Bestuur, beleid en organisatie Academiejaar 2023-2024
Bestuur, beleid en organisatie
Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 Overheid, markt, gemeenschap en middenveld
1.1.1 Inleiding
Wie staat in voor de zorg en welvaart in onze samenleving?
Overheid, verzorgingsstaat.
(Vrije) markt, alle privéspelers o.a. zelfstandigen, consulenten.
= Vanuit een verdienmodel zorg gaan organiseren.
Gemeenschap, groepen mensen die iets gemeenschappelijk hebben, bijvoorbeeld
een gezin, een koppel of de parochies.
Inleidend voorbeeld: Organisatie van de kinderopvang;
Overheid; regels opstellen, financiering, ‘Hoe moet de kinderopvang georganiseerd
worden, zodat het voor iedereen bruikbaar/toegankelijk is?’
Markt; prijsevenwicht, ‘Hoe moet de kinderopvang georganiseerd zijn, zodat het
bruikbaar/toegankelijk is voor het individu?’
Gemeenschap; zonder gemeenschappen (gezin) zijn er geen kinderopvangen?
1.1.2 De welfare mix
De realisatie van zorg, welzijn en collectieve welvaart in een samenleving ontstaat door de
samenwerking tussen overheid, markt en gemeenschap. Ieder heeft haar eigen waarden en
logica’s.
DE OVERHEID
Belangrijkste waarde van de overheid: via de politiek verdeelde individuele belangen,
omvormen tot een min of meer gemeenschappelijk belang.
Wetten, regels, procedures, rechten, voorzieningen -> rechtsgelijkheid.
De overheid zorgt meer dan de markt en de gemeenschap voor het garanderen van
vrijheid en gelijkheid, voorkomen van uitsluiting en meerderheidsbesluiten.
Deliberatieve democratie, besluitvorming, overheidsbeleid.
Mens als burger!
DE MARKT
Ruilverhoudingen.
Utilitarisme.
Onderlinge concurrentie.
Ondernemerschap, handel, arbeid, innovatie, …
Efficiëntie, effectiviteit en winst.
Mens als consument!
1
,Bestuur, beleid en organisatie Academiejaar 2023-2024
DE GEMEENSCHAP
Gezin, familie, buurt, kerk, vereniging, WhatsApp-groepje, …
Betrokkenheid.
Mensen ontlenen hun individuele en collectieve identiteit aan de gemeenschap,
hierbij ontstaat zingeving.
Particuliere belangen, waarden, interesses, …
Solidariteit, cohesie.
Mens als zingever!
Het gaat er bij de welfare mix om te bepalen, wie er verantwoordelijk is voor de zorg en
verzorging van de sociaal zwakkeren in de samenleving. Daarbij worden diverse welfare
regimes of types verzorgingsstaten onderscheiden:
Sociaaldemocratische verzorgingsstaat: universele, individuele rechten.
Corporatistische verzorgingsstaat: verzekeringsprincipe gekoppeld aan
groepssolidariteit.
Liberale welvaartsstaat: individuele verantwoordelijkheid en sociale bijstand voor de
armsten.
Telkenmale gaat het om de vraag: “Wie is er verantwoordelijk voor en welke uitwerking
voldoet het beste ten aanzien van de (her)verdeling van materiële en immateriële welvaart.”
1.1.3 Het maatschappelijk middenveld
Ontstaan vanuit een burgerinitiatief.
Uitgegroeid tot een semipublieke onderneming zonder winstoogmerk.
Heeft een taak in het publieke domein.
Ze zijn dus gericht op het maatschappelijk rendement.
- Eventuele winsten worden niet uitgekeerd maar blijven ten dienste van het
maatschappelijk doel.
- Ze functioneren op een afstand van de overheid.
- Ze staan wel onder invloed van de overheid.
Het middenveld probeert een buffer te vormen tegen de mogelijke dominantie van één van
de hoekpunten van de welfaremix:
Tegen een mogelijk totalitaire invloed van de overheid op de mens en de economie.
Tegen een mogelijke assimilerende invloed.
Tegen een opgelegd groepsconformisme van één gemeenschap of groep in de
samenleving tegenover anderen: of tegen een eenzijdige concurrentiële invloed van
de wet van de sterkste binnen de vrije markt ten koste van onderlinge solidariteit en
mensenrechten.
Er is een naad tussen systeem en leefwereld.
Doorgeefluik van publieke en economische verwachtingen t.a.v. het individu.
In vraag stellen en corrigeren van het systeem vanuit alledaagse ervaringen van
ongelijkheid, onrechtvaardigheid,
2
,Bestuur, beleid en organisatie Academiejaar 2023-2024
Het middenveld is het geheel van private, formele en non-profit organisaties.
Hoofdstuk 2: Het (sociaal-cultureel) middenveld in Vlaanderen
2.1 Drie sectoren – elf segmenten
2.2 Geschiedenis van het sociaal-cultureel middenveld in Vlaanderen
2.2.1 De sociale kwestie als dubieuze oorsprong
3
, Bestuur, beleid en organisatie Academiejaar 2023-2024
Onderstaande puntjes zijn allemaal dingen die tijdens de sociale kwestie zijn ontstaan.
