DE MH ALS COMMUNICATOR: DEEL 2
THEORIE 5: CULTUURSENSITIEVE COMMUNICATIE
WAT IS CULTUUR (MET INBEGRIP VAN HET IJSBERGMODEL) EN WAT CULTUUR VOOR ELK VAN
ONS BETEKENT
• Enge zin: beschaving met haar uitingsvormen zoals kunst en literatuur
• Brede zin: alle sociaal overgedragen vormen van menselijk denken, voelen en handelen.
Dit onderscheidt de ene groep mensen van de andere.
Ijsbergmodel van cultuur: je hebt zichtbare (taal, fysieke uiting, rituelen, …) en onzichtbare
(waarden, normen en overtuigingen) elementen van cultuur. Trekt niet te snel conclusies en
beoordeel cultuur niet op enkel de zichtbare uitingen. Dit kan leiden tot verkeerde conclusies en
misplaatst superioriteitsgevoel (gevoel dat iemand heeft wanneer die denkt dat die beter is dan
andere) van de waarden en normen.
Wat betekent cultuur voor elk van ons? Cultuur zorgt dat we betekenis geven aan alles wat we
meemaken (betekenisgeving vanuit waarnemingen en referentiekader vb sjaal -> hoofddoek of
iets anders)
OMSCHRIJVEN WAT EEN REFERENTIEKADER IS EN HOE EEN REFERENTIEKADER ONTSTAAT
Referentiekader: is een uit collectieve ervaringen van een groep(ering) voortvloeiend geheel van
waarden, normen, overtuigingen en vanzelfsprekendheden, op de grond waarvan de leden van
die groep(ering) waarnemen, oordelen en handelen -> makkelijker gezegd: het bestaat uit onze
ervaringen, waarden, normen en overtuigingen die bepalen hoe we situaties beoordelen en hoe
we reageren.
Vorming/ontstaan: socialisatieprocessen -> doel is integratie (deel uitmaken van iets):
- Primaire socialisatie: gebeurt socialisatie in een primaire groep (gezin, vriendengroep),
het maakt deel uit van de opvoeding
- Secundaire socialisatie: er is nog steeds rechtstreekse en wederkerige interactie russen
de groep en het individu (formele groep zoals school, werk, uitgebreide familie,
dorpsgemeenschap)
- Tertiaire socialisatie: geen rechtstreeks contact meer, dit zijn waarden en normen die
aangeboden worden vanuit anonieme massamedia zoals reclame, beroemdheden etc
DE INVLOED VAN HET REFERENTIEKADER OP COMMUNICATIE :
Interculturele communicatie = omgaan met andere referentiekaders
EEN OMSCHRIJVING VAN CULTUURSENSITIEVE ZORG EN COMMUNICATIE (MET INBEGRIP VAN
DE CULTUURSENSITIEVE COMPETENTIES EN DE VOORDELEN VAN CULTUURSENSITIEVE
COMMUNICATIE EXAMENVRAAG 2024
• Multicultureel: omgeving waar veel verschillende culturen met elkaar communiceren.
Eerder negatieve connotatie
1
, • Intercultureel: meer interactie tussen culturen, elkaar meer proberen te begrijpen en
interesse
• Cultuursensitieve zorg en communicatie: zorg en communicatie op maat van de pt.
Cultuursensitiviteit verwijst vooral naar de houding tov een cultuur. Eerder positieve
connotatie (gevoel dat een bepaald woord oproept).
