Samenvatting Psychotrauma, pijn, diabetes

Actuele zorgthema’s
Deel 1 – Pijn
Farmacologische fasen geneesmiddelen
Geneesmiddelen bestemd voor systematisch gebruik  traject in 3 stadia




Fase 1: farmaceutische fase
= fase waarbij na toediening de toedieningsvorm van geneesmiddelen
uiteenvalt in actieve stof en hulpstoffen waarna actieve stof oplost.

Uiteenvallen afhankelijk van toedieningswijze:
 PO  GI-stelsel  meeste opname dunne darm
 SC/IM  extracellulair vocht
 IV  systeemcirculatie

Farmaceutische beschikbaarheid = hoeveelheid werkzame stof die voor
absorptie beschikbaar komt  bepaald door: desintegratie- en
oplossingsgraad:
 IV  100%
 IM  bijna 100%
 PO  minder dan 100% door snelle darmtransit, deel opgeloste deel
bindt aan voedingsvezels of neerslaat met kalkzouten

Bijzondere PO:
 Controlled release / retardtabletten  komt met trage en constante
snelheid vrij; vnml chronische aandoeningen
o Nooit pletten!
o Verhoogde pH maag  versnelde vrijzetting (= dose dumping)
 Enteric coated / darmonthulde tabletten:
o Maagzuurbestendige laag  oiv darmsappen afgebroken
o Trager geabsorbeerd
o Toegepast medicatie etsend maagslijmvlies

,Depotpreparaten = preparaten die hun actief bestandsdeel traag en
gelijkmatig vrijstellen over periode van 24u tot maanden:
 TTS  transdermaal
 IM/SC  veresterd (gekoppeld aan vetzuur) of neergeslagen met zink
tot kristallen  wateroplosbaarheid verlaagt

Fase 2: farmacokinetische fase
= nadat geneesmiddel uiteengevallen is  geheel van resorptie,
metabolisatie, distributie en eliminatie.

Absorptie

= transport actief geneesmiddel van geneesmiddel naar de bloedbaan
doorheen epithelen/membranen.

Absorptie hydrofiele geneesmiddelen:
 Wateroplosbaar
 Kunnen niet vlot diffunderen door lipidenlaag membranen
 Paracellulair transport  zeer kleine hydrofiele moleculen kunnen
migreren langs poriën tussen cellen
 Transcellulair transport  mogelijk door tussenkomst geschikte
carriers (belangrijke rol bij absorptie doorheen darmepitheel,
niertubili, continue capillairen)

Absorptie lipofiele geneesmiddelen:
 Diffunderen vlot doorheen biologische membranen  per os vlot
 Geschikt voor topisch gebruik

FPE

= FIRST PASS EFFECT = fractie geneesmiddel dat bij eerste passage
door lever wordt vernietigd (verlies van werkzaamheid)

 niet hele dosis dat geresorbeerd wordt komt beschikbaar in bloedbaan
voor targetweefsels

Medicijnen onderhevig aan groot FPE  omzeilen door: sublinguaal, IM,
IV, SC, rectaal

Biologische beschikbaarheid = dosis gm die onveranderd de
systeemcirculatie bereikt
 PO minder dan 100%  afhankelijk van
o Farmaceutische beschikbaarheid
o Mate absorptie darmwand
o First pass effect
 SC/IM ongeveer 100%
 IV 100%

,Distributie

= verdeling farmacon over gehele lichaam vanuit plasma tot enenwicht
plasma en weefsels

Hoe sterker binding aan plasma-eiwitten, hoe trager verloop distributie
Eens medicijn in circulatie terecht komt, bindt deels aan plasma-eiwitten
bv albumine  binding reversibel = hoeveelheid gebonden medicijn
steeds in evenwicht staat met de hoeveelheid niet-gebonden vrij medicijn


Uitreden medicatie uit circulatie naar weefsel gaat netto door tot er
dynamisch eveniwcht is bereikt in plasma en weefsels.
 weefsels opgedeeld in:
 Centrale compartiment = sterk doorbloede organen (lever, nieren, hart
en hersenen)  snel in evenwicht met plasma en piekt snel
 Perifere compartiment = weinig doorbloede organen (vet, botten,
prostaat, huid en spieren in rust  traag in evenwicht met plasma en
piekt traag

Sterk lipofiele medicijnen  neiging om vanuit bloed en ECV verder door
trekken naar vetacuovelen van vetcellen om daar opgeslagen te worden.
 verliezen mogelijkheid om op cellen in te werken  gevaar op
accumulatie in vetweefsel  grote reserve tijdens vasten en
vetverbranding vrijkomen  cave intoxicatie.

Metabolisme

Biotransformatie  chemische omzetting van farmaca en toxinen door
tussenkomst enzymen.
 in de lever (ook darmen, longen en nieren)
 resulteert in toename wateroplosbaarheid en verlies werking

Nut biotransformatie:
 Rol bij detoxificatie
 Omzetten lipofiele gm en toxinen in wateroplosbare metabolieten om
ze te kunnen uitscheiden met urine of gal

Fasen:
1) Dmv enzymen  reactieve polaire groep aan molecule gekoppeld
2) Reactieve groep 1 aangewend om aan molecule een groot
lichaamseigen wateroplosbaar molecule te koppelen om
uitgescheiden te worden (koppeling = conjugatie  bio-inactivatie
medicijn/toxine)

Ongewenste gevolgen: vergiftigingsverschijnselen thv lever, nieren, huid,
beenmerg  niet-allergische overgevoeligheidsreactie (=
ideosyncratische reactie)

Beïnvloedende factoren:

,  Leverwerking
 Genetische verschillen
 Geslachtsverschillen
 Gelijktijdig innemen verschillende gm

Uitscheiding

= verwijdering gm uit lichaam, meestal volgens eerste orde kinetiek

Wijze:
 Via lever in gal  via stg
 Via nieren in gal  via stg
 Minder: longen, zweet, speeksel, moedermelk

Snelheid waarmee medicijn geëlimeneerd wordt = evenreding met
concentratie vrij gm in plasme (eerste orde kinetiek  hoe hoger
concentratie, hoe sneller medicijn verwijderd wordt)

Plasmahalfwaarde tijd (T½)/plasmahalveringstijd = tijd die lever en
nieren nodig hebben om helft aanwezige gm uit lichaam te klaren, de gm-
concentratie te doen halveren.
 afhankelijk van: leeftijds, geslachts, nier- en leverfunctie, gelijktijdige
inname andere gm, voedingsmiddelen, …

Evolutie bloedspiegel gm

Bloedspiegel gm afhankelijk van:
 Mate en snelheid absorptie  afhankelijk van toedieningsvorm en -weg
 Mate en snelheid distributie
 Eliminatiesnelheid
 Lichaamsgewicht
 Dosis
 Herhalingsnelheid van dosis (bij meerdere toedieningen)
 IV  infusiesnelheid

Tijdsbeloop bloedspiegel gm éénmalige inname PO  5 fasen:
1) Latentiefasie  gm moet nog uiteen vallen in maag-darm-tractus
2) Absorptiefasie  stijgend deel  biologisch beschikbare fractie gm
verschijnt in bloed
3) Tmax  “top/piek”
4) Distributiefase  steil dalend  plasmaconcentratie valt snel terug
door uittreden gm
5) Eliminatiefase  traag dalend  plasmaconcentratie neemt verder
langzaam af tgv elimnatie