Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
Inhoudsopgave
Inleiding ....................................................................................................................................... 2
Signalement & Algemene Indruk .................................................................................................... 3
Anamnese ................................................................................................................................... 8
Algemeen Klinisch onderzoek ....................................................................................................... 16
Ademhalingsstelsel Grote Huisdieren ........................................................................................... 18
Ademhalingsstelsel Kleine Huisdieren .......................................................................................... 42
Cardiologie Kleine Huisdieren ...................................................................................................... 52
Cardiologie Grote Huisdieren ....................................................................................................... 66
Urinair Stelsel – Grote Huisdieren ................................................................................................. 73
Gastro-enterologie Kleine Huisdieren ........................................................................................... 82
Gastro-Intestinaal stelsel Grote Huisdieren ................................................................................... 89
Urinair stelsel Kleine Huisdieren ................................................................................................. 123
Bloedonderzoek Kleine huisdieren .............................................................................................. 133
Bloedonderzoek Grote huisdieren ............................................................................................... 142
Dermatologie ............................................................................................................................ 185
Cytologie van de interne organen ....................................................... Error! Bookmark not defined.
Neurologisch stelsel Grote Huisdieren ................................................ Error! Bookmark not defined.
Neurologisch stelsel Kleine huisdieren ................................................ Error! Bookmark not defined.
Oogonderzoek Kleine Huisdieren ........................................................ Error! Bookmark not defined.
Oogonderzoek Paard ......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Mondonderzoek Paard ....................................................................... Error! Bookmark not defined.
Voortplantingsstelsel Kleine Huisdieren .............................................. Error! Bookmark not defined.
Voortplantingsstelsel Paard................................................................ Error! Bookmark not defined.
Voortplantingsstelsel Herkauwer ........................................................ Error! Bookmark not defined.
Orthopedie Kleine Huisdieren............................................................. Error! Bookmark not defined.
Orthopedie Paard .............................................................................. Error! Bookmark not defined.
Gedrag.............................................................................................. Error! Bookmark not defined.
Mondholte/Stomatologie Hond en Kat................................................. Error! Bookmark not defined.
De tand ............................................................................................. Error! Bookmark not defined.
~1~
Imke Vandereyt
,Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
Inleiding
Propedeutica = methoden en technieken beschrijven die dierenartsen gebruiken bij:
-> opnemen van signalement en anamnese
-> uitvoeren van lichamelijk onderzoek
Situatie 1 : gericht onderzoek
-> bij gelokaliseerde verschijnselen (ogen, oren,..)
Situatie 2 : bij algemeen ziek zijn
-> uitgebreid algemeen onderzoek
-> verduidelijken probleemformulering
-> gericht onderzoek
! hoog diagnostisch rendement
1) Signalement
2) Anamnese
3) Algemene indruk
4) Lichamelijk onderzoek
4.1) Algemeen onderzoek
4.2) Gericht per orgaanstelsel
5) Bijkomend onderzoek
Anamnese en lichamelijk onderzoek
Gele kaders = propedeutica
Probleemlijst = lijst met opsomming vd problemen
Diagnose vormen
~2~
Imke Vandereyt
,Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
Signalement & Algemene Indruk
~ Ingeborgh Polis ~
