Architectuurgeschiedenis 19e en 20ste eeuw: hoorcolleges Prof. Hilde Heynen
- Over 20ste eeuw & de architectuur gedreven door de moderne beweging / modernisme + de
reacties daarop
Inhoud:
Deel 2: Heynen
MODERNE BEWEGING
• Proloog
• Ludwig Mies van der Rohe 1: de Europese jaren
• Meubilair
• Mies en politiek
• Het Bauhaus: Weimar, Dessau, Berlijn 1919-1932
• Oprichting Bauhaus
• Bauhaus Manifest
• ‘vormleer’ als basisvormgeving
• Laszlo Moholy-Nagy
• Van ambacht naar industrie
• Verhuis naar Dessau
• Vormgeving, theater, grafiek en fotografie
• Hannes Meyer
• Nieuwe zakelijkheid
• El Lissitzky
• ABC Beiträge zum Bauen
• Das Neue Frankfurt
• Westhausen 1930
• Walter Gropius
• Einde van de ambities
• Nederland
• Johannes Duiker
• Mart Stam
• Russisch constructivisme: kunst en architectuur in de Sovjet-Unie 1918-1932
• Russische Revolutie 1917
• Kasimir Malevich
• El Lissitzky
• Proletkult – productivisme
• Socialistische architectuur
• Konstantin Melnikov
• Ilya Golossov
• Ivan Leonidov
• Stedenbouw
• De stijl: kleur, abstractie en dynamiek in kunst en architectuur
• Piet Mondriaan
• Theo Van Doesburg
• Gerrit Rietveld
• Manifest 1918
, • JJP Oud
• Le Corbusier 1: l’Espirt Nouveau en de industrie
• Le Corbusier
• L’Esprit Nouveau
• Samenwerking met Charlotte Perriand
• CIAM
• Oprichitng
• Verschillende opvattingen
• Karel Teige
• Walter Gropius
• Siegfried Giedion
MODERNISME IN AMERIKA EN INTERNATIONAAL
• Frank Lloyd Wright
• Eurpese immigranten
• Rudolf Schindler
• Richard Neutra
• Case Study Houses
• Europese moderne architectuur aan de Oostkust: introductie via MoMa
• Johnson en Hitchcock
• Principes van de internationale stijl
• Catherine Bauer
• Mies van der Rohe: De Amerikaanse jaren
• Europese migranten: eindspel
• De Koude Oorlog
• Inleiding
• Vooroorlogs modernisme
• Koude oorlog
• Berlijn
• Herman Henselmann
• Stalinallee
• Vandenbroek en Bakema
• Egon Eiermann
• Alvar Aalto
• Gropiushaus
• Oscar Niemeyer
• Hansaviertel
• Impact op CIAM, Giedon en Gropius
• Sigfried Giedon
• 1968 Walter Gropius
• Koude oorlog op het culturele front
• Levittowns
• 1959 Kitchen Debate
• Buckminster Fuller, Philip Johnson en Louis Kahn
• Buckminster Fuller
• Philip Johnson
• Louis Kahn
, • Brazilië
• Niemeyer
• Roberto Burle Marx
• Alfonso Reidy en Carmen Porthino
• Lucio Costa
• Superquadras
• Japan
• Antonin Raymond
• Kenzo Tange
• België
• Renaat Braem
• Leon Stynen
ARCHITECTUUR EN (POST)KOLONIALISME
• Inleiding
• Postkoloniaal denkkader
• Edward Said
• Andere stemmen: moderniteit en kolonialisme
• Arturo Escobar
• Maria Lugones
• Oyeronke Oyewumi
• Rolando Vazquez
• Tanzania
• Anthony Almeida
• Kongo (Kinshasa)
• Trends in onderzoek
• Afrika Museum in Tervuren
• Kongo Vrijstaat
• Intrnationale kritiek
• Gebouwen gefinancierd met opbrengsten Congo Vrijstaat
• Afrika Museum
• Onthaalpaviljoen
• Vernieuwde circulatie
• Controversieel
• Kritiekt
CRISIS VAN HET MODERNISME EN POSTMODERNISME
• Architectuur van de welvaartstaat
• De welvaartstaat
• Architectuur van de welvaartstaat
• Bijlmermeer Amsterdam
• Antwerpen Linkeroever
• Neo avant-garde: Van utopie naar dystopie
• Neo avant-garde
• Situationisten
• Constant New Babylon
• Constant Nieuwenhuys
, • Superstudio
• OMA, Exodus
• High-tech
• Postmodernisme
• Opkomst van postmodernisme
• Postmodernisme 1: Referenties naar historische vormentalen
• Robert Venturi
• Charles Jencks
• Double coding
• Aldo rossi
• ARAU
