1. orthopedagogiek
1.1 wat is dat, orthopedagogiek ?
Orthos -> recht Pais -> kind Agogein -> leiden, voeren
K -> verwijst naar de theorie, als de k wordt weggelaten verwijst het naar de praktijk.
De taak van de orthopedagoog is om het bijzondere weer zo normaal mogenlijk te maken.
Definitie : de orthopedagogiek omvat de theorie van het ‘leiden’ van kinderen en jeugdigen en
streeft ernaar dat dit ‘leiden zo ‘recht’ of ‘juist’ mogelijk zou zijn
Kritiek bij de definitie :
weten we altijd wat ‘recht’ of ‘goed’ is voor een kind? (we kunnen niet zomaar
eenduidig bepalen wat goed is voor een kind)
Werken orthopedagogen altijd met kinderen en jongeren (ook met volwassenen en
ouderen)
Kunnen we als orthopedagoog mensen ‘leiden’? (je kan niet leiden, je kan ze wel
proberen helpen)
Vandaag de dag verwijst orthopedagogiek naar het zo goed mogelijk opvoeden, begeleiden,
ondersteunen, verzorgen, helpen, assisteren,… van kinderen en volwassenen die als ‘bijzonder’
gezien worden.
1.2 waarom het vak orthopedagogiek?
Het vak orthopedagogiek is een deel van de puzzel om praktijkgerichte ondersteuner- begeleider te
worden. Het aanreiken van praktijkgerichte handvaten waar je later mee aan de slag kan. Een goed
orthopedagogisch perspectief is een holistisch visie ( kijken naar het geheel van de mens)
Hoofdstuk 2. Orthopedagogiek en maatschappelijke en historische evoluties
2.1 evolutie, omslag en herpositionering van de orthopedagogiek
Het is een blik van de orthopedagogiek in het verleden, heden en de toekomst. Context en tijd
spelen een belangrijke rol. Het zijn kapstokken voor toekomstige job.
Politieke en maatschappelijke ontwikkelingen, economische mogelijkheden en veranderende
opvattingen hebben een invloed op de praktijk. Ze beïnvloeden mee de keuzes die je maakt.
Vooral bewegingen binnen de jeugdzorg, gehandicaptenzorg en onderwijs geven belangrijke
inzichten en handvaten.
Van defecten naar veerkracht en interventie
De theorie van de eerste orthopedagogen was een medische invalshoek. Heilpädagogiek ontstond -
> genezend opvoeden. Hanselmann, Asperger en Moor zijn de belangrijke figuren binnen deze
stroming.
De opvoeding van doven, blinden en zwakzinnigen was onder leiding van artsen. Daardoor ontstaat
de functie schoolarts. Ze moesten soms kinderen onderzoeken om ze vrij te stellen van de
leerplicht. Ze staan aan de wieg van het ontstaan van het basis buitengewoon onderwijs.
Nadruk ligt op empirisch onderzoek = waarnemen en beschrijven van regelmaat, observatie van
feiten in ontwikkeling van kinderen.
Bv. Arts Maria Montessori -> het trainen van de zintuigen heeft een belangrijke plaats in haar
methode
Maatschappelijke inzichten evolueren. De heilpädagogik en de medische orthopedagogiek maken
plaats voor veerkracht en interventie.
, Zoeken en uittesten
methodische
hulpverleningstechnieken
= orthopedagogisch
handelen
via een sterke- zwakte
analyse probeert men zicht Wat heeft het kind nodig?
te krijgen op de =kijken naar de hulpvraag
mogelijkheden = natuurlijke van het kind
diversiteit
Veerkrac
ht &
interven
tie
Hulpvrager als ervaringsdeskundige (iemand die door ervaring deskundige is geworden
op een bepaald terrein)
Mensen worden niet zomaar weggerukt uit hun natuurlijk netwerk. Hun familie en vrienden worden
steeds meer gezien als partners. Men wil ook meer person- centered gaan werken door in dialoog
te gaan met hun. Ze worden niet meer gezien als louter passieve ontvangers.
