Bedrijfskunde
Hoofdstuk 1: een bedrijf is geen vanzelfsprekendheid
1.1. Wat is een bedrijf?
1ste betekenis:
= elke organisatie die zakendoet, een organisatie die voor haar continuïteit
afhankelijk is van wisselwerking met een markt.
= een formele organisatie die erop gericht is producten te leveren aan derden en
hiervoor een economische tegenprestatie krijgt.
Een bedrijf is niet:
- Afhankelijk van leden bv; jeugdbeweging
- De overheid bv: gent
- Liefdadigheid bv: artsen zonder grenzen.
Bedrijven zijn economisch rationeel = ze kunnen niet permanent verlies maken
zonder ze er een rekening voor gepresenteerd krijgen.
Organisaties die (eindeloos) hulpmiddelen mogen verkwisten zijn niet
economisch rationeel en dus geen bedrijf.
Organisaties die niet onder de rationaliteitsnorm vallen permanently failing
organizations
2e betekenis:
= een aparte juridische economische entiteit met specifieke rechten en
specifieke plichten (bv recht om mensen in dienst te nemen zonder beschuldigd
te worden van koppelarij of slavenarbeid).
Moderne bedrijven hebben bijna steeds een beperkte aansprakelijkheid.
In een moderne samenleving vallen beide definities grotendeels samen.
Wanneer beide definities niet samenvallen, krijg je een duidelijk signaal dat een
samenleving zich in een overgangsfase bevindt.
Peer-to-peernetwerken= hangen af van de markt maar klanten betalen niet
(facebook, YouTube…)
Voordelen en nadelen van een bedrijf:
Nadelen: Voordelen:
- Beperkt - Beperkt risico
verantwoordelijkheidsgevoel - Leiderschap
- Bad apples - Samenbrengen van
- Gulzigheid competenties
- Winst als enige - Samenwerken
- Doelstelling - Gemeenschappelijke
- Te groot doelstelling
- Gebrek aan controle - Nobel visionair
- Monster - Rendement voor
aandeelhouders
- Machtig
Waarom richt niet iedereen een bedrijf op? Erg risicovol.
19e eeuw iedereen koos een risicovrije job economie kon niet succesvol
worden.
,Toen bedrijven aparte economische entiteiten met aparte rechtspersoonlijkheden
konden worden voldoende mensen waren bereid dat economisch risico te
lopen.
Omgeving van een modern bedrijf wordt gekenmerkt door raplex: een
samentrekking van rapid en complex. 90% v/d productintroducties =
mislukkeling, 70% v/d fusies lukken niet.
Waarnemers van het bedrijfsleven beseffen dat in een VUCA-wereld risico’s
onvoorspelbaar blijven.
Een bedrijf is een mixed blessing: naast dat ze een zegen zijn voor de mensen,
kunnen ze op sociaal, ecologisch en democratisch vlak geen al te fraaie
getuigschriften voorleggen (bv werknemers moesten werken met asbest en
achteraf kregen vele families ziektes)
1.2. Waarom bestaan bedrijven?
Ronald Coase aan elke vorm van bedrijfsvoering zijn transactiekosten
verbonden het is makkelijker en goedkoper om een melk in de winkel te kopen
dan zelf een koe kopen en melk te produceren.
In een bedrijf wordt deze marktrelatie vervangen door een hiërarchische relatie.
1.3. Een bedrijf als een bundel relationele contracten
Een bedrijf kunnen we beschouwen als een bundel relationele contracten
= een vorm van samenwerking of coördinatie die door partijen via de
samenwerking zelf in stand wordt gehouden.
= een contract tussen partijen dat via de uitoefening ervan zichzelf versterkt.
Basis van elke vorm van samenleven, samenwerken en maatschappelijke
ordening
Bv: een huwelijk.
