GERECHTELIJKE GENEESKUNDE 2025
OVERZICHT
• inleiding – basisbegrippen
• postmortem interval
• plotse dood
• asfyxie (verstikking)
• water-vuur-koude-electrocutie
• mechanische verwondingen
• forensische toxicologie
• verkeerstrauma
• ballistiek (kogel)
• forensische kliniek
INLEIDING
Definitie volgens Zeldenrust:
“De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en ervaring ter
nadere opheldering van de gerezen rechtsvragen”
Doelstelling:
Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het achterhalen van de
waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven.
Van openbare orde (itt private geneeskunde: gebaseerd op vertrouwensrelatie arts patiënt)
→ verlies privaat karakter: mededeling aan het gerecht
Forensisch < Forum Romanum (Gerechtelijke : “voor het gerecht”)
Forensische geneeskunde:
- forensische pathologie (postmortem onderzoek)
- forensische kliniek (onderzoek van de levenden, gekwetsten)
Taken wetsarts:
- Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing-
Identificatie
- Onderzoek naar verwondingen (oorzaak? gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/daders-
- Onderzoek aan het lichaam
- Onderzoek naar rijgeschiktheid
- Studie van medische dossiers (beoordeling medisch handelen
Subspecialismen
Toxicologie- DNA-onderzoek- Odontologie- Radiologie- Entomologie- Anthropologie- Psychiatri
1
,FORENSISCHE GENEESKUNDE: VROEGER EN NU
OUDE EGYPTE: HET BEGIN VAN LIJKSCHOUWINGEN (CA. 3000 V.C.)
- Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters.
- Een sterke focus op medische kennis door mummificatie.
- Oude Egyptische forensische tanden, informatie uithalen.
CODE VAN HAMMURABI (CA. 1754 V.C.): EEN MEDISCH-LEGALISTISCH SYSTEEM
- Eén van de eerste sets van geschreven wetten, afkomstig uit Babylon.
- Wet nummer 218: Artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestraft worden.
- Voor het eerst werden juridische consequenties verbonden aan medische handelingen.
- Eerste gebruik van vingerafdrukken.
ROMEINSE RIJK: HET FORUM ROMANUM EN JULIUS CAESAR (44 V.C.)
- “Forensisch” > Latijnse “forum”
- Het eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing.
- De Romeinse arts Antistius identificeerde 23 messteken op Caesars lichaam, maar stelde vast
dat slechts één fataal was.
- Begin van forensisch onderzoek om de doodsoorzaak te bepalen.
CODEX JUSTINIANUS (529 N.C.): BASIS VOOR MEDISCHE WETGEVING
- Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk.
- Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid.
- Basis voor veel moderne rechtssystemen.
PAUS INNOCENTIUS III (1209): EERSTE VERPLICHTE MEDISCHE ONDERZOEKEN
- Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken.
- Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde.
SONG CI (1186-1249): EERSTE FORENSISCH WETENSCHAPPER
- “Collected Cases of Injustice Rectified” (“Xi Yuan Ji Lu”)
- Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van
observatie.
- Criminal justice onderzoek
STADSARTS VAN BOLOGNA (1249): EERSTE MEDISCH JURIDISCHE ROL
- Eerste officiële arts aangesteld voor forensisch werk.
- Bologna als pionier in medisch-juridische zaken.
- In Middeleeuwen werden ook dieren voor het gerecht gedaagd! 1266: Varken veroordeeld
EERSTE GEDOCUMENTEERDE LIJKOPENING IN WENEN (1404)
- Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen.
- Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde.
- Beperking tot overwegen onderzoek van de verwondingen
2
,CONSTITUTIO CRIMINALIS CAROLINA (1532): BELANG VAN MEDISCH BEWIJS IN DE
RECHTBANK
- Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
- Geïntroduceerd door Karel V
- Bepaling van ernstige misdrijven : moord, doodslag, brandstichting, hekserij,…en straffen
- Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
- Artsen moesten advies verlenen ivm persoon sterk genoeg om foltering te ondergaan
- Deze wet bevatte de basis voor moderne forensische procedures.
ANDREAS VESALIUS (1514-1564): PUBLIEKE DISSECTIES
- Voerde openbare dissecties uit.
