Samenvatting Persoonlijkheidspsychologie - Bevat alle stof

Persoonlijkheidspsychologie
Module 1 – inleiding tot persoonlijkheidspsychologie

Persoonlijkheidstrekken = relatief stabiele kenmerken die ons gedrag, emoties en denkpatronen
beïnvloeden  bijv. sociaal, vriendelijk, angstig.
 Trek-beschrijvende bijvoeglijke naamwoorden beschrijven persoonlijkheidstrekken.
 Verschillen tussen mensen zijn continu en normaal verdeeld (rond het midden) in de
populatie.
 Er is een continu verdeling: Je bent niet A of B, ergens op een schaal, van laag naar hoog.

Persoonlijkheid = de verzameling van:
1. psychologische kenmerken en
2. psychologische mechanismen
3. die een individu typeren, die op en relatief duurzame manier georganiseerd zijn,
4. en die de interactie van een persoon met – en diens aanpassing aan – de intrapsychische,
fysieke en sociale omgeving beïnvloeden.
 Psychologische kenmerken: de manieren waarop mensen van elkaar verschillen.
Beschrijven ook de gemiddelde neiging tot denken/voelen/handelen van een individu.
 Psychologische mechanismen: processen van de persoonlijkheid (info verwerken).
à Input – beslissingsregels – output.




 Georganiseerd: persoonlijkheidskenmerken zijn op een specifieke manier
gestructureerd. Er zijn overeenkomsten tussen kenmerken en de wijzen op
gemeenschappelijke biologische/omgevingsoorzaken.
 Duurzaam: persoonlijkheid wordt meegedragen met de tijd en gaat van de ene situatie
naar de andere.
à Blijvend: consistent over situaties en relatief stabiel over de levensloop.
 Interacties tussen persoon en omgeving: interacties met de situatie omvatten:




 Beïnvloedende krachten: persoonlijkheidskenmerken en -mechanismen hebben
invloed op het leven van mensen, hoe we denken/handelen/voelen en hoe ons leven
zich ontwikkelt.
 Aanpassingen: persoonlijkheid zorgt voor adaptief functioneren/aanpassingsvermogen.
à Coping, aanpassen, volbrengen, etc.
 Omgeving: intrapsychische (binnen de geest), fysieke en
sociale omgeving.
3 niveaus van persoonlijkheidsanalyse

, 1. De menselijke natuur (net als anderen).
à Nomothetisch onderzoek: statistische vergelijkingen van individuen/groepen.
2. Individuele- en groepsverschillen (zoals sommige anderen).
3. Individuele uniciteit (als geen ander; uniek).
à Idiografisch onderzoek: richt zich op een enkele participant en wat deze
participant uniek maakt.




NOBA: persoonlijkheidstrekken

3 benaderingen om persoonlijkheid te beschrijven
1. Theoretische benadering: o.b.v. theorie en empirische studies worden belangrijke
eigenschappen geïdentificeerd, beschreven, gestructureerd en gemeten.
à Filosofie behoort niet tot de psychologie.
à Kwaliteit van taxonomieën verschilt erg.
2. Externe benadering:
a. Begint met een groot aantal items.
b. Criterium groep: mensen waarvan bekend is dat ze hoog scoren op één of meer
eigenschappen.
c. Controle groep: mensen met lagere scores op deze eigenschappen
d. Verschillen worden statistisch getest.
e. Items waarvan scores verschillen, komen in de uiteindelijke vragenlijst.
3. Lexicale benadering: gaat ervan uit dat alle belangrijke verschillen tussen mensen zijn
vastgelegd in woorden in onze taal. (lexicAAL  tAAL)
à Het idee, de lexicale hypothese, is dat als een eigenschap belangrijk is voor het
begrijpen van mensen, er uiteindelijk een woord voor is ontstaan.

De lexicale hypothese & het werk van Allport en Odbert (factoranalyse)
Ze zochten naar alle descriptoren van persoonlijkheid  werd geleid door de lexicale hypothese (alle
belangrijke persoonlijkheidskenmerken moeten in de taal komen die we gebruiken om andere
mensen te beschrijven.)  Zo ontstonden er 18.000 woorden  verkleinen  welke woorden passen
bij elkaar?

