BEROEPS GERELATEERDE WETGEVING 2
1 WILS- EN/ OF HANDELINGSONBEKWAME ZORGONTVANGERS
1.1 DE BEKWAAMHEID VAN DE PERSOON
Feitelijke bekwaamheid (kunnen)
- Feitelijk in staat zijn (dus over de capaciteit beschikken) om iets te doen (zoals bv.
de feitelijke bekwaamheid om te schrijven, om een voertuig te besturen, enz….)
- Twee specifi eke vormen:
Toerekeningsvatbaarheid - De feitelijke bekwaamheid om schuld te hebben aan een
bepaalde gedraging
Men is verstandig genoeg om de gevolgen van z’n
daad in te zien én heeft z’n wil voldoende onder
controle.
- Belang ifv inschatti ng internering, aansprakelijkheid van
zijn gedrag, …
Wilsbekwaamheid - de feitelijke bekwaamheid om vrij en weldoordacht zijn
wil te vormen (= beslissingen te kunnen nemen) en die
te uiten.
- Men is in staat om:
Informati e te begrijpen die relevant is voor de
uiteindelijke beslissing, en die informati e te kunnen
toepassen op z’n eigen concrete situati e
de voor- en nadelen van verschillende
keuzemogelijkheden te kunnen afwegen
zijn uiteindelijke keuze te kunnen communiceren
(verbaal of non-verbaal)
- Een toestand die in concreto moet beoordeeld worden:
beslissing per beslissing. Het is niet omdat iemand
wilsonbekwaam wordt bevonden voor het nemen van
beslissing A, dat hij dat per se ook is voor het nemen
van beslissing B.
- Bij medische behandelingen en ingrepen: beslissing
wilsbekwaamheid overgelaten aan de medische wereld
(artsen)
1
, Rechtsbekwaamheid (mogen)
- Betekenis: Over de mogelijkheid beschikken om rechten en plichten te hebben.
- Alle personen (zowel natuurlijke personen als rechtspersonen) zijn rechtsbekwaam.
- Niet alle personen hebben alle rechten bv. vreemdelingen en minderjarigen niet
rechtsbekwaam om te stemmen.
- Specifi eke en gedeeltelijke rechtsonbekwaamheden voor iedereen die zich in een
bepaalde verhouding met iemand anders bevindt vb:
De onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en aanverwanten
De onbekwaamheid voor artsen en anderen om bv. bij testament te erven van
een persoon die zij hebben bijgestaan bij zijn laatste ziekte
Handelingsbekwaamheid (zelf en zelfstandig mogen)
- Betekenis: over de mogelijkheid beschikken om de rechten en plichten die men
heeft , zelf en zelfstandig uit te oefenen.
- In principe is iedere persoon handelingsbekwaam (zelfs wanneer hij feitelijk
wilsonbekwaam is!), de wet voorziet uitzonderingen:
Minderjarigen
Kan een persoon handelingsonbekwaam verklaren door persoon onder
privaatrechtelijk beschermingsstatuut te plaatsen.
- Rechtshandelingen waarvoor personen handelingsonbekwaam kunnen zijn of
worden
In abstracto: meteen voor alle rechtshandelingen of voor een grote groep
rechtshandelingen beoordeeld.
Enkel handelingsonbekwaam voor rechtshandelingen die hun vermogen
betreff en: kopen, verkopen, schenken, huren, huwelijkscontract afsluiten,
testament opstellen, …
Rechtshandelingen die meer met hun persoon te maken hebben: huwen,
echtscheiding vragen, naamswijziging vragen, toestemmen in een adopti e, een kind
erkennen, pati ënten rechten uitoefenen (zoals bv. een medische handeling
weigeren of toestaan), ….
Volledige - De wetgever of de rechter bepaalt dat iemand bepaalde
handelingsonbekwaamheid rechten niet zelf mag uitoefenen.
- Wordt vertegenwoordigd door een andere persoon
-
Beperkte - De betrokkene heeft bepaalde rechten wel zelf, maar
Handelingsonbekwaamheid mag ze niet zelfstandig uitoefenen.
- Geen vertegenwoordiging, maar:
Bijstand: bij het stellen van rechtshandelingen moet
de handelingsonbekwame worden bijgestaan door een
andere persoon die met hem handelt.
