INHOUDSTAFEL
Deel 1: algemene inleiding ..................................................................................................................... 3
hoofdstuk 1: Wat is sociale zekerheid? ...................................................................................................... 3
1.1. Begrip en definitie.................................................................................................................... 3
1.2. Doel en opvattingen over sociale zekerheid ............................................................................ 6
1.3. beknopte historiek ................................................................................................................... 8
hoofdstuk 2: Wat is socialezekerheidsrecht? .......................................................................................... 11
1.1. begrip en defintie .......................................................................................................................... 11
1.2. voorwerp ....................................................................................................................................... 12
1.3. juridische aard ............................................................................................................................... 13
1.4. technieken ............................................................................................................................. 13
1.5. Het recht op sociale zekerheid als mensenrecht ................................................................... 19
1.6. bevoegdheidsverdeling mbt sociale zekerheid ...................................................................... 24
1.7. omkadering van de regelgeving ............................................................................................. 25
Deel 2. Sociale Verzekeringen ...............................................................................................................26
1. arbeidsongevallen en beroepsziekten (professionele risco’s) .......................................................... 26
1.1. situering ................................................................................................................................. 26
1.2. arbeidsongevallen .................................................................................................................. 27
1.3. beroepsziekten ...................................................................................................................... 28
2. De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen ..................................... 28
2.1. geneeskundige verzorging ..................................................................................................... 28
2.2. uitkering ................................................................................................................................. 38
3. De verplichte pensioensverzekeringen (basis) ................................................................................. 49
3.1. basiswetgeving....................................................................................................................... 49
3.2. inleiding ................................................................................................................................. 50
3.3. werknemersstelsel ................................................................................................................. 52
3.4. vergelijking met stelsel zelfstandige en overheidspersoneel ................................................ 57
3.5. administratie en financiele organisatie.................................................................................. 61
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
4. De werkloosheidsverzekering (basis) – overbruggingsrecht (notie) ................................................. 62
4.1. de werkloosheidsverzekering ................................................................................................ 62
4.2. overbrugingsrecht .................................................................................................................. 73
5. de gezinsbijlagen (vlaamse gemeenschap) ....................................................................................... 74
5.1. basiswetgeving .............................................................................................................................. 74
5.2. totstandkoming...................................................................................................................... 74
5.3. doel ........................................................................................................................................ 77
5.4. voorwaarden toekenning prestaties ...................................................................................... 77
5.5. begunstigde ........................................................................................................................... 78
5.6. prestaties ............................................................................................................................... 79
5.7. bijzondere regeling rechtgevende kinderen geboren voor 1 jAn. 2019 ................................ 81
5.8. administratieve en financiele organisatie .............................................................................. 82
6. Beginselen van de bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën.................................. 83
6.1. beginselen van de bijdrageregeling ............................................................................................... 83
6.2. indeling in beroepscategorieen ............................................................................................. 89
Deel 3. Sociale bijstand .........................................................................................................................93
1. het recht op maatschappelijke integratie......................................................................................... 93
1.1. relevante wetgeving .............................................................................................................. 93
1.2. beknopte historiek ................................................................................................................. 93
1.3. doel ........................................................................................................................................ 94
1.4. voorwaarden ter toekenning van presentaties ..................................................................... 95
1.5. presentaties ........................................................................................................................... 96
