PSYCHOGERIATRIE
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN DEMENTIE IN HET ALGEMEEN
WE WORDEN MET ZIJN ALLEN STEEDS OUDER
DE VERGRIJZING VAN DE BEVOLKING
INLEIDING
De bevolking vergrijst !
– De groep ouderen van 65+ groeit steeds verder maar ook de groep 80+ binnen deze groep
ouderen neemt steeds meer toe .
= vergrijzing en dubbele vergrijzing.
– Ouderen doen ook steeds later beroep op de zorg maar de mate van zorg die ze vragen is
veel zwaarder. Er komen ook andere problemen naar boven zoals vb. eenzaamheid.
Een bedenking die we ons kunnen maken bij de huidige ondergrens van “oud zijn” nl. 65+ is hoe dit
nu zit binnen de nieuwe bepalingen van de pensioenen.
Binnen veel sectoren moeten mensen nu werken tot 67 jaar om een volwaardig pensioen te hebben.
OORZAKEN VAN DE VERGRIJZING
De toename van de levensverwachting:
• Door betere algemene levensomstandigheden (voeding, woonomstandigheden, hygiëne
…)
• Door betere medische zorg (medicatie, vaccinatie, gevorderde technieken ….)
• Verandering in het ziektepatroon (door het optimaliseren van vaccinaties komen bepaalde
levensbedreigende ziektes niet meer voor)
• Door de toegenomen preventiecampagnes (roken, diabetes, hart –en vaatziekten…..) gaan
mensen gezonder leven en meer zorg dragen voor zichzelf.
• Betere financiële omstandigheden. De meeste ouderen hebben gewerkt tot aan hun
pensioen en in betere omstandigheden.
ENKELE CIJFERS
• Meest voorkomende vorm van dementie : ZVA (70%)
• Vlaanderen (2021) naar schatting 136.624 ouderen met dementie
• Jongdementie ( - 65 jaar) naar schatting 5461 – slechts 1800 hebben een formele diagnose.
• De kans dat iemand dementie krijgt tijdens zijn leven is 1/5
• Leeftijd is de belangrijkste risicofactor. De kans op dementie neemt sterk toe met de leeftijd.
– 10% boven de 60
– 20% boven de 80
1
, – 40% boven de 90
• De WHO verwacht door de vergrijzing van de bevolking een verdubbeling van het aantal
ouderen met dementie tegen 2060.
• Dementie komt meer voor bij vrouwen dan bij mannen.
• Er is ongeveer 1 jaar tussen de eerste symptomen en het feit dat die gemeld worden aan een
vertrouwenspersoon (partner, vriend, kinderen…)
• Gemiddeld 2 à3 jaar na de eerste symptomen wordt de diagnose gesteld door een arts.
• Eens de diagnose dementie gesteld is leven mensen nog gemiddeld 8 jaar. Zowel de
hoeveelheid aan klachten als de ernst van de klachten neemt sterk toe in deze periode.
• 70 % van de ouderen met dementie woont thuis met de nodige ondersteuning.
CONCLUSIE
DEMENTIE
Bij ouder worden gaat het geheugen achteruit :
• Steeds moeilijker om recente ervaringen in te prenten, op te slaan …
• Steeds moeilijker om gegevens terug op te roepen.
Dit kan horen bij het gewoon ouder worden of dit kunnen de eerste tekenen van dementie zijn.
Ook depressie bij ouderen maakt dat het geheugen van ouderen minder goed functioneert .
Het onderscheid is moeilijk te maken in een beginfase!
Een goede differentiaaldiagnose is nodig = Dementievraagstuk
DEMENTIE
• Dementie is een ziekte
• Dementie is een toestandsbeeld, een syndroom. Het is eigenlijk een manier van zijn.
• Dementie kent niet 1 oorzaak maar ontstaat door een samengaan van verschillende factoren.
2
,Wanneer is er sprake van dementie ?
We baseren ons op de criteria volgens DSM V:
A. Er moet sprake zijn van :
– Geheugenstoornissen
– één of meerdere van de onderstaande cognitieve stoornissen:
• Afasie : taalstoornis (motorisch/sensorisch)
• Apraxie : niet meer weten hoe dagelijkse handelingen uitgevoerd worden.
• Agnosie : gestoorde herkenning van voorwerpen, geluiden
• Stoornis in de Executieve stoornissen : uitvoeringsstoornissen (verstoord
planmatig handelen, gestoord abstract denken, initiatiefverlies..)
