de mythologie als studieveld.
• Vanaf de 20ste eeuw werd er meer gerelativeerd waardoor mythes opnieuw een positieve
connotatie kregen.
WAT IS MYTHOLOGIE?
• Samenhangend geheel/web van mythes en mythische denkbeelden die samenhangen met
maatschappelijke praktijken (= architectuur, religie, objecten,…).
ONDERVERDELING
THEMA
• LOKALE MYTHEN
• HELDENMYTHEN: helden centraal
• VRUCHTBAARHEIDSMYTHEN: landbouw, kinderen,…
• ONTSTAANSMYTHEN: ontstaan/schepping van goden, wereld, mensen,…
• MYTHEN OVER MORELE EN RELIGIEUZE ORDE: hoogmoed, positie godheid bereiken
FUNCTIE
• Verklaren, sturen, legitimeren ondersteunen, waarschuwen, troost, reflectie, ontspanning,…
DE ANTIEKE MYTHE
CHRONOLOGIE
• Tijd bepaald schrijfwijze, vertelstijl,…
BRONSTIJD
• Oudste sporen
MINOÏSCHE BESCHAVING
• Enkele woorden
• Archeologische vondsten
MYKEENSE BESCHAVING
• Enkele woorden
• Archeologische vondsten
4
