SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG
MODULE A: PREVENTIE
HOOFDSTUK 1: SEKSUELE ONTWIKKELING EN SEKSUELE & RELATIONELE VORMING
Belang seksuele en relationele vorming
Geen SRV = seksuele ontwikkeling uit balans
• = Hogere kans op slachtofferschap SGG
• = Hogere kans op daderschap SGG
SRV is belangrijk om de seksuele ontwikkeling te begeleiden
1.1 SEKSUELE EN RELATIONELE VORMING OPSTARTEN
Belangrijk om veilige omgeving te creëren
→ PICKASOLL-regels
• Privacy: persoonlijk info is vertrouwelijk en blijft binnen de groep, geld ook voor
begeleiders
• Ik-vorm: we praten over onszelf, onze gevoelens, ervaringen... we zijn open en
eerlijk
• Cultuur: hou rekening met verschillende culturele achtergronden
• Kies: kies wat je wel of niet vertelt
• Actief: luister actief, wees actief in de groep, breng zelf dingen in
• Seksualiteit: is niet alleen met iemand naar bed gaan maar zijn ook gevoelens
enzovoort, iedereen kan er dus over meepraten
• Oriëntatie: welke oriëntatie je ook hebt, iedereen is uniek en verdient respect
• Luisteren: niet alleen praten, ook luisteren, heb respect voor andermans
eigenheid, talenten en interesses
• Lachen: humor is belangrijk, middel om geladen onderwerpen te ontmijnen,
uitlachen kan niet!
Seksalfabet (ijsbreker)
• Voordelen: veilig, komt niet dichtbij, je kan jezelf erbuiten houden, geeft info over
de groepsdynamiek
• Nadeel: niet bij iedere doelgroep toepasbaar
Blinde vragenronde (aanvoeler)
• Voordeel: op een anonieme manier informatie verzamelen over de cliënten
• Nadeel: er is vertrouwen nodig om privacy te respecteren
1
,1.2 WAT IS SEKSUELE EN RELATIONELE VORMING
Wanneer: levenslang in alle levensfases op een leeftijdsadequate
manier
(Matrix SRV)
Waar en door wie: samenspel van formele en informele SRV
Visie: vanuit holistisch perspectief in België
Inhoud: over seksualiteit in de brede zin (meer dan ‘seks’)
Op verschillende domeinen: ‘KAVES’ (afhankelijk van de doelstelling
van SRV).
4 SOORTEN SEKSUELE EN RELATIONELE VORMING
1. Abstinence-only
• SRV-programma's focussen zich op seksuele onthouding en hebben als centrale
boodschap dat jongeren enkel seks mogen hebben in de context van het
huwelijk.
• Er wordt geen informatie gegeven over voorbehoedsmiddelen.
• Je onthouden van seks tot aan het huwelijk is de enige optie om seksueel gezond
te zijn.
2. Abstinence-plus
• Deze SRV focust voornamelijk op risico-preventie en educatie over risico's, zoals
de preventie van SOA en ongewenste zwangerschap.
• Onthouding is eigenlijk het doel van deze SRV, maar als dat niet mogelijk is,
moet de jongere zich beschermen tegen risico's.
• De ABC-benadering en DEF+-benadering zijn voorbeelden van risico-preventie
en educatie.
o 'ABC'-benadering: onthoud je van seks of heb seks in de context van een
relatie, wees trouw en gebruik een condoom
o 'DEF+'-benadering: wacht met seks, als je het doet 'vraag toestemming',
beperk je partners en laat je testen
• Bij Abstinence-Plus programma's wordt seksualiteit vaak negatief gepresenteerd
omdat dit 'gevaarlijk' kan zijn of 'buiten de norm' valt: kan jongeren het gevoel
geven dat ze zich moeten schamen voor hun vragen over seksualiteit. Het kan
ook angst voor seksualiteit induceren.