• Neoclassicisme
• Postmodernisme 2: Deconstructivistische architectuur
• Derridiaanse deconstructie
• Zaha Hadid
• Frank Gehry
• Rem Koolhaas
• Peter Eisenman
• Bernard Tschumi
• Daniel Libeskind
RECENTE ONTWIKKELINGEN
• Kritisch regionalisme
• Jorn Utzon
• Alvaro Siza
• Peter Zumthor
• Renzo Piano
• Erfenis van het modernisme
• Lina Bo Bardi
• Rem Koolhaas
• OMA
• Zaha Hadid
• Revitalisatie van de architectuurcultuur en de uitwassen ervan
• 1980: eerste architectuurbiënnale in Venetië
• Architectuurtentoonstelling
• Pritzker prijs
• Oswald Ungers
• Hans Hollein
• Uitwassen: spektakelarchitectuur
• Uitwassen: gentrificatie vs gebrek aan sociale / betaalbare woningbouw
• Zoektocht naar duurzame architectuur
,Hoofdstuk 1) De Moderne Beweging
- vaak als hét referentiepunt -> energiestoot, architecten wouden alles anders aanpakken:
moderner, gericht op de mensen (sociale huisvestingen) en met gebruik van nieuwe
technologie.
- Men wou niet meer bouwen voor de vorst/adel,… -> architectuur moet mee bouwen aan
een meer democratische maatschappij waar iedereen van het recht van wonen kan genieten
(meer radicale architecten)
- Sterke band tussen architectuur en de beeldende kunsten
- Begint na WOI (was een zeer ingrijpende gebeurtenis -> mensen verloren hun vertrouwen in
het oude politieke systeem – leidde tot een zinloze oorlog)
- Beperkt aantal jaren (ca 1923-1929/30) was er vooruitgang -> mensen voelden dit er
gebeurde van alles (jaren 20) ->> Europese jaren zijn voor WOII
1.1) Ludwig Mies van der Rohe I: de Europese jaren
Mies (1886-1969):
- Belang van een heldere constructie, ‘structuur’ als een filosofische idee.
- geloofde erg in het idee van structuur
- ontwikkeld zijn architectuur vanuit een constructie -> hoe draagt dit gebouw?
- Haalt inspiratie uit :
➔ gebouwen waar de bouwstructuur
bepalend is + regelmaat
- ook opkomst van de Avant Garde -> werkt hier door
- Andere gelijktijdige gebeurtenissen:
➢ Bruno Taut bezig met Arbeitsrat für Kunst (radicaal-democratische beweging)
Stadtkrone
➢ Paul Scheerbart -> Glasarchitektur – roman waarin hij een toekomstige wereld
voorstelt waarin glas het belangrijkste bouwmateriaal is
➢ Expressionistische invloeden (expressionisme = op emotie gerichte architectuur,
vaak met kristallijne vormen)
- Mis maakt in zijn Avant Garde kringen zelf een indruk met het project ‘glazen
wolkenkrabber Berlijn 1921-1922’ -> nooit gerealiseerd / gebouwd geweest ---->
- > realisatie niet mogelijk door gebrek technologie
- > Was een hot topic onder architecten/ kunstenaars ->> Was ‘wauw’ – futuristisch
, Tijdschrift voor elementaire vormgeving
- Met Hans Richter, Werner Graeff en El Lissitzky redactie van G
- Constructivistische gevoeligheid
(vergelijk: Russisch Constructivisme)
➔ Men wou terug naar de basis
➔ Opnieuw naar het elementaire/ basale
➔ Bouwen is materialen met zorg op elkaar plaatsen
➔ constructie was belangrijk
- deze ideeën werden in dit tijdschrift besproken
Maakt dit ontwerp in 1923:
- ontwerp kantoorgebouw -> toen zeer nieuw
- constructieve logica respecteren -> zo veel mogelijk
vloeroppervlakte (paddenstoelkolommen) en licht
- Beton als expressief materiaal (meest efficiënte
draagmateriaal)
paddenstoelkolom
- Tegen formalisme en esthetische speculatie (geen
gespeel met stijlen)
- Komt bij hem overeen met de wil van het tijdperk:
• “Architectuur is de wil van het tijdperk in ruimtelijke termen gevat. Levend. Veranderend.