Competenties:
- Houding: open houding, bewustzijn van eigen normen, waarden en
vanzelfsprekendheden (referentiekader)
- Kennis: gedrag, ideeen, gevoeligheden, … van een cultuur (pas op met
kennisreductionisme)
- Vaardigheden: de specifieke leefwereld, ideeën, behoeften van een persoon uit een
andere cultuur kunnen achterhalen en bespreken (bijvoorbeeld gespreksvaardigheden
zoals actief luisteren, vragen stellen, …)
Voordelen: (anders mss misverstanden)
- Sneller ontwikkelen vetrouwensband
- Informatie helder naar voren brengen, dus verduidelijken
- Moeilijke thema’s bespreekbaar maken zonder de ander te kwetsen
DE VALKUILEN KENNISREDUCTIONISME EN OVERCULTURALISERING TOELICHTEN, KUNNEN
HERKENNEN EN VOORBEELDEN KUNNEN GEVEN
1. Overculturalisering: je moet het niet zien als iets dat vastligt en alles bepaald in het
leven van de mensen. Cultuur wordt als enige rede beschouwd als rede waarom iets
misloopt in communicatie. Maar cultuur veranderd voortdurend (dynamsich) en
wordt zelf gevormd door mensen. Iedereen draagt er actief aan bij. Wanneer je te
veel focust op culturele verschillen, ga je de persoonlijke en sociale aspecten
negeren. Hierdoor zie je niet de persoon achter de cultuur en verlies je zicht op wat
mensen gemeen hebben. Dit leidt tot vooroordelen, simplificatie (iets wordt
vereenvoudigd) en culturele misverstanden. Hierdoor wordt de kloof tussen
culturele achtergronden groter. Het is belangrijk om te onthouden dat een pt niet
alleen lid is van een bepaalde groep, maar een individu met unieke persoonlijkheid,
eigen ervaringen en zorgbehoeften.
2. Kennisreductionisme: niet voldoende om lezing, handboek te lezen over bepaalde
cultuur om tot goede zorg te komen omdat het heel dynamisch is. Mensen handelen
niet alleen op basis van hun cultuur maar vormen deze ook. Het is belangrijk om ’t
weten hoeveel belang een persoon hecht aan een bepaalde cultuur. (Iets complex
vereenvoudigen) examenvraag 2024
DE BARRIÈRES IN CULTUURSENSITIEVE COMMUNICATIE :
- Vooroordelen: mening dat je over iemand hebt terwijl je niet eens alles weet geeft een
vertekening
- Stereotypes: ideeen dat je hebt over een bepaalde groep -> simplificatie
2
THEORIE 5: CULTUURSENSITIEVE COMMUNICATIE
WAT IS CULTUUR (MET INBEGRIP VAN HET IJSBERGMODEL) EN WAT CULTUUR VOOR ELK VAN
ONS BETEKENT
• Enge zin: beschaving met haar uitingsvormen zoals kunst en literatuur
• Brede zin: alle sociaal overgedragen vormen van menselijk denken, voelen en handelen.
Dit onderscheidt de ene groep mensen van de andere.
Ijsbergmodel van cultuur: je hebt zichtbare (taal, fysieke uiting, rituelen, …) en onzichtbare
(waarden, normen en overtuigingen) elementen van cultuur. Trekt niet te snel conclusies en
beoordeel cultuur niet op enkel de zichtbare uitingen. Dit kan leiden tot verkeerde conclusies en
misplaatst superioriteitsgevoel (gevoel dat iemand heeft wanneer die denkt dat die beter is dan
andere) van de waarden en normen.
Wat betekent cultuur voor elk van ons? Cultuur zorgt dat we betekenis geven aan alles wat we
meemaken (betekenisgeving vanuit waarnemingen en referentiekader vb sjaal -> hoofddoek of
iets anders)
OMSCHRIJVEN WAT EEN REFERENTIEKADER IS EN HOE EEN REFERENTIEKADER ONTSTAAT
Referentiekader: is een uit collectieve ervaringen van een groep(ering) voortvloeiend geheel van
waarden, normen, overtuigingen en vanzelfsprekendheden, op de grond waarvan de leden van
die groep(ering) waarnemen, oordelen en handelen -> makkelijker gezegd: het bestaat uit onze
ervaringen, waarden, normen en overtuigingen die bepalen hoe we situaties beoordelen en hoe
we reageren.
