1 INHOUDSOPGAVE
DEEL 1: INLEIDING .......................................................................................................... 5
DEEL 2: KRACHTLIJNEN ................................................................................................... 8
2 INLEIDING.................................................................................................................... 8
2.1 RECHT ............................................................................................................................ 8
2.2 SUMMA DIVISIO: PUBLIEKRECHT – PRIVAATRECHT ..................................................................... 8
3 DE BELGISCHE STAAT ..................................................................................................... 9
3.1 HET ONTSTAAN VAN STATEN ................................................................................................. 9
3.2 HET ONTSTAAN VAN BELGIË (°1830).................................................................................... 10
3.3 DE BELGISCHE STAAT (JURIDISCHE VOORWAARDEN OM OFFICIEEL ALS STAAT TE WORDEN ERKEND).... 12
3.4 GEVOLGEN VAN KWALIFICATIE ALS STAAT .............................................................................. 13
3.4.1 Rechtspersoonlijkheid (drager van rechten en plichten).............................................. 13
3.4.2 Soevereiniteit (art. 2.1 Handvest vn)........................................................................... 13
3.4.3 Rechtsmacht ............................................................................................................ 13
4 EEN DEMOCRATISCHE RECHTSSTAAT ................................................................................ 13
4.1 IDEE 1: ONTWIKKELING VAN SCHEIDING VAN DE MACHTEN........................................................ 14
4.2 IDEE 2: ONTWIKKELING VAN RECHTSSTAAT (RULE OF LAW, ÉTAT DE DROIT) .................................... 15
5 EEN MEERGELAAGDE STAAT IN EUROPA ............................................................................. 16
5.1 NIVEAU 1: DE (FEDERALE) STAAT BELGIE ............................................................................... 16
5.2 NIVEAU 2 EN 3: DE VLAAMSE EN ANDERE DEELSTATEN ............................................................. 18
5.3 NIVEAU 4: EUROPESE UNIE ............................................................................................... 20
5.4 NIVEAU 5: DE GEMEENTEN EN PROVINCIES ........................................................................... 22
DEEL 3: DEMOCRATISCHE BESLUITVORMING................................................................. 23
1 GRONDWETTELIJKE TEKSTEN .......................................................................................... 23
1.1 HOE KAN JE NAAR GRONDWET KIJKEN? ................................................................................. 24
1.2 DE BELGISCHE GRONDWET ............................................................................................... 25
1.2.1 Wijziging van de Grondwet (in juridische zin): ............................................................. 26
1.3 DE CONSTITUTIEVE AUTONOMIE VAN DE DEELSTATEN ............................................................... 28
1.4 DE BASISVERDRAGEN VAN DE EUROPESE UNIE ....................................................................... 29
1.4.1 Positie internationaal recht in nationale rechtsorde:................................................... 29
2 WETGEVENDE INSTELLINGEN .......................................................................................... 31
2.1 DEBATTEREN EN ORGANISEREN........................................................................................... 31
2.2 ZELF BESLISSEN (DIRECTE DEMOCRATIE) ............................................................................... 32
2.2.1 Federaal ................................................................................................................... 32
2.2.2 Deelstaten ............................................................................................................... 32
2.2.3 Europese Unie .......................................................................................................... 32
2.2.4 Lokaal ...................................................................................................................... 32
Open vragen + meerkeuzevragen (hogere cesuur)
1
,2.3 VERKIEZEN EN VERTEGENWOORDIGEN (INDIRECTE DEMOCRATIE) ............................................... 33
2.3.1 Federale niveau ........................................................................................................ 34
2.3.2 Het deelstatelijke niveau ........................................................................................... 38
2.3.3 Het Europese niveau ................................................................................................. 39
2.3.4 De Vlaamse lokale besturen ...................................................................................... 40
2.4 WETGEVEN .................................................................................................................... 40
2.4.1 In de verschillende democratische ruimten................................................................ 40
2.4.2 Beginselen van behoorlijk wetgeven .......................................................................... 50
2.4.3 De toepassing van wetgeving in de tijd ....................................................................... 50
2.4.4 Interpretatieve wetgeving ‘wet begint zijn eigen leven te leiden’................................... 51
3 UITVOERENDE INSTELLINGEN.......................................................................................... 52
3.1 VERTROUWEN EN CONTROLEREN ........................................................................................ 52
3.1.1 Op federaal niveau.................................................................................................... 52
3.1.2 Op deelstatelijk niveau.............................................................................................. 61
3.1.3 Op Europees niveau (europese commissie) ............................................................... 62
3.1.4 Op lokaal niveau: in de Vlaamse gemeenten .............................................................. 63
3.1.5 Op lokaal niveau: in de Vlaamse provincies ................................................................ 64
3.2 BESTUREN ..................................................................................................................... 65