Nieuw.”
• “Het kantoorgebouw is een gebouw van arbeid, organisatie, helderheid en economie.”
• “Maximaal effect met minimale middelen.”
Hij heeft ook een aantal dingen wel kunnen bouwen:
- Onmiddellijk na WOI ook in de Duitsland een zeer cruciale
tijd -> poging tot communistische revolutie (slaagde in
Rusland, in Duitsland niet)
- Monument Karl Liebknecht & Rosa Luxemburg, 1926
(communistische leiders, vermoord in 1919)
- Bescheiden materiaal: baksteen
- onregelmatige opeenstapeling van balken -> zorgt voor volume en dynamiek
- grondplan = eerder muren die elkaar kruisen dan allemaal kamertjes
- zeer vernieuwend
Mies werkte vaak samen met Lily Reich
, ➔ Ontwerp voor Tentoonstelling van de Zijde-industrie, Berlijn 1927
➔ werken met eenvoudige, geometrische, elementaire
vormen
➔ eenvoudig materiaal gebruik (ging vaak naar duurdere
materialen)
➔ Interieur Haus Tugendhat
Weissenhofsiedlung, 1927 iov Werkbund
- Werkbund = grote organisatie in Duitsland van industriëlen
en kunstenaars
- heeft ervoor gezorgd dat ‘made in Germany’ nog steeds een
kwaliteitsmerk is
- deel van hun campagnes was een tentoonstelling over het
‘nieuwe/ moderne wonen’ (Duistland wou moderniseren)
- geven Mies de opdracht om een nieuwe wijk te ontwerpen
- Mies van der Rohe (coördinator),Le Corbusier, Walter
Gropius, JJP Oud, Mart Stam, Victor Bourgeois, Peter
Behrens,… hebben er allemaal aan meegewerkt
- gericht op een andere manier van wonen, Woonopvoeding,
tegen het traditionele burgerlijke interieur
- ‘Leren wonen’ -> ideaal beeld van wonen
- > kreeg ook kritiek
- Mies als organisator, stedenbouwkundige en architect
- ontwerp een groot appartementsgebouw:
- bijzonder: nieuw systeem van
constructie waarbij de
dragende muren van aantal
beperkt zijn
- maakt mogelijk dat de
bovenliggende appartementen
anders van indeling konden zijn
Barcelona Paviljoen:
- Krijgt ook de opdracht voor (een nu mythisch gebouw) het Barcelona pavilion, 1929
- nu reconstructie – was afgebroken
- Gebouwd voor Duitsland voor wereldtentoonstelling
in Barcelona
- Constructivistische compositie (lijnen en vlakken)
- Spel van textuur en kleur
- Water als spiegelvlak
- Danseres Georg Kolbe
, - Eenvoudige structuur
- > niet echt een gebouw (geen binnen een buitenkant)
eerder een dak
= ceremoniële ruimte
- materiaal: Glas, marmer, onyx,
travertijn (vloer), stalen kolommen
- opnieuw minimaal materiaalgebruik
- vloeiende ruimte (niet van de ene naar de ander kamer)
-
Huis Tugendhat, Brno, 1930 ism Lily Reich
- glazen wand tot in de grond -> zorgt voor open ruimte
- Gebouwd op een helling
Meubilair:
= Barcelona stoel (Lily Reich)
- Zo eenvoudig mogelijk
- Lijn stoel loopt door in rugleuning
- Zeer strak
- Zo weinig mogelijk materiaal en ruimte -> moet zo weinig mogelijk
aanwezig zijn
Mies : achterpoot-loze stoel
- Ook volgens dezelfde principes
- Zal veel mee gecompeteerd worden
Mies en Politiek
- Apolitiek -> niet geïnteresseerd in politiek
- Kon daarom ontwerpen maken voor de Nazi’s die aan de macht kwamen in 1933 -> wilt zijn
succesvolle praktijken verder zetten
- Doet mee aan wedstrijden – zoals voor de reichsbank – wint niet
- Duitsers verlaten Duitsland na opkomst Nazi’s / Hitler -> gunstig klimaat voor architectuur
verdwijnt
- Mies zal naar Amerika trekken
,1.2) Het Bauhaus: Weimar, Dessau, Berlijn 1919-1932