- “De Humani Corporis Fabrica libri septem” boek
- Grondlegger van de anatomie en Basis voor de moderne forensische anatomie
- Wou dat studenten dissecteerden
AMBROISE PARE (1510-1590)
- Chirurg
- Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
- Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
- “Reports in Court” : over het schrijven van wettelijke verslagen in verhoudingtot geneeskunde
PAUL ZACCHIAS (17E EEUW): VADER VAN MEDISCHE JURISPRUDENTIE
- Schreef “Quaestiones medico legales”.
- Lijfarts van paus Innocentius X en Alexander VII
- Richtte zich op juridisch aspect van geneeskunde
- Belangrijke pionier in medische jurisprudentie (= geheel van uitspraken van rechters).
GIOVANNI MORGAGNI (1682-1771)
- Een van de grondleggers van de pathologie
- Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
- Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
- Standaardwerk van anatomopathologie tot in 19de E
MATHIEU ORFILA(1787-1853)
- Grondlegger van de forensische toxicologie
- Een van de eerste die optrad in de rechtbanken
SECTIO CADAVERIS (17 E EEUW): LIJKSCHOUWINGEN ALS STANDAARD
- Sectio cadaveris werd gangbare praktijk. Volledige ontleding van het lichaam.
- Vaste forensische praktijk vanaf 17e eeuw.
FORENSISCHE GENEESKUNDE GENT
- 1886 : labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
- 1934 : prof. Frédéric Thomas
- 1978 : prof. Jacques Timperman
3
,19 E EEUW: ONTWIKKELING VAN FORENSISCHE GENEESKUNDE
- Forensische psychiatrie: o.a. criminele profilering (bv. Jack the Ripper)
- Forensische toxicologie: introductie van wetenschappelijke methoden voor het opsporen van
vergiftiging (Mathieu Orfila)
- Vergiftigingstheorie lichaam van Napoleon
- Vingerafdrukdetectie (dactyloscopie)
- Studie van insecten (entomologie)
- Gezichtsreconstructie
20 E EEUW: ONTWIKKELING VAN FORENSISCHE GENEESKUNDE
- Geologische bewijzen
- Ballistiek
- Haaranalyse
- Handschriftanalyse
- Bloedspooranalyse
- Odontologie
- DNA-analyse: grootste doorbraak
- in de forensische geneeskunde
21 E EEUW: MODERNE ONTWIKKELINGEN IN DE GERECHTELIJKE GENEESKUNDE
- Groeiende rol van gerechtelijke
- geneeskunde in zowel medische
- als juridische velden
- Met geavanceerde technologieën
- blijft de forensische geneeskunde
- zich ontwikkelen.
ROL VAN DE ARTS ALS MEDISCH DESKUNDIGE
- Arts als medisch deskundige
- Om op geneeskundig vlak opheldering en advies te geven bij medische aspecten bij een
rechtsvraag
- Objectief en deskundig
• vaststelling van een overlijden (art. 132 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
• afname bloedproef (art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
• getuigschrift voor gedwongen opname
ELKE ARTS :
- Aangifte van besmettelijke ziekten
- Aangifte van bevalling en geboorte
- Verplichte getuigschriften
- Afname bloedproef (art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
- Getuigschrift voor gedwongen opname
- Vaststelling van een overlijden (art.132 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
4
, AANGIFTE VAN BESMETTELIJKE ZIEKTEN
- MB 19 juni 2009 Vlaamse regering
- Betreffende initiatieven om uitbreiding van schadelijke effecten die veroorzaakt zijn door
biotische factoren, tegen te gaan, moeten infecties gemeld worden van een bepaalde lijst.
VB: pokken
AANGIFTE VAN BEVALLING EN GEBOORTE
- Zorginstelling waar bevalling of zorgverlener aanwezig is verplicht om ABS in kennis te
- stellen van geboorte (uiterlijk volgende werkdag)
- Aangifteplicht door ouders (zorginstelling/zorgverlener) binnen 15 dagen
- Akte van geboorte door ABS
- Niet aangifte is strafbaar (art.361 Sw)
- Geldt voor elk levend geboren kind (ongeacht ZW duur, L, G)
- Aangifte doodgeboren kind : model III D
- Doodgeboren, maar wettelijk levensvatbaar kind - na 180 dagen postconceptie- na medisch
attest bij 140-179 dagen postconceptie
- ABS maakt akte van levenloos geboren kind
VERPLICHTE GETUIGSCHRIFTEN
- Aangifte arbeidsongeval
- Attesten inzake RZIV / mutualiteiten
- Aanvragen erkenning beroepsziekten
- Levensverzekeringen
➔ Rechtstreeks overmaken aan adviserend geneesheer
AFNAME BLOEDPROEF
- Ter bepaling van alcoholgehalte (verkeer: en invullen van formulier van uitwendige tekens van
dronkenschap)
- Ter opsporing van drugs
- Voor DNA-onderzoek (afname DNA in wangslijmvlies/haar, mag door OGP, indien i.o.v. OR geen
toestemming van betrokkene nodig)
- Iedere arts kan hiertoe gevorderd worden
- Arts mag niet betrokken zijn bij de behandeling van persoon die bloedproef ondergaat
(UITZ.: wel voor alcoholgehalte indien geen andere arts beschikbaar – geen formulier)
- Geen bloedafname indien weigering of medische tegenindicatie
WET 20/07/2015
Afname van bloed door arts bij verdachte met potentieel besmettelijke aandoening
Bij ernstig vermoeden van overbrenging van ernstig besmettelijke ziekte van verdachte
naar slachtoffer.
