2
, 2
INLEIDING........................................................................................... 6
HOOFDSTUK 1 WAT IS PSYCHOLOGIE.................................................... 7
WAT IS PSYCHOLOGIE...............................................................................7
ONTWIKKELING RICHTING PSYCHOLOGIE.........................................................7
REDE, INTUÏTIE EN GELOOF........................................................................................... 8
DE WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE................................................................................ 8
DE GROEIENDE MACHT VAN DE WETENSCHAPPEN EN HET ONTSTAAN VAN TWEE CULTUREN.........9
HET ONTSTAAN VAN DE PSYCHOLOGIE..........................................................11
ONTWIKKELINGEN BINNEN DE FILOSOFIE.........................................................................11
PSYCHOLOGIE ALS NIEUWE WETENSCHAP........................................................................12
ONDERZOEKSMETHODEN VAN DE PSYCHOLOGIE...............................................14
BESCHRIJVEND ONDERZOEK......................................................................................... 15
CORRELATIEONDERZOEK............................................................................................. 18
EXPERIMENTEEL ONDERZOEK....................................................................................... 19
IS WETENSCHAP ALTIJD JUIST........................................................................................ 21
HET BELANG VAN BIOLOGISCHE FACTOREN VOOR DE VERKLARING VAN MENSELIJK
GEDRAG..............................................................................................22
EEN GOEDE WERKING VAN HET CENTRALE ZENUWSTELSEL.................................................23
INVLOED VAN HET LICHAAM OP DE GEEST.......................................................................23
ERFELIJKHEID............................................................................................................ 23
INVLOED VANUIT DE MENSELIJKE EVOLUTIE......................................................................24
DE ONMISBAARHEID VAN COGNITIES............................................................25
REDENEN WAAROM HET BEHAVIORISME NIET IS BLIJVEN BESTAAN........................................25
HET ONTSTAAN VAN DE COGNITIEVE PSYCHOLOGIE...........................................................26
DE MENS MAAKT DEEL UIT VAN EEN GROEP...................................................27
IEDEREEN IS MET ELKAAR VERBONDEN...........................................................................27
CULTURELE VERSCHILLEN............................................................................................ 27
CULTURELE OF BIOLOGISCHE VERSCHILLEN.....................................................................28
HET BIOPSYCHOSOCIALE MODEL.................................................................29
HET BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL IN DE GENEESKUNDE.......................................................29
INTERACTIES............................................................................................................. 29
DE PLAATS VAN DE PSYCHOLOGIE IN DE SAMENLEVING......................................31
DE PSYCHOLOGISERING VAN DE MAATSCHAPPIJ................................................................31
HET BEELD VAN DE PSYCHOLOOG................................................................................. 31
PSYCHOLOGEN IN HET BEROEPENVELD...........................................................................32
BIOLOGISCHE LOCUS...............................................................................32
EVOLUTIE VAN TECHNIEKEN EN METHODEN....................................................34
HOOFDSTUK 2 DE BIOLOGISCHE BASIS VAN HET GEDRAG.................... 34
DE HEDENDAAGSE PSYCHOLOGIE................................................................35
BOUWSTENEN VAN HET ZENUWSTELSEL........................................................35
NEURONEN.............................................................................................................. 35
COMMUNICATIE BINNEN EEN NEURON............................................................................ 36
COMMUNICATIE TUSSEN NEURONEN............................................................................... 38
NEUROTRANSMITTERS................................................................................................ 38
DE GLIACELLEN......................................................................................................... 40
, 2
OVERZICHT VAN HET ZENUWSTELSEL...........................................................41
HET CENTRALE ZENUWSTELSEL.................................................................................... 41
HET PERIFERE ZENUWSTELSEL..................................................................................... 41
DE HERSENEN.......................................................................................41
DE HERSENSTAM....................................................................................................... 41
DE KLEINE HERSENEN................................................................................................. 42
DE THALAMUS EN DE HYPOTHALAMUS........................................................................... 42
HET LIMBISCHE SYSTEEM EN DE BASALE GANGLIA............................................................42
DE GROTE HERSENEN................................................................................................. 43
HET BREIN IN ACTIE................................................................................46
TECHNIEKEN OM DE WERKING VAN DE HERSENEN TE BESTUDEREN......................................46
NETWERKEN IN DE HERSENEN...................................................................................... 48
HERSENLATERALISATIE................................................................................................ 49
HERSENPLASTICITEIT.................................................................................................. 50
HET ENDOCRIENE SYSTEEM.......................................................................51
DE HYPOFYSE........................................................................................................... 51
DE BIJNIEREN........................................................................................................... 51
DE GESLACHTSKLIEREN.............................................................................................. 51
DE PIJNAPPELKLIER.................................................................................................... 52
HOOFDSTUK 4 WAARNEMING............................................................. 52
VAN ZINTUIGELIJKE GEWAARWORDING NAAR WAARNEMING.................................53
WAARNEMING IS EEN ACTIEF PROCES............................................................................ 53
ILLUSIES ALS VENSTER OP DE ONDERLIGGENDE MECHANISMEN............................................55
VAN DE RETINA NAAR DE HERSENEN: BOTTOM-UP PROCESSEN............................56
DE PRIMAIRE SCHETS................................................................................................. 56
PERCEPTUELE ORGANISATIE......................................................................................... 56
PATROON- EN OBJECTHERKENNING................................................................................ 58
In de kijker – IAM-woordherkenning......................................................................58
DE PERCEPTIE VERBETEREN DOOR DE INFORMATIEOPNAME TE STUREN: TOP-DOWN
PROCESSEN..........................................................................................59
EVIDENTIE VOOR TOP-DOWN INVLOEDEN........................................................................60
EEN MODEL VOOR TOP-DOWN INVLOEDEN......................................................................61
WAARNEMING VAN GEZICHTEN...................................................................61
WAARNEMING VAN DIEPTE EN BEWEGING......................................................63
DE WAARNEMING VAN DIEPTE...................................................................................... 63
DE WAARNEMING VAN BEWEGING................................................................................. 65
WAARNEMING EN ACTIE...........................................................................66
SPIEGELNEURONEN.................................................................................................... 67
IMPLICIETE ACTIVERING VAN PERSONEN..........................................................................67
DE GRIJPBEWEGING.................................................................................................... 68
HOE BELANGRIJK IS LEREN BIJ DE WAARNEMING..............................................68
