Arbeidsrecht en socialezekerheidsrecht
HC’s en OG’s
1
,Inhoudsopgave
HC 1: Bronnen en toepassingsgebied Belgisch arbeidsrecht (incl. CAO-recht)...............................................................6
Toepassingsgebied van het arbeidsrecht...........................................................................................................................6
Bronnen van het sociaal recht...........................................................................................................................................8
Internationale bronnen.................................................................................................................................................8
Europese bronnen.........................................................................................................................................................8
Nationale rechtsbronnen..............................................................................................................................................8
De individuele arbeidsovereenkomst: constitutieve bestanddelen, geldigheidsvereisten, soorten................................10
Individuele arbeidsovereenkomst...............................................................................................................................10
Schijnzelfstandigheid...................................................................................................................................................11
Sluiten van de arbeidsovereenkomst..........................................................................................................................11
Soorten arbeidsovereenkomsten................................................................................................................................13
OG 1: Rechten en plichten van werkgever en werknemer.......................................................................................... 15
HC 2: Inleiding Europees Arbeids- en socialezekerheidsrecht.....................................................................................18
Achtergrond en ontwikkeling...........................................................................................................................................18
1957: EEG-Verdrag (Verdrag van Rome)......................................................................................................................18
1960-1970...................................................................................................................................................................18
1970-1980...................................................................................................................................................................18
1980-1990: Delors vs. Tatcher.....................................................................................................................................19
1990-2000: Delors & Lubbers vs. Major......................................................................................................................19
Verdrag van Maastricht en overeenkomst betreffende sociale politiek.....................................................................20
Van Maastricht naar Amsterdam................................................................................................................................20
Ontwikkelingen na 2000..............................................................................................................................................20
2017: Europese pijler van sociale rechten..................................................................................................................20
Beschouwing...............................................................................................................................................................20
Titel X VWEU inzake sociale politiek................................................................................................................................21
OG 2: Europees arbeidsrecht: bronnen, bevoegdheden en actoren............................................................................22
HC 3: Inhoud en uitvoering van de arbeidsovereenkomst (bedingen).........................................................................25
De individuele arbeidsovereenkomst: inhoud en bijzondere bedingen...........................................................................25
Algemeen: transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden................................................................................25
Bijzondere bedingen....................................................................................................................................................25
Verboden bedingen: ontbindingsbeding.....................................................................................................................25
Verboden bedingen: wijzigingsbeding........................................................................................................................26
Verboden bedingen: concurrentiebeding...................................................................................................................26
Verboden bedingen: scholingsbeding.........................................................................................................................27
Niet-geregelde bedingen.............................................................................................................................................27
OG 3: Bijzondere bedingen en schorsing van de arbeidsovereenkomst......................................................................28
HC 4: Gelijke behandeling: systematiek en begrippenkader.......................................................................................30
Achtergrond en bronnen..................................................................................................................................................30
Gelijke behandeling en non-discriminatie..................................................................................................................30
Vormen van discriminatie en mogelijke rechtvaardiging................................................................................................31
Directe discriminatie...................................................................................................................................................31
Indirecte discriminatie.................................................................................................................................................32
Opdracht tot discriminatie..........................................................................................................................................32
Associatieve discriminatie...........................................................................................................................................32
2
, Veronderstelde discriminatie......................................................................................................................................32
Ongelijke behandeling om gelijkheid te verwezenlijken.............................................................................................32
Gronden...........................................................................................................................................................................33
Geslacht.......................................................................................................................................................................33
Handicap......................................................................................................................................................................33
Godsdienst of overtuiging...........................................................................................................................................34
Seksuele geaardheid...................................................................................................................................................34
Ras en etnische afstamming........................................................................................................................................34
Handhaving en bewijslast................................................................................................................................................34
OG 4: Gelijke behandeling – persoonsgebonden redenen.......................................................................................... 35
HC 5: Inhoud en uitvoering van de arbeidsovereenkomst (schorsing)........................................................................37
Aansprakelijkheid van de werknemer..............................................................................................................................37
Schorsing van de individuele arbeidsovereenkomst........................................................................................................38
Begrip schorsing..........................................................................................................................................................38
Soorten schorsing........................................................................................................................................................38
Civielrechtelijke schorsingsgronden............................................................................................................................38
Arbeidsrechtelijke schorsingsgronden........................................................................................................................39
OG 5: Schorsing door arbeidsongeschiktheid & discriminatie o.b.v. handicap en gezondheidstoestand......................42
HC 6: Beëindiging van de arbeidsovereenkomst........................................................................................................ 44
Gemeenrechtelijke beëindigingswijzen............................................................................................................................44
Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen: Ontslag en opzegging........................................................................................45
Ontslag........................................................................................................................................................................45
Opzegging....................................................................................................................................................................46
Schorsing van de opzegtermijn...................................................................................................................................48
Sollicitatieverlof...........................................................................................................................................................49
Opzegvergoeding – verbreking....................................................................................................................................49
Ontslagcompensatievergoeding (OCV).......................................................................................................................49
Ontslag om dringende reden...........................................................................................................................................50
Onregelmatige beëindiging van de arbeidsovereenkomst..............................................................................................50
Kennelijk onredelijk ontslag.............................................................................................................................................51
Bijzondere ontslagbescherming.......................................................................................................................................51
Maatregelen om de wedertewerkstelling na ontslag te bevorderen..............................................................................52
Outplacement.............................................................................................................................................................52
Transitietraject naar ander werk.................................................................................................................................52
OG 6: Beëindiging van de arbeidsovereenkomst – uitdieping.....................................................................................53
HC 7: Flexibele arbeid en vrij werknemersverkeer..................................................................................................... 54
Flexibele/atypische arbeid...............................................................................................................................................54
Deeltijdrichtlijn............................................................................................................................................................54
Tijdelijk werk richtlijn..................................................................................................................................................54
Uitzendrichtlijn............................................................................................................................................................55
Vrij verkeer van werknemers...........................................................................................................................................55
Detachering.....................................................................................................................................................................56
Toepasselijk arbeidsrecht.................................................................................................................................................57
3
,OG 7: Vrij verkeer van werknemers en detachering................................................................................................... 58
HC 8: Collectief arbeidsrecht..................................................................................................................................... 59
Vakbondsvrijheid..............................................................................................................................................................59
Sociale partners...............................................................................................................................................................59
Werknemersorganisaties.............................................................................................................................................59
Werkgeversorganisaties..............................................................................................................................................60
Sociaal overleg – algemeen.............................................................................................................................................60
Overleg op nationaal niveau.......................................................................................................................................60
Overleg op sectoraal niveau........................................................................................................................................60
Sociaal overleg in de onderneming..................................................................................................................................61
Ondernemingsraad......................................................................................................................................................61
Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk.................................................................................................62
Ontslagbescherming van de afgevaardigden en van de niet verkozen kandidaten....................................................62
Vakbondsafvaardiging.................................................................................................................................................63
Onderneming – technische bedrijfseenheid...............................................................................................................64
Collectieve arbeidsconflicten...........................................................................................................................................66
Staking.........................................................................................................................................................................66
OG 8: Ontslag om dringende reden en kennelijk onredelijk ontslag...........................................................................68
HC 9: Herstructurering.............................................................................................................................................. 71
Achtergrond.....................................................................................................................................................................71
Insolventie........................................................................................................................................................................71
Collectief ontslag.............................................................................................................................................................71
Personele werkingssfeer.............................................................................................................................................71
Materiële werkingssfeer..............................................................................................................................................71
Collectief ontslag.........................................................................................................................................................72
Overgang van onderneming............................................................................................................................................73
Personele werkingssfeer.............................................................................................................................................74
Materiële werkingssfeer..............................................................................................................................................74
Voorwaarden...............................................................................................................................................................74
Gevolgen overgang van onderneming........................................................................................................................75
OG 9: Herstructureringen van ondernemingen.......................................................................................................... 76
HC 10: Inleiding tot de Belgische sociale zekerheid.................................................................................................... 78
Wat is sociale zekerheid?.................................................................................................................................................78
Kenmerken van sociale zekerheid....................................................................................................................................79
Solidariteit...................................................................................................................................................................79
Verplicht karakter........................................................................................................................................................79
Stelsels van sociale zekerheid..........................................................................................................................................79
Stelsels voor de zelfstandigen.....................................................................................................................................80
Stelsels voor de ambtenaren.......................................................................................................................................80