3. Comprehensive sexuality education (CSE): (brede SRV)
• In principe focust comprehensive sexuality education op 4 componenten:
o 1. Seksuele gezondheid (zoals informatie over preventie en behandeling
van SOA)
o 2. Positieve seksualiteit en respectvolle relaties (maw aandacht voor
seksueel plezier, verlangen, openheid en respect voor diversiteit inzake
seksuele identiteit)
o 3. Gendergelijkheid en machtsrelaties (normen die vrouwen inferieur
maken in vraag stellen en stilstaan bij machtsongelijkheden in seksuele
relaties)
2
, o 4. Seksuele rechten en agency (bv seksuele en reproductieve rechten
zoals recht op vrije partnerkeuze, ...).
• Er is bij CSE dus meer openheid en ruimte voor jongeren om seksueel actief te
zijn.
4. Holistic Sexuality Education (HSE)
• Seks is een bron van geluk en plezier, je seksueel ontwikkelen kan je welzijn
verhogen.
• De termen Holistic en Comprehensive Sexuality Education worden vaak door
elkaar gebruikt:
o Gelijkenissen: focus op genderdynamieken en de rechten van jongeren.
o Verschillen: holistic sexuality education ziet seksualiteit als een bron van
geluk en plezier, maw door je seksueel te ontwikkelen, kan je je
welbevinden verhogen.
• HSE is kritisch en daagt dominante negatieve ideeën in de samenleving over
jongeren en seksuele relaties uit (bv over masturbatie).
• HSE besteedt ook veel aandacht aan seksuele problematieken, zoals seksueel
misbruik.
Vlaams perspectief = holistisch
• Visie overbrengen aan jongeren dat..
o Seks is deel van het leven
o Seks ‘moet’ fijn zijn
o Seks is niet om bang voor te zijn of om je voor te schamen.
• Het holistic sexual education perspectief leidt tot de beste resultaten voor
o preventie van soa en ongewenste zwangerschap
o hogere weerbaarheid van jongeren tav SGG (zorgt ervoor dat je niet-leuke
seks kan herkennen en weerbaarder bent)
De seksuele ontwikkeling begint vanaf de geboorte, dus SRV begint ook van bij de start.
• Seksuele ontwikkeling stopt nooit, het is een levenslang proces en gaat door in
elke levensfases, SRV is dus ook relevant in elke levensfase.
• SRV moet aangepast zijn aan de leeftijd: de info en manier verschilt naargelang
de leeftijd
• Hoe bepaal je welke informatie je geeft aan kinderen en jongeren?
bv wanneer goed moment om te praten over 'veilig aan sexting doen' of SOA’s'?
o Is vaak twijfelpunt voor po’s: WHO ontwikkelde een matrix SRV waarin je
kan opzoeken welke thema's er gepast zijn om te bespreken in welke
levensfase.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is SRV een samenspel tussen formele en
informele SRV.
• Informele SRV: via ouders, vrienden, social media,... leren mensen op een niet
georganiseerde manier bij over seksualiteit
• Formele SRV: leerkrachten en hulpverleners kunnen meer specifieke en
specialistische informatie overbrengen in een meer georganiseerde context
De rol van formele SRV wordt groter de dag van vandaag: er is steeds meer
desinformatie over seksualiteit op het web te vinden.
3
, SRV is 'leren over de cognitieve, emotionele, sociale, interactieve en fysieke aspecten
van seksualiteit’
• Seksualiteit is een centraal aspect van het mens-zijn: omvat sekse, genderidentiteiten,
rollen, seksuele geaardheid en voorkeuren, erotiek, plezier, intimiteit en voortplanting.
• Seksualiteit wordt ervaren en geuit in gevoelens, gedachten, opvattingen, fantasieën,
verlangens, attitudes, gedrag, handelingen, rollen en relaties.
• Seksualiteit w beïnvloed door een interactief en dynamisch proces v biologische,
psychologische, sociale, economische, politieke, culturele, ethische, wettelijke,
historische, religieuze & spirituele factoren
Als je als po SRV geeft is het ook belangrijk om eerst je doelstelling en werkvorm te
bepalen.
Om deze doelstelling te bereiken, kan je op verschillende domeinen werken. De
onderstaande domeinen vormen samen het KAVES-model.