ALS EEN BLINDE VOOR HET EERST KAN ZIEN...................................................................68
DE GEVOLGEN VAN VISUELE VERVORMING......................................................................69
PERCEPTUELE CAPACITEITEN BIJ PASGEBORENEN...............................................................69
PERCEPTUEEL LEREN BIJ VOLWASSENEN..........................................................................71
HOOFDSTUK 5................................................................................... 72
, 2
AANDACHT: HET SELECTEREN VAN INFORMATIE...............................................72
EVIDENTIE VOOR SELECTIEVE AANDACHT........................................................................72
DE EERSTE VERKLARINGEN OVER SELECTIEVE AANDACHT...................................................74
INTEGRATIE VAN KENMERKEN VERSUS SLIM ZOEKEN..........................................................75
DISCUSSIEPUNTEN..................................................................................................... 76
AANDACHT EN INHIBITIE.............................................................................................. 78
BEPERKINGEN TEN GEVOLGE VAN SELECTIEVE AANDACHT..................................................78
AANDACHTSPROBLEMEN NA EEN HERSENAANDOENING......................................................79
VOLGEHOUDEN AANDACHT EN DAGDROMEN...................................................................80
COGNITIEVE CONTROLE: TAKEN GOED UITVOEREN............................................80
DE KOSTEN OM VAN DE ENE TAAK NAAR DE ANDERE OVER TE SCHAKELEN............................80
GECONTROLEERD VS AUTOMATISCHE PROCESSEN.............................................................81
INHIBITIE VAN ONGEPASTE REACTIES.............................................................................. 82
HOE WORDEN COGNITIEVE CONTROLEPROCESSEN GEACTIVEERD?.......................................83
ADHD.................................................................................................................... 84
BEWUSTZIJN: HOE BEWUST ZIJN MENSEN VAN HUN HANDELINGEN........................84
EVIDENTIE VOOR ONBEWUSTE PERCEPTIE EN ACTIECONTROLE.............................................85
MYTHES OVER ONBEWUSTE PROCESSEN.........................................................................85
DE HUIDIGE KIJK OP BEWUSTE EN ONBEWUSTE PROCESSEN................................................87
HOOFDSTUK 6................................................................................... 88
KLASSIEKE CONDITIONERING.....................................................................89
DE INZICHTEN VAN PAVLOV......................................................................................... 89
KENMERKEN VAN KLASSIEKE CONDITIONERING.................................................................90
PROBLEMEN MET DE BEHAVIORISTISCHE INTERPRETATIE.....................................................91
EEN COGNITIEVE INTERPRETATIE................................................................................... 92
KLASSIEKE CONDITIONERING BIJ MENSEN........................................................................93
OPERANTE CONDITIONERING.....................................................................94
THORNDIKE EN SKINNER............................................................................................. 94
BEKRACHTIGING........................................................................................................ 95
STRAF..................................................................................................................... 96
WAAROM IS STRAF DIKWIJLS NIET EFFECTIEF?..................................................................97
VERMIJDINGSLEREN EN AANGELEERDE HULPELOOSHEID.....................................................98
VERWERVING EN EXTINCTIE......................................................................................... 98
HET BELANG VAN DE CONTEXT..................................................................................... 99
WAT WORDT GELEERD BIJ OPERANTE CONDITIONERING...................................................100
OBSERVEREND LEREN............................................................................102
ANGST EN AGRESSIE................................................................................................ 102
CULTURELE VERSCHILLEN.......................................................................................... 103
HOOFDSTUK 7................................................................................. 105
ACHTERGROND....................................................................................105
DE REMINISCENTIEBULT............................................................................................ 105
DE BEVINDINGEN VAN EBBINGHAUS IN DE 19DE EEUW...................................................105
HET GEHEUGENMODEL VAN ATKINSON EN SHIFFRIN.......................................106
DE SENSORISCHE GEHEUGENS................................................................................... 106
HET KORTETERMIJNGEHEUGEN (KTG)..........................................................................107
, 2
HET LANGETERMIJNGEHEUGEN (LTG)..........................................................................107
VERDERE ONTWIKKELINGEN IN DE GEHEUGENTHEORIEËN..................................108
VAN KTG NAAR WERKGEHEUGEN............................................................................... 108
NAUWE INTERACTIES TUSSEN HET WERKGEHEUGEN EN HET LTG.......................................109
EEN REALISTISCHER KIJK OP DE INFORMATIEOVERDRACHT VAN KTG NAAR LTG....................110
HET LTG IS EEN COMPLEX SYSTEEM............................................................................111
INFORMATIE VERWERVEN........................................................................112
HET BELANG VAN HERCODERING EN ORGANISATIE..........................................................112
VERWERKINGSNIVEAUS............................................................................................. 113
HOE SNEL KUNNEN WE INFORMATIE VERWERVEN............................................................114
INFORMATIE OPSLAAN EN BEWAREN...........................................................114
NIET ALLE VERWORVEN INFORMATIE BLIJFT BEWAARD......................................................114
GEDISTRIBUEERDE REPRESENTATIES............................................................................ 115
INHOUDGEBASEERDE IN PLAATS VAN ADRESGEBASEERDE ORGANISATIE...............................116
INFORMATIE OPROEPEN..........................................................................117
ONDERZOEK NAAR HET BELANG VAN OPROEPAANWIJZINGEN.............................................117
INTERFERENTIE BIJ HET OPROEPEN.............................................................................. 119
DE WONDERBAARLIJKE KRACHT VAN TOETSEN EN EXAMENS..............................................121
HERINNERING IS RECONSTRUCTIE..............................................................122
ORGANISATIESCHEMA’S EN VALSE HERINNERINGEN.........................................................122
OOGGETUIGENVERKLARINGEN.................................................................................... 124
VERDRONGEN HERINNERINGEN................................................................................... 125
AMNESIE EN HET IMPLICIETE GEHEUGEN.....................................................126
TYPES VAN AMNESIE................................................................................................. 126
DE ONTDEKKING VAN HET IMPLICIETE GEHEUGEN...........................................................127
HOOFDSTUK 9................................................................................. 129
PROBLEMEN OPLOSSEN..........................................................................129
ALGORITMEN.......................................................................................................... 129
HEURISTIEKEN........................................................................................................ 130
INSTELLING EN FUNCTIONELE GEFIXEERDHEID................................................................131
INZICHT................................................................................................................. 132
MENTALE MODELLEN................................................................................................ 133
REDENEREN.......................................................................................134
DEDUCTIEF REDENEREN............................................................................................ 134
VERKLARINGEN VOOR DEDUCTIEF REDENEREN...............................................................135
INDUCTIEF REDENEREN............................................................................................. 136