2.2.1.1 Verlichtingsdenken
De toenemende invloed van het pedagogische in de samenleving gaat terug tot de 18 e eeuw.
De verlichtingsfilosofen verspreidden toen het geloof dat educatieve processen een oplossing
konden bieden om de sociale problemen op te lossen. (= opvoeding en cultuur als antwoord)
Opkomst van pedagogiserings-processen voor een hele reeks uiteenlopende
maatschappelijke problemen. (voor kinderen en volwassenen)
Als mensen leren hoe ze zich moeten gedragen, kunnen ze ook hun armoedesituatie
overstijgen.
Met het burgerlijk beschavingsoffensief wou men fatsoen bijbrengen. Hoe verstandiger en
deugdzamer het gewone volk is, hoe meer gemak, genoegen, voordeel en veiligheid de
andere burgers daarvan hebben.
Er werd met veel wantrouw gekeken naar de lagere klasse. Het volk is ‘verbasterd’, werd er
gezegd. Men had de neiging om de schuld in andermans schoenen te schuiven.
2.2.1.2 Ontstaan van de middenklasse-cultuur
De sociale kwestie kunnen we het best in twee delen opsplitsen, een lange aanloop en een
korte, maar krachtige uitloper.
Men maakte zicht zorgen over de morele verloedering van de arbeidsklasse, de
onderstand, de paupers, …
De sociale kwestie ontstaat!
De modernisering stelde de samenleving voor nieuwe problemen, elites waren van
mening dat de lagere klasse dringend moreel besef moesten kennen.
Ontstaan middenklasse-cultuur tussen de adel en de arbeiders.
De burgerij pleitte ervoor om naast werkverschaffing ook aan ideologische
disciplinering te doen. Paupers moesten niet enkel arbeiders worden, maar
gedisciplineerde en brave arbeiders. (= arbeidsethos)
De kerk nam die taak graag op zich.
De ‘geestelijk’ armoede van de lagere klassen werd als hét maatschappelijk probleem
beschouwd.
Kennis is macht!
Politieke democratisering en nationale emancipatie.
De sociale kwestie is geen neutrale term, maar een handige noemer om alle sociale
problemen in orde te brengen, omwille van de afstand tussen de sociale problemen enerzijds
en de verantwoordelijkheden van de elites anderzijds. En vooral ook omdat het bestaan zelf
van de arbeidsklasse geproblematiseerd werd tot de sociale kwestie.
2.2.1.3 Initiatief bij de zuilen
4
Bestuur, beleid en organisatie
Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 Overheid, markt, gemeenschap en middenveld
1.1.1 Inleiding
Wie staat in voor de zorg en welvaart in onze samenleving?
Overheid, verzorgingsstaat.
(Vrije) markt, alle privéspelers o.a. zelfstandigen, consulenten.
= Vanuit een verdienmodel zorg gaan organiseren.
Gemeenschap, groepen mensen die iets gemeenschappelijk hebben, bijvoorbeeld
een gezin, een koppel of de parochies.
Inleidend voorbeeld: Organisatie van de kinderopvang;
Overheid; regels opstellen, financiering, ‘Hoe moet de kinderopvang georganiseerd
worden, zodat het voor iedereen bruikbaar/toegankelijk is?’
Markt; prijsevenwicht, ‘Hoe moet de kinderopvang georganiseerd zijn, zodat het
bruikbaar/toegankelijk is voor het individu?’
Gemeenschap; zonder gemeenschappen (gezin) zijn er geen kinderopvangen?
1.1.2 De welfare mix
De realisatie van zorg, welzijn en collectieve welvaart in een samenleving ontstaat door de
samenwerking tussen overheid, markt en gemeenschap. Ieder heeft haar eigen waarden en
logica’s.
DE OVERHEID
Belangrijkste waarde van de overheid: via de politiek verdeelde individuele belangen,
omvormen tot een min of meer gemeenschappelijk belang.
Wetten, regels, procedures, rechten, voorzieningen -> rechtsgelijkheid.
De overheid zorgt meer dan de markt en de gemeenschap voor het garanderen van
vrijheid en gelijkheid, voorkomen van uitsluiting en meerderheidsbesluiten.
Deliberatieve democratie, besluitvorming, overheidsbeleid.
Mens als burger!
DE MARKT
Ruilverhoudingen.
Utilitarisme.
Onderlinge concurrentie.
Ondernemerschap, handel, arbeid, innovatie, …
Efficiëntie, effectiviteit en winst.
Mens als consument!
1
,Bestuur, beleid en organisatie Academiejaar 2023-2024
DE GEMEENSCHAP
Gezin, familie, buurt, kerk, vereniging, WhatsApp-groepje, …
Betrokkenheid.
Mensen ontlenen hun individuele en collectieve identiteit aan de gemeenschap,
hierbij ontstaat zingeving.
Particuliere belangen, waarden, interesses, …
Solidariteit, cohesie.
Mens als zingever!
