Samenvatting psycholgie lo en bw theorie 1ste semester

Psychologie


Les 1

Psychologie: Wetenschap waarbij gedrag wordt bestudeerd

Evidence-based: kritisch en op basis van wetenschappelijke argumenten
handelen ≠ intuïtief denken

Gedrag: reactie op een bepaalde stimulus

 Overt: anderen kunnen dit observeren bv weglopen van een hond
 Covert: gesloten gedrag bv gedachten/gevoelend

2 taken bij studie van gedrag:

 Benoemen van gedrag: welk gedrag wordt gesteld en hoe vaak?
 Verklaren van gedrag: gedrag linken aan bepaalde oorzaak:
o 3 Domeinen:
 Omgevingsfactoren: wat er in de omgeving gebeurt/
aanwezig is.
 Mentale processen: informatieverwerking in het hoofd
 Biologische processen: fysiologische en genetische basis
van gedrag:
 Hersenactiviteit: Specifieke gebieden in de
hersenen die betrokken zijn bij bepaalde
gedragingen (bijv. de amygdala voor angst).
 Neurotransmitters: Chemische stoffen zoals
dopamine, die beloning en plezier beïnvloeden.
 Genetica: Erfelijkheid speelt een rol in aanleg
voor bepaalde gedragingen of eigenschappen.
 Hormonen: Bijvoorbeeld cortisol bij stress of
testosteron bij agressie.
 De 3 domeinen zijn niet in conflict met elkaar, elk gedrag
valt te verklaren vanuit elk van de 3 domeinen.
 Herbenoemen van gedrag: is geen verklaring, het is een
cirkelredenering bv Hij is x, omdat y. hij is y, omdat x
o 3 doelen:
 Heuristisch nut: Gedrag verklaren om het te begrijpen en
te plaatsen.
 Het gaat om een eenvoudige, intuïtieve uitleg
(heuristiek).

,  De verklaring hoeft niet volledig of exact accuraat
te zijn, maar biedt houvast om gedrag te kunnen
vatten.
 Predictief nut: Gedrag verklaren om toekomstig gedrag
te kunnen voorspellen.
 Op basis van verklaringen en patronen inschatten
hoe iemand in een vergelijkbare situatie zal
reageren.
 Dit helpt bij het anticiperen op gedrag.
 Impact nut: Gedrag verklaren om het te beïnvloeden of
te veranderen.
 Inzicht in oorzaken wordt gebruikt om interventies
te ontwerpen.
 Doel is om gewenst gedrag te bevorderen of
ongewenst gedrag te verminderen.
 Toepassing in onderzoeksprojecten:
 Gedrag observeren en beschrijven.
 Een theorie bouwen om gedrag te begrijpen
(heuristisch nut).
 Hypotheses toetsen om gedrag te voorspellen
(predictief nut).
 Interventies ontwikkelen en testen om gedrag te
beïnvloeden (impact nut).

Behaviorisme versus cognitieve
psychologie:

 Behaviorisme:

o Richt zich op observeerbaar
gedrag en vermijdt mentale processen.
o Gedrag wordt verklaard door omgevingsstimuli en reacties.
Systematische observatie en manipulatie
o Belangrijke concepten: klassieke conditionering (bijv. Pavlov)
en operante conditionering (bijv. Skinner).
o Doel: universele gedragswetten formuleren.

 Cognitieve psychologie:

o Bestudeert mentale processen
zoals geheugen, aandacht en
probleemoplossing.

o Beschouwt de mens als een actieve informatieverwerker.

o Onderzoekt hoe informatie wordt waargenomen, verwerkt en
opgeslagen.

, o Maakt gebruik van moderne technologie, zoals hersenscans,
om cognitieve processen te analyseren.

Operationele definities

 Concrete en meetbare omschrijvingen van abstracte concepten,
zoals "stress" gemeten aan de hand van hartslag.

Gesofisticeerd behaviorisme

 Een verfijnde benadering van behaviorisme, met erkenning voor
biologische en cognitieve factoren die gedrag beïnvloeden.

KB1: overtuigingen

 Mentale representaties of schema’s die ons gedrag en denken
sturen.

Confirmatiebias

 De neiging om informatie te zoeken die bestaande overtuigingen
bevestigt, terwijl tegenstrijdige informatie wordt genegeerd.

Onderzoeksmethoden

 Literatuurstudie
Systematische analyse van bestaande wetenschappelijke bronnen
om een onderzoeksvraag te onderbouwen.

 Naturalistische observatie
Gedrag observeren in een natuurlijke omgeving zonder interventie
van de onderzoeker.

 Random toewijzing
Willekeurige verdeling van deelnemers over experimentele condities
om bias te minimaliseren.

 Vragenlijst, opiniepeiling
Instrumenten om zelfgerapporteerde gegevens te verzamelen over
attitudes, overtuigingen of gedrag.

 Gestructureerd / Ongestructureerd interview

o Gestructureerd: Vaste vragen en volgorde, zorgt voor
vergelijkbaarheid.

o Ongestructureerd: Flexibele, open vragen voor diepgaande
inzichten.

 Gestandaardiseerde tests
Instrumenten met vastgestelde normen om prestaties of
eigenschappen objectief te meten.

,  Gevalsstudie
Diepgaand onderzoek naar één individueel geval, fenomeen of
situatie.(kwalitatief)

 Kwalitatief en kwantitatief onderzoek

o Kwalitatief: Diepgaande, beschrijvende data.

o Kwantitatief: Numerieke, statistische data.

 Experiment
Methode waarbij een onafhankelijke variabele wordt gemanipuleerd
om het effect op een afhankelijke variabele te meten.

Kernconcepten

 Reactieve gedragingen en sociale wenselijkheid
Reacties van deelnemers worden beïnvloed door het bewustzijn dat
ze geobserveerd worden.

 Representatieve steekproef
Een steekproef die de populatie waarheidsgetrouw weerspiegelt,
essentieel voor generaliseerbare resultaten.

 Implicit bias
Onbewuste vooroordelen die beslissingen en gedrag beïnvloeden.

 Variabele
Een eigenschap die kan variëren binnen een experiment, zoals
leeftijd of stemming.

 Correlatiecoëfficiënt (r)
Een getal dat de sterkte en richting van een verband tussen twee
variabelen weergeeft. (-1<r<1)

o Correlatie

 Positief: Beide variabelen stijgen samen.

 Negati ef: Eén variabele stijgt, terwijl de andere
daalt.

 Nul: Geen verband tussen de variabelen.

 Causale relaties
Verband waarbij de ene variabele direct verantwoordelijk is voor
veranderingen in de andere.

 (On)afhankelijke Variabele

o Onafhankelijk: Wordt gemanipuleerd.