DE CONFIRMATIENEIGING.......................................................................................... 137
BESLISSINGEN NEMEN...........................................................................138
HET SIGNAALDETECTIEMODEL.................................................................................... 138
FACTOREN DIE DE PERCEPTIE VAN HET SIGNAAL BEÏNVLOEDEN..........................................138
FACTOREN DIE EEN ROL SPELEN BIJ HET ANTWOORDCRITERIUM.........................................141
EMOTIONELE VERTEKENINGEN.................................................................................... 141
BESLISSINGEN EVALUEREN: IK HEB HET ALTIJD AL GEWETEN.............................................142
IN HOEVERRE WORDT HET DENKEN BEÏNVLOED DOOR DE TAAL?.........................143
TAAL EN KLEURPERCEPTIE......................................................................................... 143
TAAL EN RUIMTE..................................................................................................... 144
TAAL EN METAFOREN............................................................................................... 144
, 2
HOOFDSTUK 10............................................................................... 145
WAT IS EMOTIE?..................................................................................145
EVALUATIE VAN DE STIMULUS..................................................................................... 146
DE LICHAMELIJKE COMPONENT VAN EMOTIES.................................................................148
HERSENGEBIEDEN BETROKKEN BIJ EMOTIES...................................................................149
BEWUSTE, SUBJECTIEVE ERVARINGEN...........................................................................151
EMOTIE EN COGNITIE.............................................................................152
INVLOED VAN EMOTIE OP COGNITIE............................................................................. 152
INVLOED VAN COGNITIE OP EMOTIE............................................................................. 154
WAT IS MOTIVATIE...............................................................................156
MOTIVATIE EN BEHOEFTEN......................................................................................... 157
MOTIVATIE EN DOELEN............................................................................................. 157
CONFLICTERENDE MOTIEVEN...................................................................................... 159
HOOFDSTUK 13 (KIJK PPT)............................................................... 160
WAT ZIJN MENTALE STOORNISSEN.............................................................160
DRIE CRITERIA OM MENTALE STOORNISSEN TE DEFINIËREN...............................................161
FACTOREN DIE EEN ROL SPELEN BIJ MENTALE STOORNISSEN.............................................161
MENTALE STOORNISSEN CLASSIFICEREN: DE DSM.........................................................163
AAN EEN MIDDEL GEBONDEN STOORNISSEN.................................................164
STOORNIS IN ALCOHOLGEBRUIK EN ALCOHOLINTOXICATIE................................................165
PSYCHOTISCHE STOORNISSEN..................................................................166
SCHIZOFRENIE........................................................................................................ 166
OORZAKEN VAN SCHIZOFRENIE (NIET GEDAAN)..............................................................168
STEMMINGSSTOORNISSEN.......................................................................169
BIPOLAIRE STOORNIS............................................................................................... 170
DEPRESSIESTOORNIS (10%)..................................................................................... 170
OORZAKEN VAN DEPRESSIE....................................................................................... 170
ANGSTSTOORNISSEN EN OBSESSIEF-COMPULSIEVE STOORNISSEN.......................172
OBSESSIEF-COMPULSIEVE EN GERELATEERDE STOORNISSEN (WEL)....................................173
DISSOCIATIEVE STOORNISSEN (WEL)..........................................................173
DISSOCIATIEVE AMNESIE EN IDENTITEIT STOORNIS..........................................................173
HOOFDSTUK 16............................................................................... 175
Algemene psychologie
Inleiding
Belangrijk voor de eerste lessen cognitie = geen passief proces maar een
actieve verwerking door verschillende hersengebieden
Onze waarneming ontstaat uit een tweedimensionaal deel, maar onze hersenen
weten dat de wereld in 3D is. Dus dat systeem zal 2D omzetten in een 3D. Door
, 2
die input kunnen we niet geloven dat die blokjes even groot zijn. Dit om aan te
tonen dat het allesbehalve een passief proces is.
Hoofdstuk 1 wat is psychologie
Wat is psychologie
Psychologen willen menselijk gedrag begrijpen en gaan hierdoor het gedrag op
systematische manier observeren en kijken hoe het beïnvloed wordt door
gebeurtenissen in de omgeving.
= wetenschappelijke studie van het gedrag. Belangrijk om te weten is dat gedrag
zowat alles betekend (fietsen, praten, spelen, lezen, sport, denken,
beoordelen…).
Psychologen proberen dus net als alle andere wetenschappen door systematische
observatie van meetbare kenmerken inzicht te krijgen in de processen die niet
rechtstreeks te observeren vallen (interne processen).
Psychoanalyse vormt geen deel van wetenschappelijk gedrag om dat het de
methode is wat bepaald wat wetenschap is.
- Wetenschappelijke methode = systematische empirisme. We gaan aan de
hand van experimenten gaan trachten om tot kennis te komen. We moeten
op een systematische manier dingen observeren. We gaan dus een
variabele gaan manipuleren en kijken wat het effect is van die manipulatie
op het gedrag.
o Bv als er een ernstig geval was van agressie ofs op school dan
zeggen ze vaak dat het ligt aan de vele videogames die ze spelen
thuis. Omdat te onderzoeken moeten ze dus een experiment te
doen om de ene groep spelletjes te spelen en de andere niet. De
ene spelen hevige en agressieve spelletjes en de andere spelen
‘lieve’ spelletjes en zo komen we tot wetenschappelijke kennis in de
psychologie (in principe is dat zo in alle wetenschappen).
Sommige dingen die nu niet te observeren zijn, zijn het mss later wel zo, en
daardoor kunnen we altijd veel nauwkeuriger te werk gaan. Dit komt ook door de
technieken en methoden, maar ook een goed inzicht hebben.
Definitie gaat nog verder:
= wetenschappelijke studie van gedrag met als doel deze gedragsevidentie te
gebruiken om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag
liggen. Dus we moeten ook kijken naar de interne processen die aan de basis
liggen van dat gedrag. Dus niet alleen kijken naar het gedrag!
Hermann Ebbinghaus begon zijn grootste werk Uber das Gedachtenis met de
woorden ‘Van het oudste onderwerp zullen wij de nieuwste wetenschap maken.
Ontwikkeling richting psychologie
In 16de, 17de eeuw werd observatie de wetenschappelijke methode en dit bracht
vragen met zich mee over menselijke informatieverwerking. Was dat dan wel
, 2
betrouwbaar? Vragen over het menselijke gedrag is zo oud als de mens zelf en
werden systematisch beschreven door eerste grote filosofen, maar psychologie
als wetenschappelijke discipline is zeer jong.
Rede, intuïtie en geloof
Filosofie in het oude Griekenland
Plato en Aristoteles zelden zich vragen over het universum en de plaats van de
mens erin. Typisch voor hun benadering is dat het antwoord op hun vragen
binnenin de mens lag. Mensen zijn de enige wezens met een rede en die rede
maakte het mogelijk om de realiteit te begrijpen, wat dus niet lukte met dieren.
Plato vond dat er een onderscheid moest gemaakt worden tussen de ware,
onzichtbare wereld van onveranderlijke, ideale vormen en de zichtbare,
veranderlijke wereld rondom ons, die een onvolmaakte afspiegeling is van de
ware wereld. De menselijke ziel leeft tijdelijk in de ware, ideale wereld. Zo kon
men via de geest naar die ideale wereld gaan. Observatie was hier niet goed voor
omdat die enkel toegang had tot de zichtbare wereld. Hij vond ook dat wiskunde
de ideale wetenschap was, want getallen waren onveranderlijk en bewerkingen
met getallen waren mogelijk zonder referentie naar de concrete, zichtbare
wereld.
Aristoteles hechtte daarentegen wel meer belang aan observatie, maar ook
volgens hem kon ware kennis niet op observatie gebaseerd zijn. Om echte kennis
te hebben diende men te vertrekken vanuit onwrikbare uitgangspunten
(axioma’s). Deze weden door de menselijke ziel intuïtief herkend als zelfevident.
Dit herkennen noemde hij demonstratie. Voorwerpen begonnen niet spontaan
horizontaal en hadden hiervoor een drijvende kracht nodig. Vanuit dergelijke
demonstraties kon volgen hem de rest van de kennis afgeleid worden met behulp
van de menselijke rede. Ook hij vond wiskunde de ideale wetenschap, maar dan
in het bijzonder de meetkunde omdat alle kennis over ruimtes afgeleid kon
worden vanuit een klein aantal axioma’s.
