Cultuur en opvoeding
LOTTY ELDERING
HOOFDSTUK 1, 3, 6, 7.2.1, 7.2.3, 7.2.4, 8 & 9
, Hoofdstuk 1 – Inleiding
In de pedagogiek wordt onderscheid gemaakt tussen functioneel en intentioneel
opvoeden.
Intentioneel opvoeden ouders reflecteren op hun opvoedend handelen en
streden sturend op.
Functioneel opvoeden verwijst naar de vanzelfsprekende dagelijkse
omgang met kinderen.
Sociologen, sociaal pedagogen en sociaal psychologen gebruiken het begrip
socialisatie in plaats van opvoeding. Ze hebben niet alleen de intentionele en
functionele opvoeding in het gezin voor ogen, maar ook de invloed van de wijdere
omgeving en maatschappelijke context op het gezin en een opgroeiend kind. Dit
wordt de ecologische benadering genoemd.
In westerse landen is het proces van intentioneel opvoeden steeds belangrijker
geworden. Het uiteindelijke doel van de opvoeding is om van kinderen competente
leden van de samenleving te maken. De eisen waaraan een competent persoon
moet voldoen, verschillen per samenleving en cultuur.
Opvoeding en ontwikkeling van kinderen zijn processen die ingebed zijn in de
sociaal-culturele context van de samenleving. De context waarin een kin opgroeit is
van grote invloed op diens ontwikkeling en gedrag. Nu beroepskrachten en
onderzoekers in toenemende mate te maken hebben met allochtone jeugdigen en
ouders met een andere culturele achtergrond, bestaat er grote behoefte aan kennis
van en inzicht in de invloed van cultuur op de opvoeding.
1.1 Interculturele pedagogiek
De interculturele pedagogiek is een nieuwe discipline binnen de pedagogiek. De
interculturele pedagogiek richt zich op het beschrijven en verklaren van
verschijnselen, het ontwikkelen en beproeven van handelingsaanwijzingen en
interventies en het werken aan een normatief kader.
Tussen interculturele pedagogiek en andere pedagogische deeldisciplines bestaan
ook grote verschillen.
Veel allochtone ouders zijn afkomstig uit samenlevingen met een andere
cultuur. Hierdoor groeien kinderen op in een biculturele context.
Allochtone ouders en kinderen maken een ingrijpend acculturatieproces door,
ze worden geconfronteerd met andere waarden en normen.
De allochtone populatie heeft gemiddeld genomen een lage sociale positie in
de Nederlandse samenleving.
Emigratie naar een samenleving met een andere cultuur en opgroeien in een
biculturele omgeving doen een sterk beroep op de flexibiliteit en creativiteit van
allochtone ouders en kinderen. De interculturele pedagogiek beperkt zich niet tot het
bestuderen van de normale opvoedingssituaties van allochtone jeugdigen, maar
tracht ook inzicht te krijgen in de risicofactoren in het leven en het ontstaan van
opvoedings- en gedragsproblemen als gevolg hiervan.
,Hoofdstuk 3 – Theoretisch kader
Het paradigma dat de omgeving een grote invloed op opgroeiende kinderen heeft,
vormt de kern van het theoretische kader van dit boek. Dit paradigma is door
Bronfenbrenner uitgewerkt in een ecologisch model. Om de culturele dimensie van
de opvoeding in kaart te brengen wordt het theoretisch raamwerk van Harnkess en
Super geïntegreerd in het ecologisch model.
3.1 Integratie en acculturatie
Integratie heeft primair betrekking op de participatie van immigranten in
maatschappelijk instituties, zoals het onderwijs, de arbeidsmarkt, de
woningmarkt en hun sociale mobiliteit.
Acculturatie verwijst naar een cultureel veranderingsproces dat op gang komt
wanneer twee groeperingen met een verschillende cultuur met elkaar in
contact komen. Dit contact ontstaat meestal door emigratie naar een
samenleving met een andere cultuur.
3.1.1 Integratie
Van Amersfoort onderscheidt drie mogelijke eindstadia van het interactieproces
tussen immigranten en de samenleving:
De afstammelingen van immigranten zijn niet meer als een collectiviteit te
onderscheiden. Zij zijn in cultureel en sociaal opzicht in de samenleving
geabsorbeerd.
