Sociologie
Inhoud:
Sociologie............................................................................................................................................................1
Inleiding..............................................................................................................................................................5
1. Inleiding.......................................................................................................................................................5
1.1. Samenlevingsverbanden - Temporele en sociale ruimte rond het speelveld:.......................................6
Hoofdstuk 1: Op ontdekkingstocht door bekend gebied?...................................................................................7
1. Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog..........................................................................................7
1.1. Over eten en drinken:...........................................................................................................................8
1.2. Over sport:............................................................................................................................................8
1.3. Over lifestyle en levensstijl:..................................................................................................................8
1.4. Over liefde:...........................................................................................................................................8
1.5. Alles is contingent, maar niet arbitrair:................................................................................................8
2. Een stap verder: Sociologische blik doet beter begrijpen............................................................................9
2.1. Echtscheiding:.......................................................................................................................................9
2.2. Ziekte en dood:.....................................................................................................................................9
3. Een eerste definitie van sociologie............................................................................................................10
3.1. Maatschappelijke patronen en structuren:........................................................................................10
Hoofdstuk 2: De samenleving is een veld van tegengestelde krachten.............................................................10
1. Tegengestelde krachten in de samenleving...............................................................................................10
1.1. Perverse effecten:...............................................................................................................................10
2. Individu versus Samenleving.....................................................................................................................11
2.1. Actor-factor dilemma:........................................................................................................................11
2.2. Het nature-nurture debat:..................................................................................................................12
2.3. Een samenleving vol mogelijkheden en beperkingen:........................................................................12
3. Solidariteit versus Strijd.............................................................................................................................13
3.1. Solidariteit en cohesie:.......................................................................................................................13
3.2. Strijd en conflict:.................................................................................................................................14
4. Ongelijkheid versus Gelijkheid...................................................................................................................15
Hoofdstuk 3: Welk nut heeft de sociologie........................................................................................................16
1. Inleiding.....................................................................................................................................................16
2. Een wetenschap als (g)een ander..............................................................................................................17
4.1. Het civilisatieproces:...........................................................................................................................19
, 5. Sociologie als orthopedagoog...................................................................................................................20
Hoofdstuk 4: De ene bril is de andere niet........................................................................................................20
1. Selectief waarnemen.................................................................................................................................20
1.1. Etnisch profileren:..............................................................................................................................20
1.2. Beïnvloedende factoren:....................................................................................................................21
2. Referentiekaders, pygmalion en stereotypes.............................................................................................23
2.1. Referentiekaders:...............................................................................................................................23
2.2. Pygmalion:..........................................................................................................................................24
2.3. Stereotypes en vooroordelen:............................................................................................................25
2.4. Samengevat:.......................................................................................................................................25
3. Breekpunt tussen common sense en wetenschap....................................................................................26
3.1. Wetenschappelijke kennis:.................................................................................................................26
3.2. Arbeid:................................................................................................................................................26
Hoofdstuk 5: Blokken uit de sociologische blokkendoos...................................................................................27
1. Sociaal handelen.......................................................................................................................................27
2. Interactie en communicatie.......................................................................................................................28
2.1. Interactie:...........................................................................................................................................28
2.2. Communicatie:...................................................................................................................................30
2.3. Oefeningen:........................................................................................................................................31
3. Sociale relaties, sociale posities en sociale status......................................................................................31
3.1. Sociale relaties:...................................................................................................................................31
3.2. Sociale posities:..................................................................................................................................32
3.3. Sociale status:.....................................................................................................................................33
4. De sociale rol.............................................................................................................................................33
4.1. Rollenstellen en rolconflicten:............................................................................................................33
4.2. Rolattributen en statussymbolen:.......................................................................................................34
Hoofdstuk 6: Een netwerk is geen groep...........................................................................................................35
1. Sociale netwerken.....................................................................................................................................35
1.1. Definiëring:.........................................................................................................................................35
1.2. Kenmerken van netwerken:................................................................................................................37
2. Groepen.....................................................................................................................................................39
2.1. Een typologie als uitgangspunt:..........................................................................................................39
3. Referentiegroepen (EXAMEN)...................................................................................................................41
3.1. Vergelijkende referentiegroepen:.......................................................................................................41
3.2. Normatieve referentiegroepen:..........................................................................................................42
4. Groepen tussen conflict en solidariteit......................................................................................................43
, 5. Het ‘maatschappelijk middenveld’............................................................................................................43
6. Sociale bewegingen...................................................................................................................................44
Hoofdstuk 7: Cultuur en institutionalisering......................................................................................................44