De Rooms-Katholieke kerk
De kerk vertaalde de werken van Plato en Aristoteles in een kerkelijke leer. Plato’s
idee stemde overeen met de hemel en Aristoteles demonstraties konden gezien
worden als goddelijke ingevingen. Doordat God garant stond voor de waarheid,
waren de geschriften van de kerkvaders de meest betrouwbare bron van
informatie. Gaandeweg groeide ook de overtuiging dat de mensheid veel van
haar kennis verloren had en dat echte geleerden dus op zoek moesten gaan naar
oude geschriften.
De wetenschappelijke revolutie
In Europa groeide in de 16de-17de eeuw een andere vorm van kenniservaring, die
uniek was in de wereld, namelijk de overtuiging dat ware kennis gebaseerd is op
systematische observatie en actief ingrijpen in de wereld = wetenschappelijke
revolutie.
Factoren die een rol gespeeld hebben bij het ontstaan van deze revolutie is de
verminderende macht van de kerk, een herwaardering van handel en
, 2
handenarbeid, de uitvinding van boekdrukkunst, de ontdekkingsreizen en de
confrontatie van de westerse wereld met de Islamitische en Chinese
beschavingen, de oprichting van universiteiten en een periode van relatieve
welvaart.
De copernicaanse revolutie
De vaststelling dat de kalender niet meer bleek te kloppen. Sinds het RR had
men gebruik gemaakt van de Juliaanse kalender, die had 365 dagen en een
schrikkeljaar om de vier jaar. Dit klopte niet en er zou op die manier om de 134
jaar een dag gemist worden. Daardoor liep deze kalender op het einde van de
15de eeuw al 10 dagen achter. Daardoor werd deze kalender vervangen door de
Gregoriaanse kalender en sprong men plots van 4 oktober naar 15 oktober.
Tijdens het onderzoek maakte men gebruik van de demonstratie dat de aarde
stilstond in het centrum van het universum.
Nicolaus Copernicus verspreidde als eerste een handgeschreven tekst onder
vriendin waarin hij de hypothese opperde dat de bewegingen in het heelal beter
te begrijpen vielen wanneer men uitging van de veronderstelling dat niet alle
hemellichamen rond de aarde draaiden, maar dat de aarde rond de zon draaide.
Deze tekst werd pas vele jaren later gepubliceerd. Zijn inzichten bleven een
hypothese tot dat Galileo Galilei een boek publiceerde waarin hij het
Copernicaanse model verdedigde en met een reeks van nieuwe observaties
onderbouwde. Uiteindelijk worden zijn inzichten verder uitgewerkt door Newton.
Deze wetten van Newton worden nu gezien als de basis in de fysica. Het inzicht
dat de aarde niet het centrum vormde van het heelal, wordt de copernicaanse
revolutie genoemd.
Nieuwe kennis komt voort uit observatie en experimenten, niet uit het
bestuderen van oude meesters
Gaandeweg groeide de overtuiging dat veel kennis iet verloren gegaan was en
herontdekt moest worden, maar nog nooit aangeboord was en dus voor het eerst
te ontdekken viel. Bovendien werd duidelijk dat de nieuwe ontdekkingen niet
altijd volgden uit het passief observeren van fenomenen, door te experimenteren
en de gevolgen van dergelijke experimenten te bestuderen.
De groeiende macht van de wetenschappen en het ontstaan van twee
culturen
Wetenschap en macht
Nieuwe wetenschap groeide veel sneller in landen die minder de kerk trouw
waren, dan landen die aan de kerk trouw bleven. Tegelijk groeide de invloed van
de eerste landen, omdat de nieuwe ontdekkingen belangrijke voordelen boven.
Dit deed het prestige van de nieuwe wetenschappen groeien. Zij werden hoe
langer hoe belangrijker aan de universiteiten.
De twee culturen
Gaandeweg vormden zich volgens Snow twee aparte culturen, de klassieke,
humanistische cultuur en de nieuwe, natuurwetenschappelijke cultuur, die met
elkaar wedijverden. Volgens hem hebben beide culturen weinig contact en weten
ze weinig van elkaar. Ook hebben ze tegengestelde opvattingen over wat
belangrijk is. Volgens de geesteswetenschappen is het bestuderen en uitbreiden
, 2
van de bestaande cultuur en kunst het na te streven ideaal, volgens de
natuurwetenschappen moet de volledige samenleving heringericht worden op
basis van wetenschappelijke inzichten.
De toepassing van de wetenschappelijke methoden op het menselijke
functioneren
Bijvoorbeeld kijken door een telescoop. Je wil kijken wanneer het hemellichaam
over de grens gaat en tegelijkertijd de tijd in de gaten houden. Maar twee dingen
tegelijk doen is moeilijk voor de mens maar toen geloofde men dat de mens
oneindige vaardigheden heeft. Later bleek het toch niet altijd te kloppen en dat
iedereen wel iets anders had. Dat begonnen ze de persoonlijke fout te noemen.
Eerste inzicht die kwam dat mensen allemaal hun eigen fout hebben.
Von Helmholtz (1821-1894) bestudeerde de snelheid van informatieverwerking.
Vroeger dacht men dat dat geen tijd vroeg en dat dat in nog minder dan een
milliseconde in je hoofd zat. Later bleek dat het toch wel tijd in beslag nam, ook
al is het niet veel, maar toch gebeurd het in tijd. Dit gebeurt ongeveer met een
snelheid van 30m/s.
Eerste echte psychologisch experiment van Donders (1818-1889) met een
substractiemethode. Experimentje bij mensen om zo te weten hoelang het duurt
om informatie te horen. Kost het tijd om klanken van elkaar te onderscheiden?
Omdat het tijd kost om de klanken te onderscheiden betekent het dat het geen
passief proces is.
Hij werkte met drie verschillende condities. In elke conditie werden gelijken
aangeboden als stimulus: ka, ke, ki, ko en ku. In de eerste conditie werd steeds
dezelfde stimulus aangeboden en de proefpersoon moest die zo snel mogelijk
herhalen. Dit leidde tot een a-reactie (ki). In de tweede conditie werden de vijf
lettergrepen door elkaar aangeboden en de proefpersoon moest deze zo snel
mogelijk herhalen. Dit leidde tot de b-reactie, een reactie waarbij zowel een
discriminatie als een keuze gemaakt moest worden. In de derde conditie werden
opnieuw alle vijf lettergrepen aangeboden, mar de proefpersoon mocht enkel ki
herhalen. Dit leidde tot de c-reactie, een reactie waarbij alleen discriminatie van
de stimulus gemaakt moest worden.
- Enkel en alleen het perceptueel discrimineren tussen C en A duurt al 46 ms
betekend dat er een proces achter zit en dat onze hersenen dus wel
effectief iets moeten doen.
- Stel je bent geïnteresseerd in verkeerslichten. Traditioneel gebruiken we
drie verkeerskleuren, maar zijn dat wel de beste. Want die liggen zo een
beetje in dezelfde hoek. Aan de hand van die methode kan je nagaan
hoelang het duurt om groen van rood te onderscheiden en bv geel ven
blauw. Zo kunnen ze aantonen dat bv andere kleuren sneller te
discrimineren zijn dan andere kleuren.
Zijn onderzoek is het begin geweest van een techniek waarbij men de
psychologische processen in informatieverwerking probeert te achterhalen door
te kijken naar de reactietijd die mensen nodig hebben om bepaalde taken uit te
voeren.