Op bevel van Procureur des Konings
Toestemming verdachte vanaf 16j
Resultaat enkel voor medische doeleinde – niet bruikbaar als bewijs
Resultaat valt onder medisch geheim (resultaat aan behandelend arts slachtoffer – aan
behandelend arts verdachte op uitdrukkelijke vraag van verdachte)
Resultaat mag niet worden meegedeeld aan PdK (enkel dat onderzoek is doorgegaan)
Indien weigering : vordering door OR en afname wangslijmvlies (kan niet geweigerd worden)
5
OVERZICHT
• inleiding – basisbegrippen
• postmortem interval
• plotse dood
• asfyxie (verstikking)
• water-vuur-koude-electrocutie
• mechanische verwondingen
• forensische toxicologie
• verkeerstrauma
• ballistiek (kogel)
• forensische kliniek
INLEIDING
Definitie volgens Zeldenrust:
“De gerechtelijke geneeskunde is de toepassing van de geneeskundige wetenschap en ervaring ter
nadere opheldering van de gerezen rechtsvragen”
Doelstelling:
Medische kennis en kunde ten dienste stellen van de maatschappij om door het achterhalen van de
waarheid via de rechterlijke macht orde en recht na te streven.
Van openbare orde (itt private geneeskunde: gebaseerd op vertrouwensrelatie arts patiënt)
→ verlies privaat karakter: mededeling aan het gerecht
Forensisch < Forum Romanum (Gerechtelijke : “voor het gerecht”)
Forensische geneeskunde:
- forensische pathologie (postmortem onderzoek)
- forensische kliniek (onderzoek van de levenden, gekwetsten)
Taken wetsarts:
- Onderzoek naar doodsoorzaak, aard van overlijden via in- en uitwendige lijkschouwing-
Identificatie
- Onderzoek naar verwondingen (oorzaak? gevolg?) bij slachtoffers, verdachten/daders-
- Onderzoek aan het lichaam
- Onderzoek naar rijgeschiktheid
- Studie van medische dossiers (beoordeling medisch handelen
Subspecialismen
Toxicologie- DNA-onderzoek- Odontologie- Radiologie- Entomologie- Anthropologie- Psychiatri
1
,FORENSISCHE GENEESKUNDE: VROEGER EN NU
OUDE EGYPTE: HET BEGIN VAN LIJKSCHOUWINGEN (CA. 3000 V.C.)
- Beschreven gevallen van vroeg onderzoek naar doodsoorzaken door priesters.
- Een sterke focus op medische kennis door mummificatie.
- Oude Egyptische forensische tanden, informatie uithalen.
CODE VAN HAMMURABI (CA. 1754 V.C.): EEN MEDISCH-LEGALISTISCH SYSTEEM
- Eén van de eerste sets van geschreven wetten, afkomstig uit Babylon.
- Wet nummer 218: Artsen die medische fouten maakten konden zwaar gestraft worden.
- Voor het eerst werden juridische consequenties verbonden aan medische handelingen.
- Eerste gebruik van vingerafdrukken.
ROMEINSE RIJK: HET FORUM ROMANUM EN JULIUS CAESAR (44 V.C.)
- “Forensisch” > Latijnse “forum”
- Het eerste beroemde gedocumenteerde geval van een lijkschouwing.
- De Romeinse arts Antistius identificeerde 23 messteken op Caesars lichaam, maar stelde vast
dat slechts één fataal was.
