Hoofdstuk 1 : agogiek ?
1. Agogisch handelen en agogiek
Wat is agogisch werken ?
Het ondersteunen van veranderingsprocessen, waarbij we vertrekken vanuit krachten en
talenten
We gaan ervan uit dat iedereen anders is, waardoor we ondersteuning bieden op maat en
vertrekkend vanuit de vraag van de cliënten
We maken gebruik van een waaier aan werkvormen waarbij creativiteit de motor is
We werken niet voor, maar samen met mensen (individuen en groepen)
De opvoeder- begeleider is zelf het belangrijkste instrument !
Agogiek is de wetenschap die het agogisch handelen bestudeert en die richtlijnen/ aanbevelingen
geeft voor het agogisch handelen
Agogiek: is de leer van het doen veranderen van mensen in een voor en door hen gewenste
richting.
Waar zitten hier valkuilen? : mensen een richting induwen die zij niet willen waarvan jij
denkt dat ze goed is
1. veranderen
Waardoor willen mensen veranderen ? : -> eigen ontwikkeling, innerlijke drang, ontevreden
over leefomstandigheden, tegenstrijdig met eigen gedrag, nieuwe informatie, verwachtingen
van andere mensen, belangen van jezelf en anderen, bedreiging van buitenaf (onveilige
situatie, geweld), indrukwekkende of confronterende ervaringen
• Veranderen van leefomgeving
• Bepaalde keuzes die je maakt
• Door opvoeding
• Geloof
doen veranderen = begeleiden, aansturen of beleidsmatig mogelijk maken van
veranderingsprocessen bij mensen.
Verandering = het verschil tussen een nieuwe en een oude situatie
Verschil = vervangen of toevoegen :
vervangen: iets verdwijnt ten gunste van iets nieuws bv. Achterdochtige houding ->
vertrouwen intimiteit. Of van autoritaire stijl naar democratische stijl
toevoegen : het oude blijft bestaan, iets nieuws komt erbij bv. Netwerk uitbreiden, nieuwe
houding aannemen, mening vormen over een voor hem nieuwe zaak
uitgangssituatie : negatief of positief :
negatief : verandering is het oplossen van het probleem (mensen in moeilijkheden helpen)
positief : verandering is een nog betere toestand, nog meer kunnen (mensen in moeilijkheden,
nog verbeteren)
voorbeeld zoeken van een situatie, negatief of positief? :
Iemand die rookte -> stopt met roken -> negatief en verandert
Mensen die gestopt zijn met zichzelf te snijden, maar nu een rubberen bandje tegen hun
pols laten schieten wat geen schade opbrengt -> positief vervangen
overgankelijk veranderen : jij bent degene die iets of iemand verandert
,onovergankelijk veranderen : jij bent degene die zelf verandert
veranderen gaat meestal spontaan, onbewust en niet doelgericht. Mensen veranderen elkaar, door
gewoon samen te leven.
Structurele veranderringen hebben meestal meer effect dan incidentele. :
Structureel: het wezen van de situatie verandert – de reden waarom het kindje de boterhammen
is vergeten
Incidenteel: oplossing voor één speciaal geval of voor een beperkte tijd -> kindje heeft
boterhammen vergeten -> vragen aan andere kindjes op te delen
“niet veranderen is soms ook een verandering” -> je wilt veranderen naar een andere richting,
maar beslist om uiteindelijk niet te veranderen. Dit zorgt voor een verandering van binnen. Iemand
dat altijd voor anderen wilt veranderen, die deze keer niet wil veranderen, verandert van binnen
om niet te veranderen.
2. van mensen
-> individu, groep, organisatie, netwerk, gemeenschap, samenleving
Groepen kunnen 3 vormen aannemen:
1. Een lokale groep: die ontstaat in een bepaalde straat, buurt,..
2. Een groep die een bepaald doel, functie heeft: gezinssysteem, netwerkgroepen,
actiegroepen
3. Een groep van personen die dezelfde interesses heeft: kookclubs, muziekgroepjes,
boekgroepen,…
Een netwerk :
Heeft een structuur
Relaties tussen verschillende posities of positiebekleders : huisarts, baas, collega’s
Er zijn verschillen tussen groepen afhankelijk van frequentie (veel of weinig contact),
duur(10 min, een jaar), betrokkenheid, aantal levensdomeinen( huisarts -> lichamelijk en
mentaal welbevinden)
Een gemeenschap:
Wordt gecreëerd door mensen
Ontstaat door een doel -> verschil tussen groep en gemeenschap : gemeenschap heeft een
doel, werkt formeel naar het doel, allemaal belangrijke rol in het vervullen van dat doel.
