Overzichtelijke samenvatting Sociologie 1e bach

SOCIOLOGIE


HOOFDSTUK 1: SOCIOLOGIE, EEN EERSTE KENNISMAKING
1. Hebben mensen een vrije wil?
 Beslissing  concurreren tussen genotcentrum & pijncentrum
- We nemen beslissingen, maar we zijn er niet bewust van  bv.:
 Het land waarin je geboren bent, bepaald de kans op het halen ve job

De sociologische verbeelding
 Bv. kiezen voor een universiteit (of jeugdbewegingen, telefoon, …)
- Stap 1: de biografie  studiekeuze
- Stap 2: levensloop gelikt aan sociale omgeving  bedrijven vragen hooggeschoolden
- Stap 3: sociale omgeving = resultaat historische ontwikkeling

2. Bouwstenen van de samenleving
 De gebouwde samenleving
- Dagdagelijkse interacties (waarden, regels, …)  groepscultuur
- Ongelijke posities  sociale structuur (bv. opbrengst boer A > boer B)
 De samenleving = gestolde interactie (cultuur + structuur)  we creëren de samenleving zelf

3. Van gedrag tot samenleving
Gedrag
 Objectief (extern): 2 individuen (ego/alter) worden waargenomen (bv. lichamelijke beweging)
 Subjectief (intern): 1 waarnemer (ego)
- Motivationele component = drijfveer vh handelen die aanzet tot gedrag
- Emotionele component = innerlijke gevoelens
- Cognitieve component = beelden die we vormen over de werkelijkheid
- Reflexieve component = het beeld dat je van jezelf vormt

Sociaal handelen
 = gedrag met een nadrukkelijke doelgerichtheid, onderbouw van interactie
1) Instrumenteel rationeel handelen  efficiënt de beste middelen kiezen om doel te bereiken
2) Rationeel handelen  bevat ook morele of normatieve afwegingen
3) Waarderationeel handelen  geloof in de waardevolheid staat centraal
4) Affectief handelen  navolgen van gevoelens
5) Traditioneel handelen  gewoonte handelen (geeft zekerheid)

Interactie
 Handelingen van persoon 1 + reactie van persoon 2
 Geslaagde onderlinge afstelling van ‘opdat’ & ‘omdat’ motieven

Vormen van interactie
 Samenwerking: sociale eenheden proberen samen een doel te realiseren, maar er moet eerst een
akkoord afgesproken zijn
 Conflict: tegengestelde van samenwerking, geen akkoord bij verdeling van schaarse middelen,
waarden, aanzien en macht
 Ruil: belangrijk voor de studie van interactie

De context
 Demografische factoren:
- Primaire: geboortes, huwelijken, migraties en sterfte
- Secundaire (vloeien voort uit 1): leeftijdsstructuur, bevolkingsdichtheid,…
 Ecologische factoren: topografie, klimaat, bodemgesteldheid, milieu, …
 Materiële en technologische factoren: ontwikkelingen, economie, huisvestingsnormen, …



1

,SOCIOLOGIE

4. De sociologie en haar verwante disciplines
De 2 stelregels van de sociologie
 Regel 1: sociologen streven naar het vinden van algemene wetmatigheden
 Regel 2: sociologen verklaren gedrag, sociale handelingen en interacties door invloed omgeving
- Microsociologie: klemtoon ligt op studie van (kleine) groepen en interacties tussen individuen
- Macrosociologie: nadruk ligt op sociale systemen en ruime populaties

Andere wetenschappen die menselijk gedrag bestuderen
 Biologie en psychologie  studie vd interne mechanismen
 Sociale psychologie  attitudevorming en attitudeverandering
 Sociobiologie  evolutionaire oorsprong van sociaal gedrag
 Biosociale verklaring  wisselwerking tussen het biologische en het sociale

5. Basisregels bij de uitvoering van sociologisch onderzoek
Generalisatie
 Doel = set van algemene regels ter verklaring vh sociale leven
 Generaliserende verklaring = een verklaring  beperkte stellingen  meerdere situaties
verklaart die feitelijk van elkaar verschillen, maar een identieke onderliggende dynamiek hebben
 Theories of the middle range = ontwikkelen van meerdere veralgemenende, objectieve
verklaringsmodellen die elk n verklaring voor diverse deelaspecten vd sociale werkelijkheid vatten

Empirisch materiaal
 Primaire gegevens: socioloog bepaalt zelf hoe hij aan informatie komt (bv. interview, enquête, …)
 Secundaire gegevens: gegevens die niet door de socioloog zelf verzameld worden