- Begin van forensisch onderzoek om de doodsoorzaak te bepalen.
CODEX JUSTINIANUS (529 N.C.): BASIS VOOR MEDISCHE WETGEVING
- Eerste uitgebreide wetboek in het Romeinse Rijk.
- Inclusie van wetten omtrent medische aansprakelijkheid.
- Basis voor veel moderne rechtssystemen.
PAUS INNOCENTIUS III (1209): EERSTE VERPLICHTE MEDISCHE ONDERZOEKEN
- Eerste verplichting tot medisch onderzoek bij moordzaken.
- Kerkelijke invloed op forensische geneeskunde.
SONG CI (1186-1249): EERSTE FORENSISCH WETENSCHAPPER
- “Collected Cases of Injustice Rectified” (“Xi Yuan Ji Lu”)
- Verhaal van de vlieg op de zeis: één van de eerste gevallen van bewijsmateriaal op basis van
observatie.
- Criminal justice onderzoek
STADSARTS VAN BOLOGNA (1249): EERSTE MEDISCH JURIDISCHE ROL
- Eerste officiële arts aangesteld voor forensisch werk.
- Bologna als pionier in medisch-juridische zaken.
- In Middeleeuwen werden ook dieren voor het gerecht gedaagd! 1266: Varken veroordeeld
EERSTE GEDOCUMENTEERDE LIJKOPENING IN WENEN (1404)
- Eerste officiële lijkschouwing om doodsoorzaak vast te stellen.
- Belangrijke stap voor gerechtelijke geneeskunde.
- Beperking tot overwegen onderzoek van de verwondingen
2
,CONSTITUTIO CRIMINALIS CAROLINA (1532): BELANG VAN MEDISCH BEWIJS IN DE
RECHTBANK
- Eerste Duitse strafwet en procedure voor veroordeling van misdaden
- Geïntroduceerd door Karel V
- Bepaling van ernstige misdrijven : moord, doodslag, brandstichting, hekserij,…en straffen
- Basis voor gebruik van foltering om bekentenis te verkrijgen
- Artsen moesten advies verlenen ivm persoon sterk genoeg om foltering te ondergaan
- Deze wet bevatte de basis voor moderne forensische procedures.
ANDREAS VESALIUS (1514-1564): PUBLIEKE DISSECTIES
- Voerde openbare dissecties uit.
- “De Humani Corporis Fabrica libri septem” boek
- Grondlegger van de anatomie en Basis voor de moderne forensische anatomie
- Wou dat studenten dissecteerden
AMBROISE PARE (1510-1590)
- Chirurg
- Gedetailleerde beschrijving van verwondingen en gewelddadige overlijdens
- Beschrijft effect van gewelddadige dood op de organen
- “Reports in Court” : over het schrijven van wettelijke verslagen in verhoudingtot geneeskunde
PAUL ZACCHIAS (17E EEUW): VADER VAN MEDISCHE JURISPRUDENTIE
- Schreef “Quaestiones medico legales”.
- Lijfarts van paus Innocentius X en Alexander VII
- Richtte zich op juridisch aspect van geneeskunde
- Belangrijke pionier in medische jurisprudentie (= geheel van uitspraken van rechters).
GIOVANNI MORGAGNI (1682-1771)
- Een van de grondleggers van de pathologie
- Prosector bij Antonio Valsalva (leerling van Malpighi)
- Autopsies en beschreef verandering van organen bij ziekte
- Standaardwerk van anatomopathologie tot in 19de E
MATHIEU ORFILA(1787-1853)
- Grondlegger van de forensische toxicologie
- Een van de eerste die optrad in de rechtbanken
SECTIO CADAVERIS (17 E EEUW): LIJKSCHOUWINGEN ALS STANDAARD
- Sectio cadaveris werd gangbare praktijk. Volledige ontleding van het lichaam.
- Vaste forensische praktijk vanaf 17e eeuw.
