Tijdens jouw voorbereiding (12 minuten tijd) op het examen mag je enkel gebruik maken van de door ons
voorziene laptop. Je kan/mag enkel volgende websites raadplegen:
• BCFI, incl pdf BAPCOC: www.bcfi.be
transparantiefiches
formularium ouderenzorg
• Farmacotherapeutisch Kompas: https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/
• NHG richtlijnen Nederland: https://richtlijnen.nhg.org/
• NICE richtlijnen UK https://www.nice.org.uk/guidance/published?ngt=NICE%20guidelines
Tijdens het examen zelf is er enkel een digitale pdf van het BCFI die je kan raadplegen.
,Diabetes Mellitus Type 2 –nhg richtlijn uitgebreide tekst + farmacotherapeutisch kompas > indicaties > DM2
• Informeer de patiënt : diabetes type 2 = onevenwicht tussen eigen productie insuline en nood aan insuline (ook
nood te beïnvloeden!)
• Bespreek uw beleids/behandelplan met de patiënt:
• Herhaling niet medicamenteuze aanpak , bekrachtig wat al OK is, bevraag wat haalbaar is ivm dieet,
vermageren, rookstop, bewegen
• Bewegingsadvies (realistisch en concreet te bediscuteren met pt)
• Voedingsadvies: gezonde voeding + gewichtsdaling /diëtiste zo nodig
• BD strikt opvolgen; ook rookstop en cholesterol te meten (CVR)
• herevaluaties om de 2-3 maanden ifv nood R/
(2) Therapeutisch doel:
• Optimale glycemieregulatie (maar nauwelijks last) + vooral cardiovasculair risico beperken op termijn (verlagen
mortaliteit en morbiditeit tgv micro en macro vasculaire complicaties + totaal CV risico verlagen)
(3) Standaard beleid:
(a) niet medicamenteuze aanpak
- 3 maand niet-medicamenteuze aanpak. nog even temporiseren is een aanvaardbare optie
- Belang leefregels benadrukken, positief = rookt niet, bloeddruk OK; G gedaald
- NB ook cholesterol te meten (CVR bepalen )
- Voedingsadvies: gezonde voeding + gewichtsdaling /diëtiste verder.
- Bewegingsadvies (realistisch te bediscuteren met pt) VAAK VERGETEN, zeer belangrijk, CONCREET ZIJN
(b) medicatie
• Indien R/: Metformine (voorkeur omwille van bewezen CV voordeel) en geen gewichtsstijging +- geen hyporisico
en goedkoop.
weinig ongewenste effecten behalve
- GI tolerantie vrij frequent probleem: met maaltijd en traag opbouwen! + vitB12 deff -> pernicieus anemie
- + zeldzame maar ernstige lactaatacidose : risicofactoren kennen!
o verminderde nierfunctie
o dehydratatie
o + NSAID / ACE-Sartaan / alcohol
• Metformine 500mg tot 3x875mg per dag; laag beginnen bv 2 x 500 mg ; opbouwen om tolerantie te verbeteren!
(4) controle geschiktheid
• Sulfamiden
• PRO beperkt bewijs microvasculaire complicaties (niet macro), lange ervaring, kortwerkende vrij veilig,
goedkoop
• CONTRA: hypoglykemierisico (vooral langwerkende), gewichtsstijging (minder dan met insuline)
(glinides wsch idem kortwerkende sulfa’s, maar strikt genomen geen studies, wel nuttig bij nierlijden)
• DPP-4 inhibitoren - Gliptines
• PRO: vrij goed verdragen, geen hypoglykemie of >G
• CONTRA: geen positieve gegevens over microvasculair of macrovasculair CVR (neutraal)
• glitazones
• PRO vrij goed verdragen, weinig hypo’s , G neutraal tot↑
• CONTRA geen positieve gegevens over macrovasculair CVR, eerder > risico hartfalen
• SLGT2-inhibitoren - Gliflozines
• PRO: bij hoog risicopopulatie positieve gegevens op korte termijn over macrovasculair CVR + beperkte
winst nierprotectie, geen hypo’s, eerder G-daling.