Structuur van de sociale zekerheid..................................................................................................................................80
Onderwerping aan de sociale zekerheid..........................................................................................................................81
Territoriaal toepassingsgebied....................................................................................................................................81
Personeel toepassingsgebied......................................................................................................................................82
Financiering van de sociale zekerheid.............................................................................................................................82
4
, Verplichtingen van de werkgever.....................................................................................................................................82
Handvest van de sociaal verzekerde................................................................................................................................83
OG 10: Werkloosheid................................................................................................................................................ 83
HC 11: Coördinatie van socialezekerheidsstelsels – systematiek en coördinatie van werkloosheidsuitkeringen...........86
Achtergrond.....................................................................................................................................................................86
Verordening 883/2004 algemeen....................................................................................................................................86
Toepassingsvoorwaarden................................................................................................................................................87
Grensoverschrijdend element.....................................................................................................................................87
Territoriale werkingssfeer............................................................................................................................................87
Personele werkingssfeer.............................................................................................................................................87
Materiële werkingssfeer..............................................................................................................................................87
Coördinatiebeginselen en aanwijsregels.........................................................................................................................88
Coördinatiebeginselen................................................................................................................................................88
Aanwijsregels...............................................................................................................................................................88
Coördinatie van werkloosheidsuitkeringen.....................................................................................................................89
Art. 64: werkzoekenden..............................................................................................................................................89
Art. 65: verblijf in een andere lidstaat dan die van de werkloosheid.........................................................................90
OG 11: Europese socialezekerheid – uitdieping en werkloosheid...............................................................................92
HC 12: Ziekte- en invaliditeitsverzekering.................................................................................................................. 94
Geneeskundige verzorging...............................................................................................................................................94
Arbeidsongeschiktheid.....................................................................................................................................................97
OG 12: Arbeidsongevallen en beroepsziekten........................................................................................................... 99
HC 13: Grensoverschrijdende gezondheidszorg in de EU.......................................................................................... 101
Achtergrond...................................................................................................................................................................101
Vergoeding op basis van Verordening 883/2004..........................................................................................................101
Regels voor ziekte-uitkeringen..................................................................................................................................101
Verstrekkingen...........................................................................................................................................................102
Decker-Kohll rechtspraak...............................................................................................................................................103
Richtlijn 2011/24/EU (Patiëntenrichtlijn).......................................................................................................................104
Verhouding tussen de twee ‘routes’ en toepassing.......................................................................................................105
OG 13: Grensoverschrijdende gezondheidszorg – uitdieping....................................................................................106
HC 14: Wettelijke pensioenen................................................................................................................................. 109
Soorten wettelijke pensioenen.......................................................................................................................................109
Beheer van de pensioenen.............................................................................................................................................109
Financiering...................................................................................................................................................................109
Voorwaarde rustpensioen: pensioenleeftijd..................................................................................................................110
OG 14: Handhaving van het sociaal recht................................................................................................................ 111
5
,HC 1: Bronnen en toepassingsgebied Belgisch arbeidsrecht
(incl. CAO-recht)
Toepassingsgebied van het arbeidsrecht
Arbeidsrecht:
- 19e eeuw: enkel contractuele vrijheid, maar voor de rest nauwelijks reglementering
6
, Problematisch: Stel werkgever met kapitaal en werknemers zonder kapitaal werkgever heeft
arbeidspotentieel nodig & werknemer heeft geld nodig
Werknemer verkoopt arbeidspotentieel & werkgever geeft geld afhankelijk van vraag en aanbod
(werkgever zal de goedkoopste aannemen)
Meeste werknemers waren onderbetaald: sociale uitbuiting
Stel ziekte, mindervalide of zwangerschap: werknemers werden niet betaald & werkgever
zal hen niet aannemen: sociale uitsluiting
- 1886: sociale onrust met revolutionaire opstanden van arbeidskrachten
- Eerste arbeidswetgeving eind 19e eeuw: vrouwen- en kinderarbeid, nachtarbeid, individuele
arbeidsovereenkomsten... contractsvrijheid sociaal corrigeren door te voorzien in
beschermende maatregelen m.b.t. arbeidsrelaties
Doel: belangen beschermen van belangen van werknemers (bv. regels over loon, arbeidsduur...) &
sociaal verzekerden (mensen die tijdelijk of definitief niet in staat zijn om arbeid te verrichten
wetgeving over arbeidsongevallen, werkloosheid, pensioen...)
‘Werkmansboekje’: element ter bescherming van werkende klasse, soort cv
Geldt voor: personeel toepassingsgebied
- Werknemers met een arbeidsovereenkomst (in private sector)
- Contractanten in publieke sector: werknemers van overheid verbonden met klassieke
arbeidsovereenkomst
- Statutairen
à Verschillen tussen werknemers (arbeidsrecht) en ambtenaren (administratief recht) zullen
verkleinen
Arbeidsrecht regelt: materieel toepassingsgebied
- Individueel arbeidsrecht - arbeidsovereenkomstenrecht: WN-WG
- Verhouding tussen collectiviteiten van werkgevers en werknemers (bv. vakbonden)
collectieve arbeidsovereenkomsten
- Arbeidsreglementering: wetgeving m.b.t. beschermende maatregelen voor werknemers
- Sociale handhaving: indien rechtsregels niet gerespecteerd worden strafrechtelijke
sancties
-
Geldt in: Territoriaal toepassingsgebied
- België, ongeacht de nationaliteit van de werknemer/werkgever
- Uitzonderingen: grensoverschrijdende situaties mogelijks vreemd arbeidsrecht van
toepassing
Bronnen:
- Internationale en Europese rechtsbronnen
- Nationale rechtsbronnen: Grondwet (art. 23) en wetten
- Eigen rechtsvorming: wat partijen zelf overeenkomen
- Individuele arbeidsovereenkomst
- Collectieve arbeidsovereenkomst (cao)
7
, - Reglementaire bepalingen (arbeidsreglement)
bij conflict: hiërarchie van rechtsbronnen art. 51 CAO-wet
Bronnen van het sociaal recht
Internationale bronnen
Verenigde Naties: UVRM, ECOSOC
Internationale Arbeidsorganisatie (ILO): verdragen, aanbevelingen, klachtenprocedure
- Orgaan van VN met vertegenwoordigers van vakbonden etc.
Europese bronnen
Raad van Europa: EVRM (rechtstreekse werking), uit het Europees Sociaal Handvest (geen
rechtstreekse werking) wordt het stakingsrecht bv. afgeleid (art. 6.4)
Europese Unie: zie Europees sociaal recht
- Toch blijven bevoegdheden van EU beperkt: enkel wat aan EU expliciet werd gedelegeerd &
residuaire bevoegdheden blijven bij de staten
- Subsidiariteitsbeginsel
VEU & VWEU & Handvest Grondrechten EU
Verordeningen: rechtstreeks bindend (directe werking)
Richtlijnen: lidstaten moeten de richtlijn implementeren keuzevrijheid voor de lidstaten, maar
moet wel geïmplementeerd worden in het nationaal recht
Nationale rechtsbronnen
Grondwet: Art. 23 GW: sociale grondrechten (recht op collectief handelen, sociale zekerheid...)