FORENSISCHE GENEESKUNDE GENT
- 1886 : labo gerechtelijke geneeskunde prof. Charles De Visscher
- 1934 : prof. Frédéric Thomas
- 1978 : prof. Jacques Timperman
3
,19 E EEUW: ONTWIKKELING VAN FORENSISCHE GENEESKUNDE
- Forensische psychiatrie: o.a. criminele profilering (bv. Jack the Ripper)
- Forensische toxicologie: introductie van wetenschappelijke methoden voor het opsporen van
vergiftiging (Mathieu Orfila)
- Vergiftigingstheorie lichaam van Napoleon
- Vingerafdrukdetectie (dactyloscopie)
- Studie van insecten (entomologie)
- Gezichtsreconstructie
20 E EEUW: ONTWIKKELING VAN FORENSISCHE GENEESKUNDE
- Geologische bewijzen
- Ballistiek
- Haaranalyse
- Handschriftanalyse
- Bloedspooranalyse
- Odontologie
- DNA-analyse: grootste doorbraak
- in de forensische geneeskunde
21 E EEUW: MODERNE ONTWIKKELINGEN IN DE GERECHTELIJKE GENEESKUNDE
- Groeiende rol van gerechtelijke
- geneeskunde in zowel medische
- als juridische velden
- Met geavanceerde technologieën
- blijft de forensische geneeskunde
- zich ontwikkelen.
ROL VAN DE ARTS ALS MEDISCH DESKUNDIGE
- Arts als medisch deskundige
- Om op geneeskundig vlak opheldering en advies te geven bij medische aspecten bij een
rechtsvraag
- Objectief en deskundig
• vaststelling van een overlijden (art. 132 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
• afname bloedproef (art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
• getuigschrift voor gedwongen opname
ELKE ARTS :
- Aangifte van besmettelijke ziekten
- Aangifte van bevalling en geboorte
- Verplichte getuigschriften
- Afname bloedproef (art. 131 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
- Getuigschrift voor gedwongen opname
- Vaststelling van een overlijden (art.132 Code van Geneeskundige Plichtenleer)
4
, AANGIFTE VAN BESMETTELIJKE ZIEKTEN
- MB 19 juni 2009 Vlaamse regering
- Betreffende initiatieven om uitbreiding van schadelijke effecten die veroorzaakt zijn door
biotische factoren, tegen te gaan, moeten infecties gemeld worden van een bepaalde lijst.
VB: pokken
AANGIFTE VAN BEVALLING EN GEBOORTE
- Zorginstelling waar bevalling of zorgverlener aanwezig is verplicht om ABS in kennis te
- stellen van geboorte (uiterlijk volgende werkdag)
- Aangifteplicht door ouders (zorginstelling/zorgverlener) binnen 15 dagen
- Akte van geboorte door ABS
- Niet aangifte is strafbaar (art.361 Sw)
- Geldt voor elk levend geboren kind (ongeacht ZW duur, L, G)
- Aangifte doodgeboren kind : model III D
- Doodgeboren, maar wettelijk levensvatbaar kind - na 180 dagen postconceptie- na medisch
attest bij 140-179 dagen postconceptie
- ABS maakt akte van levenloos geboren kind
VERPLICHTE GETUIGSCHRIFTEN
- Aangifte arbeidsongeval
- Attesten inzake RZIV / mutualiteiten
- Aanvragen erkenning beroepsziekten
- Levensverzekeringen
➔ Rechtstreeks overmaken aan adviserend geneesheer
AFNAME BLOEDPROEF
- Ter bepaling van alcoholgehalte (verkeer: en invullen van formulier van uitwendige tekens van
dronkenschap)
- Ter opsporing van drugs
- Voor DNA-onderzoek (afname DNA in wangslijmvlies/haar, mag door OGP, indien i.o.v. OR geen
toestemming van betrokkene nodig)
- Iedere arts kan hiertoe gevorderd worden
- Arts mag niet betrokken zijn bij de behandeling van persoon die bloedproef ondergaat
(UITZ.: wel voor alcoholgehalte indien geen andere arts beschikbaar – geen formulier)
- Geen bloedafname indien weigering of medische tegenindicatie
WET 20/07/2015
Afname van bloed door arts bij verdachte met potentieel besmettelijke aandoening
Bij ernstig vermoeden van overbrenging van ernstig besmettelijke ziekte van verdachte
naar slachtoffer.
Op bevel van Procureur des Konings
Toestemming verdachte vanaf 16j
Resultaat enkel voor medische doeleinde – niet bruikbaar als bewijs
Resultaat valt onder medisch geheim (resultaat aan behandelend arts slachtoffer – aan
behandelend arts verdachte op uitdrukkelijke vraag van verdachte)
Resultaat mag niet worden meegedeeld aan PdK (enkel dat onderzoek is doorgegaan)
Indien weigering : vordering door OR en afname wangslijmvlies (kan niet geweigerd worden)
5