1.6. administratieve en financiele organisatie .............................................................................. 98
1.7. capita selecta: studenten en leefloon .................................................................................... 99
2. maatschappelijke dienstverlening van OCMW ............................................................................... 102
2.1. relevante wetgeving ............................................................................................................ 102
2.2. doel ...................................................................................................................................... 102
2.3. voorwaarden ter toekenning van de prestaties................................................................... 102
1
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
2.4. prestaties ............................................................................................................................. 104
2.5. administratieve en fincanicele organisatie .......................................................................... 105
3. tegemoetkomingen voor personen met een handicap .................................................................. 106
3.1. relevante wetgeving ............................................................................................................ 106
3.2. inleiding en doel................................................................................................................... 106
3.3. voorwaarden ter toekenning van prestaties ....................................................................... 106
3.4. prestaties ............................................................................................................................. 108
3.5. administratieve en financiele organisatie ............................................................................ 109
4. inkomensgarantie voor ouderen .................................................................................................... 109
4.1. relevante wetgeving ............................................................................................................ 109
4.2. doel ...................................................................................................................................... 110
4.3. voorwaarden ter toekenning van prestaties ....................................................................... 110
4.4. prestaties ............................................................................................................................. 111
4.5. administratieve en fincaniele organisatie ............................................................................ 111
Deel 4. Administratieve en procesrechtelijke aspecten........................................................................112
1. handvest van de sociaal verzekerde ............................................................................................... 112
1.1. situering ............................................................................................................................... 112
1.2. toepassingsgebied ............................................................................................................... 113
1.3. algemene verplichtingen instellingen van sociale zekerheid ............................................... 113
1.4. regels inzake toekenning prestaties .................................................................................... 113
2. geschillenbeslechting...................................................................................................................... 115
2
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
• Curusmateriaal
o Ppt slides + extra materiaal op BB
o Eigen lesnota’s
o Aanbevolen handboek
• Examen
o Schriftelijk examen
o Open vragen/ stelling / wat bedoel je hiermee met de curus
o Gesloten boek
§ Casussen (nt opgenomen)
o Niet geannoteerde wetgeving mag worden gebruikt op het examen
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING
HOOFDSTUK 1: WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
1.1. BEGRIP EN DEFINITIE
• Waar denk je aan?
o Sociale zekerheid dient voor waarborgen te bieden voor zekerheid
o Huisvestiging
o RSZ
o Beurzen
o Werkloosheidsuitkering
§ Je hebt syndicale vrijheid -> niet verplicht om bij vakbond -> je hebt altijd recht
hierop zelf niet aangesloten bij vakbond
• Voorbeelden van sociale zekerheid
o Groeipakket
o Arbeidsongevallen en beroepsziekte vallen eronder
• Enkele instanties van SZR
o RVA
o FOD sociale zekerheid (administratie)
• Verschillende pijlers bij sociale zekerheid
o 1) sociale verzekeringen
o 2) bijstandregelingen (residuaire voorzieningen)
• Welke vallen eronder (3 stelsels)
o Zelfstandige
o Werknemers (meeste belang in deze cursus)
o Overheidspersoneel
3
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
1.1.1. EVOLUTIE VAN BEGRIP
• Evolutie (begrip beginnen gebruiken)
o Term SZ allicht voor het eerst gebruikt door Simon Bolivar (1819)
§ Zag het als overheidsbeleid
o Amerikaanse “Social security Act” (1935) en Nieuw-Zeelandse Act (1938)
§ 1921 grote crash wallstreet -> voortvloeien van delen in de wereld
o Internationale documenten zoals Verklaring van Philadelphia, IAO (1944), zie overweging
III f
§ Internationale organisatie -> eerste jaren over arbeidsvoorwaarden uitgetekend
(arbeidsduur, leeftijd)
§ Die heeft een constitutie -> daarna een verklaring -> de belangrijkste
doelstellingen wou hertekenen overeenkomstig met de sociale realiteit
1.1.2. DEFINITIE SOCIALE ZEKERHEID
• niet eenvoudig om te definiëren
o (strikte) betekenis van de woorden
o twee componenten:
§ “zekerheid”
• Eigenschap die streven eigen aan de mens
• link met veiligheid
• verschillende technieken = primintieve technieken
o 1) bijstand op familie (bron van bestaanzekerheid)
§ zoals P&F (allimentatie = primitieve technieken)
o 2) sparen (= voor momenten dat je niet kan arbeid doen)
§ Vb sparen productie overschotten bijhouden
§ Nadeel: overschotten bederven – ontwrichtend –
overschotten gestolen worden
o 3) vormen van liefdadigheid
§ In begin enkel de rijken -> daarna ook de overheid
doen (niet enkel prive meer)
o 4) aansprakelijkheid regeling
§ Fout – schade – oorzakelijk verband
§ Vergoeding
§ Risco’s: insolvatie – enige tijd duren
§ Werkt in beide richtingen
o 5) principe van verzekeringen
§ Bijdrage betalen voor bepaald risco -> dat gebeurt ->
dan krijg je een vergoeding
§ Concept is ontstaan van de sociale verzekeringen
ð Heb nog verzekeringsprincipe -> aspecten van
solidariteit
• Onstaan 3 zaken (sociale zekerheid – verzekeringen – aansprakelijkheid)
4
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
§ “sociaal”
• tot stand gebracht/gewaarborgd door de gemeenschap
• à wel erg ruim!