Standstill beginsel: wetgever mag geen wetgeving uitvaardigen die een lager niveau van
bescherming biedt
Materiële wetgeving: meestal arbeids- en sociale zekerheidsrecht federaal geregeld (bv.
werkloosheidsreglementering), maar gemeenschappen en gewesten: ook een deel geregeld in
decreten (bv. activering en controle op werklozen is gewestelijke materie)
Eigen rechtsvorming tussen partijen: Individuele arbeidsovereenkomst
Collectieve arbeidsovereenkomst
Bron van rechten en verplichtingen voor werkgevers en werknemers (zie art. 3 & 5 CAO-wet
CAO-wet enkel van toepassing op WN en WG uit private sector)
- Nationaal niveau: genummerde CAO’s gesloten in Nationale Arbeidsraad (bv. CAO over
kennelijk onredelijk ontslag, minimumloon, arbeidsduur...)
- CAO’s gesloten in paritaire comités (overlegorgaan werknemers-werkgevers in die sector):
per sector (bv. sector van horeca, transport, retail...) --> zullen gelden voor WG en WN die
actief zijn in die sector
- CAO’s gesloten op ondernemingsniveau: van toepassing in die welbepaalde onderneming
Inhoud:
8
, - Normatief gedeelte: rechten en plichten van partijen die gebonden zijn door de CAO
- bv. minimumloon is 8 euro per uur, minimumduur is 38u per week = individueel
normatieve bepalingen in bepaalde CAO’s
- Automatische wettelijke conversie: wanneer een individuele arbeidsovereenkomst
wordt gesloten die strijdig is met een dwingende bepaling van het collectieve
arbeidsrecht, wordt deze opzij geschoven (bv. 6 euro per uur wijkt af van de CAO
werknemer toch recht op 8 euro) hogere bepaling van CAO krijgt voorrang
- Obligatoir gedeelte: afspraken die de contracterende partijen (werkgever, vakbonden,
arbeidsorganisaties) zelf onderling hebben gemaakt
- bv. duurtijd CAO, verlenging CAO...
- Ook impliciete obligatoire bepalingen: vredesplicht (partijen mogen niet meer verder
discussiëren over inhoud CAO als deze gesloten is) & beïnvloedingsplicht (vakbonden
moeten werknemers beïnvloeden om CAO na te leven)
CAO = contract met reglementaire aard (soort wet) ook derden die geen partij zijn, zijn gebonden
Binding afhankelijk van niveau van totstandkoming (nationaal, ondernemings of bedrijfstak niveau)
en type van bepaling (normatieve of obligatoire bepaling)
Zie art. 19-23 (binding elke CAO), 26-27 (binding CAO in paritair orgaan), 31-34 (binding algemeen
verbindend verklaarde CAO) CAO-wet
LBC
Werkgever CAO BBTK
X Lid
AOK
Werking ondernemings-CAO: art. 19 CAO-wet WN1 WN 2
Werkgever heeft individuele arbeidsovereenkomsten gesloten met zijn werknemers
Werkgever heeft collectieve arbeidsovereenkomst gesloten met 2 vakbondorganisaties
Die CAO geldt voor alle werknemers van die werkgever (ongeacht dat deze WN lid is van die
vakbond)
CAO ACV
Werkgeversorganisatie ABVV
ACLVB
9
, Lid X X Lid
AOK
WG2
WG1
CAO gesloten in paritair comité: art. 26 e.v. CAO-wet
CAO gesloten door werkgeversorganisatie (ongeacht werkgevers daarbij zijn aangesloten) met
vakbonden
CAO geldt voor alle werkgevers en hun werknemers als deze algemeen bindend is verklaard
(ongeacht de vraag of WN of WG lid is bij de vakbond of werkgeversorganisatie)
Indien niet: suppletieve binding CAO --> enkel WG en WN die lid zijn bij de vakbond
Bv. CAO niet algemeen verbindend verklaard --> geldt voor WG die aangesloten zijn bij
werkgeversorganisatie en al hun WN
Arbeidsreglement
- Elke werkgever is verplicht om arbeidsreglement te hebben
- Minimuminhoud in elk arbeidsreglement voorzien door wetgeving (bv. informatie m.b.t.