1. Kennis: quiz, lezing, bezoek, opzoekwerk, groepswerk, interview, leeswerk,
invuloefening
en sorteeroefening (→ meer focus op kennisoverdracht en verankering)
2. Attitudes: checklist, stellingen, mythes, groepswerk, discussie, getuigenis en
bevraging (→meer focus op empathie aanwakkeren en reflectie)
3. Vaardigheden: modelling, rollenspel, oefening, opdracht, toneel, scenario's en
doe-
opdrachten (→ meer focussen op inoefenen van een vaardigheid)
4. Emoties (omgaan met): groepsgesprek, klasgesprek, interview, individueel
werk, lichaamswerk,
associatieve technieken, verhaal of getuigenis... ( → leren omgaan met emoties)
5. Steun (vinden): positieve feedback, contacten en hulp, bronnen, planning,
herkaderen,
evalueren
bv je merkt in leefgroep dat jongeren naaktfoto's van hun lief aan elkaar tonen, dan kan de
doelstelling zijn om jongeren in de leefgroep respectvol te leren omgaan met de naaktfoto's die ze
ontvangen
• Kennis: aanleren dat het tonen van deze foto's zonder toestemming strafbaar is volgens het
strafwetboek.
• Attitudes: de jongeren schatten het belang van privacy onvoldoende in, het is belangrijk om
deze attitude eigen te maken. Je kan hen hierover laten reflecteren met inleefoefeningen of
door een getuigenis te bekijken.
• Vaardigheden: als een jongere zijn foto deelt om bij de groep te horen, dan kunnen we de
jongeren leren om in te gaan tegen groepsdruk door bv specifieke gesprekstechniek aan te
leren of door uit de situatie te stappen
• Emoties: als de jongere de foto deelt vanuit verliefdheid, trots en blijheid, dan is het
belangrijk om de jongere anders te leren omgaan met deze emotie.
• Steun vinden: als een jongere merkt dat hij onder druk wordt gezet om foto's te delen van
zijn lief, dan is het belangrijk dat de jongere dit durft te bespreken met de begeleiding en
weet waar hij steun kan vinden.
Prep = pil om beschermd te zijn tegen hiv, mag dagelijks, maar ook incidentieel, voor
bepaalde periode
Pep = na onveilig seks, 30 dagen pil nemen om hiv virus te doden, zelfs na besmetting
4
MODULE A: PREVENTIE
HOOFDSTUK 1: SEKSUELE ONTWIKKELING EN SEKSUELE & RELATIONELE VORMING
Belang seksuele en relationele vorming
Geen SRV = seksuele ontwikkeling uit balans
• = Hogere kans op slachtofferschap SGG
• = Hogere kans op daderschap SGG
SRV is belangrijk om de seksuele ontwikkeling te begeleiden
1.1 SEKSUELE EN RELATIONELE VORMING OPSTARTEN
Belangrijk om veilige omgeving te creëren
→ PICKASOLL-regels
• Privacy: persoonlijk info is vertrouwelijk en blijft binnen de groep, geld ook voor
begeleiders
• Ik-vorm: we praten over onszelf, onze gevoelens, ervaringen... we zijn open en
eerlijk
• Cultuur: hou rekening met verschillende culturele achtergronden
• Kies: kies wat je wel of niet vertelt
• Actief: luister actief, wees actief in de groep, breng zelf dingen in
• Seksualiteit: is niet alleen met iemand naar bed gaan maar zijn ook gevoelens
enzovoort, iedereen kan er dus over meepraten
• Oriëntatie: welke oriëntatie je ook hebt, iedereen is uniek en verdient respect
• Luisteren: niet alleen praten, ook luisteren, heb respect voor andermans
eigenheid, talenten en interesses
• Lachen: humor is belangrijk, middel om geladen onderwerpen te ontmijnen,
uitlachen kan niet!
Seksalfabet (ijsbreker)
• Voordelen: veilig, komt niet dichtbij, je kan jezelf erbuiten houden, geeft info over
de groepsdynamiek
• Nadeel: niet bij iedere doelgroep toepasbaar
Blinde vragenronde (aanvoeler)
• Voordeel: op een anonieme manier informatie verzamelen over de cliënten
• Nadeel: er is vertrouwen nodig om privacy te respecteren
1
,1.2 WAT IS SEKSUELE EN RELATIONELE VORMING
Wanneer: levenslang in alle levensfases op een leeftijdsadequate
manier
(Matrix SRV)
Waar en door wie: samenspel van formele en informele SRV
Visie: vanuit holistisch perspectief in België
Inhoud: over seksualiteit in de brede zin (meer dan ‘seks’)
Op verschillende domeinen: ‘KAVES’ (afhankelijk van de doelstelling
van SRV).