3.2.1 Op federaal niveau (Koning + regering) ....................................................................... 65
3.3 OP DEELSTATELIJK NIVEAU (DEELSTAATREGERINGEN) ............................................................... 72
3.4 OP EUROPEES NIVEAU (EUROPESE COMMISSIE) ..................................................................... 72
3.5 OP LOKAAL NIVEAU .......................................................................................................... 72
3.6 BESTUURLIJKE RH ........................................................................................................... 73
3.6.1 Overdracht van bevoegdheden aan niet-politiek bestuur ............................................ 73
3.6.2 Bevoegdheden van niet-politieke besturen................................................................. 74
3.6.3 Bestuur (niet in detail leren in cursus) ........................................................................ 74
3.6.4 Bestuurlijke rechtshandeling ..................................................................................... 74
3.7 BEHOORLIJK BESTUREN .................................................................................................... 76
3.7.1 Uitwerking van bestuurlijke rechtshandelingen in de tijd ............................................. 76
3.8 BEHOORLIJK BESCHIKKEND BESTUREN ................................................................................. 76
3.8.1 Algemene beginselen van behoorlijk bestuur ............................................................. 77
3.9 BESTUURLIJK BEROEP ....................................................................................................... 79
3.9.1 Vormen van bestuurlijk beroep .................................................................................. 80
3.10 TAALGEBRUIK DOOR BESTUUR .......................................................................................... 81
3.11 HANDHAVING DOOR BESTUUR .......................................................................................... 83
DEEL 3: BEVOEGDHEIDSVERDELING .............................................................................. 84
1 GEFEDEREERDE BEVOEGDHEDEN ..................................................................................... 84
1.1 BEVOEGDHEIDSVERDELING IN BELGIE .................................................................................. 84
1.1.1 Grondslagen ............................................................................................................. 84
1.1.2 De federale bevoegdheden........................................................................................ 87
1.1.3 De gemeenschapsbevoegdheden .............................................................................. 89
1.1.4 De gewestbevoegdheden .......................................................................................... 91
1.1.5 Asymmetrie (van bevoegdheidsverdeling) .................................................................. 91
Open vragen + meerkeuzevragen (hogere cesuur)
2
,1.1.6 Impliciete bevoegdheden .......................................................................................... 91
1.1.7 Instrumentele bevoegdheden .................................................................................... 92
1.1.8 Grenzen aan de bevoegdheidsuitoefening .................................................................. 93
1.1.9 Verhoudingen tussen de federale entiteiten ............................................................... 94
2 TERRITORIAAL GEDECENTRALISEERDE BEVOEGDHEDEN ......................................................... 98
2.1 BEVOEGDHEDEN VAN LOKALE BESTUREN .............................................................................. 98
2.1.1 gemeenten ............................................................................................................... 98
DEEL 4: INWONERS EN HUN GRONDRECHTEN ............................................................... 99
1 INWONERS ................................................................................................................. 99
1.1 PERSONEN MET BELGISCHE NATIONALITEIT ............................................................................ 99
1.1.1 toekenning ............................................................................................................. 100
1.1.2 verkrijging ............................................................................................................... 100
1.1.3 verlies .................................................................................................................... 100
1.2 PERSONEN ZONDER BELGISCHE NATIONALITEIT .................................................................... 101
1.3 BURGERS VAN EU .......................................................................................................... 101
2 GRONDRECHTEN ........................................................................................................ 102
2.1 ONTWIKKELING VAN GRONDRECHTEN ................................................................................ 102
2.1.1 Ontwikkeling 1: van nationaal naar internationaal .................................................... 102
2.1.2 Ontwikkeling 2: Van BUPO naar ECOSOC ................................................................ 104
2.2 VOORNAAMSTE GRONDRECHTEN ...................................................................................... 104
2.2.1 bescherming fysieke integriteit ................................................................................ 105
2.2.2 recht op gelijke behandeling .................................................................................... 105
2.2.3 intellectuele rechten en vrijheden............................................................................ 105
2.2.4 democratische rechten ........................................................................................... 107
2.2.5 rechten tijdens rechtspleging .................................................................................. 108
2.2.6 recht tijdens strafrechtspleging ............................................................................... 109
2.2.7 bescherming van private levenssfeer ....................................................................... 110
2.2.8 recht op eigendom .................................................................................................. 110
2.2.9 economische, sociale en culturele rechten .............................................................. 110
2.2.10 rechten voor specifieke groepen ............................................................................ 111