Martinus Jan Langeveld :
hij was een belangrijk figuur in de Utrechtse school. Zijn benadering heette de existentiële
fenomenologie -> de ontmoeting tussen mensen, waarin de ander als unieke persoon naar
voren treedt, is funderend voor de opvoedings- en de hulpverleningsrelatie
je moet je daarvoor kunnen inleven in de wereld van de ander, het vraagt openheid en
vraagt veel persoonlijke vorming van de hulpverleners.
Een orthopedagoog s een raadgever van de ouders, door het begrijpbaar maken van het
kind kan het de opvoedingsrelatie weer mogelijk maken
Hij maakte ook de Colombus- test ; aan de hand van projectieplaten kan het kind verhalen
en ervaringen vertellen
Aandacht voor maatschappelijke barrières
Er is minder focus op de individuele beperkingen maar meer aandacht voor barrières die door de
maatschappij/ de omgeving worden bevestigd. Er is aandacht voor mentale en fysieke
ontoegankelijkheid. En focus op negatieve/ verkeerde attitudes (meer focus op waarden en normen
die vandaag belangrijk zijn).
Er wordt niet meer gesproken van een ‘afwijkend kind’ maar van een ‘gezin in opvoedingsnood’.
Het kind wordt gezien als sociaal wezen.
William Vliegenthart:
Zijn benadering heette de verdiepte orthopedagogiek
Er is een onderscheid tussen opvoedingsfactoren ( onopgemerkte invloed op de
ontwikkeling van een kind -> persoonlijkheid ouders) en opvoedingsmiddelen ( bewust
gebruikt om kind iets te leren -> straffe en belonen).
Orthopedagogisch werk: opvoedingsfactor hanteren als opvoedingsmiddel
Er is dus veel meer sprake van reflectie door het gebruiken van de omgeving.
Er is ook meer aandacht voor de onzekerheid van ouders, broers en zussen
Bv. Hoe kan de omgeving zich aanpassen ? cafe’s moeten zich materiaal aanpassen aan mensen in
een rolstoel
Van ‘care’ naar ‘support’
er is een verschuiving van ‘zorg’ naar ondersteuning. Het supportdenken/ ondersteuningsdenken ->
wat heeft het kind nodig om te participeren/ wat heeft een persoon nodig om actief te participeren
in de maatschappij?
Bv. Inclusief onderwijs = alle leerlingen krijgen samen de kans om te leren in dezelfde
leeromgeving, samen met ondersteuningsfiguren
, 2.2 basishoudingen tegenover ‘handicap’
Basishouding 1
Gehandicapten worden gezien als onvolwaardig, abnormaal, bezetenen en duivels. Ze horen niet
thuis in deze samenleving. Ze zouden anderen in de samenleving besmetten of bedreigen.
Nadruk ligt op medische behandeling, verzorging in speciale instituten = geïsoleerde hulpverlening.
Gevolg: uitstoting/ segregatie van de ‘andere mensensoort’.
Diepe sporen in westerse cultuur rond beeldvorming personen met een handicap :
Ongekend = onbemind (materiele ontoegankelijkheid)
We kennen elkaar niet -> zorgt voor afwijzing, zorgt voor vooroordelen, onbegrip en
onwennigheid.
Basishouding 2
Gehandicapten zijn sukkelaars, ongelukkigen. We hebben medelijden met hen. Dit is christelijk
geïnspireerd -> nood aan zorg, liefdadigheid en barmhartigheid. (caritasgedachte)
Enerzijds oprichting van verzorgende initiatieven (armenasielen en verzorgingscentra). Anderzijds
overleving als zwervende bedelaars.
Doel van de welgestelde burger : bewijs van eigen goedheid, investering in eigen zielehiel,
persoonlijk maatschappelijke carrière.