• CONTRA: nog geen zicht langeretermijn veiligheid (20-30 jaar behandelen, ervaring 5 tal jaar) , veel
ong.eff. urogenitaal, zeer duur
• GLP-1 analogen
• PRO: bij sommige GLP-1an. hoog risicopopulatie positieve gegevens op middellange termijn over
macrovasculair CVR, geen hypo’s, G-daling groot effect
• CONTRA: SC toediening (maar soms 1x/week), slechte GI tolerantie, zeer duur(duurste)
• Insulines
• PRO: sterkste mogelijkheid glykemiecontrole, vermindering macrovasculaire en microvasculaire
complicaties, intermediair werkende goedkoop
• CONTRA: SC toediening (meestal vsch x/dag), groot risico op hypo’s, sterke G stijging, langwerkende
duur
,(6) Follow-up:
Herevaluatie: na 1 week om GI bijwerkingen te beoordelen, nadien om de 2-3 maanden
Metformine eerste stap, opbouwen tot max 3 g per dag
➔bij niet verdragen of onvoldoende :
• af te wegen keuze tussen hypoglykemiërende sulfamiden (en glinides), DPP4 inhibitoren, glitazones, gliflozines,
(SC: GLP-1 analogen, insuline)
• Kijken naar profiel patiënt (CV voorgeschiedenis en nierfunctie) en type ongewenste effecten (gewichtstoename
en risico op hypo) vsch klassen
• ➔ niet medicamenteus beleid aanhouden !!
• ➔Compliance slecht bij DMt2!
In studies wordt een positief effect gezien op cardiovasculaire eindpunten van statines bij diabetespatiënten met
CV voorgeschiedenis en diabetespatiënten zonder CV voorgeschiedenis met minimum 1 CV risicofactor. Diabetici
hebben bijna altijd een risicofactor (roken, hypertensie, hyperlipidemie, familiale CV belasting, albuminurie,
overgewicht, obesitas) zodanig dat een statine bij bijna alle diabetespatiënten aangeraden wordt.
, 1. Wat is het probleem/preciseer de diagnose?
Definitie/etiologie
Bij Diabetes Mellitus Type 2 (> 90% van de patiënten – meest na 40 jaar) is er een combi van:
- verminderde insulinevrijstelling door de pancreas (uitputting beta-cellen)
- toegenomen insulineresistentie
⇨ relatieve insulinedeficiëntie: onevenwicht tussen de eigen productie insuline en de nood aan insuline
⇨ Insuline zorgt voor een goede regeling van suikers in het lichaam en suikers zijn nodig voor versch organen
maar vnl hersenen
Symptomatologie (bij de volgende klachten moet je bloedglucosebepaling doen)
- dorst
- polyurie
- vermagering
- visusklachten
- vermoeidheid
- pruritus vulvae op oudere leeftijd /recidiverende UWI en balanitis
- mononeuropathie en neurogene pijnen / sensibiliteitsstoornissen
Diagnose
- twee nuchtere plasmaglucosewaarden > 126 mg/dl op twee verschillende dagen
- nuchtere plasmaglucosewaarde >126mg/dl of willekeurige plasmaglucosewaarde >200mg/dl in
combinatie met klachten passend bij hyperglykemie
Prevalentie
- 1/12 of 5-8% vd volwassenen (w niet geregistreerd dus is een schatting)
- 2-6x zo hoog risico bij pt van Turkse/Marrokkaanse origine
2. Definieer het therapeutisch doel.
Korte termijn: Lange termijn – vermijden van:
(Symptomatisch – indien patiënt had) Retinopathie
Nefropathie
Neuropathie
Cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit
Doel van de behandeling is het voorkomen en behandelen van klachten en complicaties, zoals (toename van) hart-
en vaatziekten, nierfalen, blindheid en amputaties, met als resultaat een verbeterde kwaliteit van, en indien
mogelijk, langer leven
3. Standaard therapie/geneesmiddelen
A. Niet-medicamenteus
BELANGRIJK! herhalen ad pt + vragen wat haalbaar en wat al geprobeerd → belang benadrukken! Bij vroegtijdige
diagnose soms genoeg, ook belangrijk gedurende verder verloop van de ziekte!
o Gezonde voeding
o Gewichtsverlies (als BMI > 25kg/m2) : 5% lichaamsreductie
o Regelmatige lichaamsbeweging : dagelijks 30 min bewegen
o Matig alcoholgebruik : max 10 E / week, met minstens 2 alcoholvrije dagen per week
o Rookstop
KO: BD opvolgen, cholesterol, glycemie → elke 2-3m herevalueren; eventueel medicatie opstarten als niet-
medicamenteus niet volstaat
B. Medicamenteus
Doel:
Streefwaarde HbA1c: meestal ≤ 7%, minder dan 6,5 verhoogt risico verder, ouderen en fragieler: waarden van 7 tot
8,6%
Welk GM?