1. Door de ogen van anderen........................................................................................................................44
1.1. Cultuurantropologie:..........................................................................................................................44
2. Waarvoor staat cultuur..............................................................................................................................45
2.1. Cultuur voor sociologen:....................................................................................................................45
2.2. Relatieve autonomie van cultuur:.......................................................................................................46
3. Cultuur is een patroon...............................................................................................................................46
3.1. Waarden:............................................................................................................................................47
3.2. Normen:.............................................................................................................................................47
3.3. Doelstellingen:....................................................................................................................................49
3.4. Verwachtingen:...................................................................................................................................49
4. De ene cultuur is de andere niet...............................................................................................................50
4.1. Hoge versus lage cultuur:...................................................................................................................50
4.2. Verschillen tussen samenlevingen:.....................................................................................................51
4.3. Verschillen binnen samenlevingen:....................................................................................................52
5. Instituties en institutionalisering...............................................................................................................53
5.1. Instituties:...........................................................................................................................................53
5.2. Het gezin: een primaire groep en institutie:.......................................................................................54
Hoofdstuk 8: Socialisatie en Macht...................................................................................................................54
1. Cultuur is aangeleerd.................................................................................................................................54
1.1. Cultuuroverdracht: EXAMEN..............................................................................................................54
2. De januskop van socialisatie......................................................................................................................55
2.1. Inleiding: Het wolfskind:.....................................................................................................................55
2.2. Totale verwaarlozing:..........................................................................................................................55
2.3. De januskop:.......................................................................................................................................56
3. Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie.............................................................................................57
3.1. Primaire socialisatie:...........................................................................................................................57
3.2. Secundaire socialisatie:.......................................................................................................................57
3.3. Tertiaire socialisatie:...........................................................................................................................58
3.4. Het hidden curriculum:.......................................................................................................................58
4. Differentiële socialisatie............................................................................................................................59
4.1. Genderspecifieke socialisatie:.............................................................................................................59
4.2. Socialisatie in subcultuur van eigen klasse:........................................................................................60
5. Over macht en gezag.................................................................................................................................62
, 5.1. Beïnvloeding:......................................................................................................................................62
5.2. Gezag:.................................................................................................................................................63
5.3. Macht:................................................................................................................................................64
6. Sociale controle en sociale sancties...........................................................................................................65
7. Conformisme en deviantie........................................................................................................................66
7.1. Mertons typologie:.............................................................................................................................66
7.2. Conformisme:.....................................................................................................................................66
7.3. Deviantie:...........................................................................................................................................67
Hoofdstuk 9: Ongelijkheid.................................................................................................................................70
1. Ontbrekende breuklijnen...........................................................................................................................70
1.1. Hiërarchie:..........................................................................................................................................70
1.2. Breuklijnen:........................................................................................................................................70
2. Vier soorten van sociale verschillen...........................................................................................................71
2.1. Sociale differentiatie:..........................................................................................................................71
2.2. Sociale fragmentatie:..........................................................................................................................71
2.3. Sociale ongelijkheid:...........................................................................................................................72
2.4. Sociale uitsluiting:...............................................................................................................................72
3. De stoet van Pen........................................................................................................................................73
4. Slavernij, standen, kasten en klassen.........................................................................................................73
4.1. Is een ongelaagde samenleving mogelijk?..........................................................................................73
4.2. De standen- en kastensamenleving:...................................................................................................74
4.3. De klassensamenleving – 3 modellen:................................................................................................75
4.4. Besluit:................................................................................................................................................77
5. Sociale mobiliteit - EXAMEN......................................................................................................................78
6. Sociale veranderingen...............................................................................................................................78
6.1. Denken in dichotomieën:...................................................................................................................78
6.2. Denken in meervoud:.........................................................................................................................78
7. De toestand vandaag.................................................................................................................................78
7.1. Superdiversiteit:.................................................................................................................................79
Leerpad 1: Kruispuntdenken - over diversiteit, identiteit en machtsprocessen.................................................79
1. Wat is kruispuntdenken?...........................................................................................................................80
2. Wat is “woke” en waar komt het vandaan?...............................................................................................80
3. Samengevat...............................................................................................................................................81
Leerpad 2: Mediawijsheid (AI) en sociologische verbeelding............................................................................81
1. Sociologische verbeelding.........................................................................................................................82
1.1. Biografie:............................................................................................................................................82