2.3 BEPERKING VAN GRONDRECHTEN (VRAAG OP EX) ................................................................. 111
2.3.1 in normale omstandigheden .................................................................................... 111
2.3.2 in tijden van noodtoestand ...................................................................................... 117
2.4 HORIZONTALE WERKING VAN GRONDRECHTEN ..................................................................... 117
2.4.1 inleiding ................................................................................................................. 117
2.4.2 anti-discriminatiewetgeving .................................................................................... 117
DEEL 5: RECHTSBESCHERMING.................................................................................... 120
1 RECHTSPREKENDE INSTELLINGEN ................................................................................... 120
1.1 BELGISCHE RECHTSCOLLEGES ......................................................................................... 120
1.1.1 federaal.................................................................................................................. 120
Open vragen + meerkeuzevragen (hogere cesuur)
3
, 1.1.2 deelstatelijk............................................................................................................ 123
1.2 RECHTSCOLLEGES VAN EU .............................................................................................. 124
1.3 LOKALE RECHTSCOLLEGES? ............................................................................................ 124
2 RECHTSBESCHERMING TEGEN DE OVERHEID ...................................................................... 124
2.1 HIERARCHIE VAN NORMEN ............................................................................................... 124
2.1.1 algemene principes ................................................................................................ 124
2.1.2 bijzondere positie van internationaal recht ............................................................... 126
2.2 RECHTSTREEKSE RECHTSBESCHERMING ............................................................................. 127
2.2.1 federaal.................................................................................................................. 127
2.2.2 deelstatelijk............................................................................................................ 137
2.2.3 europees unie......................................................................................................... 137
2.2.4 lokaal niveau .......................................................................................................... 137
2.3 OVERHEIDSAANSPRAKELIJKHEID ....................................................................................... 139
2.3.1 aansprakelijkheid voor fout van bestuur ................................................................... 139
2.3.2 aansprakelijkheid voor fout van rechter ................................................................... 140
2.3.3 aansprakelijkheid voor fout van wetgever ................................................................. 140
Open vragen + meerkeuzevragen (hogere cesuur)
4
DEEL 1: INLEIDING .......................................................................................................... 5
DEEL 2: KRACHTLIJNEN ................................................................................................... 8
2 INLEIDING.................................................................................................................... 8
2.1 RECHT ............................................................................................................................ 8
2.2 SUMMA DIVISIO: PUBLIEKRECHT – PRIVAATRECHT ..................................................................... 8
3 DE BELGISCHE STAAT ..................................................................................................... 9
3.1 HET ONTSTAAN VAN STATEN ................................................................................................. 9
3.2 HET ONTSTAAN VAN BELGIË (°1830).................................................................................... 10
3.3 DE BELGISCHE STAAT (JURIDISCHE VOORWAARDEN OM OFFICIEEL ALS STAAT TE WORDEN ERKEND).... 12
3.4 GEVOLGEN VAN KWALIFICATIE ALS STAAT .............................................................................. 13
3.4.1 Rechtspersoonlijkheid (drager van rechten en plichten).............................................. 13
3.4.2 Soevereiniteit (art. 2.1 Handvest vn)........................................................................... 13
3.4.3 Rechtsmacht ............................................................................................................ 13
4 EEN DEMOCRATISCHE RECHTSSTAAT ................................................................................ 13
4.1 IDEE 1: ONTWIKKELING VAN SCHEIDING VAN DE MACHTEN........................................................ 14
4.2 IDEE 2: ONTWIKKELING VAN RECHTSSTAAT (RULE OF LAW, ÉTAT DE DROIT) .................................... 15
5 EEN MEERGELAAGDE STAAT IN EUROPA ............................................................................. 16
5.1 NIVEAU 1: DE (FEDERALE) STAAT BELGIE ............................................................................... 16
5.2 NIVEAU 2 EN 3: DE VLAAMSE EN ANDERE DEELSTATEN ............................................................. 18
5.3 NIVEAU 4: EUROPESE UNIE ............................................................................................... 20
5.4 NIVEAU 5: DE GEMEENTEN EN PROVINCIES ........................................................................... 22
DEEL 3: DEMOCRATISCHE BESLUITVORMING................................................................. 23
1 GRONDWETTELIJKE TEKSTEN .......................................................................................... 23
1.1 HOE KAN JE NAAR GRONDWET KIJKEN? ................................................................................. 24
1.2 DE BELGISCHE GRONDWET ............................................................................................... 25
1.2.1 Wijziging van de Grondwet (in juridische zin): ............................................................. 26
1.3 DE CONSTITUTIEVE AUTONOMIE VAN DE DEELSTATEN ............................................................... 28
1.4 DE BASISVERDRAGEN VAN DE EUROPESE UNIE ....................................................................... 29