Verwachting rolgedrag van de ontvanger : dankbaarheid en onderdanigheid -> liefdadigheid is dus
een verkapte vorm van afwijzing
Gunsten, geschenken, geldinzamelingen = gewetensussers
Basishouding 3
Gehandicapten zijn patiënten met defecten. Ze hebben medische zorg, revalidatie, technische hulp
nodig. Nadruk ligt op het verzorgen van het defect in totale instellingen, zoals ziekenhuizen.
De gevaren van deze visie : bedreiging en verenging van de menselijke persoonlijkheid,
vervreemding en verschraling van de leefwereld.
Welke raakpunten hebben de eerste 3 : ze kijken vooral naar het medische label, worden uit de
samenleving gehaald, geen dialoog
Welke invloed heeft dit op personen met een beperking : onzeker, niet geaccepteerd, negatief
zelfbeeld
Basishouding 4 = de omslag (streven naar dit)
Personen met een handicap moeten gezien worden als gelijkwaardige partners bij deelname aan
dagelijks leven en behoud van eigen identiteit.
Etiketteren zorgt voor schadelijke effecten van de persoonsontwikkeling
Mensen met een handicap hebben eigen behoeften, vragen, mogelijkheden, beperkingen ->
evenwaardig in de samenleving.
Door hun grotere aanwezigheid confronteren ze ons met de ongastvrijheid, materiële en mentale
ontoegankelijkheid.
Rechten en plichten staan voorop, het is van belang om in overleg te gaan. Er moeten gelijke
kansen zijn voor personen met een handicap.
Gevolg : welzijnsbevorderende initiatieven -> vroegti jdige thuisbegeleiding, zelfstandige
woonvormen -> zodat ze zo autonoom mogelijk leren leven
Belang van een gecoördineerd overheidsbeleid dat inzet op welzijn van personen met een handicap
-> belang van middelen, investeren in opleiding van medewerkers en begeleiders.
Ook is er een belang van benaming -> mensen hechten waarde aan woorden, we moeten dus niet
spreken van minderwaardigen, minder- validen,…
1.1 wat is dat, orthopedagogiek ?
Orthos -> recht Pais -> kind Agogein -> leiden, voeren
K -> verwijst naar de theorie, als de k wordt weggelaten verwijst het naar de praktijk.
De taak van de orthopedagoog is om het bijzondere weer zo normaal mogenlijk te maken.
Definitie : de orthopedagogiek omvat de theorie van het ‘leiden’ van kinderen en jeugdigen en
streeft ernaar dat dit ‘leiden zo ‘recht’ of ‘juist’ mogelijk zou zijn
Kritiek bij de definitie :
weten we altijd wat ‘recht’ of ‘goed’ is voor een kind? (we kunnen niet zomaar
eenduidig bepalen wat goed is voor een kind)
Werken orthopedagogen altijd met kinderen en jongeren (ook met volwassenen en
ouderen)
Kunnen we als orthopedagoog mensen ‘leiden’? (je kan niet leiden, je kan ze wel
proberen helpen)
Vandaag de dag verwijst orthopedagogiek naar het zo goed mogelijk opvoeden, begeleiden,
ondersteunen, verzorgen, helpen, assisteren,… van kinderen en volwassenen die als ‘bijzonder’
gezien worden.
1.2 waarom het vak orthopedagogiek?
Het vak orthopedagogiek is een deel van de puzzel om praktijkgerichte ondersteuner- begeleider te
worden. Het aanreiken van praktijkgerichte handvaten waar je later mee aan de slag kan. Een goed
orthopedagogisch perspectief is een holistisch visie ( kijken naar het geheel van de mens)
Hoofdstuk 2. Orthopedagogiek en maatschappelijke en historische evoluties
2.1 evolutie, omslag en herpositionering van de orthopedagogiek
Het is een blik van de orthopedagogiek in het verleden, heden en de toekomst. Context en tijd
spelen een belangrijke rol. Het zijn kapstokken voor toekomstige job.