Het gaat er bij de welfare mix om te bepalen, wie er verantwoordelijk is voor de zorg en
verzorging van de sociaal zwakkeren in de samenleving. Daarbij worden diverse welfare
regimes of types verzorgingsstaten onderscheiden:
Sociaaldemocratische verzorgingsstaat: universele, individuele rechten.
Corporatistische verzorgingsstaat: verzekeringsprincipe gekoppeld aan
groepssolidariteit.
Liberale welvaartsstaat: individuele verantwoordelijkheid en sociale bijstand voor de
armsten.
Telkenmale gaat het om de vraag: “Wie is er verantwoordelijk voor en welke uitwerking
voldoet het beste ten aanzien van de (her)verdeling van materiële en immateriële welvaart.”
1.1.3 Het maatschappelijk middenveld
Ontstaan vanuit een burgerinitiatief.
Uitgegroeid tot een semipublieke onderneming zonder winstoogmerk.
Heeft een taak in het publieke domein.
Ze zijn dus gericht op het maatschappelijk rendement.
- Eventuele winsten worden niet uitgekeerd maar blijven ten dienste van het
maatschappelijk doel.
- Ze functioneren op een afstand van de overheid.
- Ze staan wel onder invloed van de overheid.
Het middenveld probeert een buffer te vormen tegen de mogelijke dominantie van één van
de hoekpunten van de welfaremix:
Tegen een mogelijk totalitaire invloed van de overheid op de mens en de economie.
Tegen een mogelijke assimilerende invloed.
Tegen een opgelegd groepsconformisme van één gemeenschap of groep in de
samenleving tegenover anderen: of tegen een eenzijdige concurrentiële invloed van
de wet van de sterkste binnen de vrije markt ten koste van onderlinge solidariteit en
mensenrechten.
Er is een naad tussen systeem en leefwereld.
Doorgeefluik van publieke en economische verwachtingen t.a.v. het individu.
In vraag stellen en corrigeren van het systeem vanuit alledaagse ervaringen van
ongelijkheid, onrechtvaardigheid,
2
,Bestuur, beleid en organisatie Academiejaar 2023-2024
Het middenveld is het geheel van private, formele en non-profit organisaties.
Hoofdstuk 2: Het (sociaal-cultureel) middenveld in Vlaanderen
2.1 Drie sectoren – elf segmenten
2.2 Geschiedenis van het sociaal-cultureel middenveld in Vlaanderen
2.2.1 De sociale kwestie als dubieuze oorsprong
3
, Bestuur, beleid en organisatie Academiejaar 2023-2024
Onderstaande puntjes zijn allemaal dingen die tijdens de sociale kwestie zijn ontstaan.
2.2.1.1 Verlichtingsdenken
De toenemende invloed van het pedagogische in de samenleving gaat terug tot de 18 e eeuw.
De verlichtingsfilosofen verspreidden toen het geloof dat educatieve processen een oplossing
konden bieden om de sociale problemen op te lossen. (= opvoeding en cultuur als antwoord)
Opkomst van pedagogiserings-processen voor een hele reeks uiteenlopende
maatschappelijke problemen. (voor kinderen en volwassenen)
Als mensen leren hoe ze zich moeten gedragen, kunnen ze ook hun armoedesituatie
overstijgen.
Met het burgerlijk beschavingsoffensief wou men fatsoen bijbrengen. Hoe verstandiger en
deugdzamer het gewone volk is, hoe meer gemak, genoegen, voordeel en veiligheid de
andere burgers daarvan hebben.
Er werd met veel wantrouw gekeken naar de lagere klasse. Het volk is ‘verbasterd’, werd er
gezegd. Men had de neiging om de schuld in andermans schoenen te schuiven.
2.2.1.2 Ontstaan van de middenklasse-cultuur
De sociale kwestie kunnen we het best in twee delen opsplitsen, een lange aanloop en een
korte, maar krachtige uitloper.
Men maakte zicht zorgen over de morele verloedering van de arbeidsklasse, de
onderstand, de paupers, …
De sociale kwestie ontstaat!
De modernisering stelde de samenleving voor nieuwe problemen, elites waren van
mening dat de lagere klasse dringend moreel besef moesten kennen.
Ontstaan middenklasse-cultuur tussen de adel en de arbeiders.
De burgerij pleitte ervoor om naast werkverschaffing ook aan ideologische
disciplinering te doen. Paupers moesten niet enkel arbeiders worden, maar
gedisciplineerde en brave arbeiders. (= arbeidsethos)
De kerk nam die taak graag op zich.
De ‘geestelijk’ armoede van de lagere klassen werd als hét maatschappelijk probleem
beschouwd.
Kennis is macht!
Politieke democratisering en nationale emancipatie.
De sociale kwestie is geen neutrale term, maar een handige noemer om alle sociale
problemen in orde te brengen, omwille van de afstand tussen de sociale problemen enerzijds
en de verantwoordelijkheden van de elites anderzijds. En vooral ook omdat het bestaan zelf
van de arbeidsklasse geproblematiseerd werd tot de sociale kwestie.
2.2.1.3 Initiatief bij de zuilen
4