- Ander belangrijk onderdeel van de moderne beweging wordt geschreven in het Bauhaus
- School van Beeldende Kunst / vormgeving en architectuur
- Begon in Weimar – verhuist naar Dessau en geëindigd in Berlijn
- Belangrijke impact gehad: tot vandaag is het architectuuronderwijs door het Bauhaus
beïnvloed
Oprichting Bauhaus:
1919:
- Academie + kunstnijverheidsschool gaan samen
- Leid Kunstenaar en ambachtslieden op
- Walter Gropius wordt directeur
- Streven naar een nieuwe culturele eenheid Affiche Bauhaus
- > Gebouw ontworpen door Van de Velde, Weimar, 1905
- Bauhaus manifest 1919
- Mensen uitnodigen / leerlingen en studenten aantrekken
- overtuigen dat kunst en ambacht samen gaan -> Klassenonderscheid
wegwerken !
- referentie naar de ME bouwgildes
- ME traditie dat kerken worden gebouwd door een groep van
ambachtslieden (niet 1 enkele architect )
- Groot succes – komt veel volk op af
- 1ste jaar -> meer dan de helft zijn vrouwelijke studenten (opvallend want was lang buiten
beeld gebleven)
- Proffen wel mannelijk -> 1 vrouw had het tot prof. Geschopt
1ste vormgevings-cursus:
- 1ste jaarsvak waar men moest doorgaan voor de specialisatie (zoals weven; pottenbakken,
keramiek, schilderen,…)
- Doel: dat men afstand moest nemen van alles dat men wist en van vooraf aan beginnen –
zich openstellen – werd eerst gegeven door Johannes Itten
Johannes Itten:
- Stimuleren van individuele creativiteit
- Vorkurs
- Anarchistische ideeën
- Invloed van mystieke denkbeelden
- Na een paar jaar moeten vertrekken door het sterk doorwegen van die ‘mystieke dimensie’
- Zijn basiscursus is wel structurerend gebleven in het Bauhaus
- Naast Itten enkele bekende schilders als aantrekkingskracht van het Bauhaus:
• Kandisnky
• Paul Klee
, 1923: Itten vertrekt en een andere kunstenaar neemt zijn plaats in:
- Laszlo Moholy-Nagy (1895-1946)
- Beeldend kunstenaar (constructivist), fotograaf, vormgever, auteur, leraar
- Meister aan het Bauhaus, later New Bauhaus in Chicago
- In het Bauhaus gaan de ideeën wat schuiven
- Neemt de Vorkus over
- Zal ook boeken over het Bauhaus uitgeven -> zorgt voor populariteit
- Vormgever van affiches
- Wending van ambacht naar industrie: onder zijn invloed zal de switch van ‘kunst en ambacht’
naar ‘kunst en industrie’ schuiven
- Belang van modernisering en technologie
- wending voltrekt op korte tijd
- Beperkt aantal modelhuizen
gebouwd
- Samen ontworpen
(architecten met vormgevers)
- Sommerfeld : - Haus Am Horn
• Hout • Helemaal anders
• Brandglas in gevel • Wit gepleisterd vanbuiten
• Ambachtelijk huis -> sluit eerder • Industriele keuken
aan bij de sensibiliteit voor het • ‘rationeel’ plan
ambachtelijke
Haus am Horn, Muche en Meyer, 1923
- Rationele aanpak, minimale looproutes
- in het midden hoger dak en bijkomende ramen =
leefruimte met extra lichtinval
- Errond kleinere extra ruimtes
- Nieuwe materialen en procédés
- Uitgeruste keuken/badkamer
- Vooruitlopen op serie-productie
- Ingeschreven genderrollen -> vrouw en man elks eigen
kamer en bed -> vrouw dichter bij de kinderen – man
dichter bij studeerkamer
- Over 20ste eeuw & de architectuur gedreven door de moderne beweging / modernisme + de
reacties daarop
Inhoud:
Deel 2: Heynen
MODERNE BEWEGING
• Proloog
• Ludwig Mies van der Rohe 1: de Europese jaren