Politieke en maatschappelijke ontwikkelingen, economische mogelijkheden en veranderende
opvattingen hebben een invloed op de praktijk. Ze beïnvloeden mee de keuzes die je maakt.
Vooral bewegingen binnen de jeugdzorg, gehandicaptenzorg en onderwijs geven belangrijke
inzichten en handvaten.
Van defecten naar veerkracht en interventie
De theorie van de eerste orthopedagogen was een medische invalshoek. Heilpädagogiek ontstond -
> genezend opvoeden. Hanselmann, Asperger en Moor zijn de belangrijke figuren binnen deze
stroming.
De opvoeding van doven, blinden en zwakzinnigen was onder leiding van artsen. Daardoor ontstaat
de functie schoolarts. Ze moesten soms kinderen onderzoeken om ze vrij te stellen van de
leerplicht. Ze staan aan de wieg van het ontstaan van het basis buitengewoon onderwijs.
Nadruk ligt op empirisch onderzoek = waarnemen en beschrijven van regelmaat, observatie van
feiten in ontwikkeling van kinderen.
Bv. Arts Maria Montessori -> het trainen van de zintuigen heeft een belangrijke plaats in haar
methode
Maatschappelijke inzichten evolueren. De heilpädagogik en de medische orthopedagogiek maken
plaats voor veerkracht en interventie.
, Zoeken en uittesten
methodische
hulpverleningstechnieken
= orthopedagogisch
handelen
via een sterke- zwakte
analyse probeert men zicht Wat heeft het kind nodig?
te krijgen op de =kijken naar de hulpvraag
mogelijkheden = natuurlijke van het kind
diversiteit
Veerkrac
ht &
interven
tie
Hulpvrager als ervaringsdeskundige (iemand die door ervaring deskundige is geworden
op een bepaald terrein)
Mensen worden niet zomaar weggerukt uit hun natuurlijk netwerk. Hun familie en vrienden worden
steeds meer gezien als partners. Men wil ook meer person- centered gaan werken door in dialoog
te gaan met hun. Ze worden niet meer gezien als louter passieve ontvangers.
Martinus Jan Langeveld :
hij was een belangrijk figuur in de Utrechtse school. Zijn benadering heette de existentiële
fenomenologie -> de ontmoeting tussen mensen, waarin de ander als unieke persoon naar
voren treedt, is funderend voor de opvoedings- en de hulpverleningsrelatie
je moet je daarvoor kunnen inleven in de wereld van de ander, het vraagt openheid en
vraagt veel persoonlijke vorming van de hulpverleners.
Een orthopedagoog s een raadgever van de ouders, door het begrijpbaar maken van het
kind kan het de opvoedingsrelatie weer mogelijk maken
Hij maakte ook de Colombus- test ; aan de hand van projectieplaten kan het kind verhalen
en ervaringen vertellen
Aandacht voor maatschappelijke barrières
Er is minder focus op de individuele beperkingen maar meer aandacht voor barrières die door de
maatschappij/ de omgeving worden bevestigd. Er is aandacht voor mentale en fysieke
ontoegankelijkheid. En focus op negatieve/ verkeerde attitudes (meer focus op waarden en normen
die vandaag belangrijk zijn).
Er wordt niet meer gesproken van een ‘afwijkend kind’ maar van een ‘gezin in opvoedingsnood’.
Het kind wordt gezien als sociaal wezen.
William Vliegenthart:
Zijn benadering heette de verdiepte orthopedagogiek
Er is een onderscheid tussen opvoedingsfactoren ( onopgemerkte invloed op de
ontwikkeling van een kind -> persoonlijkheid ouders) en opvoedingsmiddelen ( bewust
gebruikt om kind iets te leren -> straffe en belonen).
Orthopedagogisch werk: opvoedingsfactor hanteren als opvoedingsmiddel
Er is dus veel meer sprake van reflectie door het gebruiken van de omgeving.