Vertrouwen is het meest centrale begrip men probeert het subjectieve en
manipulatieve maximaal uit te schakelen in een ‘rationele’ economie de
financiële wereld staart naar blockchaintechnologie (bv bitcoin) ‘blockchain,
the technology of trust’
1.4. Stakeholders versus stockholders
Vertrouwensrelaties zijn fundamenteel relationele contracten.
Beperkte aansprakelijkheid van bedrijven vertrouwens problemen.
Stakeholders:
= Belangrijkste groep met wie bedrijven relationele contracten heeft
- Klanten, werknemers, leveranciers, de maatschappij
Primaire en secundaire stakeholders:
Primair: Secundair:
= hebben een direct belang in de = hebben een indirect belang in de
organisatie organisatie.
- Werknemers, klanten, - Overheid, vakbonden, media,
leveranciers en de lokale academici, ngo’s.
gemeenschap.
Stockholders:
- Eigenaars en aandeelhouders
Discussie moet een bedrijf er een stockholder of een stakeholdermodel op
nahouden?
(Atrill: doel bedrijf = maximaliseren aandeelhouderswaarde binnen grenzen door
andere
,Stakeholders gesteld)
Governance:
Wie heeft het recht of de plicht de organisatie te controleren?
De aandeelhouders (vanuit het recht van de eigenaar) of de stakeholders (vanuit
hun recht als betrokken partij)?
Corporate governance:
- Actueel sinds 1980
- Doel: de besluitvorming efficiënter te organiseren, doorzichtiger te maken
en te objectiveren
- Oorsprong in een aantal schandalen
Reacties op deze schandalen:
- The effects of Enron fraud
- Sarbanes-Oxley (US): bestuurders mee aansprakelijk
- Code lippens (voor beursgenoteerde onderneming) en code Buysse (voor
niet-beursgenoteerde onderneming)
o Beveelt aan de visie en de missie van de onderneming duidelijk vast
te stellen
o Geeft richtlijnen over de taak en de werking van de raad van
bestuur:
Belang van niet-uitvoerende of externe bestuurders
Regelmatig vergaderen
Benoemingscomité
Remuneratiecomité
o Beklemtoont het nut van adviserende comités, ter aanvulling van de
raad van bestuur
o Beklemtoont het belang van een performant senior management
- Oprichting raad van bestuur/ Aandeelhoudersvergadering
1.5. Stakeholders, wie zijn wij?
Een bedrijf heeft een relationeel contract met de maatschappij. Ze moeten van
die maatschappij een licence to operate krijgen.
Bedrijven hebben een franchise from society nodig, de maatschappij moet elk
bedrijf legitimeren.
Overheid is de belangrijkste stakeholder:
- Bedrijven betalen belastingen over hun winst, werknemers over hun loon,..
- Alles bij elkaar genomen legt de overheid op zo’n 50% van wat bedrijven
produceren.
- Bedrijven hebben de overheid ook nodig om opgeleide mensen te kunnen
aannemen.
1.6. Waarom kennen we nog maar enkele tientallen jaren zoveel
bedrijven?
Waar komt ondernemerschap vandaan:
Vroegste fase: Marco Polo
- Handelsroutes naar het verre oosten
o Geldschieter nam financieel risico
o Handelsreiziger nam fysieke en emotionele risico’s
o Winsten tot 75%
Middeleeuwen: geestelijke
- Verantwoordelijk voor grote infrastructuurwerken
, o Geen risico’s
o Manager
o Bouwen van kastelen, abdijen, kathedralen...
17e eeuw: hofleverancier
- Persoon die contract afsluit met overheid
o Leveren van goederen en diensten
o Vaste prijzen
o Verliezen of winst zijn voor rekening van de ondernemer
18e – 19e eeuw: industrialisatie
- Vb: Thomas Edison
20e eeuw: innovatie
- Innovatie en vernieuwing als deel van ondernemerschap
Hoe en waarom zijn bedrijven ontstaan, waarom zo laat (1850)?
