Hoofdstuk 1
Staat: grondgebied, volk, hoogste gezag en erkenning.
De staat is soeverein: zelfstandig en ondeelbaar, het hoogste gezag
dragend.
Staatsaangelegenheden werden aangeduid met de publieke zaak -> res
publica.
Het recht dat hierop betrekking heeft, heet daarom van oudsher
publiekrecht.
In Nederland wordt het publiekrecht onderverdeeld in het staatsrecht, het
bestuursrecht en het strafrecht. Het staatsrecht betreft de manier waarop
de inrichting van de staat en het optreden van de overheid zijn
georganiseerd. Het bestuursrecht heeft betrekking op de wijze waarop de
overheid de samenleving bestuurt. Het strafrecht regelt de vervolging en
bestraffing van (rechts)personen.
Nederland maakt deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden.
Nederland met overzeese BES-eilanden, Aruba, Curaçao en Sint-
Maarten.
Statuut: Regeling met betrekking tot de organisatie van het Koninkrijk en
de verhouding tussen de landen die daartoe behoren.
De preambule (dit is de aanhef) van het Statuut vermeldt dat de
voormalige koloniën 'uit vrije wil hebben verklaard in het Koninkrijk der
Nederlanden een nieuwe rechtsorde te aanvaarden'.
Wetten die van toepassing zijn in het gehele Koninkrijk heten
rijkswetten.
De Nederlandse overheid heeft dan ook feitelijk de grootste stem in het
Koninkrijk.
De afzonderlijke staten mogen hun eigen aangelegenheden zelf
behartigen (art. 41 lid 1 Statuut). Aruba, Curaçao en Sint-Maarten hebben
daarom, net als Nederland, een eigen bestuur (regering), wetgever en
rechterlijke macht.
Nederlanderschap
Burgers die tot het Koninkrijk der Nederlanden behoren, hebben de
Nederlandse nationaliteit; anders gezegd: zij bezitten het
Nederlanderschap.
De rechtsgevolgen van het Nederlanderschap zijn:
1. Nederlanders hebben vrije toegang tot Nederland en mogen hier vrij
verblijven. Dit is nergens in de wet vastgelegd maar historisch zo
gegroeid.
2. Het Nederlandse Wetboek van Strafrecht is ook (grotendeels) van
toepassing op Nederlanders die buiten het territorium van het
Koninkrijk bepaalde misdrijven hebben gepleegd (art. 5 Sr). Deze
wet heeft, zoals dat heet, exterritoriale werking.
3. De Nederlander die in het buitenland gevangen genomen wordt,
geniet diplomatieke bescherming, dat wil zeggen dat
, vertegenwoordigers van Nederland zich ervoor zullen inzetten dat
hij door de buitenlandse staat goed wordt behandeld. Zij kunnen
ook proberen te bewerkstelligen dat Nederlanders hun straf in
Nederland mogen uitzitten.
4. Nederlanders worden niet aan andere staten uitgeleverd (dit
betekent: overgedragen om berecht te worden), als niet zeker is dat
zij na hun veroordeling hun straf mogen uitzitten in Nederland (art.
4 Uitleveringswet).
5. Art. 4 Gw geeft Nederlanders het recht om onder anderen de leden
van de Tweede Kamer, de volksvertegenwoordiging, te kiezen
(actief kiesrecht). Ook kunnen Nederlanders zelf gekozen worden als
Kamerlid (passief kiesrecht).
6. Sommige openbare functies kunnen alleen door Nederlanders
worden vervuld.
7. Nederlanders kunnen aanspraak maken op voorzieningen of
uitkeringen zoals bijstand, kinderbijslag en huurtoeslag.
Een vreemdeling heeft de eerste 6 rechten die hiervoor zijn genoemd niet
en de laatste alleen als hij rechtmatig in Nederland verblijft.
Een vreemdeling die niet voor optie in aanmerking komt, kan een verzoek
tot naturalisatie indienen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
die na onderzoek kan instemmen met het verzoek (art. 7 RWN). De
vreemdeling moet in een naturalisatietoets laten zien dat hij is
ingeburgerd in de Nederlandse samenleving. Is de optie bevestigd of is
ingestemd met naturalisatie, dan moet de vreemdeling deelnemen aan
een naturalisatieceremonie waar hij een verklaring van verbondenheid
uitspreekt. Hiermee geeft hij aan dat hij de vrijheden en rechten van de
Nederlandse staat eerbiedigt.
Geldt een afstandsplicht: degene moet zo veel mogelijk zijn best doen om
zijn eigen nationaliteit te verliezen.
Nederlanders kunnen ook het Nederlanderschap verliezen.
-> bvb. Nederlanders die onherroepelijk zijn veroordeeld wegens een
misdrijf waarbij de essentiele belangen van het Koninkrijk of één van de
daartoe behorende landen zijn geschaad (art. 14 lid 2 RWN).