Inhoud:
Sociologie............................................................................................................................................................1
Inleiding..............................................................................................................................................................5
1. Inleiding.......................................................................................................................................................5
1.1. Samenlevingsverbanden - Temporele en sociale ruimte rond het speelveld:.......................................6
Hoofdstuk 1: Op ontdekkingstocht door bekend gebied?...................................................................................7
1. Het dagelijkse leven door de bril van de socioloog..........................................................................................7
1.1. Over eten en drinken:...........................................................................................................................8
1.2. Over sport:............................................................................................................................................8
1.3. Over lifestyle en levensstijl:..................................................................................................................8
1.4. Over liefde:...........................................................................................................................................8
1.5. Alles is contingent, maar niet arbitrair:................................................................................................8
2. Een stap verder: Sociologische blik doet beter begrijpen............................................................................9
2.1. Echtscheiding:.......................................................................................................................................9
2.2. Ziekte en dood:.....................................................................................................................................9
3. Een eerste definitie van sociologie............................................................................................................10
3.1. Maatschappelijke patronen en structuren:........................................................................................10
Hoofdstuk 2: De samenleving is een veld van tegengestelde krachten.............................................................10
1. Tegengestelde krachten in de samenleving...............................................................................................10
1.1. Perverse effecten:...............................................................................................................................10
2. Individu versus Samenleving.....................................................................................................................11
2.1. Actor-factor dilemma:........................................................................................................................11
2.2. Het nature-nurture debat:..................................................................................................................12
2.3. Een samenleving vol mogelijkheden en beperkingen:........................................................................12
3. Solidariteit versus Strijd.............................................................................................................................13
3.1. Solidariteit en cohesie:.......................................................................................................................13
3.2. Strijd en conflict:.................................................................................................................................14
4. Ongelijkheid versus Gelijkheid...................................................................................................................15
Hoofdstuk 3: Welk nut heeft de sociologie........................................................................................................16
1. Inleiding.....................................................................................................................................................16
2. Een wetenschap als (g)een ander..............................................................................................................17
4.1. Het civilisatieproces:...........................................................................................................................19
, 5. Sociologie als orthopedagoog...................................................................................................................20
Hoofdstuk 4: De ene bril is de andere niet........................................................................................................20
1. Selectief waarnemen.................................................................................................................................20
1.1. Etnisch profileren:..............................................................................................................................20
1.2. Beïnvloedende factoren:....................................................................................................................21
2. Referentiekaders, pygmalion en stereotypes.............................................................................................23
2.1. Referentiekaders:...............................................................................................................................23
2.2. Pygmalion:..........................................................................................................................................24
2.3. Stereotypes en vooroordelen:............................................................................................................25
2.4. Samengevat:.......................................................................................................................................25
3. Breekpunt tussen common sense en wetenschap....................................................................................26
3.1. Wetenschappelijke kennis:.................................................................................................................26
3.2. Arbeid:................................................................................................................................................26
Hoofdstuk 5: Blokken uit de sociologische blokkendoos...................................................................................27
1. Sociaal handelen.......................................................................................................................................27
2. Interactie en communicatie.......................................................................................................................28
2.1. Interactie:...........................................................................................................................................28
2.2. Communicatie:...................................................................................................................................30
2.3. Oefeningen:........................................................................................................................................31
3. Sociale relaties, sociale posities en sociale status......................................................................................31
3.1. Sociale relaties:...................................................................................................................................31
3.2. Sociale posities:..................................................................................................................................32
3.3. Sociale status:.....................................................................................................................................33
4. De sociale rol.............................................................................................................................................33
4.1. Rollenstellen en rolconflicten:............................................................................................................33
4.2. Rolattributen en statussymbolen:.......................................................................................................34
Hoofdstuk 6: Een netwerk is geen groep...........................................................................................................35
1. Sociale netwerken.....................................................................................................................................35
1.1. Definiëring:.........................................................................................................................................35
1.2. Kenmerken van netwerken:................................................................................................................37
2. Groepen.....................................................................................................................................................39
2.1. Een typologie als uitgangspunt:..........................................................................................................39
3. Referentiegroepen (EXAMEN)...................................................................................................................41
3.1. Vergelijkende referentiegroepen:.......................................................................................................41
3.2. Normatieve referentiegroepen:..........................................................................................................42
4. Groepen tussen conflict en solidariteit......................................................................................................43
, 5. Het ‘maatschappelijk middenveld’............................................................................................................43
6. Sociale bewegingen...................................................................................................................................44
Hoofdstuk 7: Cultuur en institutionalisering......................................................................................................44
