Mediarecht
Les 1: Mediarecht, vrijheid van meningsuiting en mediavrijheid
Wat is mediarecht?
= het geheel van regels en beginselen die van toepassing zijn op het fenomeen ‘media’ in de ruimste
zin van het word
- Zowel oude als nieuwe media
- Radio en tv zijn meer geregeld door wetgevers dan andere media
- Vroeger: Geschreven pers, opera’s (voorbeeld ‘Verhaal Van Vlaanderen’ verhaal over
opera die opstand veroorzaakte tegen Verenigd Koninkrijk Belgische revolutie is zo
ontstaan België onafhankelijk belangrijk medium
- Sociale media is belangrijk MAAR televisie blijft belangrijk voor politieke boodschappen
we kijken dus zowel naar oude als nieuwe media veel regels zijn gebaseerd op oude media
spreken in grondwet over de drukpers discussies over hoe we dat woord drukpers gaan
toepassen op nieuwe media
- Zowel verspreiders als makers van boodschappen (media in technische zin (=hoe het
programma in onze huiskamers komt en ‘content providers’ (Voorbeelden service provider=
dienstenverdelers: Telenet(eigenaar kabel infrastructuur en zorgt ook dat het programma
tot in onze huiskamer komt)en Proximus je kan dit vergelijken met de NMBS en infrabel
NMBS zorgt dat er conducteurs zijn,… maar infrabel zijn eigenaar van de spoorwegen))
het is een hele keten, er komen veel spelers aan de pas voordat we effectief een programma
kunnen kijken
- Vrt kan content aankopen bij een productiehuis maar kunnen samenvallen =
convergentie: bv VRT maakt zelf programma of Telenet werkt samen met DPG media
(omroeporganisatie) om streamz op te richten verschillende spelers die een parte rol
uitoefene verschillende spelers hebben een aparte rol maar doen aan convergentie
zrogen dat spelers niet te grote macht krijgen (pluralisme niet in gevaar komen!) hoe
meer rollen, hoe meer macht
Mediarecht is complex: de markt is enorm in ontwikkeling media evolueert heel snel
3 redenen
1. Continu nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen
1. Liberalisering van de markt: met druk van Europa
meer spelers, meer concurrentie (goed voor consumenten), meer conflicten (conflicten
tussen DPG media en streamz)
1. Technologische ontwikkelingen
reclame doorspoelen (nadelig voor business model van DPG media, krijgen geen subsidies:
leven op reclame recht moet mee evolueren), gegevens verzamelen (sociale media verzamelen
persoonsgegevens en krijgen zo geld weer nieuwe regels voor onze privacy te kunnen
beschermen: GDPR (= Algemene verordening gegevensbescherming)
, 2. Conflicterende belangen
principe = vrijheid van meningsuiting
andere grondrechten (Vrijheid van meningsuiting bots ook met andere grondrechten (bv privacy
waar ligt de grens van vrije meningsuiting en begint het recht van privacy) :
privacy, gelijkheid (haatspraak op het internet waar stopt die vrijheid van meningsuiting?),
kinderrechten (vooral in reclame), eerlijk proces (Bart De Pauw zijn proces was al in de media
gebeurd,… niet ethisch maar juridisch denken
3. Regels van verschillende overheden
- Vlaanderen: Mediadecreet
- België: bescherming persoonsgegevens, auteursrechten, …
- EU: vrije concurrentie, vrijheid van verkeer, bescherming persoonsgegevens… EU:
bescherming persoonsgegevens (GDPR), vrije concurrentie (bv google en Facebook geen
misbruik maken van hun machtspostitie
- WHO: auteursrechten
- Problemen herkennen
- Problemen oplossen de grote principes!
- Juridische redenering kunnen geven
Vrijheid van meningsuiting
Principe
= totale vrijheid om te zeggen, schrijven, publiceren, … wat je wil (overheid moet een duidelijke
verantwoording hebben moesten ze deze vrijemeningsuiting beperken
tenzij uitdrukkelijk verboden
dictatuur: verboden, tenzij expliciet toegelaten (ideaal voor pandemie te bestrijden maar buiten
context is dit niet toegelaten)
, waarom hebben we dan ‘mediarecht’?
Omdat vrijheid van meningsuiting grenzen heeft in:
- Vrijheid van anderen (privacy, gelijkheid, …)
wetgeving inzake laster en eerroof, ‘hate speech’, …
- Algemeen belang (pluralisme, eerlijke concurrentie,…): publiek belang (bv welke taal mag er
op tv gebruikt worden: tussentaal of alleen Algemeen Nederlands,…
in o.a. Mediadecreet: vooral voor audiovisionelemedia hoe komt het dat deze media zo
streng geregeld is en andere media dan weer niet?