4 SOORTEN SEKSUELE EN RELATIONELE VORMING
1. Abstinence-only
• SRV-programma's focussen zich op seksuele onthouding en hebben als centrale
boodschap dat jongeren enkel seks mogen hebben in de context van het
huwelijk.
• Er wordt geen informatie gegeven over voorbehoedsmiddelen.
• Je onthouden van seks tot aan het huwelijk is de enige optie om seksueel gezond
te zijn.
2. Abstinence-plus
• Deze SRV focust voornamelijk op risico-preventie en educatie over risico's, zoals
de preventie van SOA en ongewenste zwangerschap.
• Onthouding is eigenlijk het doel van deze SRV, maar als dat niet mogelijk is,
moet de jongere zich beschermen tegen risico's.
• De ABC-benadering en DEF+-benadering zijn voorbeelden van risico-preventie
en educatie.
o 'ABC'-benadering: onthoud je van seks of heb seks in de context van een
relatie, wees trouw en gebruik een condoom
o 'DEF+'-benadering: wacht met seks, als je het doet 'vraag toestemming',
beperk je partners en laat je testen
• Bij Abstinence-Plus programma's wordt seksualiteit vaak negatief gepresenteerd
omdat dit 'gevaarlijk' kan zijn of 'buiten de norm' valt: kan jongeren het gevoel
geven dat ze zich moeten schamen voor hun vragen over seksualiteit. Het kan
ook angst voor seksualiteit induceren.
3. Comprehensive sexuality education (CSE): (brede SRV)
• In principe focust comprehensive sexuality education op 4 componenten:
o 1. Seksuele gezondheid (zoals informatie over preventie en behandeling
van SOA)
o 2. Positieve seksualiteit en respectvolle relaties (maw aandacht voor
seksueel plezier, verlangen, openheid en respect voor diversiteit inzake
seksuele identiteit)
o 3. Gendergelijkheid en machtsrelaties (normen die vrouwen inferieur
maken in vraag stellen en stilstaan bij machtsongelijkheden in seksuele
relaties)
2
, o 4. Seksuele rechten en agency (bv seksuele en reproductieve rechten
zoals recht op vrije partnerkeuze, ...).
• Er is bij CSE dus meer openheid en ruimte voor jongeren om seksueel actief te
zijn.
4. Holistic Sexuality Education (HSE)
• Seks is een bron van geluk en plezier, je seksueel ontwikkelen kan je welzijn
verhogen.
• De termen Holistic en Comprehensive Sexuality Education worden vaak door
elkaar gebruikt:
o Gelijkenissen: focus op genderdynamieken en de rechten van jongeren.
o Verschillen: holistic sexuality education ziet seksualiteit als een bron van
geluk en plezier, maw door je seksueel te ontwikkelen, kan je je
welbevinden verhogen.
• HSE is kritisch en daagt dominante negatieve ideeën in de samenleving over
jongeren en seksuele relaties uit (bv over masturbatie).
• HSE besteedt ook veel aandacht aan seksuele problematieken, zoals seksueel
misbruik.
Vlaams perspectief = holistisch
• Visie overbrengen aan jongeren dat..
o Seks is deel van het leven
o Seks ‘moet’ fijn zijn
o Seks is niet om bang voor te zijn of om je voor te schamen.
• Het holistic sexual education perspectief leidt tot de beste resultaten voor
o preventie van soa en ongewenste zwangerschap
o hogere weerbaarheid van jongeren tav SGG (zorgt ervoor dat je niet-leuke
seks kan herkennen en weerbaarder bent)
De seksuele ontwikkeling begint vanaf de geboorte, dus SRV begint ook van bij de start.
• Seksuele ontwikkeling stopt nooit, het is een levenslang proces en gaat door in
elke levensfases, SRV is dus ook relevant in elke levensfase.