Varieert in grootte en omvang
Brengt gemeenschappelijke belangen, waarden, meningen en verwachtingen samen
Kent zich 3 kracht toe m.n. de kracht om :
o Een probleem te identificeren
o Een oplossing te determineren
o Een sleutelrol te vervullen bij het implementeren van een oplossing
Op basis van :
o Identiteit: black community, gay community
o Beroep/vakmanschap: bv. sportgemeenschap, business community)
o Geloof: baptist community, moslimgemeenschap)
o Verwantschap
o Vriendschap
, o Verblijfplaats en sociale en psychologische verbondenheid
3. in een voor en door hen gewenste richting
Agogisch werken: het doen veranderen in een voor en door hen gewenste richting
Kan als cliënten leren inzien welke verantwoordelijkheid zij zelf dragen voor de situatie
waarin ze zich bevinden (ze moeten het zelf inzien, en hun gedrag willen veranderen)
Betrokkenen helpen om deze macht en verantwoordelijkheid op zich te nemen
Betrokken hebben keuzevrijheid (ze blijven heel de rit beslissen of ze een stap zetten of
niet)
Agogisch werken is je zeer intensief bezig houden met het veranderingsproces van de
cliënt. Agogisch werken is eerder gericht op de cliënt dan op het probleem
Het bedenken van een goede oplossing of verandering
Werken aan de manier waarop de cliënt zich die verandering eigen maakt en ermee
omgaat (hoe krijg ik de cliënt zover dat…)
Wat kan je doen om te helpen met het ondersteuningsproces ? -> ondersteunen, kleine
stappen zetten, zorgen dat er een veilig veranderingsklimaat is zodat ze durven om kleine
stapjes te zetten
1.1 agogisch handelen
Sommige veranderingsprocessen worden bewust en doelgericht opgezet. De begeleider helpt bij
die verandering. Deze begeleider volgt een weg om een bepaald doel te bereiken. Dit is agogisch
handelen ook agogie genoemd. Een agoog is de persoon die helpt of begeleidt.
Agein = leiden, voeren, ergens heen brengen
‘ped’ komt van het Griekse woord pais, betekent kind en verwijst naar het begeleiden van
kinderen en jongeren.
Andragogie = begeleiden van volwassen
Gerontagogie = begeleiden van ouderen
Als volwassene is je ontwikkeling nog niet af
1.1 agogisch handelen en professionalisering
Aan het einde van de 19de eeuw begint de industrialisering. Deze industrialisering zet 2
maatschappelijke veranderingen in gang
voor de industrialisering was het leven duidelijk uitgestippeld. De ontwikkeling van
wetenschap en techniek verandert de maatschappij. Volwassenen moeten blijven
veranderen en bijleren om goed mee te kunnen functioneren.
Mensen leefden ook in vrij kleine, besloten gemeenschappen met duidelijke normen,
waarden en regels. Nu zijn er niet veel invloedrijke instanties meer zoals de kerk. Er kwam
een stijgende individualisering
Volwassenen moeten zich voortdurend aanpassen. Het ontbreekt hen aan duidelijke voorbeelden,
richtlijnen en kaders.
Als reactie hierop organiseert de maatschappij hulp en begeleiding. Dit is het welzijnswerk. De
industrialisatie zorgde ook voor een toenemende arbeidsverdeling. Dit proces vond eerst plaats in
de materiële productie, daarna in het onderwijs, verpleegkunde en welzijnswerk
Welzijnswerk kenmerkte deze professionalisering zich door 3 zaken :
Differentiatie : beroepsactiviteiten worden gestandaardiseerd, duidelijk afgebakend en
zijn maatschappelijk herkenbaar
Institutionalisering : een vast patroon ontstaat in het handelen, beroepsactiviteiten
kenmerken zich door het volgen van een bepaalde werkwijze. Deze kennis kan worden
doorgegeven : beroepsopleidingen ontstaan
Legitimering : beroepsactiviteiten worden maatschappelijk erkend omwille van de kennis
en vaardigheden die worden toegekend aan de professionals.
, Als gevolg van deze professionalisering krijgt het welzijnswerk een eigen functie in de samenleving,
het aantal werkers en instellingen neemt toe. Ervaring en kennis worden uitgewisseld en gebruik
gemaakt van inzichten binnen de sociologie en de psychologie. Ze houden zich bezig met
specifieke doelgroepen. Ze noemen dit het werkveld. Binnen elk van deze werkvelden staat
verandering centraal en staan beroepskrachten in voor het begeleiden van veranderingsprocessen.