6. Kwantitatieve en kwalitatieve sociologie
Kwantitatieve benadering: het positivisme
1) Concepten: denkbeeldig object
2) Model: concepten causaal geordend  indirect / direct effect
3) Variabelen  meetbaar via operationalisatie (klaar om te gebruiken)
4) Modellen testen via statische analyse  covariantie? (= samenhang tussen variabelen)
5) Algemene wetmatigheden?  herhaald testen en bijsturen vh model

Kwalitatieve benadering
 Verstehende sociologie: opzoek naar betekenis van menselijk handelen (motieven, argument, …)
 Delicate onderwerpen/groepen  participerende observaties, diepte-interviews  vertrouwen

Kwantitatief Kwalitatief
- Veralgemening - Overeenstemming met onze gewoonlijke
- Een kans dat een bepaald oorzaak gevolg denk en voelpatronen
patroon zal voorkomen - Als zinvol ervaren

7. Sociologie voor wie en voor wat
Fundamentele sociologie
 Professionele sociologie (= instrumenteel – specifiek doel)  gericht op het voeren v onderzoek
 Kritische sociologie (= reflexief – breed doel)  manier waarop we sociale puzzels oplossen

Toegepaste sociologie
 Beleidssociologie (= instrumenteel – specifiek doel):
- Klassieke beleidssociologie: in opdracht ve organisatie, …  als adviserend externe expert
- Organische beleidssociologie: lid v organisatie  specifiek sociale problemen  rol als burger
 Publieke sociologie (= reflexief – breed doel):
- Klassieke publieke sociologie: publieke opinie beïnvloeden via bv. boeken, artikels, …
- Organisch publieke sociologie: werken ondersteunend, representeren, geven mensen n stem

2

,SOCIOLOGIE




3

, SOCIOLOGIE


HOOFDSTUK 2: CULTUUR
2. Inleiding
Cultuur volgens Tyler
 Cultuur = het complexe geheel van kennis, geloofsovertuigingen, kunst, wetgeving, waarden en
normen, tradities en alle andere capaciteiten en gewoonten die door de mens als lid van een
samenleving verworven worden
 Deze gedragskeuzes = collectief en niet individueel

Verdere cultuurbegrip door Kroeber
 De sfeer van het culturele wordt gekenmerkt door accumulatie en niet door evolutie
 Mensen passen mee hun omgeving aan i.p.v. enkel hun genetische kenmerken
 Mensen verschillen v dieren, want wij hebben taal  niet erfelijk  aangeleerd via leerprocessen

White
 Mensen verschillen van dieren, want mensen gebruiken symbolen
- Een symbool (vredesduif) heeft een betekenis (vrede) die niet voortvloeit uit de fysische
kenmerken vd drager (duif) vh symbool
- De betekenis wordt door de mens aan een fysische drager toegekend

Alfred Schütz
 De materiële wereld waarin we leven = dominante realiteit (paramount reality)
 Niet-materiële realiteiten = zingevingsdomeinen (finite provinces of meaning)

kluckhohn
 Cultuur is afhankelijk en van biologische kenmerken eigen aan de menselijke soort en van de
omgeving waarin mensen leven
 Cultuur = een antwoord op de eisen die de fysische omgeving stelt om te overleven

Midgley
 Gesloten instincten: leiden tot handelingspatronen die genetisch bepaald zijn in elk detail
 Open instincten: de soort beschikt over een algemene neiging die enkel werkt binnen een context
waarin algemene directieven aanwezig zijn  = belangrijkste uitrusting

4. Symbolen, tekens en taal
Cultuur heeft beetrekking op het toekennen van betekenissen
 Om deze betekenis te kunnen delen is communicatie nodig  taal als communicatiemiddel
 Symbool: geen verband tussen de betekenis en de drager (bv. x, y, z in de wiskunde)
 Teken: verband tussen het teken en waar het voor staat (bv. x, y, z in het alfabet)

Kenmerken
 Artefacts = objecten zoals juwelen die kenmerken ve individu uitdrukken
 Haptics = aanrakingen zoals handdruk, schouderklop, kussen, …
 Chronemics = tijd dat iemand praat, punctualiteit
 Proxemics = nabijheid
 Kinesics = lichaamstaal, houding

Taal is zowel verbaal als non-verbaal
 Non-verbale taal is niet universeel  gebonden aan een specifieke omgeving
 Verbale communicatie = belangrijkste
- Ervaring doorgeven, herinneringen delen, afspraken maken, standpunten delen, …
 Sapir-Whorfhypothese = de specifieke taal die we spreken heeft invloed op de manier waarop we
denken over de werkelijkheid



4