De evolutietheorie
, 2
INLEIDING........................................................................................... 6
HOOFDSTUK 1 WAT IS PSYCHOLOGIE.................................................... 7
WAT IS PSYCHOLOGIE...............................................................................7
ONTWIKKELING RICHTING PSYCHOLOGIE.........................................................7
REDE, INTUÏTIE EN GELOOF........................................................................................... 8
DE WETENSCHAPPELIJKE REVOLUTIE................................................................................ 8
DE GROEIENDE MACHT VAN DE WETENSCHAPPEN EN HET ONTSTAAN VAN TWEE CULTUREN.........9
HET ONTSTAAN VAN DE PSYCHOLOGIE..........................................................11
ONTWIKKELINGEN BINNEN DE FILOSOFIE.........................................................................11
PSYCHOLOGIE ALS NIEUWE WETENSCHAP........................................................................12
ONDERZOEKSMETHODEN VAN DE PSYCHOLOGIE...............................................14
BESCHRIJVEND ONDERZOEK......................................................................................... 15
CORRELATIEONDERZOEK............................................................................................. 18
EXPERIMENTEEL ONDERZOEK....................................................................................... 19
IS WETENSCHAP ALTIJD JUIST........................................................................................ 21
HET BELANG VAN BIOLOGISCHE FACTOREN VOOR DE VERKLARING VAN MENSELIJK
GEDRAG..............................................................................................22
EEN GOEDE WERKING VAN HET CENTRALE ZENUWSTELSEL.................................................23
INVLOED VAN HET LICHAAM OP DE GEEST.......................................................................23
ERFELIJKHEID............................................................................................................ 23
INVLOED VANUIT DE MENSELIJKE EVOLUTIE......................................................................24
DE ONMISBAARHEID VAN COGNITIES............................................................25
REDENEN WAAROM HET BEHAVIORISME NIET IS BLIJVEN BESTAAN........................................25
HET ONTSTAAN VAN DE COGNITIEVE PSYCHOLOGIE...........................................................26
DE MENS MAAKT DEEL UIT VAN EEN GROEP...................................................27
IEDEREEN IS MET ELKAAR VERBONDEN...........................................................................27
CULTURELE VERSCHILLEN............................................................................................ 27
CULTURELE OF BIOLOGISCHE VERSCHILLEN.....................................................................28
HET BIOPSYCHOSOCIALE MODEL.................................................................29
HET BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL IN DE GENEESKUNDE.......................................................29
INTERACTIES............................................................................................................. 29
DE PLAATS VAN DE PSYCHOLOGIE IN DE SAMENLEVING......................................31
DE PSYCHOLOGISERING VAN DE MAATSCHAPPIJ................................................................31
HET BEELD VAN DE PSYCHOLOOG................................................................................. 31
PSYCHOLOGEN IN HET BEROEPENVELD...........................................................................32
BIOLOGISCHE LOCUS...............................................................................32
EVOLUTIE VAN TECHNIEKEN EN METHODEN....................................................34
HOOFDSTUK 2 DE BIOLOGISCHE BASIS VAN HET GEDRAG.................... 34
DE HEDENDAAGSE PSYCHOLOGIE................................................................35
BOUWSTENEN VAN HET ZENUWSTELSEL........................................................35
NEURONEN.............................................................................................................. 35
COMMUNICATIE BINNEN EEN NEURON............................................................................ 36
COMMUNICATIE TUSSEN NEURONEN............................................................................... 38
NEUROTRANSMITTERS................................................................................................ 38
DE GLIACELLEN......................................................................................................... 40
, 2
OVERZICHT VAN HET ZENUWSTELSEL...........................................................41
HET CENTRALE ZENUWSTELSEL.................................................................................... 41
HET PERIFERE ZENUWSTELSEL..................................................................................... 41
DE HERSENEN.......................................................................................41
DE HERSENSTAM....................................................................................................... 41
DE KLEINE HERSENEN................................................................................................. 42
DE THALAMUS EN DE HYPOTHALAMUS........................................................................... 42
HET LIMBISCHE SYSTEEM EN DE BASALE GANGLIA............................................................42
DE GROTE HERSENEN................................................................................................. 43
HET BREIN IN ACTIE................................................................................46
TECHNIEKEN OM DE WERKING VAN DE HERSENEN TE BESTUDEREN......................................46
NETWERKEN IN DE HERSENEN...................................................................................... 48
HERSENLATERALISATIE................................................................................................ 49
HERSENPLASTICITEIT.................................................................................................. 50
HET ENDOCRIENE SYSTEEM.......................................................................51
DE HYPOFYSE........................................................................................................... 51
DE BIJNIEREN........................................................................................................... 51
DE GESLACHTSKLIEREN.............................................................................................. 51
DE PIJNAPPELKLIER.................................................................................................... 52
HOOFDSTUK 4 WAARNEMING............................................................. 52
VAN ZINTUIGELIJKE GEWAARWORDING NAAR WAARNEMING.................................53
WAARNEMING IS EEN ACTIEF PROCES............................................................................ 53
ILLUSIES ALS VENSTER OP DE ONDERLIGGENDE MECHANISMEN............................................55
VAN DE RETINA NAAR DE HERSENEN: BOTTOM-UP PROCESSEN............................56
DE PRIMAIRE SCHETS................................................................................................. 56
PERCEPTUELE ORGANISATIE......................................................................................... 56
PATROON- EN OBJECTHERKENNING................................................................................ 58
In de kijker – IAM-woordherkenning......................................................................58
DE PERCEPTIE VERBETEREN DOOR DE INFORMATIEOPNAME TE STUREN: TOP-DOWN
PROCESSEN..........................................................................................59
EVIDENTIE VOOR TOP-DOWN INVLOEDEN........................................................................60
EEN MODEL VOOR TOP-DOWN INVLOEDEN......................................................................61
WAARNEMING VAN GEZICHTEN...................................................................61
WAARNEMING VAN DIEPTE EN BEWEGING......................................................63
DE WAARNEMING VAN DIEPTE...................................................................................... 63
DE WAARNEMING VAN BEWEGING................................................................................. 65
WAARNEMING EN ACTIE...........................................................................66
SPIEGELNEURONEN.................................................................................................... 67
IMPLICIETE ACTIVERING VAN PERSONEN..........................................................................67
DE GRIJPBEWEGING.................................................................................................... 68
HOE BELANGRIJK IS LEREN BIJ DE WAARNEMING..............................................68