Dit begeleiden van veranderingsprocessen wordt agogisch handelen genoemd.
Door de grotere omvang en toenemende belang werd agogisch handelen een studiegebied op zich,
dat zich lostrok van de psychologie en de pedagogiek. Het studiegebied krijgt de naam ‘sociale
(ped)agogiek’
1.1 agogiek als wetenschap
De agogiek bestudeert veranderingsprocessen en de beïnvloeding ervan op een wetenschappelijke
manier
De inzichten die de agogiek ontwikkelde heeft door het bestuderen van veranderingen, zijn ook
boeiend en bruikbaar voor wie met kinderen aan de slag gaat.
1.2 balanceren tussen theorie en praktijk
het sociaal- agogisch werk balanceert steeds tussen het concrete, het unieke ( de theorie) en aan
de andere kant het abstracte, algemene (praktijk)
1.3 sleutelkenmerken van het agogisch handelen
Niet elk veranderingsproces dat mensen opzetten kan je agogisch noemen. Reclamemensen en
politici proberen bij anderen een veranderingsproces op gang te brengen, maar is niet agogisch. µµ
De 3 sleutelkenmerken zijn :
psychosociale verandering van het handelen
op een methodische manier
met emancipatie en empowerment als doel
+ set bijkomende kenmerken
psychosociale verandering van het handelen
psyche (psyche = geest of ziel) slaat op alles wat je bezig houdt, wat je denkt, voelt en wilt. Sociaal
slaat op de onderlinge verhoudingen tussen mensen. Het werd samen gevoegd, omdat het niet
goed van elkaar te onderscheiden is. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend. Psychosociaal is hoe je je
gedraagt tegenover anderen heeft te maken met hoe je je voelt, wat je denkt en wat je gelooft.
Waardoor wordt het psychosociaal functioneren beïnvloedt:
Opvoeding
Trauma’s, ervaringen, herinneringen
Omgeving
Verwachtingen en stereotypen
Vrienden
Propaganda
Psychische ziekten (gedachten die je gedrag beïnvloeden)
Gevoelens
Opvattingen en overtuigingen (geloof en bijgeloof)
Moreel kompas
Normen en waarden
Behoeften
Handelen :
Gedrag : zichtbaar en observeerbaar
1. Agogisch handelen en agogiek
Wat is agogisch werken ?
Het ondersteunen van veranderingsprocessen, waarbij we vertrekken vanuit krachten en
talenten
We gaan ervan uit dat iedereen anders is, waardoor we ondersteuning bieden op maat en
vertrekkend vanuit de vraag van de cliënten
We maken gebruik van een waaier aan werkvormen waarbij creativiteit de motor is
We werken niet voor, maar samen met mensen (individuen en groepen)
De opvoeder- begeleider is zelf het belangrijkste instrument !
Agogiek is de wetenschap die het agogisch handelen bestudeert en die richtlijnen/ aanbevelingen
geeft voor het agogisch handelen
Agogiek: is de leer van het doen veranderen van mensen in een voor en door hen gewenste
richting.
Waar zitten hier valkuilen? : mensen een richting induwen die zij niet willen waarvan jij
denkt dat ze goed is
1. veranderen
Waardoor willen mensen veranderen ? : -> eigen ontwikkeling, innerlijke drang, ontevreden
over leefomstandigheden, tegenstrijdig met eigen gedrag, nieuwe informatie, verwachtingen
van andere mensen, belangen van jezelf en anderen, bedreiging van buitenaf (onveilige
situatie, geweld), indrukwekkende of confronterende ervaringen
• Veranderen van leefomgeving
• Bepaalde keuzes die je maakt
• Door opvoeding
• Geloof
doen veranderen = begeleiden, aansturen of beleidsmatig mogelijk maken van
veranderingsprocessen bij mensen.
Verandering = het verschil tussen een nieuwe en een oude situatie
Verschil = vervangen of toevoegen :
vervangen: iets verdwijnt ten gunste van iets nieuws bv. Achterdochtige houding ->
vertrouwen intimiteit. Of van autoritaire stijl naar democratische stijl
toevoegen : het oude blijft bestaan, iets nieuws komt erbij bv. Netwerk uitbreiden, nieuwe
houding aannemen, mening vormen over een voor hem nieuwe zaak
uitgangssituatie : negatief of positief :
negatief : verandering is het oplossen van het probleem (mensen in moeilijkheden helpen)
positief : verandering is een nog betere toestand, nog meer kunnen (mensen in moeilijkheden,
nog verbeteren)
voorbeeld zoeken van een situatie, negatief of positief? :
Iemand die rookte -> stopt met roken -> negatief en verandert
Mensen die gestopt zijn met zichzelf te snijden, maar nu een rubberen bandje tegen hun
pols laten schieten wat geen schade opbrengt -> positief vervangen
overgankelijk veranderen : jij bent degene die iets of iemand verandert
,onovergankelijk veranderen : jij bent degene die zelf verandert
veranderen gaat meestal spontaan, onbewust en niet doelgericht. Mensen veranderen elkaar, door
gewoon samen te leven.