Het internationaal recht verbiedt burgers stateloos gemaakt te worden.
Identificatieplicht: verplichting om de eigen identiteit bekend te maken.
Nederland vormt samen met 27 andere staten de Europese Unie (EU). In
het Verdrag betreffende de Europese Unie (EU-Verdrag) is onder andere
vastgelegd dat burgers uit de EU-landen zich vrij door Europa mogen
bewegen. In 1985 het Verdrag van Schengen (een plaatsje in Luxemburg):
paspoortcontroles aan de binnengrenzen van Europa zijn afgeschaft.
Vanaf 14 jaar identificatieplicht!
Visum: Toestemming van een staat om daar gedurende de vrije termijn
te verblijven.
Deze zogenoemde vrije termijn is in beginsel max. 3 maanden.
,Verblijfsvergunning regulier: Vergunning tot verblijf voor werk, studie,
gezinshereniging, gezinsvorming enzovoort.
Soepeler voor mensen binnen EU(-verdrag): voor hen geldt geen
visumplicht, hun vrije termijn is 6 maanden en de drempels voor een
langer verblijf zijn lager dan voor andere vreemdelingen.
Asielzoekers moeten een verblijfsvergunning asiel aanvragen in een
Nederlands aanmeldcentrum (art. 28 Vw). Aan de asielprocedure gaat een
rusten voorbereidingstermijn van 6 dagen vooraf. Daarna wordt in een
algemene procedure die max 8 dagen duurt aan de asielzoeker duidelijk
gemaakt of zijn verzoek om een rechtmatig verblijf in Nederland kans van
slagen heeft. Heeft de IND meer tijd nodig voor deze beslissing, dan geldt
de verlengde asielprocedure die enkele maanden kan duren.
(verdrags)vluchteling: persoon die gegronde vrees heeft voor
vervolging in zijn eigen land wegens de redenen die genoemd worden in
het Vluchtelingenverdrag.
Volgens art. 13 Vw wordt een verblijfsvergunning alleen verleend:
Als Nederland hiertoe verplicht is vanwege een verdrag zoals het
Vluchtelingenverdrag, op grond waarvan een asielzoeker als
vluchteling wordt aangemerkt.
Als met de aanwezigheid van de vreemdeling een wezenlijk
Nederlands belang is gediend; bvb prinses Máxima.
Als er klemmende redenen zijn van humanitaire aard, zoals ziekte of
hereniging met een kind of partner.
Vreemdelingen met een verblijfsvergunning voor langere tijd moeten
inburgeren.
Voor de inburgering doorloopt de vreemdeling bij de gemeente een
participatietraject, volgt hij de module Arbeidsmarkt en Participatie en
doet hij een inburgeringsexamen. In plaats daarvan kan hij ook een
beroeps- of wetenschappelijke opleiding afronden of de
zelfredzaamheidsroute volgen.
Aan een vreemdeling die niet meewerkt kunnen diverse boetes worden
opgelegd (art. 22 t/m 25 Wi 2021). Ook is de weg naar een
verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd dan afgesloten.
BUPO: Het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten.
Staatsregeling: Regeling waarin de organisatie en inrichting van de
staat en het staatsgezag is geregeld.
Constitutie: Staatsregeling, al dan niet verdeeld over meerdere
rechtsbronnen.
, Statuut: Regeling met betrekking tot de organisatie van het Koninkrijk en
de verhouding tussen de landen die daartoe behoren.
Bronnen van staatsrecht
Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
De grondwet
- De Grondwet vult het Statuut aan voor wat betreft zaken die het
gehele Koninkrijk betreffen (art. 5 Statuut). De Grondwet voor het
Koninkrijk der Nederlanden is in 1815 tot stand gekomen en is een
aantal keren gewijzigd doordat staatsrechtelijke inzichten in de loop
der tijd zijn verankerd.
(organieke) wetten, reglementen
- Wet in formele zin die in opdracht van de Grondwet tot stand komt.
Gewoonterecht
- Recht dat is gebaseerd op een bepaald gebruik, dat een zekere tijd
voortduurt en waarvan men vindt dat het juridisch gezien zo hoort.
Verdragen en Europese maatregelen
- De regels in dergelijke verdragen die rechtstreeks van toepassing
zijn in Nederland, zijn bronnen van het Nederlandse staatsrecht.
- Daarnaast zijn er ook Europese verordeningen en richtlijnen die
rechtstreeks doorwerken in het nationale recht van de lidstaten van
de EU.
- Ook verordeningen en de rechtstreeks werkende Europese
richtlijnen zijn bronnen van staatsrecht.
Jurisprudentie
- Uitspraken van rechters waarin bestaande rechtsregels worden
verduidelijkt en toegepast in een concreet geval.