ALS EEN BLINDE VOOR HET EERST KAN ZIEN...................................................................68
DE GEVOLGEN VAN VISUELE VERVORMING......................................................................69
PERCEPTUELE CAPACITEITEN BIJ PASGEBORENEN...............................................................69
PERCEPTUEEL LEREN BIJ VOLWASSENEN..........................................................................71
HOOFDSTUK 5................................................................................... 72
, 2
AANDACHT: HET SELECTEREN VAN INFORMATIE...............................................72
EVIDENTIE VOOR SELECTIEVE AANDACHT........................................................................72
DE EERSTE VERKLARINGEN OVER SELECTIEVE AANDACHT...................................................74
INTEGRATIE VAN KENMERKEN VERSUS SLIM ZOEKEN..........................................................75
DISCUSSIEPUNTEN..................................................................................................... 76
AANDACHT EN INHIBITIE.............................................................................................. 78
BEPERKINGEN TEN GEVOLGE VAN SELECTIEVE AANDACHT..................................................78
AANDACHTSPROBLEMEN NA EEN HERSENAANDOENING......................................................79
VOLGEHOUDEN AANDACHT EN DAGDROMEN...................................................................80
COGNITIEVE CONTROLE: TAKEN GOED UITVOEREN............................................80
DE KOSTEN OM VAN DE ENE TAAK NAAR DE ANDERE OVER TE SCHAKELEN............................80
GECONTROLEERD VS AUTOMATISCHE PROCESSEN.............................................................81
INHIBITIE VAN ONGEPASTE REACTIES.............................................................................. 82
HOE WORDEN COGNITIEVE CONTROLEPROCESSEN GEACTIVEERD?.......................................83
ADHD.................................................................................................................... 84
BEWUSTZIJN: HOE BEWUST ZIJN MENSEN VAN HUN HANDELINGEN........................84
EVIDENTIE VOOR ONBEWUSTE PERCEPTIE EN ACTIECONTROLE.............................................85
MYTHES OVER ONBEWUSTE PROCESSEN.........................................................................85
DE HUIDIGE KIJK OP BEWUSTE EN ONBEWUSTE PROCESSEN................................................87
HOOFDSTUK 6................................................................................... 88
KLASSIEKE CONDITIONERING.....................................................................89
DE INZICHTEN VAN PAVLOV......................................................................................... 89
KENMERKEN VAN KLASSIEKE CONDITIONERING.................................................................90
PROBLEMEN MET DE BEHAVIORISTISCHE INTERPRETATIE.....................................................91
EEN COGNITIEVE INTERPRETATIE................................................................................... 92
KLASSIEKE CONDITIONERING BIJ MENSEN........................................................................93
OPERANTE CONDITIONERING.....................................................................94
THORNDIKE EN SKINNER............................................................................................. 94
BEKRACHTIGING........................................................................................................ 95
STRAF..................................................................................................................... 96
WAAROM IS STRAF DIKWIJLS NIET EFFECTIEF?..................................................................97
VERMIJDINGSLEREN EN AANGELEERDE HULPELOOSHEID.....................................................98
VERWERVING EN EXTINCTIE......................................................................................... 98
HET BELANG VAN DE CONTEXT..................................................................................... 99
WAT WORDT GELEERD BIJ OPERANTE CONDITIONERING...................................................100
OBSERVEREND LEREN............................................................................102
ANGST EN AGRESSIE................................................................................................ 102
CULTURELE VERSCHILLEN.......................................................................................... 103
HOOFDSTUK 7................................................................................. 105
ACHTERGROND....................................................................................105
DE REMINISCENTIEBULT............................................................................................ 105
DE BEVINDINGEN VAN EBBINGHAUS IN DE 19DE EEUW...................................................105
HET GEHEUGENMODEL VAN ATKINSON EN SHIFFRIN.......................................106
DE SENSORISCHE GEHEUGENS................................................................................... 106
HET KORTETERMIJNGEHEUGEN (KTG)..........................................................................107
, 2
HET LANGETERMIJNGEHEUGEN (LTG)..........................................................................107
VERDERE ONTWIKKELINGEN IN DE GEHEUGENTHEORIEËN..................................108
VAN KTG NAAR WERKGEHEUGEN............................................................................... 108
NAUWE INTERACTIES TUSSEN HET WERKGEHEUGEN EN HET LTG.......................................109
EEN REALISTISCHER KIJK OP DE INFORMATIEOVERDRACHT VAN KTG NAAR LTG....................110
HET LTG IS EEN COMPLEX SYSTEEM............................................................................111
INFORMATIE VERWERVEN........................................................................112
HET BELANG VAN HERCODERING EN ORGANISATIE..........................................................112
VERWERKINGSNIVEAUS............................................................................................. 113
HOE SNEL KUNNEN WE INFORMATIE VERWERVEN............................................................114
INFORMATIE OPSLAAN EN BEWAREN...........................................................114
NIET ALLE VERWORVEN INFORMATIE BLIJFT BEWAARD......................................................114
GEDISTRIBUEERDE REPRESENTATIES............................................................................ 115
INHOUDGEBASEERDE IN PLAATS VAN ADRESGEBASEERDE ORGANISATIE...............................116
INFORMATIE OPROEPEN..........................................................................117
ONDERZOEK NAAR HET BELANG VAN OPROEPAANWIJZINGEN.............................................117
INTERFERENTIE BIJ HET OPROEPEN.............................................................................. 119
DE WONDERBAARLIJKE KRACHT VAN TOETSEN EN EXAMENS..............................................121
HERINNERING IS RECONSTRUCTIE..............................................................122
ORGANISATIESCHEMA’S EN VALSE HERINNERINGEN.........................................................122
OOGGETUIGENVERKLARINGEN.................................................................................... 124
VERDRONGEN HERINNERINGEN................................................................................... 125
AMNESIE EN HET IMPLICIETE GEHEUGEN.....................................................126
TYPES VAN AMNESIE................................................................................................. 126
DE ONTDEKKING VAN HET IMPLICIETE GEHEUGEN...........................................................127
HOOFDSTUK 9................................................................................. 129
PROBLEMEN OPLOSSEN..........................................................................129
ALGORITMEN.......................................................................................................... 129
HEURISTIEKEN........................................................................................................ 130
INSTELLING EN FUNCTIONELE GEFIXEERDHEID................................................................131
INZICHT................................................................................................................. 132
MENTALE MODELLEN................................................................................................ 133
REDENEREN.......................................................................................134
DEDUCTIEF REDENEREN............................................................................................ 134
VERKLARINGEN VOOR DEDUCTIEF REDENEREN...............................................................135
INDUCTIEF REDENEREN............................................................................................. 136
DE CONFIRMATIENEIGING.......................................................................................... 137