1.4.1 Positie internationaal recht in nationale rechtsorde:................................................... 29
2 WETGEVENDE INSTELLINGEN .......................................................................................... 31
2.1 DEBATTEREN EN ORGANISEREN........................................................................................... 31
2.2 ZELF BESLISSEN (DIRECTE DEMOCRATIE) ............................................................................... 32
2.2.1 Federaal ................................................................................................................... 32
2.2.2 Deelstaten ............................................................................................................... 32
2.2.3 Europese Unie .......................................................................................................... 32
2.2.4 Lokaal ...................................................................................................................... 32
Open vragen + meerkeuzevragen (hogere cesuur)
1
,2.3 VERKIEZEN EN VERTEGENWOORDIGEN (INDIRECTE DEMOCRATIE) ............................................... 33
2.3.1 Federale niveau ........................................................................................................ 34
2.3.2 Het deelstatelijke niveau ........................................................................................... 38
2.3.3 Het Europese niveau ................................................................................................. 39
2.3.4 De Vlaamse lokale besturen ...................................................................................... 40
2.4 WETGEVEN .................................................................................................................... 40
2.4.1 In de verschillende democratische ruimten................................................................ 40
2.4.2 Beginselen van behoorlijk wetgeven .......................................................................... 50
2.4.3 De toepassing van wetgeving in de tijd ....................................................................... 50
2.4.4 Interpretatieve wetgeving ‘wet begint zijn eigen leven te leiden’................................... 51
3 UITVOERENDE INSTELLINGEN.......................................................................................... 52
3.1 VERTROUWEN EN CONTROLEREN ........................................................................................ 52
3.1.1 Op federaal niveau.................................................................................................... 52
3.1.2 Op deelstatelijk niveau.............................................................................................. 61
3.1.3 Op Europees niveau (europese commissie) ............................................................... 62
3.1.4 Op lokaal niveau: in de Vlaamse gemeenten .............................................................. 63
3.1.5 Op lokaal niveau: in de Vlaamse provincies ................................................................ 64
3.2 BESTUREN ..................................................................................................................... 65
3.2.1 Op federaal niveau (Koning + regering) ....................................................................... 65
3.3 OP DEELSTATELIJK NIVEAU (DEELSTAATREGERINGEN) ............................................................... 72
3.4 OP EUROPEES NIVEAU (EUROPESE COMMISSIE) ..................................................................... 72
3.5 OP LOKAAL NIVEAU .......................................................................................................... 72
3.6 BESTUURLIJKE RH ........................................................................................................... 73
3.6.1 Overdracht van bevoegdheden aan niet-politiek bestuur ............................................ 73
3.6.2 Bevoegdheden van niet-politieke besturen................................................................. 74
3.6.3 Bestuur (niet in detail leren in cursus) ........................................................................ 74
3.6.4 Bestuurlijke rechtshandeling ..................................................................................... 74
3.7 BEHOORLIJK BESTUREN .................................................................................................... 76
3.7.1 Uitwerking van bestuurlijke rechtshandelingen in de tijd ............................................. 76
3.8 BEHOORLIJK BESCHIKKEND BESTUREN ................................................................................. 76
3.8.1 Algemene beginselen van behoorlijk bestuur ............................................................. 77
3.9 BESTUURLIJK BEROEP ....................................................................................................... 79
3.9.1 Vormen van bestuurlijk beroep .................................................................................. 80
3.10 TAALGEBRUIK DOOR BESTUUR .......................................................................................... 81
3.11 HANDHAVING DOOR BESTUUR .......................................................................................... 83
DEEL 3: BEVOEGDHEIDSVERDELING .............................................................................. 84
1 GEFEDEREERDE BEVOEGDHEDEN ..................................................................................... 84
1.1 BEVOEGDHEIDSVERDELING IN BELGIE .................................................................................. 84
1.1.1 Grondslagen ............................................................................................................. 84
1.1.2 De federale bevoegdheden........................................................................................ 87
1.1.3 De gemeenschapsbevoegdheden .............................................................................. 89
1.1.4 De gewestbevoegdheden .......................................................................................... 91
1.1.5 Asymmetrie (van bevoegdheidsverdeling) .................................................................. 91
Open vragen + meerkeuzevragen (hogere cesuur)
2
,1.1.6 Impliciete bevoegdheden .......................................................................................... 91
1.1.7 Instrumentele bevoegdheden .................................................................................... 92