• Sociale zekerheid: (woordenboek) =
o toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten
o het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
• meest klassieke omschrijving: verwijzing naar de (9) “sociale” risico’s
o sociale risco’s = gebeurtenis in zijn leven dat uw bestaanzekerheid aantasten
§ vb minder inkomsten hebben
§ vb ik word ziek en aantal weken -> en geen loon krijgt
§ vb arts op consultatie -> opgenomen -> bijkomende kosten -> invloed op
bestaanszekerheid
o Conventie IAO nr.102 over minimumnormen in sociale zekerheid(1952):
§ gezondheidsverzorging, loonvervanging bij ziekte, moederschap, invaliditeit,
ouderdom, vroegtijdig overlijden, arbeidsongeval of beroepsziekte, kinderlast
en werkloosheid: instrumentele definitie (=sociale risco’s)
• vroegtijdige overlijden = (kostwinner in gezin komt te overlijden)
• kinderlast = moet voor kinderen zorgen
o sociale risico’s te onderscheiden van particuliere risico’s: domein van private
verzekeringen
§ risco op welzijn van het werk (anders dan sociale risco)
o verwijzing naar deze risico’s overgenomen in bv. EG-Verordening 883/2004 (vervangt
vroegere Verordening 1408/71)
§ à zeer ruime definitie, gedefinieerd vanuit risico’s en niet beperkt tot
“uitkeringen” maar allerlei andere maatregelen van preventieve of curatieve
aard
o Quid bv. verlies aan zelfredzaamheid?
§ geen rekening houden met verlies van zelfredzaamheid (= hulp aan derden)
-> dat word niet gezien als sociale risico
§ soms wel al rekening meehouden -> bij arbeidsongevallenverzekering
• à sociale risico’s tasten bestaanszekerheid aan:
o door vermindering inkomen
o door vermeerdering uitgaven
• naar een Belgische positiefrechtelijke definitie:
o Wet Kruispuntbank Sociale Zekerheid
(15 januari 1990)
§ enkel administratieve uitvoering
5
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
§ Informatie kunnen geven
• 1) bij welke instelling hebben welke gegeven
• 2) kunnen bepaalde gegevens opvragen bij die instelling
§ Vinden ook de omschrijving van sociale zekerheid
o 1994: opname “recht op sociale zekerheid“ als sociaal grondrecht (huidig art. 23 GW) -
geen definitie (zie hierover verder in cursus)
§ Standstillbeginsel dat hoort bij sociale grondrechten
o Wet Handvest Sociaal Verzekerde (11 april 1995)
§ Doel van wet om de sociaal verzekerde zijn rechten uitoefenen en beschermen
sociale zekerheid
§ à SZ bestaat uit 7 onderdelen: regelingen WN’s, zelfstandigen,
overheidspersoneel, stelsel sociale bijstand, aanvullende regelingen Fondsen
voor bestaanszekerheid, overzeese SZ en “alle” regels betreffende de heffing en
invordering van bijdragen en andere inkomsten voor de SZ (art.2, 1°)
§ welke “regelingen”?
