Samenvatting - Cellen en weefsels

1 WEEFSELS - EPITHELEN

1.1 ALGEMENE KENMERKEN

 epitheel = weefsel dat het lichaamsopp. bedekt, holten en kanalen in het lichaam aflijnt en klieren vormt
 beschermen onderliggende weefsels -> de ondoordringbaarheid = d stevige intercellulaire verbindingen
 = rechtstreeks contact met de buitenwereld -> specialisatie in uitwisseling van stoffen dmv diffusie
 Lichtmicroscoop = nauw aansluitende laag van dicht opeengepakte cellen  extreem lage hoeveelheden
van extracellulaire matrix
 Elektronenmicroscoop = zeer nauwe spleten gevuld met interstitiële vloeistof -> doorheen vloeistof =
diffusie van voedingsstoffen + afvalstoffen
 Diffusie = belangrijk want geen bloedvaten
 Epithelen rusten op basaalmembraan -> voedingsstoffen moeten door basaalmembraan diffunderen
 Gespecialiseerde epithelen voor onze zintuigen
 Epitheel = avasculair en bijna volledig cellulair aggregaat van cellen die gespecialiseerd zijn in
absorberende, secretorische, beschermende of sensorische activiteiten
 Door hun ligging => blootstelling aan fysische en chemische beschadiging  beschadigde cellen vervangen
=> proces van celdeling -> hoeveel = mitotische activiteit  delende cellen = ver weg van mogelijke
beschadigingen = in basale lagen of stamcelniches
 Epitheeltype -> ander type = metaplasie
 Carcinoom = kwaadaardige tumor van epitheliale oorsprong
 Adenocarcinoom = kwaadaardige tumor afkomstig van klierepitheel



2 DE EPITHEELCEL

2.1 CYTOSKELET: KERATINE

 Alle epitheelcellen produceren = keratine-eiwitten
  productie keratine-eiwitten:
verschillende epitheeltypen, in verschillende ontwikkelings-fasen en op verschillende plaatsen
 Historisch: epitheelcellen typeren obv morfologie en nu: obv keratine-eiwit
 bepaling van keratine-expressie = belang bij klinisch onderzoek van carcinoma’s
 Keratine-eiwitten vormen keratinefilamenten (intermediaire filamenten) -> filamenten bepalen voor
grootste deel = morfologie vh cytoskelet  verenigen tot tonofilament bundels
 Eiwitten => functies met als rol: keratinisering en verhoorning

2.2 CELPOLARITEIT EN CELDOMEINSPECIALISATIES

 Alle epitheelcellen = gepolariseerd -> een vrij apicaal, lateraal en basaal domein
 Laterale + basale = functioneel gelijkaardige kenmerken => basolateraal domein
 Verschillende celdomeinen = functioneel verschillend -> specifieke structurele en moleculaire kenmerken
 zona occludens = apicale domein scheidt zich van het basolaterale domein
 Apicale domein:
o Verschillende eiwitten -> belangrijk voor uitwisseling water, elektrolieten + moleculen met de
omgeving
o In bep. organen = oppervlaktespecialisaties -> microvilli, cilia en stereocilia = noodzakelijk voor
fct vd cel in het orgaan

, Laterale domein:
o = nauw verbonden met elkaar door verschillende celverbindingen (celjuncties)
o Ter hoogte van desmosomen (macula adhaerens) = spec. transmembranaire cel adhesie
moleculen id intercellulaire ruimte aan elkaar binden
o Ter hoogte van cytoplasma van naastliggende cellen -> hechtingsplaten = verbonden met
keratinefilamenten  epithelen vormen stevig geheel
 Basale domein:
o = grenslaag tus epitheelcellen en onderliggend bindweefsel
o Lamina basalis bestaat uit elektronen-dense lamina densa + lichter gekleurde lamina lucida
gelegen tus membraan vd epitheelcellen en lamina densa
o Lamina basalis = 50 verschillende eiwitten = classificatie als collagenen, lamininen,
glycoproteïnen en proteoglycanen  eiwitten worden gesecreteerd door de epitheelcellen
o  grootste deel = type IV collageen  type VII collageen vormt verankerde fibrillen -> lamina
basalis hecht zich aan de onderliggende lamina reticularis (= zeer dunnen collageenvezels)
o Collageen type III vezels = geproduceerd door bindweefselcellen
o Lamina basalis = regulerende functie naar celdelingsactiviteit en celdifferentiatie, door
mogelijke binding van groeifactoren
o Bij beschadiging epitheelcellen = verschuiven ze over basaalmembraan om beschadiging te
herstellen -> epitheelcellen = stevig vastgehecht aan lamina basalis door hemidesmosomen

2.3 INDELING VAN DE EPITHELEN

 Bedekkende epithelen = lichaamsopp. bedekken + holten en buisjes in het organisme aflijnen
 Klierepitheel = zorgt voor de aanmaak van specifieke secretieproducten

2.4 BEDEKKENDE EPITHELEN


2.4.1 FUNCTIES
 Terug te vinden op veel plaatsen in het lichaam  staan in voor versch. levensbelangrijke fcts
 Belangrijkste fct = bescherming  relatief sterk + ondoordringbaar -> vormen een dun laagje = lamina
epithelialis
 Gespecialiseerd in absorptie + secretie
 Bescherming, relatie met buitenwereld, resorptie, secretie, excretie, steun en verdediging + plasticiteit en
regeneratie