1. Signalement / Beschrijving van het dier
- Patiëntengegevens
! chip links onderhuids thv de hals
Paard: individuele chip
paspoort
centrale databank BCP
Rund: 2 individuele oormerken
Sanitel kaart (databank)
Schaap, geit, herten, hert, kameelachtigen: 2 individuele oormerken (waarvan 1 elektrisch)
register op bedrijf
Varken: beslagoormerk (per groep dieren)
register aantallen op bedrijf
Hond, kat: individuele chip (zeer klein)
paspoort
registratie databank : Dog-ID/ Cat-ID ! katten moeten gesteriliseerd w als ze v eigenaar veranderen
- Diersoort
-> diersoort gebonden aandoeningen en gevoeligheden (! Medicatie)
- Ras
-> bv Spierdystrofie dikbillen, ADH problemen bij brachycefale honden
! mogelijks bijdragen aan verdere klinische aanpak
- Geslacht
-> bv liesbreuk, metabole aandoeningen of hypocalcemie melkkoeien, urethraobstructie
- Leeftijd
-> bv hypoglycemie pasgeborenen, nieraandoeningen bij geriatrische katten
- Gewicht
- Kleur/ aftekeningen
- Bijzondere kenmerken
2. Algemene indruk
= Visuele en auditieve beoordeling van de patiënt vanop afstand
- snel informatie verzamelen
- beslissen algemeen <-> gericht onderzoek
- uitingen van ‘algemeen ziek zijn’
- vaak tijdens vraag gesprek : dier loopt vrij rond, zonder manipulatie en dus geen beïnvloeding
! katten in mand laten zitten tot na anamnese -> vluchten/ verdwijnen ! geen open schuiflade/raam
~3~
Imke Vandereyt
,Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
- Aandachtspunten
1. Bewustzijn/ mentale status
- gezond : alert, belangstelling voor omgeving
- bewustzijnsvermindering
-> sopor (slaperigheid, suf)
-> stupor (enkel met sterke prikkels te wekken bv in handen klappen)
-> coma (niet wakker te maken)
- excitatie
2. Gedrag
- evenwichtig, rustig en coöperatief
<-> soms gespannen, angst, onrust
<-> verweer, bijten, blazen, spuwen, blaffen,…
- pathologische gedrag
-> zich overmatig krabben, dwangbewegingen, convulsies/ stuiptrekking, agressie
- vertonen van pijn
-> diersoort specifiek
-> vertoont zich in gedrag en houding
Rund
2.1 Kop
- Pijnlijk gezicht: half gesloten ogen, gespannen gezichtsspieren, pijnlijke blik
- Verminderd orenspel, hangende oren
- Kreunen
- Knarsetanden
- Pain face
- oren : meer gespannen, naar achter/ hangen
- ogen : intense staar/ terug getrokken
- voorhoofd : spanning vd spieren boven de ogen, rimpels
- neusspiegel : gespannen/ gedilateerde neusopeningen, spanningslijn, plat
2.2 Romp
- Verhoogde ademhalingsfrequentie
- Gekromde rug (naar boven of naar onder)
2.3 Ledematen
- Stampen (naar buik), koliek
- Ontlasten van ledemaat
- Stijf bewegen
- Te weinig bewegen
2.4 Gedrag
- Geen interesse in omgeving
- Minder eetlust
- Rusteloosheid, agressie, vluchtgedrag
- Traagheid
- Likken aan pijnlijke plaatsen
Paard
- pain face
~4~
Imke Vandereyt
,Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
-> zie rund
Kat
! acuut
- agressie, ontwijkingsgedrag, vijandig, blazen
- angstige blik, mydriase (= grote ogen)
- vocalisatie, klagend miauwen (is zeldzaam)
! chronisch
- depressief, immobiel, stil, verstoppen
- gespannen en gedistantieerd van omgeving
- hyperventilatie
- toegeknepen ogen, oren plat
- verminderde eetlust
- ontlasten van lidmaat
- pain face
Hond
! acuut
- ontwijkingsgedrag (verstoppen/weglopen)
- agressie of extreem aandacht vragen
- vocalisatie (janken, piepen ‘drama queen stijl’) Bid houding: craniale buikpijn thv maag
- gefronste wenkbrauwen
- beven
! chronisch
- inactiviteit/apathie en depressie
- neuropatische pijn: zelf-mutilatie
- houdingsveranderingen
- anorexie
3. Houding
-> Liggende houding: duidt op ernst problematiek: zijlig > borstligging
-> Zittende houding: bij problemen achterhand
3.1 Staande houding
- Kophouding (hoog/laag/gestrekt/gebogen) (scheef -> oor of evenwichtsprobleem)
- Houding hals (scheef/laag) (discus hernia, nekpijn)
- Ontlasten van 1 van de ledematen
- Onvoldoende of te sterk gestrekte extremiteiten
- Afwijkende houding wervelkolom: gekromde rug, laag houden (rug of buikpijn)
- Borstkas/abdomen (volume/symmetrie/bewegingen)
3.2 Liggende houding
!! H & K: Soms geen staande houding mogelijk tijdens consult -> is er echt iets aan de hand
- Normaal liggende houding:
-> Paarden meestal sternaal neerliggen, soms lateraal
-> Runderen vrijwel steeds sternaal (pens)
-> Varken, hond, kat sternaal of lateraal
~5~
Imke Vandereyt
, Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
- Afwijkende liggende houding:
-> Opisthotonus (= de nek max nr achter gestrekt, kan niet terug -> CZS stoornis)
-> Rund: sternale decubitus (=doorligwonde) met kop plat op de grond
-> Liggen met gespreide ledematen
-> ‘Hondenzit’ abnormaal voor rund en paard (metabole aandoening, zenuw in bekken geraakt)