• Verwijzing naar wetten, zoals Algemene Beginselenwet Sociale
Zekerheid (29 juni 1981): SZ WN’s omvat 7 regelingen: uitkeringen in
kader van ZIV, werkloosheid, rust- en overlevingspensioenen,
uitkeringen AO en BZ, geneeskundige verstrekkingen ZIV, gezinsbijslag
en jaarlijkse vakantie-uitkeringen
o ZIV = ziekte en invaliditeitsuitkering
• à definitie beperkt tot regelingen bepaald door wettelijke uitkeringen
§ “Stelsel van sociale bijstand” (definitie in art. 2, 1°, e) Wet 11 april 1995)
• tegemoetkomingen gehandicapten
• recht op een bestaansminimum (thans recht op maatschappelijke
integratie)
• maatschappelijk welzijn
• gewaarborgde gezinsbijslag
• gewaarborgd inkomen bejaarden (thans inkomensgarantie voor
ouderen)
• verschillend van Europeesrechtelijke definitie van SZ
1.2. DOEL EN OPVATTINGEN OVER SOCIALE ZEKERHEID
1.2.1. KLASSIEKE OPVATTINGEN: BISMARCK EN BEVERIDGE
• Bismarck-model (ontstaan 19e eeuw)
o Otto Bismarck ( Duitse Cancelier)
o algemene, verplichte sociale verzekering voor arbeiders en hun werkgevers
§ angst dat die sociale structuren alles zouden omver werpen
§ komt met voorstel van sociale verzekering -> met solidariteit
§ bij Bismarck zijn dat loongerelateerde uitkeringen
o doel: arbeidsinkomen beschermen tegen bepaalde sociale risico’s
o welke? ziekteverzekering, (arbeids)ongevallenverzekering, pensioenverzekering
6
, Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
o werkloosheid en kinderlast: later ingevoerd
o gefinancierd uit werkgevers- en werknemersbijdragen
§ zeer bijzonder -> idee zoals RSZ bijdrage -> lijkt op verzekeringsytheem
o idee komt omdat er dan industriele revolutie (19de eeuw)
§ veel arbeidsongevallen -> nieuwe technieken of machines
• Social Security Act (Verenigde Staten 1935, Roosevelt)
o Vooral ontstaan in Beurs Crash -> grote invloed op economie
• Beveridge-plan (Groot-Brittannië 1942)
o “Grote Depressie” – jaren 1930
o Andere visie = solidariteit onder de bevolking
o doel: minimumuitkeringen garanderen aan iedereen
§ zonder verband met tevoren verdiend arbeidsinkomen
§ als onderdeel van een ruimere sociale politiek
• kenmerken van grondleggers
è BE hebben we een gemengd sytheem
o Bismarch = in sociale verzekeringen
o Beverdige = bijstandregeling of gezondheidszorg
1.2.2. NAAR EEN “EUROPESE” OPVATTING
• klassieke opvattingen naar elkaar toegegroeid
o zoals in BE
• doelstellingen
o eerste doelstelling: minimumbescherming bieden aan alle burgers
o tweede doelstelling: arbeidsinkomen beschermen van diegenen die van hun arbeid
moeten leven à gelijkheid van kansen!
§ Moet ook zorgen dat die gerealiseerd worden
o derde doelstelling: sociale integratie; strijd tegen sociale uitsluiting
§ betrokken en tegengaan van sociale uitsluiting
• zie ook Aanbeveling nr.92/442/EEC van 27 juli 1992
7
Deel 1: algemene inleiding ..................................................................................................................... 3
hoofdstuk 1: Wat is sociale zekerheid? ...................................................................................................... 3
1.1. Begrip en definitie.................................................................................................................... 3
1.2. Doel en opvattingen over sociale zekerheid ............................................................................ 6
1.3. beknopte historiek ................................................................................................................... 8
hoofdstuk 2: Wat is socialezekerheidsrecht? .......................................................................................... 11
1.1. begrip en defintie .......................................................................................................................... 11
1.2. voorwerp ....................................................................................................................................... 12
1.3. juridische aard ............................................................................................................................... 13
1.4. technieken ............................................................................................................................. 13
1.5. Het recht op sociale zekerheid als mensenrecht ................................................................... 19
1.6. bevoegdheidsverdeling mbt sociale zekerheid ...................................................................... 24
1.7. omkadering van de regelgeving ............................................................................................. 25
Deel 2. Sociale Verzekeringen ...............................................................................................................26
1. arbeidsongevallen en beroepsziekten (professionele risco’s) .......................................................... 26
1.1. situering ................................................................................................................................. 26
1.2. arbeidsongevallen .................................................................................................................. 27
1.3. beroepsziekten ...................................................................................................................... 28
2. De verplichte verzekering voor geneeskundige verzorging en uitkeringen ..................................... 28
2.1. geneeskundige verzorging ..................................................................................................... 28
2.2. uitkering ................................................................................................................................. 38
3. De verplichte pensioensverzekeringen (basis) ................................................................................. 49
3.1. basiswetgeving....................................................................................................................... 49
3.2. inleiding ................................................................................................................................. 50
3.3. werknemersstelsel ................................................................................................................. 52
3.4. vergelijking met stelsel zelfstandige en overheidspersoneel ................................................ 57
3.5. administratie en financiele organisatie.................................................................................. 61
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
4. De werkloosheidsverzekering (basis) – overbruggingsrecht (notie) ................................................. 62
4.1. de werkloosheidsverzekering ................................................................................................ 62