BESLISSINGEN NEMEN...........................................................................138
HET SIGNAALDETECTIEMODEL.................................................................................... 138
FACTOREN DIE DE PERCEPTIE VAN HET SIGNAAL BEÏNVLOEDEN..........................................138
FACTOREN DIE EEN ROL SPELEN BIJ HET ANTWOORDCRITERIUM.........................................141
EMOTIONELE VERTEKENINGEN.................................................................................... 141
BESLISSINGEN EVALUEREN: IK HEB HET ALTIJD AL GEWETEN.............................................142
IN HOEVERRE WORDT HET DENKEN BEÏNVLOED DOOR DE TAAL?.........................143
TAAL EN KLEURPERCEPTIE......................................................................................... 143
TAAL EN RUIMTE..................................................................................................... 144
TAAL EN METAFOREN............................................................................................... 144
, 2
HOOFDSTUK 10............................................................................... 145
WAT IS EMOTIE?..................................................................................145
EVALUATIE VAN DE STIMULUS..................................................................................... 146
DE LICHAMELIJKE COMPONENT VAN EMOTIES.................................................................148
HERSENGEBIEDEN BETROKKEN BIJ EMOTIES...................................................................149
BEWUSTE, SUBJECTIEVE ERVARINGEN...........................................................................151
EMOTIE EN COGNITIE.............................................................................152
INVLOED VAN EMOTIE OP COGNITIE............................................................................. 152
INVLOED VAN COGNITIE OP EMOTIE............................................................................. 154
WAT IS MOTIVATIE...............................................................................156
MOTIVATIE EN BEHOEFTEN......................................................................................... 157
MOTIVATIE EN DOELEN............................................................................................. 157
CONFLICTERENDE MOTIEVEN...................................................................................... 159
HOOFDSTUK 13 (KIJK PPT)............................................................... 160
WAT ZIJN MENTALE STOORNISSEN.............................................................160
DRIE CRITERIA OM MENTALE STOORNISSEN TE DEFINIËREN...............................................161
FACTOREN DIE EEN ROL SPELEN BIJ MENTALE STOORNISSEN.............................................161
MENTALE STOORNISSEN CLASSIFICEREN: DE DSM.........................................................163
AAN EEN MIDDEL GEBONDEN STOORNISSEN.................................................164
STOORNIS IN ALCOHOLGEBRUIK EN ALCOHOLINTOXICATIE................................................165
PSYCHOTISCHE STOORNISSEN..................................................................166
SCHIZOFRENIE........................................................................................................ 166
OORZAKEN VAN SCHIZOFRENIE (NIET GEDAAN)..............................................................168
STEMMINGSSTOORNISSEN.......................................................................169
BIPOLAIRE STOORNIS............................................................................................... 170
DEPRESSIESTOORNIS (10%)..................................................................................... 170
OORZAKEN VAN DEPRESSIE....................................................................................... 170
ANGSTSTOORNISSEN EN OBSESSIEF-COMPULSIEVE STOORNISSEN.......................172
OBSESSIEF-COMPULSIEVE EN GERELATEERDE STOORNISSEN (WEL)....................................173
DISSOCIATIEVE STOORNISSEN (WEL)..........................................................173
DISSOCIATIEVE AMNESIE EN IDENTITEIT STOORNIS..........................................................173
HOOFDSTUK 16............................................................................... 175
Algemene psychologie
Inleiding
Belangrijk voor de eerste lessen cognitie = geen passief proces maar een
actieve verwerking door verschillende hersengebieden
Onze waarneming ontstaat uit een tweedimensionaal deel, maar onze hersenen
weten dat de wereld in 3D is. Dus dat systeem zal 2D omzetten in een 3D. Door
, 2
die input kunnen we niet geloven dat die blokjes even groot zijn. Dit om aan te
tonen dat het allesbehalve een passief proces is.
Hoofdstuk 1 wat is psychologie
Wat is psychologie
Psychologen willen menselijk gedrag begrijpen en gaan hierdoor het gedrag op
systematische manier observeren en kijken hoe het beïnvloed wordt door
gebeurtenissen in de omgeving.
= wetenschappelijke studie van het gedrag. Belangrijk om te weten is dat gedrag
zowat alles betekend (fietsen, praten, spelen, lezen, sport, denken,
beoordelen…).
Psychologen proberen dus net als alle andere wetenschappen door systematische
observatie van meetbare kenmerken inzicht te krijgen in de processen die niet
rechtstreeks te observeren vallen (interne processen).
Psychoanalyse vormt geen deel van wetenschappelijk gedrag om dat het de
methode is wat bepaald wat wetenschap is.
- Wetenschappelijke methode = systematische empirisme. We gaan aan de
hand van experimenten gaan trachten om tot kennis te komen. We moeten
op een systematische manier dingen observeren. We gaan dus een
variabele gaan manipuleren en kijken wat het effect is van die manipulatie
op het gedrag.
o Bv als er een ernstig geval was van agressie ofs op school dan
zeggen ze vaak dat het ligt aan de vele videogames die ze spelen
thuis. Omdat te onderzoeken moeten ze dus een experiment te
doen om de ene groep spelletjes te spelen en de andere niet. De
ene spelen hevige en agressieve spelletjes en de andere spelen
‘lieve’ spelletjes en zo komen we tot wetenschappelijke kennis in de
psychologie (in principe is dat zo in alle wetenschappen).
Sommige dingen die nu niet te observeren zijn, zijn het mss later wel zo, en
daardoor kunnen we altijd veel nauwkeuriger te werk gaan. Dit komt ook door de
technieken en methoden, maar ook een goed inzicht hebben.
Definitie gaat nog verder:
= wetenschappelijke studie van gedrag met als doel deze gedragsevidentie te
gebruiken om de interne processen te begrijpen die aan dit gedrag ten grondslag
liggen. Dus we moeten ook kijken naar de interne processen die aan de basis
liggen van dat gedrag. Dus niet alleen kijken naar het gedrag!
Hermann Ebbinghaus begon zijn grootste werk Uber das Gedachtenis met de
woorden ‘Van het oudste onderwerp zullen wij de nieuwste wetenschap maken.
Ontwikkeling richting psychologie
In 16de, 17de eeuw werd observatie de wetenschappelijke methode en dit bracht
vragen met zich mee over menselijke informatieverwerking. Was dat dan wel
, 2
betrouwbaar? Vragen over het menselijke gedrag is zo oud als de mens zelf en
werden systematisch beschreven door eerste grote filosofen, maar psychologie
als wetenschappelijke discipline is zeer jong.
Rede, intuïtie en geloof
Filosofie in het oude Griekenland
Plato en Aristoteles zelden zich vragen over het universum en de plaats van de
mens erin. Typisch voor hun benadering is dat het antwoord op hun vragen
binnenin de mens lag. Mensen zijn de enige wezens met een rede en die rede
maakte het mogelijk om de realiteit te begrijpen, wat dus niet lukte met dieren.
Plato vond dat er een onderscheid moest gemaakt worden tussen de ware,
onzichtbare wereld van onveranderlijke, ideale vormen en de zichtbare,
veranderlijke wereld rondom ons, die een onvolmaakte afspiegeling is van de
ware wereld. De menselijke ziel leeft tijdelijk in de ware, ideale wereld. Zo kon
men via de geest naar die ideale wereld gaan. Observatie was hier niet goed voor
omdat die enkel toegang had tot de zichtbare wereld. Hij vond ook dat wiskunde
de ideale wetenschap was, want getallen waren onveranderlijk en bewerkingen
met getallen waren mogelijk zonder referentie naar de concrete, zichtbare
wereld.
Aristoteles hechtte daarentegen wel meer belang aan observatie, maar ook
volgens hem kon ware kennis niet op observatie gebaseerd zijn. Om echte kennis
te hebben diende men te vertrekken vanuit onwrikbare uitgangspunten
(axioma’s). Deze weden door de menselijke ziel intuïtief herkend als zelfevident.
Dit herkennen noemde hij demonstratie. Voorwerpen begonnen niet spontaan
horizontaal en hadden hiervoor een drijvende kracht nodig. Vanuit dergelijke
demonstraties kon volgen hem de rest van de kennis afgeleid worden met behulp
van de menselijke rede. Ook hij vond wiskunde de ideale wetenschap, maar dan
in het bijzonder de meetkunde omdat alle kennis over ruimtes afgeleid kon
worden vanuit een klein aantal axioma’s.