• SRV moet aangepast zijn aan de leeftijd: de info en manier verschilt naargelang
de leeftijd
• Hoe bepaal je welke informatie je geeft aan kinderen en jongeren?
bv wanneer goed moment om te praten over 'veilig aan sexting doen' of SOA’s'?
o Is vaak twijfelpunt voor po’s: WHO ontwikkelde een matrix SRV waarin je
kan opzoeken welke thema's er gepast zijn om te bespreken in welke
levensfase.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie is SRV een samenspel tussen formele en
informele SRV.
• Informele SRV: via ouders, vrienden, social media,... leren mensen op een niet
georganiseerde manier bij over seksualiteit
• Formele SRV: leerkrachten en hulpverleners kunnen meer specifieke en
specialistische informatie overbrengen in een meer georganiseerde context
De rol van formele SRV wordt groter de dag van vandaag: er is steeds meer
desinformatie over seksualiteit op het web te vinden.
3
, SRV is 'leren over de cognitieve, emotionele, sociale, interactieve en fysieke aspecten
van seksualiteit’
• Seksualiteit is een centraal aspect van het mens-zijn: omvat sekse, genderidentiteiten,
rollen, seksuele geaardheid en voorkeuren, erotiek, plezier, intimiteit en voortplanting.
• Seksualiteit wordt ervaren en geuit in gevoelens, gedachten, opvattingen, fantasieën,
verlangens, attitudes, gedrag, handelingen, rollen en relaties.
• Seksualiteit w beïnvloed door een interactief en dynamisch proces v biologische,
psychologische, sociale, economische, politieke, culturele, ethische, wettelijke,
historische, religieuze & spirituele factoren
Als je als po SRV geeft is het ook belangrijk om eerst je doelstelling en werkvorm te
bepalen.
Om deze doelstelling te bereiken, kan je op verschillende domeinen werken. De
onderstaande domeinen vormen samen het KAVES-model.
1. Kennis: quiz, lezing, bezoek, opzoekwerk, groepswerk, interview, leeswerk,
invuloefening
en sorteeroefening (→ meer focus op kennisoverdracht en verankering)
2. Attitudes: checklist, stellingen, mythes, groepswerk, discussie, getuigenis en
bevraging (→meer focus op empathie aanwakkeren en reflectie)
3. Vaardigheden: modelling, rollenspel, oefening, opdracht, toneel, scenario's en
doe-
opdrachten (→ meer focussen op inoefenen van een vaardigheid)
4. Emoties (omgaan met): groepsgesprek, klasgesprek, interview, individueel
werk, lichaamswerk,
associatieve technieken, verhaal of getuigenis... ( → leren omgaan met emoties)
5. Steun (vinden): positieve feedback, contacten en hulp, bronnen, planning,
herkaderen,
evalueren
bv je merkt in leefgroep dat jongeren naaktfoto's van hun lief aan elkaar tonen, dan kan de
doelstelling zijn om jongeren in de leefgroep respectvol te leren omgaan met de naaktfoto's die ze
ontvangen
• Kennis: aanleren dat het tonen van deze foto's zonder toestemming strafbaar is volgens het
strafwetboek.
• Attitudes: de jongeren schatten het belang van privacy onvoldoende in, het is belangrijk om
deze attitude eigen te maken. Je kan hen hierover laten reflecteren met inleefoefeningen of
door een getuigenis te bekijken.
• Vaardigheden: als een jongere zijn foto deelt om bij de groep te horen, dan kunnen we de
jongeren leren om in te gaan tegen groepsdruk door bv specifieke gesprekstechniek aan te
leren of door uit de situatie te stappen
• Emoties: als de jongere de foto deelt vanuit verliefdheid, trots en blijheid, dan is het
belangrijk om de jongere anders te leren omgaan met deze emotie.
• Steun vinden: als een jongere merkt dat hij onder druk wordt gezet om foto's te delen van
zijn lief, dan is het belangrijk dat de jongere dit durft te bespreken met de begeleiding en
weet waar hij steun kan vinden.
Prep = pil om beschermd te zijn tegen hiv, mag dagelijks, maar ook incidentieel, voor
bepaalde periode
Pep = na onveilig seks, 30 dagen pil nemen om hiv virus te doden, zelfs na besmetting
4