1. Bronnen = waar?
2. Grondslagen = waarom?
3. Toepassingsgebied = wat?
4. Beperkingen = hoe ver?
- 1791 – ‘First Amendment’ US Constitution
“Congress shall make no law (…) abridging the freedom of speech, or of the press” vrije
meningsuiting is dus hier al zeer belangrijk (nog geen sprake van sociaal grondrecht)
- 1831 – Belgische Grondwet
- art. 19: vrijheid van meningsuiting
- art. 25: persvrijheid (geen censuur (= iets dat de overheid op voorhand oplegt: bv dit boek
mag niet verkocht worden, iets mag nooit preventief verbonden worden om verspreid te worden)+
‘cascadeaansprakelijkheid’ (= alleen de auteur kan vervolgd worden zodat drukkers niet zouden
worden tegengehouden om dingen te drukken, niet bang zijn om vervolgd te worden)
- art. 150: jury (Hof van Assisen): alleen de jury omdat de revolutionaire geen vertrouwen
hadden in de magistraten
- Zie PowerPoint voor arresten en bronnen!! (tot en met slide 29)
Grondslagen
1. Instrumentele grondslagen (focus op gunstige gevolgen VMU): stel je zegt: ik vind
vrije meningsuiting belangrijk voor democratie (mensen met kennis van zaken
kunnen gaat stemmen, weten waar politici voor staan) en dit is de grondslag zeker
de politieke meningsuitingen beschermen waarom zou je dan bv reclame,
pornografie gaan beschermen? er is meer belangrijk aan vrije meningsuiting
anders kan je niet verklaren waarom we zo’n breed toepassingsgebied toekennen
(bv ook kunst), vrije meningsuiting beschermen omdat dit voordelen biedt voor onze
maatschappij
2. Deontologische grondslagen (waardevol op zichzelf): sowieso beschermen voor de
waardigheid van de mens, los van de effecten voor de samenleving
, 1. Instrumentele grondslagen
- individuele zelfontplooiing: je kan je als burger alleen ontwikkelen als je je mening mag uiten, jezelf
kan uitdrukken (bv artistieke expressie)
- (deliberatieve) democratie persvrijheid!: niet alleen het feit dat mensen mogen gaan stemmen,
burgers moeten geïnformeerd worden door de media, een pers over welke politieke ideeën een
leven en waar politici voor staan en zo hun stem op een geïnformeerde manier gaan uitbrengen, niet
dat ze allee, informatie gaan geven maar ook ontvangen persvrijheid is daarom zo belangrijk,
politici kunnen controleren, is wat jullie zeggen wel wat
- waarheid (J.S. Mill) ‘free marketplace of ideas’ (alle soorten meningen, of ze nu waar zijn of niet
vrij laten, de waarheid zal uiteindelijk wel zegenvieren
‘fake news’? waar ligt de grens tussen waarheid en onwaaardheid ( moet je de mensen met een
tegenstrijdige mening ook laten horen op bv de tv) zie voorbeeld zevende dag sceptici over
coronavaccin gevaarlijkheid als overheid tussen komt om te zien wat waarheid is en wat niet en
die onware informatie te verbieden
T. Garton Ash: ‘the good sword of truth will only be kept sharp if it is constantly tried against the axes
and bludgeons of falsehood’ (de goede meningen gaan overwinnen over de slechte)
Handyside: zie powerpoint
EHRM Fatullayev t. Azerbeidjan: journalist Fatullayev had een artikel/blog geschreven over het
bloedbad dat heeft plaatsgevonden in Nagorno-Karaback er is discussie over wie de schuldige was
Armenië of Azerbeidzjan journalist had gezegd dat Azerbeidzjan ook schuldig was journalist
werd veroordeeld door Azerbeidzjan Europees Hof van de Rechten van de Mens heeft Azerbeidzjan
veroordeeld
“87. Moreover, the Court notes that it is an integral part of freedom of expression to seek historical
truth.”
• In België geen wet die onware informatie of desinformatie verbiedt in het algemeen
federaal regeerakkoord 2020: “De regering versterkt de maatregelen ter bestrijding van
desinformatie en van de verspreiding van fake news, die een echte bedreiging vormen voor de
democratie.”
Komt er een wettelijk verbod op ‘fake news’?
• Wel al specifieke wetten (aantal specifieke wetten die heel kleine aspecten verbieden MAAR
er is geen algemeen verbod op verspreiding van onware informatie)
• Negationismewet (ontkenning Holocaust)
• Laster en eerroof (art. 443 Sw.)