B. De symptomen moeten ernstig zijn en het dagelijks functioneren grondig verstoren.
C. De cognitieve stoornissen mogen niet enkel voorkomen tijdens een delirium ( = toestand van acute
verwardheid)
D. Per type dementie zijn er nog een aantal specifieke criteria.
VERLOOP VAN DEMENTIE
Geleidelijk :
– Met uitzondering van dementie ten gevolge van een trauma.
– Geen statisch gegeven maar een proces, steeds in wording.
– De oudere raakt het steeds meer kwijt.
Progressief- degeneratief
– De verliezen nemen steeds meer toe en zijn blijvend, ze kunnen niet hersteld worden .
Verloopt fasisch :
– Periodes van grote verwardheid wisselen af met periodes waarin het even “beter” lijkt te
gaan.
Rien Verdult, Nederlander en psycholoog van opleiding heeft het verloop van dementie opgedeeld in
3 fasen.
Dit is een kunstmatige indeling en het is niet zijn bedoeling om de ouderen in vakjes onder te
verdelen.
• Hij heeft de fasen beschreven om de hulpverleners en de omgeving van de oudere een
theoretisch kader te bieden waarbinnen zij de veranderingen kunnen plaatsen. Het maakt
het voor de hulpverlener makkelijker zich een beeld te vormen van het functioneren van de
oudere.
• De Fasen van Verdult zijn vooral toepasbaar op dementie van het Alzheimer type.
• Peter Hoveling heeft een gelijklopende indeling in fasen gemaakt. Beiden vertrekken vanuit
de belevingsgerichte benadering.
3
, • Naomi Feil beschrijft ook een aantal fasen binnen het dementieproces maar dan vanuit de
validation benadering.
SPECIFIEKE STOORNISSEN BIJ DEMENTIE
Cognitieve stoornissen :
– geheugenstoornissen hebben een grote betekenis bij de meeste vormen van dementie.
• Lange termijn geheugen (groot archief )
• Korte termijn geheugen (opslag van informatie )
Hoe werkt ons geheugen ?
Fase 1: info opnemen: alles wat we waarnemen via zintuigen kunnen we opnemen.
Fase 2: informatie vasthouden, beoordelen en bewaren als we ze belangrijk vinden (nieuwe info).
Fase 3: informatie terughalen die we opgeslagen hebben .
Deze fasen moeten met succes doorlopen worden anders kan men zich nadien de informatie niet
meer herinneren .
GEHEUGENSCHEMA
GEHEUGENSTOORNISSEN
4
HOOFDSTUK 1: INLEIDING EN DEMENTIE IN HET ALGEMEEN
WE WORDEN MET ZIJN ALLEN STEEDS OUDER
DE VERGRIJZING VAN DE BEVOLKING
INLEIDING
De bevolking vergrijst !
– De groep ouderen van 65+ groeit steeds verder maar ook de groep 80+ binnen deze groep
ouderen neemt steeds meer toe .
= vergrijzing en dubbele vergrijzing.
– Ouderen doen ook steeds later beroep op de zorg maar de mate van zorg die ze vragen is
veel zwaarder. Er komen ook andere problemen naar boven zoals vb. eenzaamheid.
Een bedenking die we ons kunnen maken bij de huidige ondergrens van “oud zijn” nl. 65+ is hoe dit
nu zit binnen de nieuwe bepalingen van de pensioenen.
Binnen veel sectoren moeten mensen nu werken tot 67 jaar om een volwaardig pensioen te hebben.
OORZAKEN VAN DE VERGRIJZING
De toename van de levensverwachting:
• Door betere algemene levensomstandigheden (voeding, woonomstandigheden, hygiëne
…)
• Door betere medische zorg (medicatie, vaccinatie, gevorderde technieken ….)
• Verandering in het ziektepatroon (door het optimaliseren van vaccinaties komen bepaalde
levensbedreigende ziektes niet meer voor)
• Door de toegenomen preventiecampagnes (roken, diabetes, hart –en vaatziekten…..) gaan
mensen gezonder leven en meer zorg dragen voor zichzelf.
• Betere financiële omstandigheden. De meeste ouderen hebben gewerkt tot aan hun
pensioen en in betere omstandigheden.
ENKELE CIJFERS
• Meest voorkomende vorm van dementie : ZVA (70%)
• Vlaanderen (2021) naar schatting 136.624 ouderen met dementie
• Jongdementie ( - 65 jaar) naar schatting 5461 – slechts 1800 hebben een formele diagnose.
• De kans dat iemand dementie krijgt tijdens zijn leven is 1/5
• Leeftijd is de belangrijkste risicofactor. De kans op dementie neemt sterk toe met de leeftijd.
– 10% boven de 60
– 20% boven de 80
1
, – 40% boven de 90
• De WHO verwacht door de vergrijzing van de bevolking een verdubbeling van het aantal
ouderen met dementie tegen 2060.