Staat: grondgebied, volk, hoogste gezag en erkenning.
De staat is soeverein: zelfstandig en ondeelbaar, het hoogste gezag
dragend.
Staatsaangelegenheden werden aangeduid met de publieke zaak -> res
publica.
Het recht dat hierop betrekking heeft, heet daarom van oudsher
publiekrecht.
In Nederland wordt het publiekrecht onderverdeeld in het staatsrecht, het
bestuursrecht en het strafrecht. Het staatsrecht betreft de manier waarop
de inrichting van de staat en het optreden van de overheid zijn
georganiseerd. Het bestuursrecht heeft betrekking op de wijze waarop de
overheid de samenleving bestuurt. Het strafrecht regelt de vervolging en
bestraffing van (rechts)personen.
Nederland maakt deel uit van het Koninkrijk der Nederlanden.
Nederland met overzeese BES-eilanden, Aruba, Curaçao en Sint-
Maarten.
Statuut: Regeling met betrekking tot de organisatie van het Koninkrijk en
de verhouding tussen de landen die daartoe behoren.
De preambule (dit is de aanhef) van het Statuut vermeldt dat de
voormalige koloniën 'uit vrije wil hebben verklaard in het Koninkrijk der
Nederlanden een nieuwe rechtsorde te aanvaarden'.
Wetten die van toepassing zijn in het gehele Koninkrijk heten
rijkswetten.
De Nederlandse overheid heeft dan ook feitelijk de grootste stem in het
Koninkrijk.
De afzonderlijke staten mogen hun eigen aangelegenheden zelf
behartigen (art. 41 lid 1 Statuut). Aruba, Curaçao en Sint-Maarten hebben
daarom, net als Nederland, een eigen bestuur (regering), wetgever en
rechterlijke macht.
Nederlanderschap
Burgers die tot het Koninkrijk der Nederlanden behoren, hebben de
Nederlandse nationaliteit; anders gezegd: zij bezitten het
Nederlanderschap.
De rechtsgevolgen van het Nederlanderschap zijn:
1. Nederlanders hebben vrije toegang tot Nederland en mogen hier vrij
verblijven. Dit is nergens in de wet vastgelegd maar historisch zo
gegroeid.
2. Het Nederlandse Wetboek van Strafrecht is ook (grotendeels) van
toepassing op Nederlanders die buiten het territorium van het
Koninkrijk bepaalde misdrijven hebben gepleegd (art. 5 Sr). Deze
wet heeft, zoals dat heet, exterritoriale werking.
3. De Nederlander die in het buitenland gevangen genomen wordt,
geniet diplomatieke bescherming, dat wil zeggen dat
, vertegenwoordigers van Nederland zich ervoor zullen inzetten dat
hij door de buitenlandse staat goed wordt behandeld. Zij kunnen
ook proberen te bewerkstelligen dat Nederlanders hun straf in
Nederland mogen uitzitten.
4. Nederlanders worden niet aan andere staten uitgeleverd (dit
betekent: overgedragen om berecht te worden), als niet zeker is dat
zij na hun veroordeling hun straf mogen uitzitten in Nederland (art.
4 Uitleveringswet).
5. Art. 4 Gw geeft Nederlanders het recht om onder anderen de leden
van de Tweede Kamer, de volksvertegenwoordiging, te kiezen
(actief kiesrecht). Ook kunnen Nederlanders zelf gekozen worden als
Kamerlid (passief kiesrecht).
6. Sommige openbare functies kunnen alleen door Nederlanders
worden vervuld.
7. Nederlanders kunnen aanspraak maken op voorzieningen of
uitkeringen zoals bijstand, kinderbijslag en huurtoeslag.
Een vreemdeling heeft de eerste 6 rechten die hiervoor zijn genoemd niet
en de laatste alleen als hij rechtmatig in Nederland verblijft.
Een vreemdeling die niet voor optie in aanmerking komt, kan een verzoek
tot naturalisatie indienen bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
die na onderzoek kan instemmen met het verzoek (art. 7 RWN). De
vreemdeling moet in een naturalisatietoets laten zien dat hij is
ingeburgerd in de Nederlandse samenleving. Is de optie bevestigd of is
ingestemd met naturalisatie, dan moet de vreemdeling deelnemen aan
een naturalisatieceremonie waar hij een verklaring van verbondenheid
uitspreekt. Hiermee geeft hij aan dat hij de vrijheden en rechten van de
Nederlandse staat eerbiedigt.
Geldt een afstandsplicht: degene moet zo veel mogelijk zijn best doen om
zijn eigen nationaliteit te verliezen.
Nederlanders kunnen ook het Nederlanderschap verliezen.
-> bvb. Nederlanders die onherroepelijk zijn veroordeeld wegens een
misdrijf waarbij de essentiele belangen van het Koninkrijk of één van de
daartoe behorende landen zijn geschaad (art. 14 lid 2 RWN).