! rechtjagen voor onderzoek
-> mogelijks met hulp: singel (paard) of heupklem (rund
4. Gang
-> ook een scoringstabel
-> Bij afwijkende houding, vaak ook verstoorde gang
-> Meestal tekortkomingen in houding nog sterker bij beweging
-> Normale houding in combinatie met afwijkende gang komt ook voor bij:
- Ataxie/ evenwichtsstoornis
- Stijve gang
- Voorzichtige gang (pijn)
5. Lichaamsbouw
! Lichaamsbouw is sterk diersoort en rasgebonden
-> Kan verwarring geven bij kruisingen
-> Omvang buik
-> Gewijzigde verhouding skelet/ spier
6. Voedingstoestand/ BCS (body condition score)
= Score van sterke vetzucht (obesitas) tot zeer mager (cachexie)
- Vetophopingen:
-> thv romp
-> hond bilateraal hoog lumbaal ‘tafeltje’ ,
-> kat vnl. inguinaal
- Sterke vermagering:
-> ribben & spinaal uitsteeksels duidelijk zichtbaar
-> wegzinken v ogen door afname retrobulbair vet (protrusie 3de ooglid)
- Bepalen BCS door zijdelings en via achteraan het dier te observeren
- Bepaling van exact lichaamsgewicht is noodzakelijk
~6~
Imke Vandereyt
Inhoudsopgave
Inleiding ....................................................................................................................................... 2
Signalement & Algemene Indruk .................................................................................................... 3
Anamnese ................................................................................................................................... 8
Algemeen Klinisch onderzoek ....................................................................................................... 16
Ademhalingsstelsel Grote Huisdieren ........................................................................................... 18
Ademhalingsstelsel Kleine Huisdieren .......................................................................................... 42
Cardiologie Kleine Huisdieren ...................................................................................................... 52
Cardiologie Grote Huisdieren ....................................................................................................... 66
Urinair Stelsel – Grote Huisdieren ................................................................................................. 73
Gastro-enterologie Kleine Huisdieren ........................................................................................... 82
Gastro-Intestinaal stelsel Grote Huisdieren ................................................................................... 89
Urinair stelsel Kleine Huisdieren ................................................................................................. 123
Bloedonderzoek Kleine huisdieren .............................................................................................. 133
Bloedonderzoek Grote huisdieren ............................................................................................... 142
Dermatologie ............................................................................................................................ 185
Cytologie van de interne organen ....................................................... Error! Bookmark not defined.
Neurologisch stelsel Grote Huisdieren ................................................ Error! Bookmark not defined.
Neurologisch stelsel Kleine huisdieren ................................................ Error! Bookmark not defined.
Oogonderzoek Kleine Huisdieren ........................................................ Error! Bookmark not defined.
Oogonderzoek Paard ......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Mondonderzoek Paard ....................................................................... Error! Bookmark not defined.
Voortplantingsstelsel Kleine Huisdieren .............................................. Error! Bookmark not defined.
Voortplantingsstelsel Paard................................................................ Error! Bookmark not defined.
Voortplantingsstelsel Herkauwer ........................................................ Error! Bookmark not defined.
Orthopedie Kleine Huisdieren............................................................. Error! Bookmark not defined.
Orthopedie Paard .............................................................................. Error! Bookmark not defined.
Gedrag.............................................................................................. Error! Bookmark not defined.
Mondholte/Stomatologie Hond en Kat................................................. Error! Bookmark not defined.