De afstammelingen van immigranten vormen in cultureel opzicht nog wel een
herkenbare collectiviteit, maar in sociaal opzicht zijn ze volledige deelnemers
van de samenleving.
De afstammelingen van immigranten zijn een minderheid geworden in de
samenleving. Ze participeren niet of nauwelijks in de samenleving en stijgen
daardoor nauwelijks op de maatschappelijke ladder.
De uitkomst van het interactieproces tussen immigranten en de samenleving wordt
bepaald door getalsverhoudingen en machtsverhoudingen en door de kenmerken
van de immigrantengroepering.
3.1.2 Acculturatie
Over acculturatie is veel minder geschreven dan over integratie en er bestaat weinig
uitgewerkte en empirisch onderbouwde acculturatietheorieën. Acculturatie is door
Amerikaanse cultureel antropologen omschreven als het veranderingsproces dat
ontstaat wanneer twee autonome culturen in langdurig en direct contact met elkaar
zijn. Acculturatie is een complex proces dat beïnvloed wordt door culturele, sociale
en psychische factoren, zoals:
De culturele kenmerken van de groeperingen die met elkaar in contact zijn;
De attitude van de etnische groeperingen ten aanzien van acculturatie;
De ervaringen die reeds met de andere groeperingen zijn opgedaan;
De getals- en machtsverhoudingen;
De mate van participatie aan de andere samenleving.
, De openheid van een cultuur bepaalt in belangrijke mate het acculturatieproces. Ook
de mate van conflicten binnen een cultuur kan hierop van invloed zijn.
Attitude ten opzichte van acculturatie
Ook de attitude van etnische groepen en hun ervaringen met andere groepen in de
samenleving bepalen de bereidheid tot acculturatie. Berry onderscheidt vier
acculturatiestrategieën op grond van de attitude van de etnische groepen ten
aanzien van relaties met andere groepen in de samenleving en het behoud van de
eigen cultuur.
Integratie: iemand wil relaties aangaan met andere groepen in de
samenleving, maar tegelijkertijd de eigen culturele identiteit en culturele
kenmerken behouden.
Assimilatie: wanneer een immigrantengroep relaties aangaat met andere
groepen en er niet aan hecht de eigen cultuur te bewaren.
Segregatie: wanneer iemand geen relaties aangaat met andere groepen maar
wel de eigen culturele identiteit en kenmerken behoudt.
Marginalisatie: wanneer iemand geen relaties aangaat met andere groepen en
de eigen culturele identiteit en kenmerken niet langer behoudt.
Ogbu onderscheidt drie categorieën etnische minderheden in de Verenigde Staten:
Autonome minderheden: groepen die slechts in numerieke zin een
minderheidspositie innemen. Ze hebben hun eigen cultuur behouden, die
vooral in de privésfeer tot uitdrukking komt.
Immigrantenminderheden: zijn recent geïmmigreerde groepen die (nog) hoge
verwachtingen hebben van de nieuwe samenleving en dit optimisme op hun
kinderen overdragen.
Kasteachtige minderheden: zijn groepen die in hun lage sociale status zijn
gevangen. Het betreft vaak groepen die onvrijwillig zijn geïmmigreerd of
onvrijwillig zijn gemarginaliseerd in de samenleving.
Acculturatie is bijna nooit een symmetrisch proces waarin twee of meer culturen
samensmelten tot een nieuwe mengcultuur. In de meeste situaties is sprake van een
dominante groep en een of meerdere ondergeschikte groepen. De dominante
groepen bepaalt in hoeverre de ondergeschikte groepen in de samenleving mogen
participeren.
3.1.3 Integratie met behoud van eigen cultuur?
Acculturatie en integratie zijn processen die nauw met elkaar samenhangen. Er zijn
assimilatie- en acculturatiemodellen. Berry richt zich vooral op de attitude van
migranten ten opzichte van acculturatie. Gordon concentreert zich op de
verschillende fasen van het assimilatieproces.