1. Door de ogen van anderen........................................................................................................................44
1.1. Cultuurantropologie:..........................................................................................................................44
2. Waarvoor staat cultuur..............................................................................................................................45
2.1. Cultuur voor sociologen:....................................................................................................................45
2.2. Relatieve autonomie van cultuur:.......................................................................................................46
3. Cultuur is een patroon...............................................................................................................................46
3.1. Waarden:............................................................................................................................................47
3.2. Normen:.............................................................................................................................................47
3.3. Doelstellingen:....................................................................................................................................49
3.4. Verwachtingen:...................................................................................................................................49
4. De ene cultuur is de andere niet...............................................................................................................50
4.1. Hoge versus lage cultuur:...................................................................................................................50
4.2. Verschillen tussen samenlevingen:.....................................................................................................51
4.3. Verschillen binnen samenlevingen:....................................................................................................52
5. Instituties en institutionalisering...............................................................................................................53
5.1. Instituties:...........................................................................................................................................53
5.2. Het gezin: een primaire groep en institutie:.......................................................................................54
Hoofdstuk 8: Socialisatie en Macht...................................................................................................................54
1. Cultuur is aangeleerd.................................................................................................................................54
1.1. Cultuuroverdracht: EXAMEN..............................................................................................................54
2. De januskop van socialisatie......................................................................................................................55
2.1. Inleiding: Het wolfskind:.....................................................................................................................55
2.2. Totale verwaarlozing:..........................................................................................................................55
2.3. De januskop:.......................................................................................................................................56
3. Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie.............................................................................................57
3.1. Primaire socialisatie:...........................................................................................................................57
3.2. Secundaire socialisatie:.......................................................................................................................57
3.3. Tertiaire socialisatie:...........................................................................................................................58
3.4. Het hidden curriculum:.......................................................................................................................58
4. Differentiële socialisatie............................................................................................................................59
4.1. Genderspecifieke socialisatie:.............................................................................................................59
4.2. Socialisatie in subcultuur van eigen klasse:........................................................................................60
5. Over macht en gezag.................................................................................................................................62
, 5.1. Beïnvloeding:......................................................................................................................................62
5.2. Gezag:.................................................................................................................................................63
5.3. Macht:................................................................................................................................................64
6. Sociale controle en sociale sancties...........................................................................................................65
7. Conformisme en deviantie........................................................................................................................66
7.1. Mertons typologie:.............................................................................................................................66
7.2. Conformisme:.....................................................................................................................................66
7.3. Deviantie:...........................................................................................................................................67
Hoofdstuk 9: Ongelijkheid.................................................................................................................................70
1. Ontbrekende breuklijnen...........................................................................................................................70
1.1. Hiërarchie:..........................................................................................................................................70
1.2. Breuklijnen:........................................................................................................................................70
2. Vier soorten van sociale verschillen...........................................................................................................71
2.1. Sociale differentiatie:..........................................................................................................................71
2.2. Sociale fragmentatie:..........................................................................................................................71
2.3. Sociale ongelijkheid:...........................................................................................................................72
2.4. Sociale uitsluiting:...............................................................................................................................72
3. De stoet van Pen........................................................................................................................................73
4. Slavernij, standen, kasten en klassen.........................................................................................................73
4.1. Is een ongelaagde samenleving mogelijk?..........................................................................................73
4.2. De standen- en kastensamenleving:...................................................................................................74
4.3. De klassensamenleving – 3 modellen:................................................................................................75
4.4. Besluit:................................................................................................................................................77
5. Sociale mobiliteit - EXAMEN......................................................................................................................78
6. Sociale veranderingen...............................................................................................................................78
6.1. Denken in dichotomieën:...................................................................................................................78
6.2. Denken in meervoud:.........................................................................................................................78
7. De toestand vandaag.................................................................................................................................78
7.1. Superdiversiteit:.................................................................................................................................79
Leerpad 1: Kruispuntdenken - over diversiteit, identiteit en machtsprocessen.................................................79
1. Wat is kruispuntdenken?...........................................................................................................................80
2. Wat is “woke” en waar komt het vandaan?...............................................................................................80
3. Samengevat...............................................................................................................................................81
Leerpad 2: Mediawijsheid (AI) en sociologische verbeelding............................................................................81
1. Sociologische verbeelding.........................................................................................................................82
1.1. Biografie:............................................................................................................................................82