• Meubilair
• Mies en politiek
• Het Bauhaus: Weimar, Dessau, Berlijn 1919-1932
• Oprichting Bauhaus
• Bauhaus Manifest
• ‘vormleer’ als basisvormgeving
• Laszlo Moholy-Nagy
• Van ambacht naar industrie
• Verhuis naar Dessau
• Vormgeving, theater, grafiek en fotografie
• Hannes Meyer
• Nieuwe zakelijkheid
• El Lissitzky
• ABC Beiträge zum Bauen
• Das Neue Frankfurt
• Westhausen 1930
• Walter Gropius
• Einde van de ambities
• Nederland
• Johannes Duiker
• Mart Stam
• Russisch constructivisme: kunst en architectuur in de Sovjet-Unie 1918-1932
• Russische Revolutie 1917
• Kasimir Malevich
• El Lissitzky
• Proletkult – productivisme
• Socialistische architectuur
• Konstantin Melnikov
• Ilya Golossov
• Ivan Leonidov
• Stedenbouw
• De stijl: kleur, abstractie en dynamiek in kunst en architectuur
• Piet Mondriaan
• Theo Van Doesburg
• Gerrit Rietveld
• Manifest 1918
, • JJP Oud
• Le Corbusier 1: l’Espirt Nouveau en de industrie
• Le Corbusier
• L’Esprit Nouveau
• Samenwerking met Charlotte Perriand
• CIAM
• Oprichitng
• Verschillende opvattingen
• Karel Teige
• Walter Gropius
• Siegfried Giedion
MODERNISME IN AMERIKA EN INTERNATIONAAL
• Frank Lloyd Wright
• Eurpese immigranten
• Rudolf Schindler
• Richard Neutra
• Case Study Houses
• Europese moderne architectuur aan de Oostkust: introductie via MoMa
• Johnson en Hitchcock
• Principes van de internationale stijl
• Catherine Bauer
• Mies van der Rohe: De Amerikaanse jaren
• Europese migranten: eindspel
• De Koude Oorlog
• Inleiding
• Vooroorlogs modernisme
• Koude oorlog
• Berlijn
• Herman Henselmann
• Stalinallee
• Vandenbroek en Bakema
• Egon Eiermann
• Alvar Aalto
• Gropiushaus
• Oscar Niemeyer
• Hansaviertel
• Impact op CIAM, Giedon en Gropius
• Sigfried Giedon
• 1968 Walter Gropius
• Koude oorlog op het culturele front
• Levittowns
• 1959 Kitchen Debate
• Buckminster Fuller, Philip Johnson en Louis Kahn
• Buckminster Fuller
• Philip Johnson
• Louis Kahn
, • Brazilië
• Niemeyer
• Roberto Burle Marx
• Alfonso Reidy en Carmen Porthino
• Lucio Costa
• Superquadras
• Japan
• Antonin Raymond
• Kenzo Tange
• België
• Renaat Braem
• Leon Stynen
ARCHITECTUUR EN (POST)KOLONIALISME
• Inleiding
• Postkoloniaal denkkader
• Edward Said
• Andere stemmen: moderniteit en kolonialisme
• Arturo Escobar
• Maria Lugones
• Oyeronke Oyewumi
• Rolando Vazquez
• Tanzania
• Anthony Almeida
• Kongo (Kinshasa)
• Trends in onderzoek
• Afrika Museum in Tervuren
• Kongo Vrijstaat
• Intrnationale kritiek
• Gebouwen gefinancierd met opbrengsten Congo Vrijstaat
• Afrika Museum
• Onthaalpaviljoen
• Vernieuwde circulatie
• Controversieel
• Kritiekt
CRISIS VAN HET MODERNISME EN POSTMODERNISME
• Architectuur van de welvaartstaat
• De welvaartstaat
• Architectuur van de welvaartstaat
• Bijlmermeer Amsterdam
• Antwerpen Linkeroever
• Neo avant-garde: Van utopie naar dystopie
• Neo avant-garde
• Situationisten
• Constant New Babylon
• Constant Nieuwenhuys
, • Superstudio
• OMA, Exodus
• High-tech
• Postmodernisme
• Opkomst van postmodernisme
• Postmodernisme 1: Referenties naar historische vormentalen
• Robert Venturi
• Charles Jencks
• Double coding
• Aldo rossi
• ARAU
• Neoclassicisme
• Postmodernisme 2: Deconstructivistische architectuur
• Derridiaanse deconstructie
• Zaha Hadid
• Frank Gehry
• Rem Koolhaas