Assimilatiemodel van Gordon
LOTTY ELDERING
HOOFDSTUK 1, 3, 6, 7.2.1, 7.2.3, 7.2.4, 8 & 9
, Hoofdstuk 1 – Inleiding
In de pedagogiek wordt onderscheid gemaakt tussen functioneel en intentioneel
opvoeden.
Intentioneel opvoeden ouders reflecteren op hun opvoedend handelen en
streden sturend op.
Functioneel opvoeden verwijst naar de vanzelfsprekende dagelijkse
omgang met kinderen.
Sociologen, sociaal pedagogen en sociaal psychologen gebruiken het begrip
socialisatie in plaats van opvoeding. Ze hebben niet alleen de intentionele en
functionele opvoeding in het gezin voor ogen, maar ook de invloed van de wijdere
omgeving en maatschappelijke context op het gezin en een opgroeiend kind. Dit
wordt de ecologische benadering genoemd.
In westerse landen is het proces van intentioneel opvoeden steeds belangrijker
geworden. Het uiteindelijke doel van de opvoeding is om van kinderen competente
leden van de samenleving te maken. De eisen waaraan een competent persoon
moet voldoen, verschillen per samenleving en cultuur.
Opvoeding en ontwikkeling van kinderen zijn processen die ingebed zijn in de
sociaal-culturele context van de samenleving. De context waarin een kin opgroeit is
van grote invloed op diens ontwikkeling en gedrag. Nu beroepskrachten en
onderzoekers in toenemende mate te maken hebben met allochtone jeugdigen en
ouders met een andere culturele achtergrond, bestaat er grote behoefte aan kennis
van en inzicht in de invloed van cultuur op de opvoeding.
1.1 Interculturele pedagogiek
De interculturele pedagogiek is een nieuwe discipline binnen de pedagogiek. De
interculturele pedagogiek richt zich op het beschrijven en verklaren van
verschijnselen, het ontwikkelen en beproeven van handelingsaanwijzingen en
interventies en het werken aan een normatief kader.
Tussen interculturele pedagogiek en andere pedagogische deeldisciplines bestaan
ook grote verschillen.
Veel allochtone ouders zijn afkomstig uit samenlevingen met een andere
cultuur. Hierdoor groeien kinderen op in een biculturele context.
Allochtone ouders en kinderen maken een ingrijpend acculturatieproces door,
ze worden geconfronteerd met andere waarden en normen.
De allochtone populatie heeft gemiddeld genomen een lage sociale positie in
de Nederlandse samenleving.
Emigratie naar een samenleving met een andere cultuur en opgroeien in een
biculturele omgeving doen een sterk beroep op de flexibiliteit en creativiteit van
allochtone ouders en kinderen. De interculturele pedagogiek beperkt zich niet tot het
bestuderen van de normale opvoedingssituaties van allochtone jeugdigen, maar
tracht ook inzicht te krijgen in de risicofactoren in het leven en het ontstaan van
opvoedings- en gedragsproblemen als gevolg hiervan.
,Hoofdstuk 3 – Theoretisch kader
Het paradigma dat de omgeving een grote invloed op opgroeiende kinderen heeft,
vormt de kern van het theoretische kader van dit boek. Dit paradigma is door
Bronfenbrenner uitgewerkt in een ecologisch model. Om de culturele dimensie van
de opvoeding in kaart te brengen wordt het theoretisch raamwerk van Harnkess en
Super geïntegreerd in het ecologisch model.
3.1 Integratie en acculturatie
Integratie heeft primair betrekking op de participatie van immigranten in
maatschappelijk instituties, zoals het onderwijs, de arbeidsmarkt, de
woningmarkt en hun sociale mobiliteit.
Acculturatie verwijst naar een cultureel veranderingsproces dat op gang komt
wanneer twee groeperingen met een verschillende cultuur met elkaar in
contact komen. Dit contact ontstaat meestal door emigratie naar een
samenleving met een andere cultuur.
3.1.1 Integratie
Van Amersfoort onderscheidt drie mogelijke eindstadia van het interactieproces
tussen immigranten en de samenleving:
De afstammelingen van immigranten zijn niet meer als een collectiviteit te
onderscheiden. Zij zijn in cultureel en sociaal opzicht in de samenleving
geabsorbeerd.
