samenvatting historische kritiek + papers!

INLEIDING: KENNEN?
Waarover gaat het niet?

- Geen historisch vak, wel methodes ontwikkeld door historici

- Geen geschiedenis van de criminologie of historische criminologie, wel regels om
met informatie om te gaan

 Inhoud van voorbeelden moet je niet kennen!



WAT IS HISTORISCHE KRITIEK?


= SET WETENSCHAPPELIJK VASTGELEGDE REGELS OM INFORMATIE TE
EVALUEREN
3 vastgelegde regels gefocust op “externe kritiek”

1. Herstellingskritiek

 Van alles: tekst, audio, video

 Originele bron of kopie? Traditioneel meer waarde / belang gehecht aan
originele bron.

2. Oorsprongskritiek

 Heel vaak getuigenissen

 Waar, wanneer, door wie?

3. Ontlenings- of oorspronkelijksheidskritiek

 In welke mate ontleend uit andere bron?

+ 4 vastgelegde regels rond informatie besloten in de bron

4. Interpretatiekritiek

 Primaire en secundaire betekenis van de tekst? (gelaadgheid)

5. Gezagskritiek

 Auteur het gezag van een ooggetuige? Informatie al verkregen van iemand
anders?

6. Bevoegdheidskritiek

 Nauwkeurigheid en begrijpen van de waarneming en (on)geloof

 Technische kennis en geschooldheid

7. Rechtzinnigheidskritiek

 (On)opzettelijke verdraaiingen feiten
 Misinformatie / Desinformatie
o Misinformatie = onjuiste info delen zonder kwade bedoelingen




1

, o Desinformatie = bewust valse informatie verspreiden om je op het
verkeerde been te zetten of schade te veroorzaken

- Systematische kritische reflectie bij verzamelen, evalueren en verwerken van
informatie

 Verzamelen: gebruikte methode, vindplaatsen,…

 Evalueren: regels van de historische kritiek

 Verwerken: welke rol heb je, wat is de beoogde rapportering



- Essentiële vaardigheid
 Academisch: wetenschappelijk werk (masterproef, paper, essay,…)
 Wezenlijk: navigeren in hedendaagse samenleving als kritische burger
o Feiten van opinies, waarheid van leugens onderscheiden (post-truth,
fake news)
o Vaststellen contradicties
o Cyberveiligheid…




CRIMINOLOGISCH ONDERZOEK
Criminologisch onderzoek:

- Vnl. gericht op het heden en de toekomst, minder op het verleden: analyses van
fenomenen als basis voor een toekomstgericht beleid

 Inzicht krijgen in fenomeen vraagt gebruik (informatie)bronnen van heel
diverse aard => context en achtergrond

o respondenten (culturele codes en subjectiviteit van taal;
interpretaties van waarnemingen)

o documenten (weergave van informatie via specifiek taalgebruik)

o Eigen invalshoek, accenten en keuzes in onderzoek: bewustwording
noodzakelijk

- Evaluatie en kennis (type) informatiebron essentieel

 Wie, wat, hoe, waarom?

 Tussenschakel-boodschapper niet altijd onschuldig omwille van bewuste of
onbewuste interpretaties

 Vergelijking verschillende bronnen (verschillende types, maar ook
meerdere van hetzelfde type tot aanvaardbare saturatie)




2

,INFORMATIEBRON
- Specifieke kenmerken / verschillende aard

 Zeer divers: krantenartikel, parlementaire tekst, interview, afbeelding, film,
audio opname, sociale media, tweet,

 Publiek (bv jaarverslag overheidsagentschap), privaat (bv jaarverslag
onderneming)

 Uit eigen naam, uit naam van organisatie

 Allerhande thema’s

 Ontstaanscontext en eigen kenmerken

- Formele regels

- Eigen taalgebruik

- Kennis noodzakelijk over bron en haar kenmerken

 Kritisch en correct naar waarde schatten (informatie)bron

o kritische zin betekent niet alle informatie met een bepaald kenmerk
meteen verwerpen
o Bv: complotdenkers zijn zeer kritisch, maar verwerpen meteen alle
bronnen die vanuit een publieke overheid worden verspreid.

 Autoriteit, betrouwbaarheid, juistheid, objectiviteit, controleerbaarheid

Historische kritiek = een vorm van systematische kritiek, maar niet het verwerpen van
alle informatie



ACTUELE RELEVANTIE

- Massamedia, informatieoorlogen

 Evolutie van onderzoeksjournalistiek naar snel nieuws

 Massale beïnvloeding van opinies, potentieel via gemanipuleerde
informatie

- Manipulatie informatie

 Deepfake, AI

 Geen nieuw fenomeen (cf. propaganda), maar toename in schaal en
snelheid

 Misleiding, uitdragen agenda, bekomen rechten, legitimering daden,
onbestraft blijven schendingen grondrechten, …




3

, - Belang ‘oude’ principes historische kritiek (interne en externe kritiek, vergelijken
bronnen en informatie, op systematische wijze)

 Wetenschappelijk instrument versus buikgevoel


BEELDMANIPULATIE
- Met artificiële intelligentie: rol van de “beeldbewerker”

 Bepaalde kleurtoon creëert bepaalde sfeer

 Toevoegen / weglaten van bepaalde elementen

- Maar zeker ook zonder artificiële intelligentie: rol van de “beeldmaker”

 Gebruik specifieke lens

 Positie van de fotograaf

 Moment van afdruk


TEKSTUELE ANALYSE
- Literaire regels voor specifieke genres

 Wetenschappelijk artikel – blogpost – opiniestuk

- Waar nadruk op gelegd, wat verzwegen, met welke reden?

- Belang terminologie

 COVID-19: ‘antivaxers’, ‘complotdenkers’, ‘vrijheidsstrijders’,
‘demonstranten’
- Regels van het medium kunnen informatie ook bepalen
 Tweet (X)
- ‘Systematische twijfel’



WAAROM BEGRIP ‘HISTORISCHE KRITIEK’?

- Vanuit historische wetenschap: welke regels maken het mogelijk om bronnen uit
het verleden objectief te bestuderen

 Negentiende-eeuwse historici: wat speelde er zich af in periodes waarover
we geen getuigen meer kunnen ondervragen?

o Wie is de auteur? Hoe waarheidsgetrouw schrijft die auteur? Met
welke bedoeling werd het werk geschreven?

o Is het een originele bron of een kopie?

 Eerste handboeken over historische kritiek

- Historisch bronnenmateriaal vs. hedendaagse bronnen

 Geen directe observatie vs. directe observatie




4