CRIMINOLOGIE
HOOFDSTUK1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN OVER DE CRIMINOLOGIE
ALS WETENSCHAP
1.1 MISDAAD ALS CENTRAAL CONCEPT
Misdaad als centraal concept in criminologische wetenschap
De wijze waarop criminaliteit wordt geconcipieerd is bepalend voor de
perceptie van de criminologie als wetenschap!
Uit de criminaliteitsdefinitie en haar betekenis vloeit de rest voort: het
wetenschappelijke karakter van de criminologie, de methode, de
afbakening van het studieterrein, taak, functies en de rol van de
criminoloog…
o Sommigen vooral meten of voorspelle
o Anderen verklaren en op zoek naar oorzaken
o Nog anderen aandacht voor de reactiezijde
Criminologie= is een wetenschap die betrouwbare en precieze kennis wil
leveren over criminaliteit, over mensen die misdaden plegen en over hoe
daar op gereageerd kan worden. Dit betekent dat criminologen
nauwkeurige en gefundeerde antwoorden zoeken op de vragen.
Examenvraag: waarom is het belangrijk om te weten vanuit welke criminaliteitsdefinitie
iemand vertrekt? Eigen ervaringen en achtergronden spelen een belangrijke rol.
Opvattingen over criminalitiet veranderen in samenhang met biografische en sociale
ontwikkelingen (= eigen referentiekader heeft een impact!).
,HOOFDSTUK 2: ALLEDAAGSE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT
De rol van het publiek: ervaringen en achtergronden spelen een belangrijke rol.
Opvattingen over criminaliteit veranderen in samenhang met biografische en
sociale ontwikkelingen.
De rol van media: dragen bij tot in stand houden van stereotype
criminaliteitsbeelden en het versterken van kennis over nieuwe vormen van
criminaliteit. Gaan mee in veranderende tendens om meer aandacht te verstigen
op straf en vergelding.
o Boemanconcept: de veronderstelling over misdadigers, waarin er op
irrationele gronden negatieve kenmerken aan hen worden toegeschreven.
o Telelensreflex: veel zien van heel weinig en zonder context.
Bijvoorbeeld: “Inbrekers zijn helemaal terug” in het nieuws. Later werden de
cijfers nagegaan, die maar klein beetje omhoog ging. Door media krijgen
mensen gevoel van wel.
De rol van overheidsinstaties en politici: beslissen welke informatie zij
verspreiden.
Al deze rollen zorgen samen voor Moral Panic= elkaar versterkende en disproportionele
reacties van media, politici en het publiek op deviante verschijnselen die worden
ervaeren als bedreigend of zelds ondermijnend (geheel van alles).
Framing= media kunnen ervoor zorgen dat mensen een bepaalde blik hebben op feiten
en deze eventueel verdraaien.
HOOFDSTUK 3 NORMATIEVE CRIMINALITEITSDEFINITIES
= kijken naar eigenschap op gedrag van mensen, overtreden van de regel. Opgevat als
een eigenschap van gedrag of van de persoon die dag gedrag stelt. Criminologen
houden zich bezig met gedragingen die indruisen tegen de normen. Het soort norm
verschilt naargelang de definitie! Criminaliteit= inbreuk op normen!
3.1 CONVETIONELE NORMATIEVE MISDAADDEFINITIES
= stellen zich op het standpunt van de bestaande orde (vanuit de wet). Soort norm
verschilt naargelang de criminaliteitsdefinitie die men hanteert.
Misdaaddefinitie Norm
Strafrechtelijke misdaaddefinitie Inbreuken tegen de strafrechtsnormen
Eng-strafrechtelijke misdaaddefinitie Inbreuken tegen de strafrechtsnormen
Breed-juridische misdaaddefinitie Inbreuken tegen de rechtsnormen
Morele misdaaddefinitie Inbreuken tegen morele normen
Sociale misdaaddefinitie Inbreuken tegen sociale (gedrags)normen
,1. JURIDISCHE MISDAADDEFINITITES= VERWIJZEN NAAR HET RECHT
Strafrechtelijke misdaaddefinitie= strafrecht letterlijk overgenomen.
Criminaliteit omvat de handelingen en gedragingen die de wetgever van een
bepaald land op een gegeven ogenblik strafbaar stelt
o Wil niet zeggen dat ze toepassing van strafrechtdefinities niet
porblematiseren OF uitgaan dat strafrechtspleging een neutrale situatie is
o = misdaadkunde
Eng- strafrechtelijke misdaaddefinitie (TAPPAN) = handelingen kunnen maar
als criminaliteit worden bestempeld als ze voldoen aan volgende voorwaarden:
o Met opzet
o Zonder verdediging of rechtvaardiging het strafrecht overtreden
o Daders worden effectief veroordeeld (en dus gesanctioneerd!)