4.2. overbrugingsrecht .................................................................................................................. 73
5. de gezinsbijlagen (vlaamse gemeenschap) ....................................................................................... 74
5.1. basiswetgeving .............................................................................................................................. 74
5.2. totstandkoming...................................................................................................................... 74
5.3. doel ........................................................................................................................................ 77
5.4. voorwaarden toekenning prestaties ...................................................................................... 77
5.5. begunstigde ........................................................................................................................... 78
5.6. prestaties ............................................................................................................................... 79
5.7. bijzondere regeling rechtgevende kinderen geboren voor 1 jAn. 2019 ................................ 81
5.8. administratieve en financiele organisatie .............................................................................. 82
6. Beginselen van de bijdrageregelingen & de indeling in beroepscategorieën.................................. 83
6.1. beginselen van de bijdrageregeling ............................................................................................... 83
6.2. indeling in beroepscategorieen ............................................................................................. 89
Deel 3. Sociale bijstand .........................................................................................................................93
1. het recht op maatschappelijke integratie......................................................................................... 93
1.1. relevante wetgeving .............................................................................................................. 93
1.2. beknopte historiek ................................................................................................................. 93
1.3. doel ........................................................................................................................................ 94
1.4. voorwaarden ter toekenning van presentaties ..................................................................... 95
1.5. presentaties ........................................................................................................................... 96
1.6. administratieve en financiele organisatie .............................................................................. 98
1.7. capita selecta: studenten en leefloon .................................................................................... 99
2. maatschappelijke dienstverlening van OCMW ............................................................................... 102
2.1. relevante wetgeving ............................................................................................................ 102
2.2. doel ...................................................................................................................................... 102
2.3. voorwaarden ter toekenning van de prestaties................................................................... 102
1
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
2.4. prestaties ............................................................................................................................. 104
2.5. administratieve en fincanicele organisatie .......................................................................... 105
3. tegemoetkomingen voor personen met een handicap .................................................................. 106
3.1. relevante wetgeving ............................................................................................................ 106
3.2. inleiding en doel................................................................................................................... 106
3.3. voorwaarden ter toekenning van prestaties ....................................................................... 106
3.4. prestaties ............................................................................................................................. 108
3.5. administratieve en financiele organisatie ............................................................................ 109
4. inkomensgarantie voor ouderen .................................................................................................... 109
4.1. relevante wetgeving ............................................................................................................ 109
4.2. doel ...................................................................................................................................... 110
4.3. voorwaarden ter toekenning van prestaties ....................................................................... 110
4.4. prestaties ............................................................................................................................. 111
4.5. administratieve en fincaniele organisatie ............................................................................ 111
Deel 4. Administratieve en procesrechtelijke aspecten........................................................................112
1. handvest van de sociaal verzekerde ............................................................................................... 112
1.1. situering ............................................................................................................................... 112
1.2. toepassingsgebied ............................................................................................................... 113
1.3. algemene verplichtingen instellingen van sociale zekerheid ............................................... 113
1.4. regels inzake toekenning prestaties .................................................................................... 113
2. geschillenbeslechting...................................................................................................................... 115
2
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
• Curusmateriaal
o Ppt slides + extra materiaal op BB
o Eigen lesnota’s
o Aanbevolen handboek
• Examen
o Schriftelijk examen
o Open vragen/ stelling / wat bedoel je hiermee met de curus
o Gesloten boek
§ Casussen (nt opgenomen)
o Niet geannoteerde wetgeving mag worden gebruikt op het examen
DEEL 1: ALGEMENE INLEIDING
HOOFDSTUK 1: WAT IS SOCIALE ZEKERHEID?