Er is ook meer aandacht voor de onzekerheid van ouders, broers en zussen
Bv. Hoe kan de omgeving zich aanpassen ? cafe’s moeten zich materiaal aanpassen aan mensen in
een rolstoel
Van ‘care’ naar ‘support’
er is een verschuiving van ‘zorg’ naar ondersteuning. Het supportdenken/ ondersteuningsdenken ->
wat heeft het kind nodig om te participeren/ wat heeft een persoon nodig om actief te participeren
in de maatschappij?
Bv. Inclusief onderwijs = alle leerlingen krijgen samen de kans om te leren in dezelfde
leeromgeving, samen met ondersteuningsfiguren
, 2.2 basishoudingen tegenover ‘handicap’
Basishouding 1
Gehandicapten worden gezien als onvolwaardig, abnormaal, bezetenen en duivels. Ze horen niet
thuis in deze samenleving. Ze zouden anderen in de samenleving besmetten of bedreigen.
Nadruk ligt op medische behandeling, verzorging in speciale instituten = geïsoleerde hulpverlening.
Gevolg: uitstoting/ segregatie van de ‘andere mensensoort’.
Diepe sporen in westerse cultuur rond beeldvorming personen met een handicap :
Ongekend = onbemind (materiele ontoegankelijkheid)
We kennen elkaar niet -> zorgt voor afwijzing, zorgt voor vooroordelen, onbegrip en
onwennigheid.
Basishouding 2
Gehandicapten zijn sukkelaars, ongelukkigen. We hebben medelijden met hen. Dit is christelijk
geïnspireerd -> nood aan zorg, liefdadigheid en barmhartigheid. (caritasgedachte)
Enerzijds oprichting van verzorgende initiatieven (armenasielen en verzorgingscentra). Anderzijds
overleving als zwervende bedelaars.
Doel van de welgestelde burger : bewijs van eigen goedheid, investering in eigen zielehiel,
persoonlijk maatschappelijke carrière.
Verwachting rolgedrag van de ontvanger : dankbaarheid en onderdanigheid -> liefdadigheid is dus
een verkapte vorm van afwijzing
Gunsten, geschenken, geldinzamelingen = gewetensussers
Basishouding 3
Gehandicapten zijn patiënten met defecten. Ze hebben medische zorg, revalidatie, technische hulp
nodig. Nadruk ligt op het verzorgen van het defect in totale instellingen, zoals ziekenhuizen.
De gevaren van deze visie : bedreiging en verenging van de menselijke persoonlijkheid,
vervreemding en verschraling van de leefwereld.
Welke raakpunten hebben de eerste 3 : ze kijken vooral naar het medische label, worden uit de
samenleving gehaald, geen dialoog
Welke invloed heeft dit op personen met een beperking : onzeker, niet geaccepteerd, negatief
zelfbeeld
Basishouding 4 = de omslag (streven naar dit)
Personen met een handicap moeten gezien worden als gelijkwaardige partners bij deelname aan
dagelijks leven en behoud van eigen identiteit.
Etiketteren zorgt voor schadelijke effecten van de persoonsontwikkeling
Mensen met een handicap hebben eigen behoeften, vragen, mogelijkheden, beperkingen ->
evenwaardig in de samenleving.
Door hun grotere aanwezigheid confronteren ze ons met de ongastvrijheid, materiële en mentale
ontoegankelijkheid.
Rechten en plichten staan voorop, het is van belang om in overleg te gaan. Er moeten gelijke
kansen zijn voor personen met een handicap.
Gevolg : welzijnsbevorderende initiatieven -> vroegti jdige thuisbegeleiding, zelfstandige
woonvormen -> zodat ze zo autonoom mogelijk leren leven
Belang van een gecoördineerd overheidsbeleid dat inzet op welzijn van personen met een handicap
-> belang van middelen, investeren in opleiding van medewerkers en begeleiders.
Ook is er een belang van benaming -> mensen hechten waarde aan woorden, we moeten dus niet
spreken van minderwaardigen, minder- validen,…