Toestemming: voor het stellen van
rechtshandelingen moet de handelingsonbekwame
voorafgaandelijk toestemming bekomen van een andere
persoon. Voorbeeld: minderjarigen hebben de
toestemming van de ouders nodig om te huwen.
Verzet: andere personen hebben de mogelijkheid om
achteraf verzet aan te tekenen tegen een door de
betrokkene gestelde rechtshandeling.
2
, 1.2 ONBEKWAME MEERDERJARIGE ZORGONTVANGERS
a. Handelingsonbekwame meerderjarige zorgontvangers: privaatrechtelijke beschermingsstatuten
Het recht gaat er in principe van uit dat men handelingsbekwaam is, ze mogen zelf hun rechten
zelfstandig uitvoeren.
Privaatrechtelijk beschermingsstatuut: KUNNEN, het niet meer op een verantwoorde manier
uitvoeren vb. ten gevolge van een ernsti ge geestesstoornis, dementi e, comateuze toestand….
- Er moet hiervoor gerechtelijke stappen ondernomen worden, iemand uit de omgeving
stapt naar de rechter en doet verzoek tot het statuut
- Handelingsbekwaamheid kan worden ingeperkt of volledig opgeheven worden.
b. Het (nieuw) globaal beschermingsstatuut voor meerderjarige personen
Alleen de vrederechter krijgt de bevoegdheid om te oordelen of een meerderjarige persoon
moet worden beschermd (één globaal statuut)
Statuut kan worden opgelegd aan personen, die omwille van hun gezondheidstoestand6 (bv.
dementi e, comateuze toestand,….) niet in staat zijn hun belangen zelf te beheren.
Aanvragers: de te beschermen persoon zelf, zijn familie of een andere belanghebbende (zoals
een buur, een verzorger, een maatschappelijk werker,…), of door de procureur des Konings.
Verzoek moet steeds vergezeld zijn met een omstandig geneeskundig verslag.
Voorlopig bewind: de vrederechter kan ook een bewindvoerder aanstellen, vb. familielid,
advocaat (geen bestuur of personeelsleden van de instelling waar de persoon verblijft )
moet regelmati g verslag uitbrengen aan vrederechter (in principe jaarlijks)
De bewindvoerder kan op beslissing van de vrederechter een vergoeding krijgen, max 3%
van het inkomen van de beschermde wilsonbekwame persoon.
Enkele belangrijke verschilpunten met het vroegere statuut van voorlopig bewind:
o Principe van subsidiariteit : de bewindvoerder wordt enkel aangesteld voor zover er
geen voldoende “buitengerechtelijke bescherming” is voor de betrokkene.
De betrokkene kan toen hij nog wilsbekwaam was een zorgvolmacht opgesteld
hebben een lastgevingsovereenkomst waarbij iemand anders (= de
lasthebber) er zich toe verbindt om voor de betrokkene (= de lastgever) één of
meerdere rechtshandelingen te stellen
Heeft voorrang op buitengerechtelijke bescherming (bewindvoerder), minder
ingrijpend en meer autonomie voor de betrokkene.
Indien niet aangesteld dan kan de vrederechter beslissen tot het aanstellen
van een bewindvoerder. (Gerechtelijke bescherming)
o Proporti onaliteit : De beschermingsmaatregel die de vrederechter oplegt mag niet
verder gaan dan wat nodig is, en moet dus worden afgemeten aan de concrete
beschermingsbehoeft e van de betrokkene
Een op maat gesneden beschermingsmaatregel voor de betrokkene, met
omlijsti ng welke specifi eke handelingen de betrokkene handelingsonbekwaam
is.
o Bescherming van handelingen die de persoon raken: vb. uitoefenen van pt’n rechten,
uitoefenen van recht op antwoord (was vroeger niet mogelijk).
o De keuze tussen beperkte of volledige handelingsonbekwaamheid
o Bepaalde rechtshandelingen zijn nooit vatbaar voor vertegenwoordiging vb. huwen,
scheidingsverzoeken, erkennen van een kind, …
o Rechtshandelingen waarbij bewindvoerder mag optreden met voorafgaande machti ging
van de vrederechter: wijziging van de verblijfplaats van de beschermde persoon,
3
1 WILS- EN/ OF HANDELINGSONBEKWAME ZORGONTVANGERS
1.1 DE BEKWAAMHEID VAN DE PERSOON
Feitelijke bekwaamheid (kunnen)
- Feitelijk in staat zijn (dus over de capaciteit beschikken) om iets te doen (zoals bv.
de feitelijke bekwaamheid om te schrijven, om een voertuig te besturen, enz….)