De Rooms-Katholieke kerk
De kerk vertaalde de werken van Plato en Aristoteles in een kerkelijke leer. Plato’s
idee stemde overeen met de hemel en Aristoteles demonstraties konden gezien
worden als goddelijke ingevingen. Doordat God garant stond voor de waarheid,
waren de geschriften van de kerkvaders de meest betrouwbare bron van
informatie. Gaandeweg groeide ook de overtuiging dat de mensheid veel van
haar kennis verloren had en dat echte geleerden dus op zoek moesten gaan naar
oude geschriften.
De wetenschappelijke revolutie
In Europa groeide in de 16de-17de eeuw een andere vorm van kenniservaring, die
uniek was in de wereld, namelijk de overtuiging dat ware kennis gebaseerd is op
systematische observatie en actief ingrijpen in de wereld = wetenschappelijke
revolutie.
Factoren die een rol gespeeld hebben bij het ontstaan van deze revolutie is de
verminderende macht van de kerk, een herwaardering van handel en
, 2
handenarbeid, de uitvinding van boekdrukkunst, de ontdekkingsreizen en de
confrontatie van de westerse wereld met de Islamitische en Chinese
beschavingen, de oprichting van universiteiten en een periode van relatieve
welvaart.
De copernicaanse revolutie
De vaststelling dat de kalender niet meer bleek te kloppen. Sinds het RR had
men gebruik gemaakt van de Juliaanse kalender, die had 365 dagen en een
schrikkeljaar om de vier jaar. Dit klopte niet en er zou op die manier om de 134
jaar een dag gemist worden. Daardoor liep deze kalender op het einde van de
15de eeuw al 10 dagen achter. Daardoor werd deze kalender vervangen door de
Gregoriaanse kalender en sprong men plots van 4 oktober naar 15 oktober.
Tijdens het onderzoek maakte men gebruik van de demonstratie dat de aarde
stilstond in het centrum van het universum.
Nicolaus Copernicus verspreidde als eerste een handgeschreven tekst onder
vriendin waarin hij de hypothese opperde dat de bewegingen in het heelal beter
te begrijpen vielen wanneer men uitging van de veronderstelling dat niet alle
hemellichamen rond de aarde draaiden, maar dat de aarde rond de zon draaide.
Deze tekst werd pas vele jaren later gepubliceerd. Zijn inzichten bleven een
hypothese tot dat Galileo Galilei een boek publiceerde waarin hij het
Copernicaanse model verdedigde en met een reeks van nieuwe observaties
onderbouwde. Uiteindelijk worden zijn inzichten verder uitgewerkt door Newton.
Deze wetten van Newton worden nu gezien als de basis in de fysica. Het inzicht
dat de aarde niet het centrum vormde van het heelal, wordt de copernicaanse
revolutie genoemd.
Nieuwe kennis komt voort uit observatie en experimenten, niet uit het
bestuderen van oude meesters
Gaandeweg groeide de overtuiging dat veel kennis iet verloren gegaan was en
herontdekt moest worden, maar nog nooit aangeboord was en dus voor het eerst
te ontdekken viel. Bovendien werd duidelijk dat de nieuwe ontdekkingen niet
altijd volgden uit het passief observeren van fenomenen, door te experimenteren
en de gevolgen van dergelijke experimenten te bestuderen.
De groeiende macht van de wetenschappen en het ontstaan van twee
culturen
Wetenschap en macht
Nieuwe wetenschap groeide veel sneller in landen die minder de kerk trouw
waren, dan landen die aan de kerk trouw bleven. Tegelijk groeide de invloed van
de eerste landen, omdat de nieuwe ontdekkingen belangrijke voordelen boven.
Dit deed het prestige van de nieuwe wetenschappen groeien. Zij werden hoe
langer hoe belangrijker aan de universiteiten.
De twee culturen
Gaandeweg vormden zich volgens Snow twee aparte culturen, de klassieke,
humanistische cultuur en de nieuwe, natuurwetenschappelijke cultuur, die met
elkaar wedijverden. Volgens hem hebben beide culturen weinig contact en weten
ze weinig van elkaar. Ook hebben ze tegengestelde opvattingen over wat
belangrijk is. Volgens de geesteswetenschappen is het bestuderen en uitbreiden
, 2
van de bestaande cultuur en kunst het na te streven ideaal, volgens de
natuurwetenschappen moet de volledige samenleving heringericht worden op
basis van wetenschappelijke inzichten.
De toepassing van de wetenschappelijke methoden op het menselijke
functioneren
Bijvoorbeeld kijken door een telescoop. Je wil kijken wanneer het hemellichaam
over de grens gaat en tegelijkertijd de tijd in de gaten houden. Maar twee dingen
tegelijk doen is moeilijk voor de mens maar toen geloofde men dat de mens
oneindige vaardigheden heeft. Later bleek het toch niet altijd te kloppen en dat
iedereen wel iets anders had. Dat begonnen ze de persoonlijke fout te noemen.
Eerste inzicht die kwam dat mensen allemaal hun eigen fout hebben.
Von Helmholtz (1821-1894) bestudeerde de snelheid van informatieverwerking.
Vroeger dacht men dat dat geen tijd vroeg en dat dat in nog minder dan een
milliseconde in je hoofd zat. Later bleek dat het toch wel tijd in beslag nam, ook
al is het niet veel, maar toch gebeurd het in tijd. Dit gebeurt ongeveer met een
snelheid van 30m/s.
Eerste echte psychologisch experiment van Donders (1818-1889) met een
substractiemethode. Experimentje bij mensen om zo te weten hoelang het duurt
om informatie te horen. Kost het tijd om klanken van elkaar te onderscheiden?
Omdat het tijd kost om de klanken te onderscheiden betekent het dat het geen
passief proces is.
Hij werkte met drie verschillende condities. In elke conditie werden gelijken
aangeboden als stimulus: ka, ke, ki, ko en ku. In de eerste conditie werd steeds
dezelfde stimulus aangeboden en de proefpersoon moest die zo snel mogelijk
herhalen. Dit leidde tot een a-reactie (ki). In de tweede conditie werden de vijf
lettergrepen door elkaar aangeboden en de proefpersoon moest deze zo snel
mogelijk herhalen. Dit leidde tot de b-reactie, een reactie waarbij zowel een
discriminatie als een keuze gemaakt moest worden. In de derde conditie werden
opnieuw alle vijf lettergrepen aangeboden, mar de proefpersoon mocht enkel ki
herhalen. Dit leidde tot de c-reactie, een reactie waarbij alleen discriminatie van
de stimulus gemaakt moest worden.
- Enkel en alleen het perceptueel discrimineren tussen C en A duurt al 46 ms
betekend dat er een proces achter zit en dat onze hersenen dus wel
effectief iets moeten doen.
- Stel je bent geïnteresseerd in verkeerslichten. Traditioneel gebruiken we
drie verkeerskleuren, maar zijn dat wel de beste. Want die liggen zo een
beetje in dezelfde hoek. Aan de hand van die methode kan je nagaan
hoelang het duurt om groen van rood te onderscheiden en bv geel ven
blauw. Zo kunnen ze aantonen dat bv andere kleuren sneller te
discrimineren zijn dan andere kleuren.
Zijn onderzoek is het begin geweest van een techniek waarbij men de
psychologische processen in informatieverwerking probeert te achterhalen door
te kijken naar de reactietijd die mensen nodig hebben om bepaalde taken uit te
voeren.
De evolutietheorie