werkroosters, tijdstip van loon, opzeggingstermijnen, vakantieregelingen, tuchtsancties...),
facultatieve bepalingen kunnen toegevoegd worden (praktische afspraken, bv. onstlag om
dringende reden)
- Bindend als het wordt bekendgemaakt bij de werknemers
Hiërarchie
Art. 51 CAO-wet: Lagere norm mag slechts afwijken van een hogere norm als deze niet strijdig is en
de rechten van de WN niet verminderd worden en zijn verplichtingen niet verzwaard worden
De individuele arbeidsovereenkomst: constitutieve bestanddelen,
geldigheidsvereisten, soorten
Individuele arbeidsovereenkomst
Art. 2-3 AOK-wet: overeenkomst waarbij een werknemer zich ertoe verbindt om tegen loon, onder
het gezag van een werkgever, arbeid te presteren
10
HC’s en OG’s
1
,Inhoudsopgave
HC 1: Bronnen en toepassingsgebied Belgisch arbeidsrecht (incl. CAO-recht)...............................................................6
Toepassingsgebied van het arbeidsrecht...........................................................................................................................6
Bronnen van het sociaal recht...........................................................................................................................................8
Internationale bronnen.................................................................................................................................................8
Europese bronnen.........................................................................................................................................................8
Nationale rechtsbronnen..............................................................................................................................................8
De individuele arbeidsovereenkomst: constitutieve bestanddelen, geldigheidsvereisten, soorten................................10
Individuele arbeidsovereenkomst...............................................................................................................................10
Schijnzelfstandigheid...................................................................................................................................................11
Sluiten van de arbeidsovereenkomst..........................................................................................................................11
Soorten arbeidsovereenkomsten................................................................................................................................13
OG 1: Rechten en plichten van werkgever en werknemer.......................................................................................... 15
HC 2: Inleiding Europees Arbeids- en socialezekerheidsrecht.....................................................................................18
Achtergrond en ontwikkeling...........................................................................................................................................18
1957: EEG-Verdrag (Verdrag van Rome)......................................................................................................................18
1960-1970...................................................................................................................................................................18
1970-1980...................................................................................................................................................................18
1980-1990: Delors vs. Tatcher.....................................................................................................................................19
1990-2000: Delors & Lubbers vs. Major......................................................................................................................19
Verdrag van Maastricht en overeenkomst betreffende sociale politiek.....................................................................20
Van Maastricht naar Amsterdam................................................................................................................................20
Ontwikkelingen na 2000..............................................................................................................................................20
2017: Europese pijler van sociale rechten..................................................................................................................20
Beschouwing...............................................................................................................................................................20
Titel X VWEU inzake sociale politiek................................................................................................................................21
OG 2: Europees arbeidsrecht: bronnen, bevoegdheden en actoren............................................................................22
HC 3: Inhoud en uitvoering van de arbeidsovereenkomst (bedingen).........................................................................25
De individuele arbeidsovereenkomst: inhoud en bijzondere bedingen...........................................................................25
Algemeen: transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden................................................................................25
Bijzondere bedingen....................................................................................................................................................25
Verboden bedingen: ontbindingsbeding.....................................................................................................................25
Verboden bedingen: wijzigingsbeding........................................................................................................................26
Verboden bedingen: concurrentiebeding...................................................................................................................26
Verboden bedingen: scholingsbeding.........................................................................................................................27
Niet-geregelde bedingen.............................................................................................................................................27
OG 3: Bijzondere bedingen en schorsing van de arbeidsovereenkomst......................................................................28
HC 4: Gelijke behandeling: systematiek en begrippenkader.......................................................................................30
Achtergrond en bronnen..................................................................................................................................................30
Gelijke behandeling en non-discriminatie..................................................................................................................30
Vormen van discriminatie en mogelijke rechtvaardiging................................................................................................31
Directe discriminatie...................................................................................................................................................31
Indirecte discriminatie.................................................................................................................................................32
Opdracht tot discriminatie..........................................................................................................................................32
Associatieve discriminatie...........................................................................................................................................32
2
, Veronderstelde discriminatie......................................................................................................................................32
Ongelijke behandeling om gelijkheid te verwezenlijken.............................................................................................32
Gronden...........................................................................................................................................................................33
Geslacht.......................................................................................................................................................................33
Handicap......................................................................................................................................................................33
Godsdienst of overtuiging...........................................................................................................................................34
Seksuele geaardheid...................................................................................................................................................34
Ras en etnische afstamming........................................................................................................................................34
Handhaving en bewijslast................................................................................................................................................34
OG 4: Gelijke behandeling – persoonsgebonden redenen.......................................................................................... 35
HC 5: Inhoud en uitvoering van de arbeidsovereenkomst (schorsing)........................................................................37
Aansprakelijkheid van de werknemer..............................................................................................................................37
Schorsing van de individuele arbeidsovereenkomst........................................................................................................38
Begrip schorsing..........................................................................................................................................................38
Soorten schorsing........................................................................................................................................................38
Civielrechtelijke schorsingsgronden............................................................................................................................38
Arbeidsrechtelijke schorsingsgronden........................................................................................................................39