Structurele veranderringen hebben meestal meer effect dan incidentele. :
Structureel: het wezen van de situatie verandert – de reden waarom het kindje de boterhammen
is vergeten
Incidenteel: oplossing voor één speciaal geval of voor een beperkte tijd -> kindje heeft
boterhammen vergeten -> vragen aan andere kindjes op te delen
“niet veranderen is soms ook een verandering” -> je wilt veranderen naar een andere richting,
maar beslist om uiteindelijk niet te veranderen. Dit zorgt voor een verandering van binnen. Iemand
dat altijd voor anderen wilt veranderen, die deze keer niet wil veranderen, verandert van binnen
om niet te veranderen.
2. van mensen
-> individu, groep, organisatie, netwerk, gemeenschap, samenleving
Groepen kunnen 3 vormen aannemen:
1. Een lokale groep: die ontstaat in een bepaalde straat, buurt,..
2. Een groep die een bepaald doel, functie heeft: gezinssysteem, netwerkgroepen,
actiegroepen
3. Een groep van personen die dezelfde interesses heeft: kookclubs, muziekgroepjes,
boekgroepen,…
Een netwerk :
Heeft een structuur
Relaties tussen verschillende posities of positiebekleders : huisarts, baas, collega’s
Er zijn verschillen tussen groepen afhankelijk van frequentie (veel of weinig contact),
duur(10 min, een jaar), betrokkenheid, aantal levensdomeinen( huisarts -> lichamelijk en
mentaal welbevinden)
Een gemeenschap:
Wordt gecreëerd door mensen
Ontstaat door een doel -> verschil tussen groep en gemeenschap : gemeenschap heeft een
doel, werkt formeel naar het doel, allemaal belangrijke rol in het vervullen van dat doel.
Varieert in grootte en omvang
Brengt gemeenschappelijke belangen, waarden, meningen en verwachtingen samen
Kent zich 3 kracht toe m.n. de kracht om :
o Een probleem te identificeren
o Een oplossing te determineren
o Een sleutelrol te vervullen bij het implementeren van een oplossing
Op basis van :
o Identiteit: black community, gay community
o Beroep/vakmanschap: bv. sportgemeenschap, business community)
o Geloof: baptist community, moslimgemeenschap)
o Verwantschap
o Vriendschap
, o Verblijfplaats en sociale en psychologische verbondenheid
3. in een voor en door hen gewenste richting
Agogisch werken: het doen veranderen in een voor en door hen gewenste richting
Kan als cliënten leren inzien welke verantwoordelijkheid zij zelf dragen voor de situatie
waarin ze zich bevinden (ze moeten het zelf inzien, en hun gedrag willen veranderen)
Betrokkenen helpen om deze macht en verantwoordelijkheid op zich te nemen
Betrokken hebben keuzevrijheid (ze blijven heel de rit beslissen of ze een stap zetten of
niet)
Agogisch werken is je zeer intensief bezig houden met het veranderingsproces van de
cliënt. Agogisch werken is eerder gericht op de cliënt dan op het probleem
Het bedenken van een goede oplossing of verandering
Werken aan de manier waarop de cliënt zich die verandering eigen maakt en ermee
omgaat (hoe krijg ik de cliënt zover dat…)
Wat kan je doen om te helpen met het ondersteuningsproces ? -> ondersteunen, kleine
stappen zetten, zorgen dat er een veilig veranderingsklimaat is zodat ze durven om kleine
stapjes te zetten
1.1 agogisch handelen
Sommige veranderingsprocessen worden bewust en doelgericht opgezet. De begeleider helpt bij
die verandering. Deze begeleider volgt een weg om een bepaald doel te bereiken. Dit is agogisch
handelen ook agogie genoemd. Een agoog is de persoon die helpt of begeleidt.
Agein = leiden, voeren, ergens heen brengen
‘ped’ komt van het Griekse woord pais, betekent kind en verwijst naar het begeleiden van
kinderen en jongeren.