Stap
Metformine (start 500-850 mg 1 dd, max. 2500 mg in 3 dosissen)
1
Stap
Voeg een sulfonylureumderivaat toe (enig bewijs microvasculaire complicaties)
2
voorziene laptop. Je kan/mag enkel volgende websites raadplegen:
• BCFI, incl pdf BAPCOC: www.bcfi.be
transparantiefiches
formularium ouderenzorg
• Farmacotherapeutisch Kompas: https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/
• NHG richtlijnen Nederland: https://richtlijnen.nhg.org/
• NICE richtlijnen UK https://www.nice.org.uk/guidance/published?ngt=NICE%20guidelines
Tijdens het examen zelf is er enkel een digitale pdf van het BCFI die je kan raadplegen.
,Diabetes Mellitus Type 2 –nhg richtlijn uitgebreide tekst + farmacotherapeutisch kompas > indicaties > DM2
• Informeer de patiënt : diabetes type 2 = onevenwicht tussen eigen productie insuline en nood aan insuline (ook
nood te beïnvloeden!)
• Bespreek uw beleids/behandelplan met de patiënt:
• Herhaling niet medicamenteuze aanpak , bekrachtig wat al OK is, bevraag wat haalbaar is ivm dieet,
vermageren, rookstop, bewegen
• Bewegingsadvies (realistisch en concreet te bediscuteren met pt)
• Voedingsadvies: gezonde voeding + gewichtsdaling /diëtiste zo nodig
• BD strikt opvolgen; ook rookstop en cholesterol te meten (CVR)
• herevaluaties om de 2-3 maanden ifv nood R/
(2) Therapeutisch doel:
• Optimale glycemieregulatie (maar nauwelijks last) + vooral cardiovasculair risico beperken op termijn (verlagen
mortaliteit en morbiditeit tgv micro en macro vasculaire complicaties + totaal CV risico verlagen)
(3) Standaard beleid:
(a) niet medicamenteuze aanpak
- 3 maand niet-medicamenteuze aanpak. nog even temporiseren is een aanvaardbare optie
- Belang leefregels benadrukken, positief = rookt niet, bloeddruk OK; G gedaald
- NB ook cholesterol te meten (CVR bepalen )
- Voedingsadvies: gezonde voeding + gewichtsdaling /diëtiste verder.
- Bewegingsadvies (realistisch te bediscuteren met pt) VAAK VERGETEN, zeer belangrijk, CONCREET ZIJN
(b) medicatie
• Indien R/: Metformine (voorkeur omwille van bewezen CV voordeel) en geen gewichtsstijging +- geen hyporisico
en goedkoop.
weinig ongewenste effecten behalve
- GI tolerantie vrij frequent probleem: met maaltijd en traag opbouwen! + vitB12 deff -> pernicieus anemie
- + zeldzame maar ernstige lactaatacidose : risicofactoren kennen!
o verminderde nierfunctie
o dehydratatie
o + NSAID / ACE-Sartaan / alcohol
• Metformine 500mg tot 3x875mg per dag; laag beginnen bv 2 x 500 mg ; opbouwen om tolerantie te verbeteren!
(4) controle geschiktheid
• Sulfamiden
• PRO beperkt bewijs microvasculaire complicaties (niet macro), lange ervaring, kortwerkende vrij veilig,
goedkoop
• CONTRA: hypoglykemierisico (vooral langwerkende), gewichtsstijging (minder dan met insuline)
(glinides wsch idem kortwerkende sulfa’s, maar strikt genomen geen studies, wel nuttig bij nierlijden)
• DPP-4 inhibitoren - Gliptines
• PRO: vrij goed verdragen, geen hypoglykemie of >G
• CONTRA: geen positieve gegevens over microvasculair of macrovasculair CVR (neutraal)
• glitazones
• PRO vrij goed verdragen, weinig hypo’s , G neutraal tot↑
• CONTRA geen positieve gegevens over macrovasculair CVR, eerder > risico hartfalen
• SLGT2-inhibitoren - Gliflozines
• PRO: bij hoog risicopopulatie positieve gegevens op korte termijn over macrovasculair CVR + beperkte
winst nierprotectie, geen hypo’s, eerder G-daling.