- Twee specifi eke vormen:
Toerekeningsvatbaarheid - De feitelijke bekwaamheid om schuld te hebben aan een
bepaalde gedraging
Men is verstandig genoeg om de gevolgen van z’n
daad in te zien én heeft z’n wil voldoende onder
controle.
- Belang ifv inschatti ng internering, aansprakelijkheid van
zijn gedrag, …
Wilsbekwaamheid - de feitelijke bekwaamheid om vrij en weldoordacht zijn
wil te vormen (= beslissingen te kunnen nemen) en die
te uiten.
- Men is in staat om:
Informati e te begrijpen die relevant is voor de
uiteindelijke beslissing, en die informati e te kunnen
toepassen op z’n eigen concrete situati e
de voor- en nadelen van verschillende
keuzemogelijkheden te kunnen afwegen
zijn uiteindelijke keuze te kunnen communiceren
(verbaal of non-verbaal)
- Een toestand die in concreto moet beoordeeld worden:
beslissing per beslissing. Het is niet omdat iemand
wilsonbekwaam wordt bevonden voor het nemen van
beslissing A, dat hij dat per se ook is voor het nemen
van beslissing B.
- Bij medische behandelingen en ingrepen: beslissing
wilsbekwaamheid overgelaten aan de medische wereld
(artsen)
1
, Rechtsbekwaamheid (mogen)
- Betekenis: Over de mogelijkheid beschikken om rechten en plichten te hebben.
- Alle personen (zowel natuurlijke personen als rechtspersonen) zijn rechtsbekwaam.
- Niet alle personen hebben alle rechten bv. vreemdelingen en minderjarigen niet
rechtsbekwaam om te stemmen.
- Specifi eke en gedeeltelijke rechtsonbekwaamheden voor iedereen die zich in een
bepaalde verhouding met iemand anders bevindt vb:
De onbekwaamheid om te huwen met naaste bloed- en aanverwanten
De onbekwaamheid voor artsen en anderen om bv. bij testament te erven van
een persoon die zij hebben bijgestaan bij zijn laatste ziekte
Handelingsbekwaamheid (zelf en zelfstandig mogen)
- Betekenis: over de mogelijkheid beschikken om de rechten en plichten die men
heeft , zelf en zelfstandig uit te oefenen.
- In principe is iedere persoon handelingsbekwaam (zelfs wanneer hij feitelijk
wilsonbekwaam is!), de wet voorziet uitzonderingen:
Minderjarigen
Kan een persoon handelingsonbekwaam verklaren door persoon onder
privaatrechtelijk beschermingsstatuut te plaatsen.
- Rechtshandelingen waarvoor personen handelingsonbekwaam kunnen zijn of
worden
In abstracto: meteen voor alle rechtshandelingen of voor een grote groep
rechtshandelingen beoordeeld.
Enkel handelingsonbekwaam voor rechtshandelingen die hun vermogen
betreff en: kopen, verkopen, schenken, huren, huwelijkscontract afsluiten,
testament opstellen, …
Rechtshandelingen die meer met hun persoon te maken hebben: huwen,
echtscheiding vragen, naamswijziging vragen, toestemmen in een adopti e, een kind
erkennen, pati ënten rechten uitoefenen (zoals bv. een medische handeling
weigeren of toestaan), ….
Volledige - De wetgever of de rechter bepaalt dat iemand bepaalde
handelingsonbekwaamheid rechten niet zelf mag uitoefenen.
- Wordt vertegenwoordigd door een andere persoon
-
Beperkte - De betrokkene heeft bepaalde rechten wel zelf, maar
Handelingsonbekwaamheid mag ze niet zelfstandig uitoefenen.
- Geen vertegenwoordiging, maar:
Bijstand: bij het stellen van rechtshandelingen moet
de handelingsonbekwame worden bijgestaan door een
andere persoon die met hem handelt.