De breed-juridische misdaaddefinitie (Sutherland en studie naar
witteboordencriminaliteit) = pas criminaliteit als
o Wet die definieert dat dit als sociaal schadelijk is (sociale schadelijkheid)
o Deze wet voorziet een sanctie, kan strafrechtelijke, civielrechtelijkof via
administratieve procedure (juridische santie)
o DUS breder dan strafwettekst (bv ook administratieve sanctie)
Juridisch positivisme
1. Wet is objectief= staat los van en is niet beinvloedbaar door persoonlijke waarden
of normen
2. Wet is rationeel= juristen kunnen juridische argumenten gebruiken
3. Sociale processen en procedures in overeenstemming met de wettenlijke
categorien
4. Wet heeft gezag= mensen plooien zich naar de wet
Belang van juridisch positivisme voor sociaal werk
Statuten en mandaten bepalen de inhoud en vorm van job
Wettelijke opdrachten van sw zijn gedelegeerd door opdracht-gevende instellingen
Sw zetten die macht of mandaten in omdat ze daar tewerkgesteld zijn
Wet kan empowerent werken
Wet beïnvloedt het leven van de mensen: toegang tot diensten faciliteren
Belangenbehartiging: toegang tot basisrechten
Inzetten als middel tot sociale verandering
2. MORELE MISDAADDEFINITIES= CRIMINALITEIT IS EEN INBREUK OP
CONVETIONELE MORELE NORMEN.
Naturalistische misdaaddefinitie (GAROFALO)= maakt gebruik van handelingen die
te allen tijde en overal als cirmineel worden beschouwd= natuurlijk misdrijf = gebrek aan
morele essentiële zin. Twee basis morele sentimenten waarvan inbreuk gezien wordt
al criminaliteit:
Morele sentiment van medelijden= weerhoudt mensen ervan om anderen
fysische pijn te berokkenen (agressiedelicten, gijzelingen, levensdelicten…)
, Morele sentiment van eerlijkheid= weerhoudt mensen ervan zich met geweld en
bedrog zaken toe te eigenen die hen niet toebehoren (diefstal, bedrog…)
3. SOCIALE MISDAADDEFINITIE = CRIMINALITEIT IS EEN INBREUKEN
OP SOCIALE NORMEN/ TRADITIONELE GEDRAGSNORMEN
SELLIN: Socio-formalistische misdaaddefinitie= kijken naar de intrinsieke
natuur en de eigenschappen van een fenomeen. Niet door hun externe
gelijkenissen die men kan waarnemen.
Conduct norms= gedragsnormen
3.2 KRITISCHE NORMATIEVE MISDDAADDEFINITIES=
= moeten morele waardeoordelen expliciteren (wetten in vraag stellen) = criminaliteit
wordt opgevat als een eigenschap van welbepaalde gedragingen of van bepaalde
personen die deze gedragingen stellen ( criminele zit hem in het gedrag of persoon zelf)
= men moet zijn of haar morele waardeoordelen expliciteren
Mensenrechtendefinitie (Herman en Julia Schwendinger)= waardeoordeel &
gelijke kansen
o Criminaliteit = schending en overtredingen van mensenrechten,
ongeacht of ze al dan niet bestraft worden door het strafrecht.
o Criminoloog= verdediger van de mensenrechten en nagaan door wie, hoe
en waarom deze worden gepleegd.
o Voordeel= niet enkel individuen, ook sociale verhoudingen en
systemen (racisme, seksisme, imperialisme en economische systemen die
armoede bestendigen) kunnen ‘crimineel’ zijn
o Radicale criminologen: bekritiseren criminologen die bij theorievorming en
onderzoek de traditionele criminaliteitsdefinities hanteren
HOOFDSTUK 4: REACTIEVE CRIMINALITEITSDEFINITIES
= criminaliteit wordt opgevat als een eigenschap van een sociale reactie op welbepaalde
gedragingen of welbepaalde personen
4.1 DE CONVENTIONELE REACTIEVE MISDAADDEFINITIE
= men stelt zich op het standpunt van de bestaande gevestigde orde en men legitimeert
de machthebbers
DURKHEIM (socioloog): criminaliteit is geen inherente hoedanigheid van
handelingen, maar het resultaat van een sociale reactie “collectief
bewustzijn”
Collectief bewustzijn bepaald welk gedrag in een samenleving als
criminaliteit beschouwd wordt
Criminaliteit kan nuttig zijn => aangeven van grenzen van
moraliteit/collectief bewustzijn
Consensusperspectief=
o Wetten = resultaat van consensus: onderlinge overeenstemming over
de regels die moeten vastgelegd en gehandhaafd worden
o De staat = instrument om gedeelde moraal tot uitdrukking te brengen
HOOFDSTUK1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN OVER DE CRIMINOLOGIE
ALS WETENSCHAP
1.1 MISDAAD ALS CENTRAAL CONCEPT
Misdaad als centraal concept in criminologische wetenschap
De wijze waarop criminaliteit wordt geconcipieerd is bepalend voor de
perceptie van de criminologie als wetenschap!