1.1. BEGRIP EN DEFINITIE
• Waar denk je aan?
o Sociale zekerheid dient voor waarborgen te bieden voor zekerheid
o Huisvestiging
o RSZ
o Beurzen
o Werkloosheidsuitkering
§ Je hebt syndicale vrijheid -> niet verplicht om bij vakbond -> je hebt altijd recht
hierop zelf niet aangesloten bij vakbond
• Voorbeelden van sociale zekerheid
o Groeipakket
o Arbeidsongevallen en beroepsziekte vallen eronder
• Enkele instanties van SZR
o RVA
o FOD sociale zekerheid (administratie)
• Verschillende pijlers bij sociale zekerheid
o 1) sociale verzekeringen
o 2) bijstandregelingen (residuaire voorzieningen)
• Welke vallen eronder (3 stelsels)
o Zelfstandige
o Werknemers (meeste belang in deze cursus)
o Overheidspersoneel
3
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
1.1.1. EVOLUTIE VAN BEGRIP
• Evolutie (begrip beginnen gebruiken)
o Term SZ allicht voor het eerst gebruikt door Simon Bolivar (1819)
§ Zag het als overheidsbeleid
o Amerikaanse “Social security Act” (1935) en Nieuw-Zeelandse Act (1938)
§ 1921 grote crash wallstreet -> voortvloeien van delen in de wereld
o Internationale documenten zoals Verklaring van Philadelphia, IAO (1944), zie overweging
III f
§ Internationale organisatie -> eerste jaren over arbeidsvoorwaarden uitgetekend
(arbeidsduur, leeftijd)
§ Die heeft een constitutie -> daarna een verklaring -> de belangrijkste
doelstellingen wou hertekenen overeenkomstig met de sociale realiteit
1.1.2. DEFINITIE SOCIALE ZEKERHEID
• niet eenvoudig om te definiëren
o (strikte) betekenis van de woorden
o twee componenten:
§ “zekerheid”
• Eigenschap die streven eigen aan de mens
• link met veiligheid
• verschillende technieken = primintieve technieken
o 1) bijstand op familie (bron van bestaanzekerheid)
§ zoals P&F (allimentatie = primitieve technieken)
o 2) sparen (= voor momenten dat je niet kan arbeid doen)
§ Vb sparen productie overschotten bijhouden
§ Nadeel: overschotten bederven – ontwrichtend –
overschotten gestolen worden
o 3) vormen van liefdadigheid
§ In begin enkel de rijken -> daarna ook de overheid
doen (niet enkel prive meer)
o 4) aansprakelijkheid regeling
§ Fout – schade – oorzakelijk verband
§ Vergoeding
§ Risco’s: insolvatie – enige tijd duren
§ Werkt in beide richtingen
o 5) principe van verzekeringen
§ Bijdrage betalen voor bepaald risco -> dat gebeurt ->
dan krijg je een vergoeding
§ Concept is ontstaan van de sociale verzekeringen
ð Heb nog verzekeringsprincipe -> aspecten van
solidariteit
• Onstaan 3 zaken (sociale zekerheid – verzekeringen – aansprakelijkheid)
4
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
§ “sociaal”
• tot stand gebracht/gewaarborgd door de gemeenschap
• à wel erg ruim!
• Sociale zekerheid: (woordenboek) =
o toestand waarbij voor allen de bezorgdheid voor gebrek wordt uitgesloten
o het geheel van instellingen en regelingen die dienen om deze toestand te verzekeren
• meest klassieke omschrijving: verwijzing naar de (9) “sociale” risico’s
o sociale risco’s = gebeurtenis in zijn leven dat uw bestaanzekerheid aantasten
§ vb minder inkomsten hebben
§ vb ik word ziek en aantal weken -> en geen loon krijgt
§ vb arts op consultatie -> opgenomen -> bijkomende kosten -> invloed op
bestaanszekerheid
o Conventie IAO nr.102 over minimumnormen in sociale zekerheid(1952):
§ gezondheidsverzorging, loonvervanging bij ziekte, moederschap, invaliditeit,
ouderdom, vroegtijdig overlijden, arbeidsongeval of beroepsziekte, kinderlast
en werkloosheid: instrumentele definitie (=sociale risco’s)
• vroegtijdige overlijden = (kostwinner in gezin komt te overlijden)
• kinderlast = moet voor kinderen zorgen
o sociale risico’s te onderscheiden van particuliere risico’s: domein van private
verzekeringen
§ risco op welzijn van het werk (anders dan sociale risco)
o verwijzing naar deze risico’s overgenomen in bv. EG-Verordening 883/2004 (vervangt
vroegere Verordening 1408/71)
§ à zeer ruime definitie, gedefinieerd vanuit risico’s en niet beperkt tot
“uitkeringen” maar allerlei andere maatregelen van preventieve of curatieve
aard
o Quid bv. verlies aan zelfredzaamheid?