2 criteria voor het identificeren van belangrijke kenmerken bij de lexicale benadering:
 Synoniemfrequentie: meer dan twee synoniemen binnen één taal  hoe belangrijker.
 Interculturele universaliteit: in meerdere talen aanwezig  hoe belangrijker.

3 categorieën die persoonlijkheidskenmerken karakteriseren:
1. Consistentie;
2. Stabiliteit;
3. Individuele verschillen.

,Het vijf-factoren model van persoonlijkheid (de Big-Five)




Pluspunten:
 Bijna allesomvattend beschrijvend model van eigenschappen.
 Biedt structuur voor onderzoek en toepassing in de praktijk.
 De brede domeinen omvatten en organiseren veel meer specifieke deelkenmerken.
 Big Five is een goede voorspeller van levensuitkomsten.

Minpunten:
 Mogelijke weglatingen zijn: positieve of negatieve evaluaties, mannelijkheid/vrouwelijkheid,
religiositeit/spiritualiteit en aantrekkelijkheid.
 Niet altijd intercultureel repliceerbaar, vooral openheid niet.
 Het is niet zeker waarom deze 5 factoren tijdens factoranalyse (gelijksoortige dingen
groeperen  Allport & Odbert) opdoken, het is beschrijvend maar zonder verklaring.
 Puur beschrijvend en heeft geen verklarende effecten.

Facetten van eigenschappen (subtraits)




Vijf-factoren theorie
 Eigenschappen zijn diepe onderliggende psychologische/neurologische entiteiten.
 Alle Big Five zijn gedeeltelijk erfelijk (50%).
 Ze beïnvloeden onze gevoelens, gedragingen, gedachtes en verlangens -> affect, behavior,
cognition, desires  ABCD. Suggereert dat zij door onze biologie worden bepaald.
Maar:
 Het is niet duidelijk wat de exacte oorzaken zijn, dus welke genen, hersengebieden of
hormonen verantwoordelijk zijn.
 We kunnen kenmerken niet rechtstreeks meten, maar doen dat door de ABCD’s te meten.

Trekken/traits zijn erg algemeen, de ABCD’s maken het persoonlijker (persoonlijkheidsstaat).

, Andere modellen over persoonlijkheid:

1. Hans Eysencks PEN Model
 3 persoonlijkheidstrekken staan centraal: psychoticisme – extraversie – neuroticisme.
 Later vooral gericht op neuroticisme en extraversie.
 Koppelde deze eigenschappen aan biologische factoren in zijn PEN-model.
 Merkte dat deze 2 dimensies overeenkwamen met klassieke temperamenten en met Grays
Reinforcement Sensitivity Theory.




2. Grays Reinforcement Sensitivity
Theory
 Ontwikkelde een theorie waarin extraversie en neuroticisme gekoppeld zijn aan
fundamentele hersensystemen die reageren op beloning en straf:
à Extraverte mensen zoeken beloning en vertonen assertief gedrag omdat hun
ascenderend reticulair activerend systeem ARAS minder gevoelig is, wat zorgt voor een
lagere prikkeldrempel.
à Mensen met een hoog neuroticisme vermijden straf en voelen vaak angst door
verhoogde gevoeligheid voor bedreigingen, mogelijk veroorzaak door een overactief
limbisch systeem (verantwoordelijk voor emotionele verwerking).
 Introduceerde 2 basis neurologische systemen:
à BAS (Behavioral Activation System): reageert sterk op positieve prikkels en beloning.
à BIS (Behavioral Inhibition System): reageert sterk op negatieve prikkels en straf.
 2 verwante persoonlijkheidstrekken; angst (BIS) en impulsiviteit (BAS).

3. HEXACO-model
 Uitbreiding Big Five: voegt de eigenschap eerlijkheid-bescheidenheid (honesty-humility) toe.
à Hoge score; eerlijk, oprecht, bescheiden.
à Lage score; manipulatief, egocentrisch.

4. Andere belangrijke eigenschappen
 Machiavellisme (manipulatief gedrag);
 Behoefte aan prestatie en cognitie;
 Narcisme;
 Zelfwaardering;
 Autoritarisme;
 Optimisme;
 Alexithymie (moeite met het verwoorden van emoties).