• Valsheid in geschriften
• Valse getuigenis of meineed
Les 1: Mediarecht, vrijheid van meningsuiting en mediavrijheid
Wat is mediarecht?
= het geheel van regels en beginselen die van toepassing zijn op het fenomeen ‘media’ in de ruimste
zin van het word
- Zowel oude als nieuwe media
- Radio en tv zijn meer geregeld door wetgevers dan andere media
- Vroeger: Geschreven pers, opera’s (voorbeeld ‘Verhaal Van Vlaanderen’ verhaal over
opera die opstand veroorzaakte tegen Verenigd Koninkrijk Belgische revolutie is zo
ontstaan België onafhankelijk belangrijk medium
- Sociale media is belangrijk MAAR televisie blijft belangrijk voor politieke boodschappen
we kijken dus zowel naar oude als nieuwe media veel regels zijn gebaseerd op oude media
spreken in grondwet over de drukpers discussies over hoe we dat woord drukpers gaan
toepassen op nieuwe media
- Zowel verspreiders als makers van boodschappen (media in technische zin (=hoe het
programma in onze huiskamers komt en ‘content providers’ (Voorbeelden service provider=
dienstenverdelers: Telenet(eigenaar kabel infrastructuur en zorgt ook dat het programma
tot in onze huiskamer komt)en Proximus je kan dit vergelijken met de NMBS en infrabel
NMBS zorgt dat er conducteurs zijn,… maar infrabel zijn eigenaar van de spoorwegen))
het is een hele keten, er komen veel spelers aan de pas voordat we effectief een programma
kunnen kijken
- Vrt kan content aankopen bij een productiehuis maar kunnen samenvallen =
convergentie: bv VRT maakt zelf programma of Telenet werkt samen met DPG media
(omroeporganisatie) om streamz op te richten verschillende spelers die een parte rol
uitoefene verschillende spelers hebben een aparte rol maar doen aan convergentie
zrogen dat spelers niet te grote macht krijgen (pluralisme niet in gevaar komen!) hoe
meer rollen, hoe meer macht
Mediarecht is complex: de markt is enorm in ontwikkeling media evolueert heel snel
3 redenen
1. Continu nieuwe uitdagingen en ontwikkelingen
1. Liberalisering van de markt: met druk van Europa
meer spelers, meer concurrentie (goed voor consumenten), meer conflicten (conflicten
tussen DPG media en streamz)
1. Technologische ontwikkelingen
reclame doorspoelen (nadelig voor business model van DPG media, krijgen geen subsidies:
leven op reclame recht moet mee evolueren), gegevens verzamelen (sociale media verzamelen
persoonsgegevens en krijgen zo geld weer nieuwe regels voor onze privacy te kunnen
beschermen: GDPR (= Algemene verordening gegevensbescherming)
, 2. Conflicterende belangen
principe = vrijheid van meningsuiting
andere grondrechten (Vrijheid van meningsuiting bots ook met andere grondrechten (bv privacy
waar ligt de grens van vrije meningsuiting en begint het recht van privacy) :
privacy, gelijkheid (haatspraak op het internet waar stopt die vrijheid van meningsuiting?),
kinderrechten (vooral in reclame), eerlijk proces (Bart De Pauw zijn proces was al in de media
gebeurd,… niet ethisch maar juridisch denken
3. Regels van verschillende overheden
- Vlaanderen: Mediadecreet
- België: bescherming persoonsgegevens, auteursrechten, …
- EU: vrije concurrentie, vrijheid van verkeer, bescherming persoonsgegevens… EU:
bescherming persoonsgegevens (GDPR), vrije concurrentie (bv google en Facebook geen
misbruik maken van hun machtspostitie
- WHO: auteursrechten
- Problemen herkennen
- Problemen oplossen de grote principes!
- Juridische redenering kunnen geven
Vrijheid van meningsuiting
Principe
= totale vrijheid om te zeggen, schrijven, publiceren, … wat je wil (overheid moet een duidelijke
verantwoording hebben moesten ze deze vrijemeningsuiting beperken
tenzij uitdrukkelijk verboden
dictatuur: verboden, tenzij expliciet toegelaten (ideaal voor pandemie te bestrijden maar buiten
context is dit niet toegelaten)
, waarom hebben we dan ‘mediarecht’?
Omdat vrijheid van meningsuiting grenzen heeft in:
- Vrijheid van anderen (privacy, gelijkheid, …)
wetgeving inzake laster en eerroof, ‘hate speech’, …
- Algemeen belang (pluralisme, eerlijke concurrentie,…): publiek belang (bv welke taal mag er
op tv gebruikt worden: tussentaal of alleen Algemeen Nederlands,…
in o.a. Mediadecreet: vooral voor audiovisionelemedia hoe komt het dat deze media zo
streng geregeld is en andere media dan weer niet?