3 fenomenen:
Technologie-aanbodzijde
- 1830: stoommachines, spoorwegen, hoogovens, … oorspronkelijk door
de staat maar werden zo krachtig, zo handig dat ook privéondernemingen
ze wouden bedrijven
- Organisatie ontstaat wanneer een technologie gehanteerd moet worden
die het individu of een familie niet aankan.
- Bedrijven werden niet beperkt in hun aansprakelijkheid, maar in hun
bestaansduur.
Sociologische verschuiving- vraagzijde
- Rol van de vrouw in de samenleving + daling kindersterfte plots was het
zinvol om psychologisch en economisch te investeren in een kind.
- Economie wordt fundamenteel gedreven door de vraagzijde
1850: apart juridisch statuut
- Beperken van risico’s
Een 4e verklaring
Recht voor “iedereen”
- Bedrijven zijn ontstaan door burgeroorlog in de VS met bedoeling om
rechten aan iedereen toe te kennen.
- Rechten op eigendom, leven, vrijheid ook toegepast op bedrijven
Oorspronkelijk: ten dienste van de gemeenschap
- “Hinderpalen” werden gewerkt (14de amendement)
Hoofdstuk 3: denken als een strateeg.
3.1. Welkom in de wondere wereld van de strategen
Strategie = het proces van het groot en blijvende georganiseerd succes
Basisprincipes van een goede strategie:
- Proactief: je probeert te weten te komen wat op je afkomt en anticipeert
tijdig op die toekomst.
- Doet je beseffen dat je niet alleen op het veld staat. Er zijn medespelers,
tegenstanders, neutralen. Als je iets doet, mag je niet onderschatten dat
de andere daarop zullen reageren; “the empire strikes back”.
- Een goede strategie maakt gebruik van de eigen sterktes, dekt de eigen
zwaktes in en buit de zwaktes van de andere uit.
- Geen nodeloze vijanden maken, misschien heb je die morgen nodig als
bondgenoot.
- Vertrekt vanuit een degelijke terreinkennis.
3.2. De illusie van controle
Hoofdstuk 1: een bedrijf is geen vanzelfsprekendheid
1.1. Wat is een bedrijf?
1ste betekenis:
= elke organisatie die zakendoet, een organisatie die voor haar continuïteit
afhankelijk is van wisselwerking met een markt.
= een formele organisatie die erop gericht is producten te leveren aan derden en
hiervoor een economische tegenprestatie krijgt.
Een bedrijf is niet:
- Afhankelijk van leden bv; jeugdbeweging
- De overheid bv: gent
- Liefdadigheid bv: artsen zonder grenzen.
Bedrijven zijn economisch rationeel = ze kunnen niet permanent verlies maken
zonder ze er een rekening voor gepresenteerd krijgen.
Organisaties die (eindeloos) hulpmiddelen mogen verkwisten zijn niet
economisch rationeel en dus geen bedrijf.
Organisaties die niet onder de rationaliteitsnorm vallen permanently failing
organizations
2e betekenis:
= een aparte juridische economische entiteit met specifieke rechten en
specifieke plichten (bv recht om mensen in dienst te nemen zonder beschuldigd
te worden van koppelarij of slavenarbeid).
Moderne bedrijven hebben bijna steeds een beperkte aansprakelijkheid.
In een moderne samenleving vallen beide definities grotendeels samen.
Wanneer beide definities niet samenvallen, krijg je een duidelijk signaal dat een
samenleving zich in een overgangsfase bevindt.
Peer-to-peernetwerken= hangen af van de markt maar klanten betalen niet
(facebook, YouTube…)
Voordelen en nadelen van een bedrijf:
Nadelen: Voordelen:
- Beperkt - Beperkt risico
verantwoordelijkheidsgevoel - Leiderschap
- Bad apples - Samenbrengen van
- Gulzigheid competenties
- Winst als enige - Samenwerken
- Doelstelling - Gemeenschappelijke
- Te groot doelstelling
- Gebrek aan controle - Nobel visionair
- Monster - Rendement voor
aandeelhouders
- Machtig
Waarom richt niet iedereen een bedrijf op? Erg risicovol.