Het internationaal recht verbiedt burgers stateloos gemaakt te worden.
Identificatieplicht: verplichting om de eigen identiteit bekend te maken.
Nederland vormt samen met 27 andere staten de Europese Unie (EU). In
het Verdrag betreffende de Europese Unie (EU-Verdrag) is onder andere
vastgelegd dat burgers uit de EU-landen zich vrij door Europa mogen
bewegen. In 1985 het Verdrag van Schengen (een plaatsje in Luxemburg):
paspoortcontroles aan de binnengrenzen van Europa zijn afgeschaft.
Vanaf 14 jaar identificatieplicht!
Visum: Toestemming van een staat om daar gedurende de vrije termijn
te verblijven.
Deze zogenoemde vrije termijn is in beginsel max. 3 maanden.
,Verblijfsvergunning regulier: Vergunning tot verblijf voor werk, studie,
gezinshereniging, gezinsvorming enzovoort.
Soepeler voor mensen binnen EU(-verdrag): voor hen geldt geen
visumplicht, hun vrije termijn is 6 maanden en de drempels voor een
langer verblijf zijn lager dan voor andere vreemdelingen.
Asielzoekers moeten een verblijfsvergunning asiel aanvragen in een
Nederlands aanmeldcentrum (art. 28 Vw). Aan de asielprocedure gaat een
rusten voorbereidingstermijn van 6 dagen vooraf. Daarna wordt in een
algemene procedure die max 8 dagen duurt aan de asielzoeker duidelijk
gemaakt of zijn verzoek om een rechtmatig verblijf in Nederland kans van
slagen heeft. Heeft de IND meer tijd nodig voor deze beslissing, dan geldt
de verlengde asielprocedure die enkele maanden kan duren.
(verdrags)vluchteling: persoon die gegronde vrees heeft voor
vervolging in zijn eigen land wegens de redenen die genoemd worden in
het Vluchtelingenverdrag.
Volgens art. 13 Vw wordt een verblijfsvergunning alleen verleend:
Als Nederland hiertoe verplicht is vanwege een verdrag zoals het
Vluchtelingenverdrag, op grond waarvan een asielzoeker als
vluchteling wordt aangemerkt.
Als met de aanwezigheid van de vreemdeling een wezenlijk
Nederlands belang is gediend; bvb prinses Máxima.
Als er klemmende redenen zijn van humanitaire aard, zoals ziekte of
hereniging met een kind of partner.
Vreemdelingen met een verblijfsvergunning voor langere tijd moeten
inburgeren.
Voor de inburgering doorloopt de vreemdeling bij de gemeente een
participatietraject, volgt hij de module Arbeidsmarkt en Participatie en
doet hij een inburgeringsexamen. In plaats daarvan kan hij ook een
beroeps- of wetenschappelijke opleiding afronden of de
zelfredzaamheidsroute volgen.
Aan een vreemdeling die niet meewerkt kunnen diverse boetes worden
opgelegd (art. 22 t/m 25 Wi 2021). Ook is de weg naar een
verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd dan afgesloten.
BUPO: Het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten.
Staatsregeling: Regeling waarin de organisatie en inrichting van de
staat en het staatsgezag is geregeld.
Constitutie: Staatsregeling, al dan niet verdeeld over meerdere
rechtsbronnen.
, Statuut: Regeling met betrekking tot de organisatie van het Koninkrijk en
de verhouding tussen de landen die daartoe behoren.
Bronnen van staatsrecht
Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
De grondwet
- De Grondwet vult het Statuut aan voor wat betreft zaken die het
gehele Koninkrijk betreffen (art. 5 Statuut). De Grondwet voor het
Koninkrijk der Nederlanden is in 1815 tot stand gekomen en is een
aantal keren gewijzigd doordat staatsrechtelijke inzichten in de loop
der tijd zijn verankerd.
(organieke) wetten, reglementen
- Wet in formele zin die in opdracht van de Grondwet tot stand komt.
Gewoonterecht
- Recht dat is gebaseerd op een bepaald gebruik, dat een zekere tijd
voortduurt en waarvan men vindt dat het juridisch gezien zo hoort.
Verdragen en Europese maatregelen
- De regels in dergelijke verdragen die rechtstreeks van toepassing
zijn in Nederland, zijn bronnen van het Nederlandse staatsrecht.
- Daarnaast zijn er ook Europese verordeningen en richtlijnen die
rechtstreeks doorwerken in het nationale recht van de lidstaten van
de EU.
- Ook verordeningen en de rechtstreeks werkende Europese
richtlijnen zijn bronnen van staatsrecht.
Jurisprudentie
- Uitspraken van rechters waarin bestaande rechtsregels worden
verduidelijkt en toegepast in een concreet geval.