De tand ............................................................................................. Error! Bookmark not defined.
~1~
Imke Vandereyt
,Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
Inleiding
Propedeutica = methoden en technieken beschrijven die dierenartsen gebruiken bij:
-> opnemen van signalement en anamnese
-> uitvoeren van lichamelijk onderzoek
Situatie 1 : gericht onderzoek
-> bij gelokaliseerde verschijnselen (ogen, oren,..)
Situatie 2 : bij algemeen ziek zijn
-> uitgebreid algemeen onderzoek
-> verduidelijken probleemformulering
-> gericht onderzoek
! hoog diagnostisch rendement
1) Signalement
2) Anamnese
3) Algemene indruk
4) Lichamelijk onderzoek
4.1) Algemeen onderzoek
4.2) Gericht per orgaanstelsel
5) Bijkomend onderzoek
Anamnese en lichamelijk onderzoek
Gele kaders = propedeutica
Probleemlijst = lijst met opsomming vd problemen
Diagnose vormen
~2~
Imke Vandereyt
,Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
Signalement & Algemene Indruk
~ Ingeborgh Polis ~
1. Signalement / Beschrijving van het dier
- Patiëntengegevens
! chip links onderhuids thv de hals
Paard: individuele chip
paspoort
centrale databank BCP
Rund: 2 individuele oormerken
Sanitel kaart (databank)
Schaap, geit, herten, hert, kameelachtigen: 2 individuele oormerken (waarvan 1 elektrisch)
register op bedrijf
Varken: beslagoormerk (per groep dieren)
register aantallen op bedrijf
Hond, kat: individuele chip (zeer klein)
paspoort
registratie databank : Dog-ID/ Cat-ID ! katten moeten gesteriliseerd w als ze v eigenaar veranderen
- Diersoort
-> diersoort gebonden aandoeningen en gevoeligheden (! Medicatie)
- Ras
-> bv Spierdystrofie dikbillen, ADH problemen bij brachycefale honden
! mogelijks bijdragen aan verdere klinische aanpak
- Geslacht
-> bv liesbreuk, metabole aandoeningen of hypocalcemie melkkoeien, urethraobstructie
- Leeftijd
-> bv hypoglycemie pasgeborenen, nieraandoeningen bij geriatrische katten
- Gewicht
- Kleur/ aftekeningen
- Bijzondere kenmerken
2. Algemene indruk
= Visuele en auditieve beoordeling van de patiënt vanop afstand
- snel informatie verzamelen
- beslissen algemeen <-> gericht onderzoek
- uitingen van ‘algemeen ziek zijn’
- vaak tijdens vraag gesprek : dier loopt vrij rond, zonder manipulatie en dus geen beïnvloeding
! katten in mand laten zitten tot na anamnese -> vluchten/ verdwijnen ! geen open schuiflade/raam
~3~
Imke Vandereyt
,Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
- Aandachtspunten
1. Bewustzijn/ mentale status
- gezond : alert, belangstelling voor omgeving
- bewustzijnsvermindering
-> sopor (slaperigheid, suf)
-> stupor (enkel met sterke prikkels te wekken bv in handen klappen)
-> coma (niet wakker te maken)
- excitatie
2. Gedrag
- evenwichtig, rustig en coöperatief
<-> soms gespannen, angst, onrust
<-> verweer, bijten, blazen, spuwen, blaffen,…
- pathologische gedrag
-> zich overmatig krabben, dwangbewegingen, convulsies/ stuiptrekking, agressie
- vertonen van pijn
-> diersoort specifiek
-> vertoont zich in gedrag en houding
Rund
2.1 Kop
- Pijnlijk gezicht: half gesloten ogen, gespannen gezichtsspieren, pijnlijke blik
- Verminderd orenspel, hangende oren
- Kreunen
- Knarsetanden
- Pain face
- oren : meer gespannen, naar achter/ hangen
- ogen : intense staar/ terug getrokken
- voorhoofd : spanning vd spieren boven de ogen, rimpels
