Familiale
vermogensplanning
[Ondertitel van document]
Prof. Els Vyncke
Academiejaar 2024-2025
,INHOUDSOPGAVE
0. Praktisch .................................................................................................................................. 4
1. Inleiding ................................................................................................................................... 4
1.1. Actualiteitsvoorbeelden .............................................................................................................4
1.2. Familiale vermogensplanning? ...................................................................................................6
1.3. Overzicht semester ...................................................................................................................6
2. Wettelijk erfrecht ...................................................................................................................... 7
Inleiding ..........................................................................................................................................7
Wettelijke erfgenamen .....................................................................................................................8
Wettelijk erfrecht (bloed)verwanten ..............................................................................................8
Wettelijk erfrecht langstlevende echtgenoot ............................................................................... 24
Wettelijk erfrecht langstlevende wettelijke samenwonende ......................................................... 33
Erfloze nalatenschap ..................................................................................................................... 34
3. Testamenten ...........................................................................................................................35
3.1. Link met wettelijk erfrecht ........................................................................................................ 35
3.2. Autonomie vs. solidariteit ........................................................................................................ 35
3.3. Kenmerken en definitie van het testament ................................................................................ 35
3.4. Grondvereisten ....................................................................................................................... 36
3.4.1. Toestemming ................................................................................................................... 36
3.4.2. Bekwaamheid .................................................................................................................. 39
3.4.3. Voorwerp ......................................................................................................................... 44
3.4.4. Oorzaak ........................................................................................................................... 44
Testamentvormen ......................................................................................................................... 44
Eigenhandig testament .............................................................................................................. 45
Notarieel testament................................................................................................................... 46
Internationaal testament ........................................................................................................... 47
Herkwalificatie van ongeldig notarieel testament als geldig internationaal testament .................... 48
Voor-en nadelen eigenhandig, notarieel en internationaal testament............................................ 49
Fysische onbekwaamheden ....................................................................................................... 51
Publiciteit van het testament .......................................................................................................... 52
Erfkeuze ........................................................................................................................................ 52
Inhoud .......................................................................................................................................... 53
De verschillende soorten legaten ............................................................................................... 53
Verdere inhoud van het testament .............................................................................................. 60
Herroeping ................................................................................................................................ 67
Interpretatie .............................................................................................................................. 69
Nietigheid van het testament of legaat ........................................................................................ 71
Gerechtelijke ontbinding of herroeping ....................................................................................... 71
Verval van het legaat .................................................................................................................. 72
4. De schenking ...........................................................................................................................72
Inleiding ........................................................................................................................................ 72
Link met wettelijk erfrecht .......................................................................................................... 73
Autonomie vs. solidariteit .......................................................................................................... 73
Begrip ........................................................................................................................................... 73
1
, Constitutieve bestanddelen ........................................................................................................... 73
Materieel element ..................................................................................................................... 74
Intentioneel element (de animus donandi) .................................................................................. 74
Bewijs dat RH een gift is ............................................................................................................. 74
Grondvereisten .............................................................................................................................. 75
Specifieke grondvereisten voor schenkingen ............................................................................... 75
Toestemming ............................................................................................................................ 76
Bekwaamheid ........................................................................................................................... 76
Voorwerp .................................................................................................................................. 80
Oorzaak .................................................................................................................................... 80
Vorm- en geldigheidsvereisten........................................................................................................ 81
Notariële schenking (= rechtstreekse schenking) ......................................................................... 81
De gift van hand tot hand (=handgift) ........................................................................................... 83
De vermomde schenking............................................................................................................ 88
De onrechtstreekse schenking ................................................................................................... 89
Inhoud van de schenkingsakte ........................................................................................................ 91
Schenkingen van tegenwoordige goederen tussen echtgenoten ....................................................... 94
Schenkingen aan rechtspersonen ................................................................................................... 95
Gerechtelijke ontbinding of herroeping van een schenking ............................................................... 96
Contractuele erfstellingen .............................................................................................................. 96
Link met wettelijk erfrecht .......................................................................................................... 97
Wat zijn Contractuele erfstellingen? ........................................................................................... 97
Fiscale aspecten: erfbelasting en schenkbelasting .......................................................................99
Erfbelasting ................................................................................................................................... 99
Gewestelijke belasting ............................................................................................................... 99