Toestemming: voor het stellen van
rechtshandelingen moet de handelingsonbekwame
voorafgaandelijk toestemming bekomen van een andere
persoon. Voorbeeld: minderjarigen hebben de
toestemming van de ouders nodig om te huwen.
Verzet: andere personen hebben de mogelijkheid om
achteraf verzet aan te tekenen tegen een door de
betrokkene gestelde rechtshandeling.
2
, 1.2 ONBEKWAME MEERDERJARIGE ZORGONTVANGERS
a. Handelingsonbekwame meerderjarige zorgontvangers: privaatrechtelijke beschermingsstatuten
Het recht gaat er in principe van uit dat men handelingsbekwaam is, ze mogen zelf hun rechten
zelfstandig uitvoeren.
Privaatrechtelijk beschermingsstatuut: KUNNEN, het niet meer op een verantwoorde manier
uitvoeren vb. ten gevolge van een ernsti ge geestesstoornis, dementi e, comateuze toestand….
- Er moet hiervoor gerechtelijke stappen ondernomen worden, iemand uit de omgeving
stapt naar de rechter en doet verzoek tot het statuut
- Handelingsbekwaamheid kan worden ingeperkt of volledig opgeheven worden.
b. Het (nieuw) globaal beschermingsstatuut voor meerderjarige personen
Alleen de vrederechter krijgt de bevoegdheid om te oordelen of een meerderjarige persoon
moet worden beschermd (één globaal statuut)
Statuut kan worden opgelegd aan personen, die omwille van hun gezondheidstoestand6 (bv.
dementi e, comateuze toestand,….) niet in staat zijn hun belangen zelf te beheren.
Aanvragers: de te beschermen persoon zelf, zijn familie of een andere belanghebbende (zoals
een buur, een verzorger, een maatschappelijk werker,…), of door de procureur des Konings.
Verzoek moet steeds vergezeld zijn met een omstandig geneeskundig verslag.
Voorlopig bewind: de vrederechter kan ook een bewindvoerder aanstellen, vb. familielid,
advocaat (geen bestuur of personeelsleden van de instelling waar de persoon verblijft )
moet regelmati g verslag uitbrengen aan vrederechter (in principe jaarlijks)
De bewindvoerder kan op beslissing van de vrederechter een vergoeding krijgen, max 3%
van het inkomen van de beschermde wilsonbekwame persoon.
Enkele belangrijke verschilpunten met het vroegere statuut van voorlopig bewind:
o Principe van subsidiariteit : de bewindvoerder wordt enkel aangesteld voor zover er
geen voldoende “buitengerechtelijke bescherming” is voor de betrokkene.
De betrokkene kan toen hij nog wilsbekwaam was een zorgvolmacht opgesteld
hebben een lastgevingsovereenkomst waarbij iemand anders (= de
lasthebber) er zich toe verbindt om voor de betrokkene (= de lastgever) één of
meerdere rechtshandelingen te stellen
Heeft voorrang op buitengerechtelijke bescherming (bewindvoerder), minder
ingrijpend en meer autonomie voor de betrokkene.
Indien niet aangesteld dan kan de vrederechter beslissen tot het aanstellen
van een bewindvoerder. (Gerechtelijke bescherming)
o Proporti onaliteit : De beschermingsmaatregel die de vrederechter oplegt mag niet
verder gaan dan wat nodig is, en moet dus worden afgemeten aan de concrete
beschermingsbehoeft e van de betrokkene
Een op maat gesneden beschermingsmaatregel voor de betrokkene, met
omlijsti ng welke specifi eke handelingen de betrokkene handelingsonbekwaam
is.
o Bescherming van handelingen die de persoon raken: vb. uitoefenen van pt’n rechten,
uitoefenen van recht op antwoord (was vroeger niet mogelijk).
o De keuze tussen beperkte of volledige handelingsonbekwaamheid
o Bepaalde rechtshandelingen zijn nooit vatbaar voor vertegenwoordiging vb. huwen,
scheidingsverzoeken, erkennen van een kind, …
o Rechtshandelingen waarbij bewindvoerder mag optreden met voorafgaande machti ging
van de vrederechter: wijziging van de verblijfplaats van de beschermde persoon,
3