• Dementie komt meer voor bij vrouwen dan bij mannen.
• Er is ongeveer 1 jaar tussen de eerste symptomen en het feit dat die gemeld worden aan een
vertrouwenspersoon (partner, vriend, kinderen…)
• Gemiddeld 2 à3 jaar na de eerste symptomen wordt de diagnose gesteld door een arts.
• Eens de diagnose dementie gesteld is leven mensen nog gemiddeld 8 jaar. Zowel de
hoeveelheid aan klachten als de ernst van de klachten neemt sterk toe in deze periode.
• 70 % van de ouderen met dementie woont thuis met de nodige ondersteuning.
CONCLUSIE
DEMENTIE
Bij ouder worden gaat het geheugen achteruit :
• Steeds moeilijker om recente ervaringen in te prenten, op te slaan …
• Steeds moeilijker om gegevens terug op te roepen.
Dit kan horen bij het gewoon ouder worden of dit kunnen de eerste tekenen van dementie zijn.
Ook depressie bij ouderen maakt dat het geheugen van ouderen minder goed functioneert .
Het onderscheid is moeilijk te maken in een beginfase!
Een goede differentiaaldiagnose is nodig = Dementievraagstuk
DEMENTIE
• Dementie is een ziekte
• Dementie is een toestandsbeeld, een syndroom. Het is eigenlijk een manier van zijn.
• Dementie kent niet 1 oorzaak maar ontstaat door een samengaan van verschillende factoren.
2
,Wanneer is er sprake van dementie ?
We baseren ons op de criteria volgens DSM V:
A. Er moet sprake zijn van :
– Geheugenstoornissen
– één of meerdere van de onderstaande cognitieve stoornissen:
• Afasie : taalstoornis (motorisch/sensorisch)
• Apraxie : niet meer weten hoe dagelijkse handelingen uitgevoerd worden.
• Agnosie : gestoorde herkenning van voorwerpen, geluiden
• Stoornis in de Executieve stoornissen : uitvoeringsstoornissen (verstoord
planmatig handelen, gestoord abstract denken, initiatiefverlies..)
B. De symptomen moeten ernstig zijn en het dagelijks functioneren grondig verstoren.
C. De cognitieve stoornissen mogen niet enkel voorkomen tijdens een delirium ( = toestand van acute
verwardheid)
D. Per type dementie zijn er nog een aantal specifieke criteria.
VERLOOP VAN DEMENTIE
Geleidelijk :
– Met uitzondering van dementie ten gevolge van een trauma.
– Geen statisch gegeven maar een proces, steeds in wording.
– De oudere raakt het steeds meer kwijt.
Progressief- degeneratief
– De verliezen nemen steeds meer toe en zijn blijvend, ze kunnen niet hersteld worden .
Verloopt fasisch :
– Periodes van grote verwardheid wisselen af met periodes waarin het even “beter” lijkt te
gaan.
Rien Verdult, Nederlander en psycholoog van opleiding heeft het verloop van dementie opgedeeld in
3 fasen.
Dit is een kunstmatige indeling en het is niet zijn bedoeling om de ouderen in vakjes onder te
verdelen.
• Hij heeft de fasen beschreven om de hulpverleners en de omgeving van de oudere een
theoretisch kader te bieden waarbinnen zij de veranderingen kunnen plaatsen. Het maakt
het voor de hulpverlener makkelijker zich een beeld te vormen van het functioneren van de
oudere.
• De Fasen van Verdult zijn vooral toepasbaar op dementie van het Alzheimer type.
• Peter Hoveling heeft een gelijklopende indeling in fasen gemaakt. Beiden vertrekken vanuit
de belevingsgerichte benadering.
3
, • Naomi Feil beschrijft ook een aantal fasen binnen het dementieproces maar dan vanuit de
validation benadering.
SPECIFIEKE STOORNISSEN BIJ DEMENTIE
Cognitieve stoornissen :
– geheugenstoornissen hebben een grote betekenis bij de meeste vormen van dementie.
• Lange termijn geheugen (groot archief )
• Korte termijn geheugen (opslag van informatie )
Hoe werkt ons geheugen ?
Fase 1: info opnemen: alles wat we waarnemen via zintuigen kunnen we opnemen.
Fase 2: informatie vasthouden, beoordelen en bewaren als we ze belangrijk vinden (nieuwe info).
Fase 3: informatie terughalen die we opgeslagen hebben .
Deze fasen moeten met succes doorlopen worden anders kan men zich nadien de informatie niet
meer herinneren .
GEHEUGENSCHEMA
GEHEUGENSTOORNISSEN
4