Tarieven (art. 2.7.4.1.1. VCF) ...................................................................................................... 99
Bijzondere regels ..................................................................................................................... 103
Schenkbelasting .......................................................................................................................... 104
Gewestelijke belasting ............................................................................................................. 105
Schenking ORG ....................................................................................................................... 106
Schenking RG .......................................................................................................................... 107
Huwelijksvermogensrecht ......................................................................................................... 110
Wettelijk stelsel ........................................................................................................................... 110
Activa ..................................................................................................................................... 110
Passiva: tussen echtgenoten (zelfstudie) .................................................................................. 111
Passiva: tegenover derden (zelfstudie) ...................................................................................... 111
Bestuur (zelfstudie) ................................................................................................................. 112
Zuivere scheiding van goederen .................................................................................................... 113
Activa ..................................................................................................................................... 113
Passiva ................................................................................................................................... 114
Bestuur ................................................................................................................................... 114
Vergelijking: voor- en nadelen wettelijk stelsel en scheiding van goederen ...................................... 114
Wettelijk stelsel ....................................................................................................................... 114
Zuivere scheiding van goederen ................................................................................................ 116
Verdere vergelijking ................................................................................................................. 117
Optie 1: Beding van aanwas ..................................................................................................... 119
Optie 2: Testament ............................................................................................................. 119
❌ Waarom is een beding van aanwas voor de gezinswoning meestal minder interessant? .. 119
✅ Dus wat is interessanter voor de gezinswoning? ............................................................... 120
2
, Context: Langstlevende mag kiezen tussen 2 opties ............................................................. 120
Wat doet de langstlevende in de praktijk? ............................................................................ 120
Verdere mogelijkheden ................................................................................................................ 123
Waarom huwelijksovereenkomst als keuze voor wettelijk stelsel................................................ 123
Zo gekozen wordt voor het stelsel van scheiding van goederen ................................................... 134
Stelsel van gemeenschap van aanwinsten en roerend goed ........................................................... 138
Stelsel van algehele gemeenschap ............................................................................................... 138
Opmaken van een huwelijksovereenkomst ................................................................................... 138
Bekwaamheid ......................................................................................................................... 138
Verdere aandachtspunten ....................................................................................................... 139
Overzicht van de procedure (niet echt te kennen) ...................................................................... 139
Wijziging huwelijksvermogensregeling tijdens het huwelijk ............................................................. 140
Overzicht van de procedure...................................................................................................... 140
Kleine wijziging ........................................................................................................................ 140
Grote wijziging ......................................................................................................................... 141
Inbreng, inkorting en de verdeling van de nalatenschap .............................................................. 141
Inbreng ....................................................................................................................................... 141
Te verdelen boedel .................................................................................................................. 141
In te brengen gift, of vrijgesteld van inbreng? – Terminologie ....................................................... 142
De (vordering tot) inbreng van giften .......................................................................................... 142
Titularissen van de inbrengvordering – wie kan inbreng vorderen?............................................... 142
Kwalificatie als in te brengen gift – vermoedens ......................................................................... 143
Voorwerp van de inbrengvordering: wat moet worden ingebracht? ............................................. 144
Hoe gebeurt de inbreng? .......................................................................................................... 144
Inbreng van schulden............................................................................................................... 147
Voorbeelden ........................................................................................................................... 148
De reserve en de vordering tot inkorting ......................................................................................... 151
Wat is de reserve? ................................................................................................................... 152
Wie zijn de reservataire erfgenamen?........................................................................................ 152
Verschillende stappen bij de uitoefening van de reservataire aanspraken (overzicht) ................... 154
De verdeling ................................................................................................................................ 181
Principes................................................................................................................................. 181
Soorten verdelingen ................................................................................................................. 182
Verkoop onverdeelde goederen ................................................................................................ 182
Betwistingen van de verdeling .................................................................................................. 182
Heling ..................................................................................................................................... 183
Het verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen (= erfovereenkomsten) ....... 184
Wat houdt het verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen in? (art. 4.242 en 4.243
BW)............................................................................................................................................. 184
Het vroegere verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ........................... 184
Het huidige verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ............................. 186
Van cruciaal belang: verhouding tussen beide ........................................................................... 186
Welke overeenkomsten en rechtshandelingen met uitwerking bij of na overlijden van een persoon
vallen er onder het huidig verbod van erfovereenkomsten?............................................................. 187
Eerste categorie: bedingen betreffende (een bestanddeel van) een toekomstige nalatenschap van
een derde................................................................................................................................ 187
Tweede categorie: bedingen betreffende rechten die men eventueel zal hebben in de toekomstige
nalatenschap van een derde, die te beschouwen zijn als een attribuut van de hoedanigheid van
erfgenaam of legataris ............................................................................................................. 187