Vorming/ontstaan: socialisatieprocessen -> doel is integratie (deel uitmaken van iets):
- Primaire socialisatie: gebeurt socialisatie in een primaire groep (gezin, vriendengroep),
het maakt deel uit van de opvoeding
- Secundaire socialisatie: er is nog steeds rechtstreekse en wederkerige interactie russen
de groep en het individu (formele groep zoals school, werk, uitgebreide familie,
dorpsgemeenschap)
- Tertiaire socialisatie: geen rechtstreeks contact meer, dit zijn waarden en normen die
aangeboden worden vanuit anonieme massamedia zoals reclame, beroemdheden etc
DE INVLOED VAN HET REFERENTIEKADER OP COMMUNICATIE :
Interculturele communicatie = omgaan met andere referentiekaders
EEN OMSCHRIJVING VAN CULTUURSENSITIEVE ZORG EN COMMUNICATIE (MET INBEGRIP VAN
DE CULTUURSENSITIEVE COMPETENTIES EN DE VOORDELEN VAN CULTUURSENSITIEVE
COMMUNICATIE EXAMENVRAAG 2024
• Multicultureel: omgeving waar veel verschillende culturen met elkaar communiceren.
Eerder negatieve connotatie
1
, • Intercultureel: meer interactie tussen culturen, elkaar meer proberen te begrijpen en
interesse
• Cultuursensitieve zorg en communicatie: zorg en communicatie op maat van de pt.
Cultuursensitiviteit verwijst vooral naar de houding tov een cultuur. Eerder positieve
connotatie (gevoel dat een bepaald woord oproept).
Competenties:
- Houding: open houding, bewustzijn van eigen normen, waarden en
vanzelfsprekendheden (referentiekader)
- Kennis: gedrag, ideeen, gevoeligheden, … van een cultuur (pas op met
kennisreductionisme)
- Vaardigheden: de specifieke leefwereld, ideeën, behoeften van een persoon uit een
andere cultuur kunnen achterhalen en bespreken (bijvoorbeeld gespreksvaardigheden
zoals actief luisteren, vragen stellen, …)
Voordelen: (anders mss misverstanden)
- Sneller ontwikkelen vetrouwensband
- Informatie helder naar voren brengen, dus verduidelijken
- Moeilijke thema’s bespreekbaar maken zonder de ander te kwetsen
DE VALKUILEN KENNISREDUCTIONISME EN OVERCULTURALISERING TOELICHTEN, KUNNEN
HERKENNEN EN VOORBEELDEN KUNNEN GEVEN
1. Overculturalisering: je moet het niet zien als iets dat vastligt en alles bepaald in het
leven van de mensen. Cultuur wordt als enige rede beschouwd als rede waarom iets
misloopt in communicatie. Maar cultuur veranderd voortdurend (dynamsich) en
wordt zelf gevormd door mensen. Iedereen draagt er actief aan bij. Wanneer je te
veel focust op culturele verschillen, ga je de persoonlijke en sociale aspecten
negeren. Hierdoor zie je niet de persoon achter de cultuur en verlies je zicht op wat
mensen gemeen hebben. Dit leidt tot vooroordelen, simplificatie (iets wordt
vereenvoudigd) en culturele misverstanden. Hierdoor wordt de kloof tussen
culturele achtergronden groter. Het is belangrijk om te onthouden dat een pt niet
alleen lid is van een bepaalde groep, maar een individu met unieke persoonlijkheid,
eigen ervaringen en zorgbehoeften.
2. Kennisreductionisme: niet voldoende om lezing, handboek te lezen over bepaalde
cultuur om tot goede zorg te komen omdat het heel dynamisch is. Mensen handelen
niet alleen op basis van hun cultuur maar vormen deze ook. Het is belangrijk om ’t
weten hoeveel belang een persoon hecht aan een bepaalde cultuur. (Iets complex
vereenvoudigen) examenvraag 2024
DE BARRIÈRES IN CULTUURSENSITIEVE COMMUNICATIE :
- Vooroordelen: mening dat je over iemand hebt terwijl je niet eens alles weet geeft een
vertekening
- Stereotypes: ideeen dat je hebt over een bepaalde groep -> simplificatie
2