• Peter Eisenman
• Bernard Tschumi
• Daniel Libeskind
RECENTE ONTWIKKELINGEN
• Kritisch regionalisme
• Jorn Utzon
• Alvaro Siza
• Peter Zumthor
• Renzo Piano
• Erfenis van het modernisme
• Lina Bo Bardi
• Rem Koolhaas
• OMA
• Zaha Hadid
• Revitalisatie van de architectuurcultuur en de uitwassen ervan
• 1980: eerste architectuurbiënnale in Venetië
• Architectuurtentoonstelling
• Pritzker prijs
• Oswald Ungers
• Hans Hollein
• Uitwassen: spektakelarchitectuur
• Uitwassen: gentrificatie vs gebrek aan sociale / betaalbare woningbouw
• Zoektocht naar duurzame architectuur
,Hoofdstuk 1) De Moderne Beweging
- vaak als hét referentiepunt -> energiestoot, architecten wouden alles anders aanpakken:
moderner, gericht op de mensen (sociale huisvestingen) en met gebruik van nieuwe
technologie.
- Men wou niet meer bouwen voor de vorst/adel,… -> architectuur moet mee bouwen aan
een meer democratische maatschappij waar iedereen van het recht van wonen kan genieten
(meer radicale architecten)
- Sterke band tussen architectuur en de beeldende kunsten
- Begint na WOI (was een zeer ingrijpende gebeurtenis -> mensen verloren hun vertrouwen in
het oude politieke systeem – leidde tot een zinloze oorlog)
- Beperkt aantal jaren (ca 1923-1929/30) was er vooruitgang -> mensen voelden dit er
gebeurde van alles (jaren 20) ->> Europese jaren zijn voor WOII
1.1) Ludwig Mies van der Rohe I: de Europese jaren
Mies (1886-1969):
- Belang van een heldere constructie, ‘structuur’ als een filosofische idee.
- geloofde erg in het idee van structuur
- ontwikkeld zijn architectuur vanuit een constructie -> hoe draagt dit gebouw?
- Haalt inspiratie uit :
➔ gebouwen waar de bouwstructuur
bepalend is + regelmaat
- ook opkomst van de Avant Garde -> werkt hier door
- Andere gelijktijdige gebeurtenissen:
➢ Bruno Taut bezig met Arbeitsrat für Kunst (radicaal-democratische beweging)
Stadtkrone
➢ Paul Scheerbart -> Glasarchitektur – roman waarin hij een toekomstige wereld
voorstelt waarin glas het belangrijkste bouwmateriaal is
➢ Expressionistische invloeden (expressionisme = op emotie gerichte architectuur,
vaak met kristallijne vormen)
- Mis maakt in zijn Avant Garde kringen zelf een indruk met het project ‘glazen
wolkenkrabber Berlijn 1921-1922’ -> nooit gerealiseerd / gebouwd geweest ---->
- > realisatie niet mogelijk door gebrek technologie
- > Was een hot topic onder architecten/ kunstenaars ->> Was ‘wauw’ – futuristisch
, Tijdschrift voor elementaire vormgeving
- Met Hans Richter, Werner Graeff en El Lissitzky redactie van G
- Constructivistische gevoeligheid
(vergelijk: Russisch Constructivisme)
➔ Men wou terug naar de basis
➔ Opnieuw naar het elementaire/ basale
➔ Bouwen is materialen met zorg op elkaar plaatsen
➔ constructie was belangrijk
- deze ideeën werden in dit tijdschrift besproken
Maakt dit ontwerp in 1923:
- ontwerp kantoorgebouw -> toen zeer nieuw
- constructieve logica respecteren -> zo veel mogelijk
vloeroppervlakte (paddenstoelkolommen) en licht
- Beton als expressief materiaal (meest efficiënte
draagmateriaal)
paddenstoelkolom
- Tegen formalisme en esthetische speculatie (geen
gespeel met stijlen)
- Komt bij hem overeen met de wil van het tijdperk:
• “Architectuur is de wil van het tijdperk in ruimtelijke termen gevat. Levend. Veranderend.