- neusspiegel : gespannen/ gedilateerde neusopeningen, spanningslijn, plat
2.2 Romp
- Verhoogde ademhalingsfrequentie
- Gekromde rug (naar boven of naar onder)
2.3 Ledematen
- Stampen (naar buik), koliek
- Ontlasten van ledemaat
- Stijf bewegen
- Te weinig bewegen
2.4 Gedrag
- Geen interesse in omgeving
- Minder eetlust
- Rusteloosheid, agressie, vluchtgedrag
- Traagheid
- Likken aan pijnlijke plaatsen
Paard
- pain face
~4~
Imke Vandereyt
,Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
-> zie rund
Kat
! acuut
- agressie, ontwijkingsgedrag, vijandig, blazen
- angstige blik, mydriase (= grote ogen)
- vocalisatie, klagend miauwen (is zeldzaam)
! chronisch
- depressief, immobiel, stil, verstoppen
- gespannen en gedistantieerd van omgeving
- hyperventilatie
- toegeknepen ogen, oren plat
- verminderde eetlust
- ontlasten van lidmaat
- pain face
Hond
! acuut
- ontwijkingsgedrag (verstoppen/weglopen)
- agressie of extreem aandacht vragen
- vocalisatie (janken, piepen ‘drama queen stijl’) Bid houding: craniale buikpijn thv maag
- gefronste wenkbrauwen
- beven
! chronisch
- inactiviteit/apathie en depressie
- neuropatische pijn: zelf-mutilatie
- houdingsveranderingen
- anorexie
3. Houding
-> Liggende houding: duidt op ernst problematiek: zijlig > borstligging
-> Zittende houding: bij problemen achterhand
3.1 Staande houding
- Kophouding (hoog/laag/gestrekt/gebogen) (scheef -> oor of evenwichtsprobleem)
- Houding hals (scheef/laag) (discus hernia, nekpijn)
- Ontlasten van 1 van de ledematen
- Onvoldoende of te sterk gestrekte extremiteiten
- Afwijkende houding wervelkolom: gekromde rug, laag houden (rug of buikpijn)
- Borstkas/abdomen (volume/symmetrie/bewegingen)
3.2 Liggende houding
!! H & K: Soms geen staande houding mogelijk tijdens consult -> is er echt iets aan de hand
- Normaal liggende houding:
-> Paarden meestal sternaal neerliggen, soms lateraal
-> Runderen vrijwel steeds sternaal (pens)
-> Varken, hond, kat sternaal of lateraal
~5~
Imke Vandereyt
, Propedeutica 3e Bachelor, 2023-2024
- Afwijkende liggende houding:
-> Opisthotonus (= de nek max nr achter gestrekt, kan niet terug -> CZS stoornis)
-> Rund: sternale decubitus (=doorligwonde) met kop plat op de grond
-> Liggen met gespreide ledematen
-> ‘Hondenzit’ abnormaal voor rund en paard (metabole aandoening, zenuw in bekken geraakt)
! rechtjagen voor onderzoek
-> mogelijks met hulp: singel (paard) of heupklem (rund
4. Gang
-> ook een scoringstabel
-> Bij afwijkende houding, vaak ook verstoorde gang
-> Meestal tekortkomingen in houding nog sterker bij beweging
-> Normale houding in combinatie met afwijkende gang komt ook voor bij:
- Ataxie/ evenwichtsstoornis
- Stijve gang
- Voorzichtige gang (pijn)
5. Lichaamsbouw
! Lichaamsbouw is sterk diersoort en rasgebonden
-> Kan verwarring geven bij kruisingen
-> Omvang buik
-> Gewijzigde verhouding skelet/ spier
6. Voedingstoestand/ BCS (body condition score)
= Score van sterke vetzucht (obesitas) tot zeer mager (cachexie)
- Vetophopingen:
-> thv romp
-> hond bilateraal hoog lumbaal ‘tafeltje’ ,
-> kat vnl. inguinaal
- Sterke vermagering:
-> ribben & spinaal uitsteeksels duidelijk zichtbaar
-> wegzinken v ogen door afname retrobulbair vet (protrusie 3de ooglid)
- Bepalen BCS door zijdelings en via achteraan het dier te observeren
- Bepaling van exact lichaamsgewicht is noodzakelijk
~6~
Imke Vandereyt