3
vermogensplanning
[Ondertitel van document]
Prof. Els Vyncke
Academiejaar 2024-2025
,INHOUDSOPGAVE
0. Praktisch .................................................................................................................................. 4
1. Inleiding ................................................................................................................................... 4
1.1. Actualiteitsvoorbeelden .............................................................................................................4
1.2. Familiale vermogensplanning? ...................................................................................................6
1.3. Overzicht semester ...................................................................................................................6
2. Wettelijk erfrecht ...................................................................................................................... 7
Inleiding ..........................................................................................................................................7
Wettelijke erfgenamen .....................................................................................................................8
Wettelijk erfrecht (bloed)verwanten ..............................................................................................8
Wettelijk erfrecht langstlevende echtgenoot ............................................................................... 24
Wettelijk erfrecht langstlevende wettelijke samenwonende ......................................................... 33
Erfloze nalatenschap ..................................................................................................................... 34
3. Testamenten ...........................................................................................................................35
3.1. Link met wettelijk erfrecht ........................................................................................................ 35
3.2. Autonomie vs. solidariteit ........................................................................................................ 35
3.3. Kenmerken en definitie van het testament ................................................................................ 35
3.4. Grondvereisten ....................................................................................................................... 36
3.4.1. Toestemming ................................................................................................................... 36
3.4.2. Bekwaamheid .................................................................................................................. 39
3.4.3. Voorwerp ......................................................................................................................... 44
3.4.4. Oorzaak ........................................................................................................................... 44
Testamentvormen ......................................................................................................................... 44
Eigenhandig testament .............................................................................................................. 45
Notarieel testament................................................................................................................... 46
Internationaal testament ........................................................................................................... 47
Herkwalificatie van ongeldig notarieel testament als geldig internationaal testament .................... 48
Voor-en nadelen eigenhandig, notarieel en internationaal testament............................................ 49
Fysische onbekwaamheden ....................................................................................................... 51
Publiciteit van het testament .......................................................................................................... 52
Erfkeuze ........................................................................................................................................ 52
Inhoud .......................................................................................................................................... 53
De verschillende soorten legaten ............................................................................................... 53
Verdere inhoud van het testament .............................................................................................. 60
Herroeping ................................................................................................................................ 67
Interpretatie .............................................................................................................................. 69
Nietigheid van het testament of legaat ........................................................................................ 71
Gerechtelijke ontbinding of herroeping ....................................................................................... 71
Verval van het legaat .................................................................................................................. 72
4. De schenking ...........................................................................................................................72
Inleiding ........................................................................................................................................ 72
Link met wettelijk erfrecht .......................................................................................................... 73
Autonomie vs. solidariteit .......................................................................................................... 73
Begrip ........................................................................................................................................... 73
1
, Constitutieve bestanddelen ........................................................................................................... 73
Materieel element ..................................................................................................................... 74
Intentioneel element (de animus donandi) .................................................................................. 74
Bewijs dat RH een gift is ............................................................................................................. 74
Grondvereisten .............................................................................................................................. 75
Specifieke grondvereisten voor schenkingen ............................................................................... 75
Toestemming ............................................................................................................................ 76
Bekwaamheid ........................................................................................................................... 76
Voorwerp .................................................................................................................................. 80
Oorzaak .................................................................................................................................... 80
Vorm- en geldigheidsvereisten........................................................................................................ 81
Notariële schenking (= rechtstreekse schenking) ......................................................................... 81
De gift van hand tot hand (=handgift) ........................................................................................... 83
De vermomde schenking............................................................................................................ 88
De onrechtstreekse schenking ................................................................................................... 89
Inhoud van de schenkingsakte ........................................................................................................ 91
Schenkingen van tegenwoordige goederen tussen echtgenoten ....................................................... 94
Schenkingen aan rechtspersonen ................................................................................................... 95
Gerechtelijke ontbinding of herroeping van een schenking ............................................................... 96
Contractuele erfstellingen .............................................................................................................. 96
Link met wettelijk erfrecht .......................................................................................................... 97
Wat zijn Contractuele erfstellingen? ........................................................................................... 97
Fiscale aspecten: erfbelasting en schenkbelasting .......................................................................99
Erfbelasting ................................................................................................................................... 99
Gewestelijke belasting ............................................................................................................... 99