1.1.8 Grenzen aan de bevoegdheidsuitoefening .................................................................. 93
1.1.9 Verhoudingen tussen de federale entiteiten ............................................................... 94
2 TERRITORIAAL GEDECENTRALISEERDE BEVOEGDHEDEN ......................................................... 98
2.1 BEVOEGDHEDEN VAN LOKALE BESTUREN .............................................................................. 98
2.1.1 gemeenten ............................................................................................................... 98
DEEL 4: INWONERS EN HUN GRONDRECHTEN ............................................................... 99
1 INWONERS ................................................................................................................. 99
1.1 PERSONEN MET BELGISCHE NATIONALITEIT ............................................................................ 99
1.1.1 toekenning ............................................................................................................. 100
1.1.2 verkrijging ............................................................................................................... 100
1.1.3 verlies .................................................................................................................... 100
1.2 PERSONEN ZONDER BELGISCHE NATIONALITEIT .................................................................... 101
1.3 BURGERS VAN EU .......................................................................................................... 101
2 GRONDRECHTEN ........................................................................................................ 102
2.1 ONTWIKKELING VAN GRONDRECHTEN ................................................................................ 102
2.1.1 Ontwikkeling 1: van nationaal naar internationaal .................................................... 102
2.1.2 Ontwikkeling 2: Van BUPO naar ECOSOC ................................................................ 104
2.2 VOORNAAMSTE GRONDRECHTEN ...................................................................................... 104
2.2.1 bescherming fysieke integriteit ................................................................................ 105
2.2.2 recht op gelijke behandeling .................................................................................... 105
2.2.3 intellectuele rechten en vrijheden............................................................................ 105
2.2.4 democratische rechten ........................................................................................... 107
2.2.5 rechten tijdens rechtspleging .................................................................................. 108
2.2.6 recht tijdens strafrechtspleging ............................................................................... 109
2.2.7 bescherming van private levenssfeer ....................................................................... 110
2.2.8 recht op eigendom .................................................................................................. 110
2.2.9 economische, sociale en culturele rechten .............................................................. 110
2.2.10 rechten voor specifieke groepen ............................................................................ 111
2.3 BEPERKING VAN GRONDRECHTEN (VRAAG OP EX) ................................................................. 111
2.3.1 in normale omstandigheden .................................................................................... 111
2.3.2 in tijden van noodtoestand ...................................................................................... 117
2.4 HORIZONTALE WERKING VAN GRONDRECHTEN ..................................................................... 117
2.4.1 inleiding ................................................................................................................. 117
2.4.2 anti-discriminatiewetgeving .................................................................................... 117
DEEL 5: RECHTSBESCHERMING.................................................................................... 120
1 RECHTSPREKENDE INSTELLINGEN ................................................................................... 120
1.1 BELGISCHE RECHTSCOLLEGES ......................................................................................... 120
1.1.1 federaal.................................................................................................................. 120
Open vragen + meerkeuzevragen (hogere cesuur)
3
, 1.1.2 deelstatelijk............................................................................................................ 123
1.2 RECHTSCOLLEGES VAN EU .............................................................................................. 124
1.3 LOKALE RECHTSCOLLEGES? ............................................................................................ 124
2 RECHTSBESCHERMING TEGEN DE OVERHEID ...................................................................... 124
2.1 HIERARCHIE VAN NORMEN ............................................................................................... 124
2.1.1 algemene principes ................................................................................................ 124
2.1.2 bijzondere positie van internationaal recht ............................................................... 126
2.2 RECHTSTREEKSE RECHTSBESCHERMING ............................................................................. 127
2.2.1 federaal.................................................................................................................. 127
2.2.2 deelstatelijk............................................................................................................ 137
2.2.3 europees unie......................................................................................................... 137
2.2.4 lokaal niveau .......................................................................................................... 137
2.3 OVERHEIDSAANSPRAKELIJKHEID ....................................................................................... 139
2.3.1 aansprakelijkheid voor fout van bestuur ................................................................... 139
2.3.2 aansprakelijkheid voor fout van rechter ................................................................... 140
2.3.3 aansprakelijkheid voor fout van wetgever ................................................................. 140
Open vragen + meerkeuzevragen (hogere cesuur)
4