OG 5: Schorsing door arbeidsongeschiktheid & discriminatie o.b.v. handicap en gezondheidstoestand......................42
HC 6: Beëindiging van de arbeidsovereenkomst........................................................................................................ 44
Gemeenrechtelijke beëindigingswijzen............................................................................................................................44
Arbeidsrechtelijke beëindigingswijzen: Ontslag en opzegging........................................................................................45
Ontslag........................................................................................................................................................................45
Opzegging....................................................................................................................................................................46
Schorsing van de opzegtermijn...................................................................................................................................48
Sollicitatieverlof...........................................................................................................................................................49
Opzegvergoeding – verbreking....................................................................................................................................49
Ontslagcompensatievergoeding (OCV).......................................................................................................................49
Ontslag om dringende reden...........................................................................................................................................50
Onregelmatige beëindiging van de arbeidsovereenkomst..............................................................................................50
Kennelijk onredelijk ontslag.............................................................................................................................................51
Bijzondere ontslagbescherming.......................................................................................................................................51
Maatregelen om de wedertewerkstelling na ontslag te bevorderen..............................................................................52
Outplacement.............................................................................................................................................................52
Transitietraject naar ander werk.................................................................................................................................52
OG 6: Beëindiging van de arbeidsovereenkomst – uitdieping.....................................................................................53
HC 7: Flexibele arbeid en vrij werknemersverkeer..................................................................................................... 54
Flexibele/atypische arbeid...............................................................................................................................................54
Deeltijdrichtlijn............................................................................................................................................................54
Tijdelijk werk richtlijn..................................................................................................................................................54
Uitzendrichtlijn............................................................................................................................................................55
Vrij verkeer van werknemers...........................................................................................................................................55
Detachering.....................................................................................................................................................................56
Toepasselijk arbeidsrecht.................................................................................................................................................57
3
,OG 7: Vrij verkeer van werknemers en detachering................................................................................................... 58
HC 8: Collectief arbeidsrecht..................................................................................................................................... 59
Vakbondsvrijheid..............................................................................................................................................................59
Sociale partners...............................................................................................................................................................59
Werknemersorganisaties.............................................................................................................................................59
Werkgeversorganisaties..............................................................................................................................................60
Sociaal overleg – algemeen.............................................................................................................................................60
Overleg op nationaal niveau.......................................................................................................................................60
Overleg op sectoraal niveau........................................................................................................................................60
Sociaal overleg in de onderneming..................................................................................................................................61
Ondernemingsraad......................................................................................................................................................61
Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk.................................................................................................62
Ontslagbescherming van de afgevaardigden en van de niet verkozen kandidaten....................................................62
Vakbondsafvaardiging.................................................................................................................................................63
Onderneming – technische bedrijfseenheid...............................................................................................................64
Collectieve arbeidsconflicten...........................................................................................................................................66
Staking.........................................................................................................................................................................66
OG 8: Ontslag om dringende reden en kennelijk onredelijk ontslag...........................................................................68
HC 9: Herstructurering.............................................................................................................................................. 71
Achtergrond.....................................................................................................................................................................71
Insolventie........................................................................................................................................................................71
Collectief ontslag.............................................................................................................................................................71
Personele werkingssfeer.............................................................................................................................................71
Materiële werkingssfeer..............................................................................................................................................71
Collectief ontslag.........................................................................................................................................................72
Overgang van onderneming............................................................................................................................................73
Personele werkingssfeer.............................................................................................................................................74
Materiële werkingssfeer..............................................................................................................................................74
Voorwaarden...............................................................................................................................................................74
Gevolgen overgang van onderneming........................................................................................................................75
OG 9: Herstructureringen van ondernemingen.......................................................................................................... 76
HC 10: Inleiding tot de Belgische sociale zekerheid.................................................................................................... 78
Wat is sociale zekerheid?.................................................................................................................................................78
Kenmerken van sociale zekerheid....................................................................................................................................79
Solidariteit...................................................................................................................................................................79
Verplicht karakter........................................................................................................................................................79
Stelsels van sociale zekerheid..........................................................................................................................................79
Stelsels voor de zelfstandigen.....................................................................................................................................80