Tarieven (art. 2.7.4.1.1. VCF) ...................................................................................................... 99
Bijzondere regels ..................................................................................................................... 103
Schenkbelasting .......................................................................................................................... 104
Gewestelijke belasting ............................................................................................................. 105
Schenking ORG ....................................................................................................................... 106
Schenking RG .......................................................................................................................... 107
Huwelijksvermogensrecht ......................................................................................................... 110
Wettelijk stelsel ........................................................................................................................... 110
Activa ..................................................................................................................................... 110
Passiva: tussen echtgenoten (zelfstudie) .................................................................................. 111
Passiva: tegenover derden (zelfstudie) ...................................................................................... 111
Bestuur (zelfstudie) ................................................................................................................. 112
Zuivere scheiding van goederen .................................................................................................... 113
Activa ..................................................................................................................................... 113
Passiva ................................................................................................................................... 114
Bestuur ................................................................................................................................... 114
Vergelijking: voor- en nadelen wettelijk stelsel en scheiding van goederen ...................................... 114
Wettelijk stelsel ....................................................................................................................... 114
Zuivere scheiding van goederen ................................................................................................ 116
Verdere vergelijking ................................................................................................................. 117
Optie 1: Beding van aanwas ..................................................................................................... 119
Optie 2: Testament ............................................................................................................. 119
❌ Waarom is een beding van aanwas voor de gezinswoning meestal minder interessant? .. 119
✅ Dus wat is interessanter voor de gezinswoning? ............................................................... 120
2
, Context: Langstlevende mag kiezen tussen 2 opties ............................................................. 120
Wat doet de langstlevende in de praktijk? ............................................................................ 120
Verdere mogelijkheden ................................................................................................................ 123
Waarom huwelijksovereenkomst als keuze voor wettelijk stelsel................................................ 123
Zo gekozen wordt voor het stelsel van scheiding van goederen ................................................... 134
Stelsel van gemeenschap van aanwinsten en roerend goed ........................................................... 138
Stelsel van algehele gemeenschap ............................................................................................... 138
Opmaken van een huwelijksovereenkomst ................................................................................... 138
Bekwaamheid ......................................................................................................................... 138
Verdere aandachtspunten ....................................................................................................... 139
Overzicht van de procedure (niet echt te kennen) ...................................................................... 139
Wijziging huwelijksvermogensregeling tijdens het huwelijk ............................................................. 140
Overzicht van de procedure...................................................................................................... 140
Kleine wijziging ........................................................................................................................ 140
Grote wijziging ......................................................................................................................... 141
Inbreng, inkorting en de verdeling van de nalatenschap .............................................................. 141
Inbreng ....................................................................................................................................... 141
Te verdelen boedel .................................................................................................................. 141
In te brengen gift, of vrijgesteld van inbreng? – Terminologie ....................................................... 142
De (vordering tot) inbreng van giften .......................................................................................... 142
Titularissen van de inbrengvordering – wie kan inbreng vorderen?............................................... 142
Kwalificatie als in te brengen gift – vermoedens ......................................................................... 143
Voorwerp van de inbrengvordering: wat moet worden ingebracht? ............................................. 144
Hoe gebeurt de inbreng? .......................................................................................................... 144
Inbreng van schulden............................................................................................................... 147
Voorbeelden ........................................................................................................................... 148
De reserve en de vordering tot inkorting ......................................................................................... 151
Wat is de reserve? ................................................................................................................... 152
Wie zijn de reservataire erfgenamen?........................................................................................ 152
Verschillende stappen bij de uitoefening van de reservataire aanspraken (overzicht) ................... 154
De verdeling ................................................................................................................................ 181
Principes................................................................................................................................. 181
Soorten verdelingen ................................................................................................................. 182
Verkoop onverdeelde goederen ................................................................................................ 182
Betwistingen van de verdeling .................................................................................................. 182
Heling ..................................................................................................................................... 183
Het verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen (= erfovereenkomsten) ....... 184
Wat houdt het verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen in? (art. 4.242 en 4.243
BW)............................................................................................................................................. 184
Het vroegere verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ........................... 184
Het huidige verbod van bedingen betreffende toekomstige nalatenschappen ............................. 186
Van cruciaal belang: verhouding tussen beide ........................................................................... 186
Welke overeenkomsten en rechtshandelingen met uitwerking bij of na overlijden van een persoon
vallen er onder het huidig verbod van erfovereenkomsten?............................................................. 187
Eerste categorie: bedingen betreffende (een bestanddeel van) een toekomstige nalatenschap van
een derde................................................................................................................................ 187
Tweede categorie: bedingen betreffende rechten die men eventueel zal hebben in de toekomstige
nalatenschap van een derde, die te beschouwen zijn als een attribuut van de hoedanigheid van
erfgenaam of legataris ............................................................................................................. 187
3