Andragogie = begeleiden van volwassen
Gerontagogie = begeleiden van ouderen
Als volwassene is je ontwikkeling nog niet af
1.1 agogisch handelen en professionalisering
Aan het einde van de 19de eeuw begint de industrialisering. Deze industrialisering zet 2
maatschappelijke veranderingen in gang
voor de industrialisering was het leven duidelijk uitgestippeld. De ontwikkeling van
wetenschap en techniek verandert de maatschappij. Volwassenen moeten blijven
veranderen en bijleren om goed mee te kunnen functioneren.
Mensen leefden ook in vrij kleine, besloten gemeenschappen met duidelijke normen,
waarden en regels. Nu zijn er niet veel invloedrijke instanties meer zoals de kerk. Er kwam
een stijgende individualisering
Volwassenen moeten zich voortdurend aanpassen. Het ontbreekt hen aan duidelijke voorbeelden,
richtlijnen en kaders.
Als reactie hierop organiseert de maatschappij hulp en begeleiding. Dit is het welzijnswerk. De
industrialisatie zorgde ook voor een toenemende arbeidsverdeling. Dit proces vond eerst plaats in
de materiële productie, daarna in het onderwijs, verpleegkunde en welzijnswerk
Welzijnswerk kenmerkte deze professionalisering zich door 3 zaken :
Differentiatie : beroepsactiviteiten worden gestandaardiseerd, duidelijk afgebakend en
zijn maatschappelijk herkenbaar
Institutionalisering : een vast patroon ontstaat in het handelen, beroepsactiviteiten
kenmerken zich door het volgen van een bepaalde werkwijze. Deze kennis kan worden
doorgegeven : beroepsopleidingen ontstaan
Legitimering : beroepsactiviteiten worden maatschappelijk erkend omwille van de kennis
en vaardigheden die worden toegekend aan de professionals.
, Als gevolg van deze professionalisering krijgt het welzijnswerk een eigen functie in de samenleving,
het aantal werkers en instellingen neemt toe. Ervaring en kennis worden uitgewisseld en gebruik
gemaakt van inzichten binnen de sociologie en de psychologie. Ze houden zich bezig met
specifieke doelgroepen. Ze noemen dit het werkveld. Binnen elk van deze werkvelden staat
verandering centraal en staan beroepskrachten in voor het begeleiden van veranderingsprocessen.
Dit begeleiden van veranderingsprocessen wordt agogisch handelen genoemd.
Door de grotere omvang en toenemende belang werd agogisch handelen een studiegebied op zich,
dat zich lostrok van de psychologie en de pedagogiek. Het studiegebied krijgt de naam ‘sociale
(ped)agogiek’
1.1 agogiek als wetenschap
De agogiek bestudeert veranderingsprocessen en de beïnvloeding ervan op een wetenschappelijke
manier
De inzichten die de agogiek ontwikkelde heeft door het bestuderen van veranderingen, zijn ook
boeiend en bruikbaar voor wie met kinderen aan de slag gaat.
1.2 balanceren tussen theorie en praktijk
het sociaal- agogisch werk balanceert steeds tussen het concrete, het unieke ( de theorie) en aan
de andere kant het abstracte, algemene (praktijk)
1.3 sleutelkenmerken van het agogisch handelen
Niet elk veranderingsproces dat mensen opzetten kan je agogisch noemen. Reclamemensen en
politici proberen bij anderen een veranderingsproces op gang te brengen, maar is niet agogisch. µµ
De 3 sleutelkenmerken zijn :
psychosociale verandering van het handelen
op een methodische manier
met emancipatie en empowerment als doel
+ set bijkomende kenmerken
psychosociale verandering van het handelen
psyche (psyche = geest of ziel) slaat op alles wat je bezig houdt, wat je denkt, voelt en wilt. Sociaal
slaat op de onderlinge verhoudingen tussen mensen. Het werd samen gevoegd, omdat het niet
goed van elkaar te onderscheiden is. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend. Psychosociaal is hoe je je
gedraagt tegenover anderen heeft te maken met hoe je je voelt, wat je denkt en wat je gelooft.
Waardoor wordt het psychosociaal functioneren beïnvloedt:
Opvoeding
Trauma’s, ervaringen, herinneringen
Omgeving
Verwachtingen en stereotypen
Vrienden
Propaganda
Psychische ziekten (gedachten die je gedrag beïnvloeden)
Gevoelens
Opvattingen en overtuigingen (geloof en bijgeloof)
Moreel kompas
Normen en waarden
Behoeften
Handelen :
Gedrag : zichtbaar en observeerbaar