Uit de criminaliteitsdefinitie en haar betekenis vloeit de rest voort: het
wetenschappelijke karakter van de criminologie, de methode, de
afbakening van het studieterrein, taak, functies en de rol van de
criminoloog…
o Sommigen vooral meten of voorspelle
o Anderen verklaren en op zoek naar oorzaken
o Nog anderen aandacht voor de reactiezijde
Criminologie= is een wetenschap die betrouwbare en precieze kennis wil
leveren over criminaliteit, over mensen die misdaden plegen en over hoe
daar op gereageerd kan worden. Dit betekent dat criminologen
nauwkeurige en gefundeerde antwoorden zoeken op de vragen.
Examenvraag: waarom is het belangrijk om te weten vanuit welke criminaliteitsdefinitie
iemand vertrekt? Eigen ervaringen en achtergronden spelen een belangrijke rol.
Opvattingen over criminalitiet veranderen in samenhang met biografische en sociale
ontwikkelingen (= eigen referentiekader heeft een impact!).
,HOOFDSTUK 2: ALLEDAAGSE DEFINITIES VAN CRIMINALITEIT
De rol van het publiek: ervaringen en achtergronden spelen een belangrijke rol.
Opvattingen over criminaliteit veranderen in samenhang met biografische en
sociale ontwikkelingen.
De rol van media: dragen bij tot in stand houden van stereotype
criminaliteitsbeelden en het versterken van kennis over nieuwe vormen van
criminaliteit. Gaan mee in veranderende tendens om meer aandacht te verstigen
op straf en vergelding.
o Boemanconcept: de veronderstelling over misdadigers, waarin er op
irrationele gronden negatieve kenmerken aan hen worden toegeschreven.
o Telelensreflex: veel zien van heel weinig en zonder context.
Bijvoorbeeld: “Inbrekers zijn helemaal terug” in het nieuws. Later werden de
cijfers nagegaan, die maar klein beetje omhoog ging. Door media krijgen
mensen gevoel van wel.
De rol van overheidsinstaties en politici: beslissen welke informatie zij
verspreiden.
Al deze rollen zorgen samen voor Moral Panic= elkaar versterkende en disproportionele
reacties van media, politici en het publiek op deviante verschijnselen die worden
ervaeren als bedreigend of zelds ondermijnend (geheel van alles).
Framing= media kunnen ervoor zorgen dat mensen een bepaalde blik hebben op feiten
en deze eventueel verdraaien.
HOOFDSTUK 3 NORMATIEVE CRIMINALITEITSDEFINITIES
= kijken naar eigenschap op gedrag van mensen, overtreden van de regel. Opgevat als
een eigenschap van gedrag of van de persoon die dag gedrag stelt. Criminologen
houden zich bezig met gedragingen die indruisen tegen de normen. Het soort norm
verschilt naargelang de definitie! Criminaliteit= inbreuk op normen!
3.1 CONVETIONELE NORMATIEVE MISDAADDEFINITIES
= stellen zich op het standpunt van de bestaande orde (vanuit de wet). Soort norm
verschilt naargelang de criminaliteitsdefinitie die men hanteert.
Misdaaddefinitie Norm
Strafrechtelijke misdaaddefinitie Inbreuken tegen de strafrechtsnormen
Eng-strafrechtelijke misdaaddefinitie Inbreuken tegen de strafrechtsnormen
Breed-juridische misdaaddefinitie Inbreuken tegen de rechtsnormen
Morele misdaaddefinitie Inbreuken tegen morele normen
Sociale misdaaddefinitie Inbreuken tegen sociale (gedrags)normen
,1. JURIDISCHE MISDAADDEFINITITES= VERWIJZEN NAAR HET RECHT
Strafrechtelijke misdaaddefinitie= strafrecht letterlijk overgenomen.
Criminaliteit omvat de handelingen en gedragingen die de wetgever van een
bepaald land op een gegeven ogenblik strafbaar stelt
o Wil niet zeggen dat ze toepassing van strafrechtdefinities niet
porblematiseren OF uitgaan dat strafrechtspleging een neutrale situatie is
o = misdaadkunde
Eng- strafrechtelijke misdaaddefinitie (TAPPAN) = handelingen kunnen maar
als criminaliteit worden bestempeld als ze voldoen aan volgende voorwaarden:
o Met opzet
o Zonder verdediging of rechtvaardiging het strafrecht overtreden
o Daders worden effectief veroordeeld (en dus gesanctioneerd!)