Stelsels voor de ambtenaren.......................................................................................................................................80
Structuur van de sociale zekerheid..................................................................................................................................80
Onderwerping aan de sociale zekerheid..........................................................................................................................81
Territoriaal toepassingsgebied....................................................................................................................................81
Personeel toepassingsgebied......................................................................................................................................82
Financiering van de sociale zekerheid.............................................................................................................................82
4
, Verplichtingen van de werkgever.....................................................................................................................................82
Handvest van de sociaal verzekerde................................................................................................................................83
OG 10: Werkloosheid................................................................................................................................................ 83
HC 11: Coördinatie van socialezekerheidsstelsels – systematiek en coördinatie van werkloosheidsuitkeringen...........86
Achtergrond.....................................................................................................................................................................86
Verordening 883/2004 algemeen....................................................................................................................................86
Toepassingsvoorwaarden................................................................................................................................................87
Grensoverschrijdend element.....................................................................................................................................87
Territoriale werkingssfeer............................................................................................................................................87
Personele werkingssfeer.............................................................................................................................................87
Materiële werkingssfeer..............................................................................................................................................87
Coördinatiebeginselen en aanwijsregels.........................................................................................................................88
Coördinatiebeginselen................................................................................................................................................88
Aanwijsregels...............................................................................................................................................................88
Coördinatie van werkloosheidsuitkeringen.....................................................................................................................89
Art. 64: werkzoekenden..............................................................................................................................................89
Art. 65: verblijf in een andere lidstaat dan die van de werkloosheid.........................................................................90
OG 11: Europese socialezekerheid – uitdieping en werkloosheid...............................................................................92
HC 12: Ziekte- en invaliditeitsverzekering.................................................................................................................. 94
Geneeskundige verzorging...............................................................................................................................................94
Arbeidsongeschiktheid.....................................................................................................................................................97
OG 12: Arbeidsongevallen en beroepsziekten........................................................................................................... 99
HC 13: Grensoverschrijdende gezondheidszorg in de EU.......................................................................................... 101
Achtergrond...................................................................................................................................................................101
Vergoeding op basis van Verordening 883/2004..........................................................................................................101
Regels voor ziekte-uitkeringen..................................................................................................................................101
Verstrekkingen...........................................................................................................................................................102
Decker-Kohll rechtspraak...............................................................................................................................................103
Richtlijn 2011/24/EU (Patiëntenrichtlijn).......................................................................................................................104
Verhouding tussen de twee ‘routes’ en toepassing.......................................................................................................105
OG 13: Grensoverschrijdende gezondheidszorg – uitdieping....................................................................................106
HC 14: Wettelijke pensioenen................................................................................................................................. 109
Soorten wettelijke pensioenen.......................................................................................................................................109
Beheer van de pensioenen.............................................................................................................................................109
Financiering...................................................................................................................................................................109
Voorwaarde rustpensioen: pensioenleeftijd..................................................................................................................110
OG 14: Handhaving van het sociaal recht................................................................................................................ 111
5
,HC 1: Bronnen en toepassingsgebied Belgisch arbeidsrecht
(incl. CAO-recht)
Toepassingsgebied van het arbeidsrecht
Arbeidsrecht:
- 19e eeuw: enkel contractuele vrijheid, maar voor de rest nauwelijks reglementering
6
, Problematisch: Stel werkgever met kapitaal en werknemers zonder kapitaal werkgever heeft
arbeidspotentieel nodig & werknemer heeft geld nodig
Werknemer verkoopt arbeidspotentieel & werkgever geeft geld afhankelijk van vraag en aanbod
(werkgever zal de goedkoopste aannemen)
Meeste werknemers waren onderbetaald: sociale uitbuiting
Stel ziekte, mindervalide of zwangerschap: werknemers werden niet betaald & werkgever
zal hen niet aannemen: sociale uitsluiting
- 1886: sociale onrust met revolutionaire opstanden van arbeidskrachten
- Eerste arbeidswetgeving eind 19e eeuw: vrouwen- en kinderarbeid, nachtarbeid, individuele
arbeidsovereenkomsten... contractsvrijheid sociaal corrigeren door te voorzien in
beschermende maatregelen m.b.t. arbeidsrelaties
Doel: belangen beschermen van belangen van werknemers (bv. regels over loon, arbeidsduur...) &
sociaal verzekerden (mensen die tijdelijk of definitief niet in staat zijn om arbeid te verrichten
wetgeving over arbeidsongevallen, werkloosheid, pensioen...)
‘Werkmansboekje’: element ter bescherming van werkende klasse, soort cv
Geldt voor: personeel toepassingsgebied
- Werknemers met een arbeidsovereenkomst (in private sector)
- Contractanten in publieke sector: werknemers van overheid verbonden met klassieke
arbeidsovereenkomst
- Statutairen
à Verschillen tussen werknemers (arbeidsrecht) en ambtenaren (administratief recht) zullen
verkleinen
Arbeidsrecht regelt: materieel toepassingsgebied
- Individueel arbeidsrecht - arbeidsovereenkomstenrecht: WN-WG
- Verhouding tussen collectiviteiten van werkgevers en werknemers (bv. vakbonden)
collectieve arbeidsovereenkomsten
- Arbeidsreglementering: wetgeving m.b.t. beschermende maatregelen voor werknemers
- Sociale handhaving: indien rechtsregels niet gerespecteerd worden strafrechtelijke
sancties
-
Geldt in: Territoriaal toepassingsgebied
- België, ongeacht de nationaliteit van de werknemer/werkgever
- Uitzonderingen: grensoverschrijdende situaties mogelijks vreemd arbeidsrecht van
toepassing
Bronnen:
- Internationale en Europese rechtsbronnen
- Nationale rechtsbronnen: Grondwet (art. 23) en wetten
- Eigen rechtsvorming: wat partijen zelf overeenkomen
- Individuele arbeidsovereenkomst
- Collectieve arbeidsovereenkomst (cao)
7
, - Reglementaire bepalingen (arbeidsreglement)
bij conflict: hiërarchie van rechtsbronnen art. 51 CAO-wet
Bronnen van het sociaal recht
Internationale bronnen
Verenigde Naties: UVRM, ECOSOC
Internationale Arbeidsorganisatie (ILO): verdragen, aanbevelingen, klachtenprocedure
- Orgaan van VN met vertegenwoordigers van vakbonden etc.
Europese bronnen
Raad van Europa: EVRM (rechtstreekse werking), uit het Europees Sociaal Handvest (geen
rechtstreekse werking) wordt het stakingsrecht bv. afgeleid (art. 6.4)
Europese Unie: zie Europees sociaal recht
- Toch blijven bevoegdheden van EU beperkt: enkel wat aan EU expliciet werd gedelegeerd &
residuaire bevoegdheden blijven bij de staten
- Subsidiariteitsbeginsel
VEU & VWEU & Handvest Grondrechten EU
Verordeningen: rechtstreeks bindend (directe werking)
Richtlijnen: lidstaten moeten de richtlijn implementeren keuzevrijheid voor de lidstaten, maar
moet wel geïmplementeerd worden in het nationaal recht
Nationale rechtsbronnen
Grondwet: Art. 23 GW: sociale grondrechten (recht op collectief handelen, sociale zekerheid...)