• CONTRA: nog geen zicht langeretermijn veiligheid (20-30 jaar behandelen, ervaring 5 tal jaar) , veel
ong.eff. urogenitaal, zeer duur
• GLP-1 analogen
• PRO: bij sommige GLP-1an. hoog risicopopulatie positieve gegevens op middellange termijn over
macrovasculair CVR, geen hypo’s, G-daling groot effect
• CONTRA: SC toediening (maar soms 1x/week), slechte GI tolerantie, zeer duur(duurste)
• Insulines
• PRO: sterkste mogelijkheid glykemiecontrole, vermindering macrovasculaire en microvasculaire
complicaties, intermediair werkende goedkoop
• CONTRA: SC toediening (meestal vsch x/dag), groot risico op hypo’s, sterke G stijging, langwerkende
duur
,(6) Follow-up:
Herevaluatie: na 1 week om GI bijwerkingen te beoordelen, nadien om de 2-3 maanden
Metformine eerste stap, opbouwen tot max 3 g per dag
➔bij niet verdragen of onvoldoende :
• af te wegen keuze tussen hypoglykemiërende sulfamiden (en glinides), DPP4 inhibitoren, glitazones, gliflozines,
(SC: GLP-1 analogen, insuline)
• Kijken naar profiel patiënt (CV voorgeschiedenis en nierfunctie) en type ongewenste effecten (gewichtstoename
en risico op hypo) vsch klassen
• ➔ niet medicamenteus beleid aanhouden !!
• ➔Compliance slecht bij DMt2!
In studies wordt een positief effect gezien op cardiovasculaire eindpunten van statines bij diabetespatiënten met
CV voorgeschiedenis en diabetespatiënten zonder CV voorgeschiedenis met minimum 1 CV risicofactor. Diabetici
hebben bijna altijd een risicofactor (roken, hypertensie, hyperlipidemie, familiale CV belasting, albuminurie,
overgewicht, obesitas) zodanig dat een statine bij bijna alle diabetespatiënten aangeraden wordt.
, 1. Wat is het probleem/preciseer de diagnose?
Definitie/etiologie
Bij Diabetes Mellitus Type 2 (> 90% van de patiënten – meest na 40 jaar) is er een combi van:
- verminderde insulinevrijstelling door de pancreas (uitputting beta-cellen)
- toegenomen insulineresistentie
⇨ relatieve insulinedeficiëntie: onevenwicht tussen de eigen productie insuline en de nood aan insuline
⇨ Insuline zorgt voor een goede regeling van suikers in het lichaam en suikers zijn nodig voor versch organen
maar vnl hersenen
Symptomatologie (bij de volgende klachten moet je bloedglucosebepaling doen)
- dorst
- polyurie
- vermagering
- visusklachten
- vermoeidheid
- pruritus vulvae op oudere leeftijd /recidiverende UWI en balanitis
- mononeuropathie en neurogene pijnen / sensibiliteitsstoornissen
Diagnose
- twee nuchtere plasmaglucosewaarden > 126 mg/dl op twee verschillende dagen
- nuchtere plasmaglucosewaarde >126mg/dl of willekeurige plasmaglucosewaarde >200mg/dl in
combinatie met klachten passend bij hyperglykemie
Prevalentie
- 1/12 of 5-8% vd volwassenen (w niet geregistreerd dus is een schatting)
- 2-6x zo hoog risico bij pt van Turkse/Marrokkaanse origine
2. Definieer het therapeutisch doel.
Korte termijn: Lange termijn – vermijden van:
(Symptomatisch – indien patiënt had) Retinopathie
Nefropathie
Neuropathie
Cardiovasculaire morbiditeit en mortaliteit
Doel van de behandeling is het voorkomen en behandelen van klachten en complicaties, zoals (toename van) hart-
en vaatziekten, nierfalen, blindheid en amputaties, met als resultaat een verbeterde kwaliteit van, en indien
mogelijk, langer leven
3. Standaard therapie/geneesmiddelen
A. Niet-medicamenteus
BELANGRIJK! herhalen ad pt + vragen wat haalbaar en wat al geprobeerd → belang benadrukken! Bij vroegtijdige
diagnose soms genoeg, ook belangrijk gedurende verder verloop van de ziekte!
o Gezonde voeding
o Gewichtsverlies (als BMI > 25kg/m2) : 5% lichaamsreductie
o Regelmatige lichaamsbeweging : dagelijks 30 min bewegen
o Matig alcoholgebruik : max 10 E / week, met minstens 2 alcoholvrije dagen per week
o Rookstop
KO: BD opvolgen, cholesterol, glycemie → elke 2-3m herevalueren; eventueel medicatie opstarten als niet-
medicamenteus niet volstaat
B. Medicamenteus
Doel:
Streefwaarde HbA1c: meestal ≤ 7%, minder dan 6,5 verhoogt risico verder, ouderen en fragieler: waarden van 7 tot
8,6%
Welk GM?
Stap
Metformine (start 500-850 mg 1 dd, max. 2500 mg in 3 dosissen)
1
Stap
Voeg een sulfonylureumderivaat toe (enig bewijs microvasculaire complicaties)
2