2.4.2 INDELING VD BEDEKKENDE EPITHELEN
 We doen beroep op morfologische karakteristieken  normale en pathologische epithelen onderscheiden
 Ingedeeld naargelang vorm en # cellagen

Plaveiselcellen Kubische cellen Cilindrische cellen
Ovale kern Ronde kern Cilindrische kern
Langste as // basale membraan Langste as staat loodrecht op
basale membraan
 Bij bedekkende epithelen -> fct en locatie bepalen of je 1 enkele aaneengesloten laag hebt van
epitheelcellen  rusten op lamina basalis OF meerdere lagen van epitheelcellen die boven elkaar
gestapeld zijn

,2.4.2.1 EENLAGIGE EPITHELEN
 = simple epithelium
 Op plaatsen waar opname + afgifte van stoffen op efficiënte manier gebeurd
 1 laag cellen:
o Eenlagig plaveiselepitheel vb. longblaasje => lijnt bloedvaatjes af + pleuraholte en buikholte
bekleed grenst niet ad buitenwereld => endotheel en mesotheel
o Eenlagig kubisch epitheel vb. niertubuli
o Eenlagig cilindrisch epitheel vb. dunne darm => meestal oppervlaktespecialisaties
 Pseudomeerlagig epitheel = pseudostratified epithelium
o Speciale vorm van eenlagig epitheel -> cellen verschillen sterk van vorm + kernen liggen op
verschillende hoogtes -> lijkt meerlagig MAAR alle cellen rusten op basaalmembraan
o De progenitorcellen = vervangen beschadigde epitheelcellen -> zitten veilig tegen basale
membraan vb. luchtpijp

2.4.2.2 MEERLAGIGE EPITHELEN
 = stratified epithelium
 Plaveisel, cilindrisch en kubisch epitheel
 Enkel de vorm vd laag die het meest ah oppervlak ligt, de naam geven ah epitheel
 Enkel de basale laag: stratum basale: rust op het basale membraan
o Meerlagig cilindrisch epitheel = zeer zelden
o Meerlagig kubisch epitheel = enkel bij afvoergangen van klieren
o Meerlagig plaveiselepitheel = zeer veel bij dieren

,  Opbouw van meerlagige plaveiselepithelen:
o Laag van kubische cellen -> via hemidesmosomen aan lamina basalis gehecht
-> basale laag = stratum basale bevat stamcellen die constant delen + meer oppervlakkige
cellagen naar boven duwen => vernieuwing van epitheel
o Hier boven: veelhoekige cellen die lamina basalis niet raken + steeds afplatten naarmate ze
opschuiven id richting vh epitheelopp.
o De verschillende cellagen vh meerlagig epitheel = stevig aan elkaar vast via desmosomen
o In meerlagige epithelen = keratinefilamenten  cellen = keratinocyten genoemd
o Laagje boven stratum basale = keratinefilamenten bundelen samen tot tonofibrillen
o Vanuit perinucleaire regio = tonofibrillen maken contact met desmosomen => epitheelcellen in
deze laag = zeer sterk verbonden -> intercellulaire ruimten + cellen die
nog krimpen => cellen hebben stekels/spina => stratum spinosum
o Steeds meer opstapeling van keratinefilamenten + associaties met
eiwitten en enzymes = meerlagige plaveiselepithelen worden
gekeratiniseerd
 Onverhoornd = het opp. is vochtig vb. mond, vagina, slokdarm
 Verhoornd = het opp. is droog vb. huid
o Onverhoornde epithelen = meest oppervlakkige laag = stratum
superficiale = epitheel dat uit levende cellen bestaat
o Verhoornde epithelen : stratum corneum = hoornlaag = dode cellen ->
stratum lucidum = enkel bij sterk verhoornd epitheel
o Hoornlaag:
 Boven stratum spinosum = cellaag met epitheelcellen die
granulen bevatten met lipidenrijke inhoud (Odland bodies)
 Lipidenrijke inhoud via exocytose id intercellulaire ruimten =
vorming waterafstotend laagje  water + voedingsstoffen
komen niet tot bij cellen = afsterven
 Id keratinocyten worden thv binnenste celmembraan eiwitten gehecht = barrière die
water + voeding afstoot = cornified envelope => corneocyten -> celdood id
bovenliggende lagen w. versneld
 In cellen met lipiden-rijke granulen => sterk kleurbare keratohyaliene korrels = bevatten
het eiwit filaggrine -> houdt water vast + komt tussen bij aggregatie tonofilamenten 
cellen thv stratum corneum gevuld met gecrosslinkte tonofilamenten
 Als keratohyaliene korrels duidelijk te zien zijn => stratum granulosum -> epitheel vd
huid



2.4.2.3 OVERGANGSEPITHEEL
 = transitional epithelium
 Ontspannen toestand = 10tal cellagen + kubische cellen van verschillende vorm
 Spanning = epitheellaag w. uitgerekt -> cellen gaan van kubische vorm naar plaveiselvorm + # cellagen
neemt af
 Meest oppervlakkige laag = opvallende cellen die meerdere onderliggende cellen afdekken + niet op
lamina basalis rusten = paraplucellen
 Overgangsepitheel = begrenzing vd urineleider, urineblaas + urineblaas  urotheel genoemd
 = bezit een stratum basale, stratum intermedium en stratum superficiale



2.5 KLIEREPITHELEN