De breed-juridische misdaaddefinitie (Sutherland en studie naar
witteboordencriminaliteit) = pas criminaliteit als
o Wet die definieert dat dit als sociaal schadelijk is (sociale schadelijkheid)
o Deze wet voorziet een sanctie, kan strafrechtelijke, civielrechtelijkof via
administratieve procedure (juridische santie)
o DUS breder dan strafwettekst (bv ook administratieve sanctie)
Juridisch positivisme
1. Wet is objectief= staat los van en is niet beinvloedbaar door persoonlijke waarden
of normen
2. Wet is rationeel= juristen kunnen juridische argumenten gebruiken
3. Sociale processen en procedures in overeenstemming met de wettenlijke
categorien
4. Wet heeft gezag= mensen plooien zich naar de wet
Belang van juridisch positivisme voor sociaal werk
Statuten en mandaten bepalen de inhoud en vorm van job
Wettelijke opdrachten van sw zijn gedelegeerd door opdracht-gevende instellingen
Sw zetten die macht of mandaten in omdat ze daar tewerkgesteld zijn
Wet kan empowerent werken
Wet beïnvloedt het leven van de mensen: toegang tot diensten faciliteren
Belangenbehartiging: toegang tot basisrechten
Inzetten als middel tot sociale verandering
2. MORELE MISDAADDEFINITIES= CRIMINALITEIT IS EEN INBREUK OP
CONVETIONELE MORELE NORMEN.
Naturalistische misdaaddefinitie (GAROFALO)= maakt gebruik van handelingen die
te allen tijde en overal als cirmineel worden beschouwd= natuurlijk misdrijf = gebrek aan
morele essentiële zin. Twee basis morele sentimenten waarvan inbreuk gezien wordt
al criminaliteit:
Morele sentiment van medelijden= weerhoudt mensen ervan om anderen
fysische pijn te berokkenen (agressiedelicten, gijzelingen, levensdelicten…)
, Morele sentiment van eerlijkheid= weerhoudt mensen ervan zich met geweld en
bedrog zaken toe te eigenen die hen niet toebehoren (diefstal, bedrog…)
3. SOCIALE MISDAADDEFINITIE = CRIMINALITEIT IS EEN INBREUKEN
OP SOCIALE NORMEN/ TRADITIONELE GEDRAGSNORMEN
SELLIN: Socio-formalistische misdaaddefinitie= kijken naar de intrinsieke
natuur en de eigenschappen van een fenomeen. Niet door hun externe
gelijkenissen die men kan waarnemen.
Conduct norms= gedragsnormen
3.2 KRITISCHE NORMATIEVE MISDDAADDEFINITIES=
= moeten morele waardeoordelen expliciteren (wetten in vraag stellen) = criminaliteit
wordt opgevat als een eigenschap van welbepaalde gedragingen of van bepaalde
personen die deze gedragingen stellen ( criminele zit hem in het gedrag of persoon zelf)
= men moet zijn of haar morele waardeoordelen expliciteren
Mensenrechtendefinitie (Herman en Julia Schwendinger)= waardeoordeel &
gelijke kansen
o Criminaliteit = schending en overtredingen van mensenrechten,
ongeacht of ze al dan niet bestraft worden door het strafrecht.
o Criminoloog= verdediger van de mensenrechten en nagaan door wie, hoe
en waarom deze worden gepleegd.
o Voordeel= niet enkel individuen, ook sociale verhoudingen en
systemen (racisme, seksisme, imperialisme en economische systemen die
armoede bestendigen) kunnen ‘crimineel’ zijn
o Radicale criminologen: bekritiseren criminologen die bij theorievorming en
onderzoek de traditionele criminaliteitsdefinities hanteren
HOOFDSTUK 4: REACTIEVE CRIMINALITEITSDEFINITIES
= criminaliteit wordt opgevat als een eigenschap van een sociale reactie op welbepaalde
gedragingen of welbepaalde personen
4.1 DE CONVENTIONELE REACTIEVE MISDAADDEFINITIE
= men stelt zich op het standpunt van de bestaande gevestigde orde en men legitimeert
de machthebbers
DURKHEIM (socioloog): criminaliteit is geen inherente hoedanigheid van
handelingen, maar het resultaat van een sociale reactie “collectief
bewustzijn”
Collectief bewustzijn bepaald welk gedrag in een samenleving als
criminaliteit beschouwd wordt
Criminaliteit kan nuttig zijn => aangeven van grenzen van
moraliteit/collectief bewustzijn
Consensusperspectief=
o Wetten = resultaat van consensus: onderlinge overeenstemming over
de regels die moeten vastgelegd en gehandhaafd worden
o De staat = instrument om gedeelde moraal tot uitdrukking te brengen