Nieuw.”
• “Het kantoorgebouw is een gebouw van arbeid, organisatie, helderheid en economie.”
• “Maximaal effect met minimale middelen.”
Hij heeft ook een aantal dingen wel kunnen bouwen:
- Onmiddellijk na WOI ook in de Duitsland een zeer cruciale
tijd -> poging tot communistische revolutie (slaagde in
Rusland, in Duitsland niet)
- Monument Karl Liebknecht & Rosa Luxemburg, 1926
(communistische leiders, vermoord in 1919)
- Bescheiden materiaal: baksteen
- onregelmatige opeenstapeling van balken -> zorgt voor volume en dynamiek
- grondplan = eerder muren die elkaar kruisen dan allemaal kamertjes
- zeer vernieuwend
Mies werkte vaak samen met Lily Reich
, ➔ Ontwerp voor Tentoonstelling van de Zijde-industrie, Berlijn 1927
➔ werken met eenvoudige, geometrische, elementaire
vormen
➔ eenvoudig materiaal gebruik (ging vaak naar duurdere
materialen)
➔ Interieur Haus Tugendhat
Weissenhofsiedlung, 1927 iov Werkbund
- Werkbund = grote organisatie in Duitsland van industriëlen
en kunstenaars
- heeft ervoor gezorgd dat ‘made in Germany’ nog steeds een
kwaliteitsmerk is
- deel van hun campagnes was een tentoonstelling over het
‘nieuwe/ moderne wonen’ (Duistland wou moderniseren)
- geven Mies de opdracht om een nieuwe wijk te ontwerpen
- Mies van der Rohe (coördinator),Le Corbusier, Walter
Gropius, JJP Oud, Mart Stam, Victor Bourgeois, Peter
Behrens,… hebben er allemaal aan meegewerkt
- gericht op een andere manier van wonen, Woonopvoeding,
tegen het traditionele burgerlijke interieur
- ‘Leren wonen’ -> ideaal beeld van wonen
- > kreeg ook kritiek
- Mies als organisator, stedenbouwkundige en architect
- ontwerp een groot appartementsgebouw:
- bijzonder: nieuw systeem van
constructie waarbij de
dragende muren van aantal
beperkt zijn
- maakt mogelijk dat de
bovenliggende appartementen
anders van indeling konden zijn
Barcelona Paviljoen:
- Krijgt ook de opdracht voor (een nu mythisch gebouw) het Barcelona pavilion, 1929
- nu reconstructie – was afgebroken
- Gebouwd voor Duitsland voor wereldtentoonstelling
in Barcelona
- Constructivistische compositie (lijnen en vlakken)
- Spel van textuur en kleur
- Water als spiegelvlak
- Danseres Georg Kolbe
, - Eenvoudige structuur
- > niet echt een gebouw (geen binnen een buitenkant)
eerder een dak
= ceremoniële ruimte
- materiaal: Glas, marmer, onyx,
travertijn (vloer), stalen kolommen
- opnieuw minimaal materiaalgebruik
- vloeiende ruimte (niet van de ene naar de ander kamer)
-
Huis Tugendhat, Brno, 1930 ism Lily Reich
- glazen wand tot in de grond -> zorgt voor open ruimte
- Gebouwd op een helling
Meubilair:
= Barcelona stoel (Lily Reich)
- Zo eenvoudig mogelijk
- Lijn stoel loopt door in rugleuning
- Zeer strak
- Zo weinig mogelijk materiaal en ruimte -> moet zo weinig mogelijk
aanwezig zijn
Mies : achterpoot-loze stoel
- Ook volgens dezelfde principes
- Zal veel mee gecompeteerd worden
Mies en Politiek
- Apolitiek -> niet geïnteresseerd in politiek
- Kon daarom ontwerpen maken voor de Nazi’s die aan de macht kwamen in 1933 -> wilt zijn
succesvolle praktijken verder zetten
- Doet mee aan wedstrijden – zoals voor de reichsbank – wint niet
- Duitsers verlaten Duitsland na opkomst Nazi’s / Hitler -> gunstig klimaat voor architectuur