1. Bronnen = waar?
2. Grondslagen = waarom?
3. Toepassingsgebied = wat?
4. Beperkingen = hoe ver?
- 1791 – ‘First Amendment’ US Constitution
“Congress shall make no law (…) abridging the freedom of speech, or of the press” vrije
meningsuiting is dus hier al zeer belangrijk (nog geen sprake van sociaal grondrecht)
- 1831 – Belgische Grondwet
- art. 19: vrijheid van meningsuiting
- art. 25: persvrijheid (geen censuur (= iets dat de overheid op voorhand oplegt: bv dit boek
mag niet verkocht worden, iets mag nooit preventief verbonden worden om verspreid te worden)+
‘cascadeaansprakelijkheid’ (= alleen de auteur kan vervolgd worden zodat drukkers niet zouden
worden tegengehouden om dingen te drukken, niet bang zijn om vervolgd te worden)
- art. 150: jury (Hof van Assisen): alleen de jury omdat de revolutionaire geen vertrouwen
hadden in de magistraten
- Zie PowerPoint voor arresten en bronnen!! (tot en met slide 29)
Grondslagen
1. Instrumentele grondslagen (focus op gunstige gevolgen VMU): stel je zegt: ik vind
vrije meningsuiting belangrijk voor democratie (mensen met kennis van zaken
kunnen gaat stemmen, weten waar politici voor staan) en dit is de grondslag zeker
de politieke meningsuitingen beschermen waarom zou je dan bv reclame,
pornografie gaan beschermen? er is meer belangrijk aan vrije meningsuiting
anders kan je niet verklaren waarom we zo’n breed toepassingsgebied toekennen
(bv ook kunst), vrije meningsuiting beschermen omdat dit voordelen biedt voor onze
maatschappij
2. Deontologische grondslagen (waardevol op zichzelf): sowieso beschermen voor de
waardigheid van de mens, los van de effecten voor de samenleving
, 1. Instrumentele grondslagen
- individuele zelfontplooiing: je kan je als burger alleen ontwikkelen als je je mening mag uiten, jezelf
kan uitdrukken (bv artistieke expressie)
- (deliberatieve) democratie persvrijheid!: niet alleen het feit dat mensen mogen gaan stemmen,
burgers moeten geïnformeerd worden door de media, een pers over welke politieke ideeën een
leven en waar politici voor staan en zo hun stem op een geïnformeerde manier gaan uitbrengen, niet
dat ze allee, informatie gaan geven maar ook ontvangen persvrijheid is daarom zo belangrijk,
politici kunnen controleren, is wat jullie zeggen wel wat
- waarheid (J.S. Mill) ‘free marketplace of ideas’ (alle soorten meningen, of ze nu waar zijn of niet
vrij laten, de waarheid zal uiteindelijk wel zegenvieren
‘fake news’? waar ligt de grens tussen waarheid en onwaaardheid ( moet je de mensen met een
tegenstrijdige mening ook laten horen op bv de tv) zie voorbeeld zevende dag sceptici over
coronavaccin gevaarlijkheid als overheid tussen komt om te zien wat waarheid is en wat niet en
die onware informatie te verbieden
T. Garton Ash: ‘the good sword of truth will only be kept sharp if it is constantly tried against the axes
and bludgeons of falsehood’ (de goede meningen gaan overwinnen over de slechte)
Handyside: zie powerpoint
EHRM Fatullayev t. Azerbeidjan: journalist Fatullayev had een artikel/blog geschreven over het
bloedbad dat heeft plaatsgevonden in Nagorno-Karaback er is discussie over wie de schuldige was
Armenië of Azerbeidzjan journalist had gezegd dat Azerbeidzjan ook schuldig was journalist
werd veroordeeld door Azerbeidzjan Europees Hof van de Rechten van de Mens heeft Azerbeidzjan
veroordeeld
“87. Moreover, the Court notes that it is an integral part of freedom of expression to seek historical
truth.”
• In België geen wet die onware informatie of desinformatie verbiedt in het algemeen
federaal regeerakkoord 2020: “De regering versterkt de maatregelen ter bestrijding van
desinformatie en van de verspreiding van fake news, die een echte bedreiging vormen voor de
democratie.”
Komt er een wettelijk verbod op ‘fake news’?
• Wel al specifieke wetten (aantal specifieke wetten die heel kleine aspecten verbieden MAAR
er is geen algemeen verbod op verspreiding van onware informatie)
• Negationismewet (ontkenning Holocaust)
• Laster en eerroof (art. 443 Sw.)
• Valsheid in geschriften
• Valse getuigenis of meineed