De afstammelingen van immigranten vormen in cultureel opzicht nog wel een
herkenbare collectiviteit, maar in sociaal opzicht zijn ze volledige deelnemers
van de samenleving.
De afstammelingen van immigranten zijn een minderheid geworden in de
samenleving. Ze participeren niet of nauwelijks in de samenleving en stijgen
daardoor nauwelijks op de maatschappelijke ladder.
De uitkomst van het interactieproces tussen immigranten en de samenleving wordt
bepaald door getalsverhoudingen en machtsverhoudingen en door de kenmerken
van de immigrantengroepering.
3.1.2 Acculturatie
Over acculturatie is veel minder geschreven dan over integratie en er bestaat weinig
uitgewerkte en empirisch onderbouwde acculturatietheorieën. Acculturatie is door
Amerikaanse cultureel antropologen omschreven als het veranderingsproces dat
ontstaat wanneer twee autonome culturen in langdurig en direct contact met elkaar
zijn. Acculturatie is een complex proces dat beïnvloed wordt door culturele, sociale
en psychische factoren, zoals:
De culturele kenmerken van de groeperingen die met elkaar in contact zijn;
De attitude van de etnische groeperingen ten aanzien van acculturatie;
De ervaringen die reeds met de andere groeperingen zijn opgedaan;
De getals- en machtsverhoudingen;
De mate van participatie aan de andere samenleving.
, De openheid van een cultuur bepaalt in belangrijke mate het acculturatieproces. Ook
de mate van conflicten binnen een cultuur kan hierop van invloed zijn.
Attitude ten opzichte van acculturatie
Ook de attitude van etnische groepen en hun ervaringen met andere groepen in de
samenleving bepalen de bereidheid tot acculturatie. Berry onderscheidt vier
acculturatiestrategieën op grond van de attitude van de etnische groepen ten
aanzien van relaties met andere groepen in de samenleving en het behoud van de
eigen cultuur.
Integratie: iemand wil relaties aangaan met andere groepen in de
samenleving, maar tegelijkertijd de eigen culturele identiteit en culturele
kenmerken behouden.
Assimilatie: wanneer een immigrantengroep relaties aangaat met andere
groepen en er niet aan hecht de eigen cultuur te bewaren.
Segregatie: wanneer iemand geen relaties aangaat met andere groepen maar
wel de eigen culturele identiteit en kenmerken behoudt.
Marginalisatie: wanneer iemand geen relaties aangaat met andere groepen en
de eigen culturele identiteit en kenmerken niet langer behoudt.
Ogbu onderscheidt drie categorieën etnische minderheden in de Verenigde Staten:
Autonome minderheden: groepen die slechts in numerieke zin een
minderheidspositie innemen. Ze hebben hun eigen cultuur behouden, die
vooral in de privésfeer tot uitdrukking komt.
Immigrantenminderheden: zijn recent geïmmigreerde groepen die (nog) hoge
verwachtingen hebben van de nieuwe samenleving en dit optimisme op hun
kinderen overdragen.
Kasteachtige minderheden: zijn groepen die in hun lage sociale status zijn
gevangen. Het betreft vaak groepen die onvrijwillig zijn geïmmigreerd of
onvrijwillig zijn gemarginaliseerd in de samenleving.
Acculturatie is bijna nooit een symmetrisch proces waarin twee of meer culturen
samensmelten tot een nieuwe mengcultuur. In de meeste situaties is sprake van een
dominante groep en een of meerdere ondergeschikte groepen. De dominante
groepen bepaalt in hoeverre de ondergeschikte groepen in de samenleving mogen
participeren.
3.1.3 Integratie met behoud van eigen cultuur?
Acculturatie en integratie zijn processen die nauw met elkaar samenhangen. Er zijn
assimilatie- en acculturatiemodellen. Berry richt zich vooral op de attitude van
migranten ten opzichte van acculturatie. Gordon concentreert zich op de
verschillende fasen van het assimilatieproces.
Assimilatiemodel van Gordon