verdwijnt
- Mies zal naar Amerika trekken
,1.2) Het Bauhaus: Weimar, Dessau, Berlijn 1919-1932
- Ander belangrijk onderdeel van de moderne beweging wordt geschreven in het Bauhaus
- School van Beeldende Kunst / vormgeving en architectuur
- Begon in Weimar – verhuist naar Dessau en geëindigd in Berlijn
- Belangrijke impact gehad: tot vandaag is het architectuuronderwijs door het Bauhaus
beïnvloed
Oprichting Bauhaus:
1919:
- Academie + kunstnijverheidsschool gaan samen
- Leid Kunstenaar en ambachtslieden op
- Walter Gropius wordt directeur
- Streven naar een nieuwe culturele eenheid Affiche Bauhaus
- > Gebouw ontworpen door Van de Velde, Weimar, 1905
- Bauhaus manifest 1919
- Mensen uitnodigen / leerlingen en studenten aantrekken
- overtuigen dat kunst en ambacht samen gaan -> Klassenonderscheid
wegwerken !
- referentie naar de ME bouwgildes
- ME traditie dat kerken worden gebouwd door een groep van
ambachtslieden (niet 1 enkele architect )
- Groot succes – komt veel volk op af
- 1ste jaar -> meer dan de helft zijn vrouwelijke studenten (opvallend want was lang buiten
beeld gebleven)
- Proffen wel mannelijk -> 1 vrouw had het tot prof. Geschopt
1ste vormgevings-cursus:
- 1ste jaarsvak waar men moest doorgaan voor de specialisatie (zoals weven; pottenbakken,
keramiek, schilderen,…)
- Doel: dat men afstand moest nemen van alles dat men wist en van vooraf aan beginnen –
zich openstellen – werd eerst gegeven door Johannes Itten
Johannes Itten:
- Stimuleren van individuele creativiteit
- Vorkurs
- Anarchistische ideeën
- Invloed van mystieke denkbeelden
- Na een paar jaar moeten vertrekken door het sterk doorwegen van die ‘mystieke dimensie’
- Zijn basiscursus is wel structurerend gebleven in het Bauhaus
- Naast Itten enkele bekende schilders als aantrekkingskracht van het Bauhaus:
• Kandisnky
• Paul Klee
, 1923: Itten vertrekt en een andere kunstenaar neemt zijn plaats in:
- Laszlo Moholy-Nagy (1895-1946)
- Beeldend kunstenaar (constructivist), fotograaf, vormgever, auteur, leraar
- Meister aan het Bauhaus, later New Bauhaus in Chicago
- In het Bauhaus gaan de ideeën wat schuiven
- Neemt de Vorkus over
- Zal ook boeken over het Bauhaus uitgeven -> zorgt voor populariteit
- Vormgever van affiches
- Wending van ambacht naar industrie: onder zijn invloed zal de switch van ‘kunst en ambacht’
naar ‘kunst en industrie’ schuiven
- Belang van modernisering en technologie
- wending voltrekt op korte tijd
- Beperkt aantal modelhuizen
gebouwd
- Samen ontworpen
(architecten met vormgevers)
- Sommerfeld : - Haus Am Horn
• Hout • Helemaal anders
• Brandglas in gevel • Wit gepleisterd vanbuiten
• Ambachtelijk huis -> sluit eerder • Industriele keuken
aan bij de sensibiliteit voor het • ‘rationeel’ plan
ambachtelijke
Haus am Horn, Muche en Meyer, 1923
- Rationele aanpak, minimale looproutes
- in het midden hoger dak en bijkomende ramen =
leefruimte met extra lichtinval
- Errond kleinere extra ruimtes
- Nieuwe materialen en procédés
- Uitgeruste keuken/badkamer
- Vooruitlopen op serie-productie
- Ingeschreven genderrollen -> vrouw en man elks eigen
kamer en bed -> vrouw dichter bij de kinderen – man
dichter bij studeerkamer