19e eeuw iedereen koos een risicovrije job economie kon niet succesvol
worden.
,Toen bedrijven aparte economische entiteiten met aparte rechtspersoonlijkheden
konden worden voldoende mensen waren bereid dat economisch risico te
lopen.
Omgeving van een modern bedrijf wordt gekenmerkt door raplex: een
samentrekking van rapid en complex. 90% v/d productintroducties =
mislukkeling, 70% v/d fusies lukken niet.
Waarnemers van het bedrijfsleven beseffen dat in een VUCA-wereld risico’s
onvoorspelbaar blijven.
Een bedrijf is een mixed blessing: naast dat ze een zegen zijn voor de mensen,
kunnen ze op sociaal, ecologisch en democratisch vlak geen al te fraaie
getuigschriften voorleggen (bv werknemers moesten werken met asbest en
achteraf kregen vele families ziektes)
1.2. Waarom bestaan bedrijven?
Ronald Coase aan elke vorm van bedrijfsvoering zijn transactiekosten
verbonden het is makkelijker en goedkoper om een melk in de winkel te kopen
dan zelf een koe kopen en melk te produceren.
In een bedrijf wordt deze marktrelatie vervangen door een hiërarchische relatie.
1.3. Een bedrijf als een bundel relationele contracten
Een bedrijf kunnen we beschouwen als een bundel relationele contracten
= een vorm van samenwerking of coördinatie die door partijen via de
samenwerking zelf in stand wordt gehouden.
= een contract tussen partijen dat via de uitoefening ervan zichzelf versterkt.
Basis van elke vorm van samenleven, samenwerken en maatschappelijke
ordening
Bv: een huwelijk.
Vertrouwen is het meest centrale begrip men probeert het subjectieve en
manipulatieve maximaal uit te schakelen in een ‘rationele’ economie de
financiële wereld staart naar blockchaintechnologie (bv bitcoin) ‘blockchain,
the technology of trust’
1.4. Stakeholders versus stockholders
Vertrouwensrelaties zijn fundamenteel relationele contracten.
Beperkte aansprakelijkheid van bedrijven vertrouwens problemen.
Stakeholders:
= Belangrijkste groep met wie bedrijven relationele contracten heeft
- Klanten, werknemers, leveranciers, de maatschappij
Primaire en secundaire stakeholders:
Primair: Secundair:
= hebben een direct belang in de = hebben een indirect belang in de
organisatie organisatie.
- Werknemers, klanten, - Overheid, vakbonden, media,
leveranciers en de lokale academici, ngo’s.
gemeenschap.
Stockholders:
- Eigenaars en aandeelhouders
Discussie moet een bedrijf er een stockholder of een stakeholdermodel op
nahouden?
(Atrill: doel bedrijf = maximaliseren aandeelhouderswaarde binnen grenzen door
andere
,Stakeholders gesteld)
Governance:
Wie heeft het recht of de plicht de organisatie te controleren?
De aandeelhouders (vanuit het recht van de eigenaar) of de stakeholders (vanuit
hun recht als betrokken partij)?
Corporate governance:
- Actueel sinds 1980
- Doel: de besluitvorming efficiënter te organiseren, doorzichtiger te maken
en te objectiveren
- Oorsprong in een aantal schandalen
Reacties op deze schandalen:
- The effects of Enron fraud
- Sarbanes-Oxley (US): bestuurders mee aansprakelijk
- Code lippens (voor beursgenoteerde onderneming) en code Buysse (voor
niet-beursgenoteerde onderneming)
o Beveelt aan de visie en de missie van de onderneming duidelijk vast
te stellen
o Geeft richtlijnen over de taak en de werking van de raad van
bestuur:
Belang van niet-uitvoerende of externe bestuurders
Regelmatig vergaderen
Benoemingscomité
Remuneratiecomité
o Beklemtoont het nut van adviserende comités, ter aanvulling van de
raad van bestuur
o Beklemtoont het belang van een performant senior management
- Oprichting raad van bestuur/ Aandeelhoudersvergadering
1.5. Stakeholders, wie zijn wij?
Een bedrijf heeft een relationeel contract met de maatschappij. Ze moeten van
die maatschappij een licence to operate krijgen.
