samenvatting Recht

RECHTEN
Deel 1: Algemene inleiding tot
het recht
 Straf ≠ sanctie
- straf:
o specifieke sanctie enkel opgelegd bij misdrijven
door overheid
 schendingen van bepaalde rechtsregels
o een boete, gevangenisstraf, werkstraf
o nt alles is een misdrijf

- sanctie:
o Gewone sanctie
o Wanneer je iets fout hebt gedaan
o vb. gn tv meer kijken
o Afdwingingsmiddel vb. schadevergoeding
 bij overtreden van andere regels dan strafrechtelijke regels

- Alle straffen zijn sancties

- Geldboete IS NIET GELIJK AAN schadevergoeding



 Geen straf
 Straf  Slachtoffer
 Belgische schatkist  Staat niet vast, uitgerekend als
 Staat vast, vast bedrag schade er is




1. Recht: begripsomschrijving
 Recht
= gedragsregels die afdwingbaar gesteld zijn
door de overheid


1.1. Gedragsregels
= voorschriften opgelegd om ons gedrag in bepaalde
richting te sturen

 Beperken persoonlijke vrijheid
 wat anders kan, maar niet anders mag (vb. smakken aan tafel)

 Onderscheiden zich van indicatieve (gewone) regels: ‘wat is en nooit anders kan’ (vb. 1 + 1 = 2)

1

,1.2. Afdwingbaar gesteld door de overheid
= sanctioneerbaar gesteld door de overheid

 rechtsregels
= gedragsregels die afdwingbaar, sanctioneerbaar zijn door de overheid

 Alle rechtsregels zijn gedragsregels, maar niet alle gedragsregels zijn rechtsregels
 nt alle gedragsregels zijn juridisch afdwingbaar

 Betekenis afdwingbaar
- Verwijst naar aanwezigheid van technieken, sancties, waarmee de naleving van de
gedragsregels wordt gewaarborgd
 door sancties te verbinden aan het overtreden van een regel, zorg je ervoor dat de
gedragsregels zeker worden nageleefd
- Door afdwingbaarheid volgt men de regels beter op

 Alle rechtsregels zijn afdwingbare gedragsregels, maar nt alle afdwingbare gedragsregels zijn
rechtsregels want het moet een recht zijn

Vb. spelregels voetbal zijn afdwingbaar bij overtreding, zo word je geschorst of uitgesloten,
beleefdheidsregels, morele regels
 geen sprake van recht

 OPM:
- Afdwingbaar gesteld ≠ gemaakt/uitgevaardigd
 nt omdat afdwingbaar is door overheid, dat de regel door overheid gemaakt moet zijn
- Term sanctioneerbaar > strafbaar
- Sommige gedragsregels zijn zowel morele als rechtsregels
 dubbele afdwingbaarheid (geweten en overheid)

Vb. huurcontract door huisbaas gemaakt, maar kan door overheid gesanctioneerd worden bij
overtreding, nt houden aan



1.3. Een voorbeeld
 Zie p7

2. Het doel van het recht
 Doel rechtsregels: orde en rechtszekerheid brengen in maatschappij
- Orde: zonder rechtsregels
o chaos (vb. zelf kiezen links/rechts rijden op weg)

- Rechtszekerheid: door rechtsregels
o weten waar je aan toe bent
o weten wat hen te wachten staat bij bepaalde gedraging
o minder gevoel hebben aan willekeur onderworpen te zijn



2

, orde en rechtszekerheid ≠ rechtvaardigheid
- rechtsregels worden nt altijd als rechtvaardig ervaren, is ook nt echte doel v. recht



3. De bronnen van het recht
= de verschillende vormen waarin rechtsregels kunnen worden uitgedrukt

 6 rechtsbronnen
- De wetgeving (in ruime zin)
- De gewoonte
- De algemene rechtsbeginselen
- De rechtspraak
- De rechtsleer
- Sommige private regelgeving



3.1. De wetgeving in ruime zin
3.1.1. Omschrijving
 Wetgeving = belangrijkste rechtsbron
 In ruime zin gaat dat om:
- Federale wetten:
Wetgeving gestemd door federale parlement (ook wel etten in enge zin genoemd)
 herken je door het woord ‘wet’ die in de titel staat
- Decreten en ordonnanties:
Wetgeving gestemd door de deelstaatparlementen in ons land
- Beslissingen van de uitvoerende macht:
Koninklijke Besluiten, Ministeriële Besluiten, gemeentelijke en provinciale besluiten,…


3.1.2. Waar vind je de wetgeving?
 Zonder gemeentelijke en provinciale besluiten:
gepubliceerd i.h. Belgische Staatsblad (online, gratis)
 na publicatie kan het nog wijzigingen ondergaan (gn zekerheid meest recente versie heeft)

 Beter: wetgeving opzoeken via andere databank et geconsolideerde wetgeving (vb. juridat.be)
 basistekst met daarbij alle latere wijzigingen

 Gemeentelijke en provinciale wetgeving nt in staatsblad gepubliceerd
- Provincies: publiceert wetgeving in Bestuursmemoriaal (website provincie)
- Gemeente:
o Via aanplakking (meestal aan gemeentehuis)
o Via neerlegging op de griffie v.d. rechtbank v. eerste aanleg en v.d. politierechtbank
o Online




3

, 3.2. De gewoonte
 Rechtsgewoonten: gevestigde, ongeschreven gebruiken
 door gemeenschap als bindende rechtsregels beschouwt


3.3. De algemene rechtsbeginselen
= ongeschreven gedragsregels die op bepaald moment essentieel worden geacht voor de
samenleving

 Helpen fundamenteel karakter van samenleving vormen

 vb. bescherming v.d. zwakken
- h. verbod van eigenrichting = verbod recht in eigen handen te nemen
- Uitzondering:
Wettige verdediging = onder specifieke voorwaarden mag je iemand pijn doen om jezelf/
anderen te verdedigen



3.4. De rechtspraak
 = geheel van rechterlijke uitspraken, namelijk:
- de vonnissen v.d. rechtbanken
- de arresten v.d. hoven
- de uitspraken v.d. andere rechtscolleges
over de geschillen die hen worden voorgelegd

 uitspraak v. rechter enkel bindend voor de betrokken partijen
 is grote verschil met de wet in materiële zin, de gewoonte en de algemene rechtsbeginselen,
die algemeen bindende voorschriften zijn

 toch worden rechterlijke uitspraken vaak nagevolgd door lagere rechtbanken wanneer ze
geconfronteerd worden met gelijkaardig rechtsconflict
 zeker wnr uitgaan v. hoven (hogere rechtbanken)

 rechtspraak is gn bindende bron  wel gezaghebbende bron

 rechterlijke uitspraken
= vaak belangrijke aanvulling op wet wanneer die onvolledig of onduidelijk is

 wetgeving = ‘kaas met gaten’
- regelt nt alles, vertoont vele leemten
- opdracht v. rechter om leemten op te vullen en zo nieuw recht te scheppen
 taak rechter dus meer dan mechanisch toepassen v.e. abstracte regel op een concreet
geval (zou machine ook kunnen)




3.5. De rechtsleer
= geheel v.d. publicaties waarin rechtsgeleerden hun opvattingen over h. recht meedelen

4