Standstill beginsel: wetgever mag geen wetgeving uitvaardigen die een lager niveau van
bescherming biedt
Materiële wetgeving: meestal arbeids- en sociale zekerheidsrecht federaal geregeld (bv.
werkloosheidsreglementering), maar gemeenschappen en gewesten: ook een deel geregeld in
decreten (bv. activering en controle op werklozen is gewestelijke materie)
Eigen rechtsvorming tussen partijen: Individuele arbeidsovereenkomst
Collectieve arbeidsovereenkomst
Bron van rechten en verplichtingen voor werkgevers en werknemers (zie art. 3 & 5 CAO-wet
CAO-wet enkel van toepassing op WN en WG uit private sector)
- Nationaal niveau: genummerde CAO’s gesloten in Nationale Arbeidsraad (bv. CAO over
kennelijk onredelijk ontslag, minimumloon, arbeidsduur...)
- CAO’s gesloten in paritaire comités (overlegorgaan werknemers-werkgevers in die sector):
per sector (bv. sector van horeca, transport, retail...) --> zullen gelden voor WG en WN die
actief zijn in die sector
- CAO’s gesloten op ondernemingsniveau: van toepassing in die welbepaalde onderneming
Inhoud:
8
, - Normatief gedeelte: rechten en plichten van partijen die gebonden zijn door de CAO
- bv. minimumloon is 8 euro per uur, minimumduur is 38u per week = individueel
normatieve bepalingen in bepaalde CAO’s
- Automatische wettelijke conversie: wanneer een individuele arbeidsovereenkomst
wordt gesloten die strijdig is met een dwingende bepaling van het collectieve
arbeidsrecht, wordt deze opzij geschoven (bv. 6 euro per uur wijkt af van de CAO
werknemer toch recht op 8 euro) hogere bepaling van CAO krijgt voorrang
- Obligatoir gedeelte: afspraken die de contracterende partijen (werkgever, vakbonden,
arbeidsorganisaties) zelf onderling hebben gemaakt
- bv. duurtijd CAO, verlenging CAO...
- Ook impliciete obligatoire bepalingen: vredesplicht (partijen mogen niet meer verder
discussiëren over inhoud CAO als deze gesloten is) & beïnvloedingsplicht (vakbonden
moeten werknemers beïnvloeden om CAO na te leven)
CAO = contract met reglementaire aard (soort wet) ook derden die geen partij zijn, zijn gebonden
Binding afhankelijk van niveau van totstandkoming (nationaal, ondernemings of bedrijfstak niveau)
en type van bepaling (normatieve of obligatoire bepaling)
Zie art. 19-23 (binding elke CAO), 26-27 (binding CAO in paritair orgaan), 31-34 (binding algemeen
verbindend verklaarde CAO) CAO-wet
LBC
Werkgever CAO BBTK
X Lid
AOK
Werking ondernemings-CAO: art. 19 CAO-wet WN1 WN 2
Werkgever heeft individuele arbeidsovereenkomsten gesloten met zijn werknemers
Werkgever heeft collectieve arbeidsovereenkomst gesloten met 2 vakbondorganisaties
Die CAO geldt voor alle werknemers van die werkgever (ongeacht dat deze WN lid is van die
vakbond)
CAO ACV
Werkgeversorganisatie ABVV
ACLVB
9
, Lid X X Lid
AOK
WG2
WG1
CAO gesloten in paritair comité: art. 26 e.v. CAO-wet
CAO gesloten door werkgeversorganisatie (ongeacht werkgevers daarbij zijn aangesloten) met
vakbonden
CAO geldt voor alle werkgevers en hun werknemers als deze algemeen bindend is verklaard
(ongeacht de vraag of WN of WG lid is bij de vakbond of werkgeversorganisatie)
Indien niet: suppletieve binding CAO --> enkel WG en WN die lid zijn bij de vakbond
Bv. CAO niet algemeen verbindend verklaard --> geldt voor WG die aangesloten zijn bij
werkgeversorganisatie en al hun WN
Arbeidsreglement
- Elke werkgever is verplicht om arbeidsreglement te hebben
- Minimuminhoud in elk arbeidsreglement voorzien door wetgeving (bv. informatie m.b.t.
werkroosters, tijdstip van loon, opzeggingstermijnen, vakantieregelingen, tuchtsancties...),
facultatieve bepalingen kunnen toegevoegd worden (praktische afspraken, bv. onstlag om
dringende reden)
- Bindend als het wordt bekendgemaakt bij de werknemers
Hiërarchie
Art. 51 CAO-wet: Lagere norm mag slechts afwijken van een hogere norm als deze niet strijdig is en
de rechten van de WN niet verminderd worden en zijn verplichtingen niet verzwaard worden
De individuele arbeidsovereenkomst: constitutieve bestanddelen,
geldigheidsvereisten, soorten
Individuele arbeidsovereenkomst
Art. 2-3 AOK-wet: overeenkomst waarbij een werknemer zich ertoe verbindt om tegen loon, onder
het gezag van een werkgever, arbeid te presteren
10