Bedrijven hebben een franchise from society nodig, de maatschappij moet elk
bedrijf legitimeren.
Overheid is de belangrijkste stakeholder:
- Bedrijven betalen belastingen over hun winst, werknemers over hun loon,..
- Alles bij elkaar genomen legt de overheid op zo’n 50% van wat bedrijven
produceren.
- Bedrijven hebben de overheid ook nodig om opgeleide mensen te kunnen
aannemen.
1.6. Waarom kennen we nog maar enkele tientallen jaren zoveel
bedrijven?
Waar komt ondernemerschap vandaan:
Vroegste fase: Marco Polo
- Handelsroutes naar het verre oosten
o Geldschieter nam financieel risico
o Handelsreiziger nam fysieke en emotionele risico’s
o Winsten tot 75%
Middeleeuwen: geestelijke
- Verantwoordelijk voor grote infrastructuurwerken
, o Geen risico’s
o Manager
o Bouwen van kastelen, abdijen, kathedralen...
17e eeuw: hofleverancier
- Persoon die contract afsluit met overheid
o Leveren van goederen en diensten
o Vaste prijzen
o Verliezen of winst zijn voor rekening van de ondernemer
18e – 19e eeuw: industrialisatie
- Vb: Thomas Edison
20e eeuw: innovatie
- Innovatie en vernieuwing als deel van ondernemerschap
Hoe en waarom zijn bedrijven ontstaan, waarom zo laat (1850)?
3 fenomenen:
Technologie-aanbodzijde
- 1830: stoommachines, spoorwegen, hoogovens, … oorspronkelijk door
de staat maar werden zo krachtig, zo handig dat ook privéondernemingen
ze wouden bedrijven
- Organisatie ontstaat wanneer een technologie gehanteerd moet worden
die het individu of een familie niet aankan.
- Bedrijven werden niet beperkt in hun aansprakelijkheid, maar in hun
bestaansduur.
Sociologische verschuiving- vraagzijde
- Rol van de vrouw in de samenleving + daling kindersterfte plots was het
zinvol om psychologisch en economisch te investeren in een kind.
- Economie wordt fundamenteel gedreven door de vraagzijde
1850: apart juridisch statuut
- Beperken van risico’s
Een 4e verklaring
Recht voor “iedereen”
- Bedrijven zijn ontstaan door burgeroorlog in de VS met bedoeling om
rechten aan iedereen toe te kennen.
- Rechten op eigendom, leven, vrijheid ook toegepast op bedrijven
Oorspronkelijk: ten dienste van de gemeenschap
- “Hinderpalen” werden gewerkt (14de amendement)
Hoofdstuk 3: denken als een strateeg.
3.1. Welkom in de wondere wereld van de strategen
Strategie = het proces van het groot en blijvende georganiseerd succes
Basisprincipes van een goede strategie:
- Proactief: je probeert te weten te komen wat op je afkomt en anticipeert
tijdig op die toekomst.
- Doet je beseffen dat je niet alleen op het veld staat. Er zijn medespelers,
tegenstanders, neutralen. Als je iets doet, mag je niet onderschatten dat
de andere daarop zullen reageren; “the empire strikes back”.
- Een goede strategie maakt gebruik van de eigen sterktes, dekt de eigen
zwaktes in en buit de zwaktes van de andere uit.
- Geen nodeloze vijanden maken, misschien heb je die morgen nodig als
bondgenoot.
- Vertrekt vanuit een degelijke terreinkennis.
3.2. De illusie van controle