§ geen rekening houden met verlies van zelfredzaamheid (= hulp aan derden)
-> dat word niet gezien als sociale risico
§ soms wel al rekening meehouden -> bij arbeidsongevallenverzekering
• à sociale risico’s tasten bestaanszekerheid aan:
o door vermindering inkomen
o door vermeerdering uitgaven
• naar een Belgische positiefrechtelijke definitie:
o Wet Kruispuntbank Sociale Zekerheid
(15 januari 1990)
§ enkel administratieve uitvoering
5
,Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
§ Informatie kunnen geven
• 1) bij welke instelling hebben welke gegeven
• 2) kunnen bepaalde gegevens opvragen bij die instelling
§ Vinden ook de omschrijving van sociale zekerheid
o 1994: opname “recht op sociale zekerheid“ als sociaal grondrecht (huidig art. 23 GW) -
geen definitie (zie hierover verder in cursus)
§ Standstillbeginsel dat hoort bij sociale grondrechten
o Wet Handvest Sociaal Verzekerde (11 april 1995)
§ Doel van wet om de sociaal verzekerde zijn rechten uitoefenen en beschermen
sociale zekerheid
§ à SZ bestaat uit 7 onderdelen: regelingen WN’s, zelfstandigen,
overheidspersoneel, stelsel sociale bijstand, aanvullende regelingen Fondsen
voor bestaanszekerheid, overzeese SZ en “alle” regels betreffende de heffing en
invordering van bijdragen en andere inkomsten voor de SZ (art.2, 1°)
§ welke “regelingen”?
• Verwijzing naar wetten, zoals Algemene Beginselenwet Sociale
Zekerheid (29 juni 1981): SZ WN’s omvat 7 regelingen: uitkeringen in
kader van ZIV, werkloosheid, rust- en overlevingspensioenen,
uitkeringen AO en BZ, geneeskundige verstrekkingen ZIV, gezinsbijslag
en jaarlijkse vakantie-uitkeringen
o ZIV = ziekte en invaliditeitsuitkering
• à definitie beperkt tot regelingen bepaald door wettelijke uitkeringen
§ “Stelsel van sociale bijstand” (definitie in art. 2, 1°, e) Wet 11 april 1995)
• tegemoetkomingen gehandicapten
• recht op een bestaansminimum (thans recht op maatschappelijke
integratie)
• maatschappelijk welzijn
• gewaarborgde gezinsbijslag
• gewaarborgd inkomen bejaarden (thans inkomensgarantie voor
ouderen)
• verschillend van Europeesrechtelijke definitie van SZ
1.2. DOEL EN OPVATTINGEN OVER SOCIALE ZEKERHEID
1.2.1. KLASSIEKE OPVATTINGEN: BISMARCK EN BEVERIDGE
• Bismarck-model (ontstaan 19e eeuw)
o Otto Bismarck ( Duitse Cancelier)
o algemene, verplichte sociale verzekering voor arbeiders en hun werkgevers
§ angst dat die sociale structuren alles zouden omver werpen
§ komt met voorstel van sociale verzekering -> met solidariteit
§ bij Bismarck zijn dat loongerelateerde uitkeringen
o doel: arbeidsinkomen beschermen tegen bepaalde sociale risico’s
o welke? ziekteverzekering, (arbeids)ongevallenverzekering, pensioenverzekering
6
, Socialezekerheidsrecht Prof Kelly Reyniers 2023-2024
o werkloosheid en kinderlast: later ingevoerd
o gefinancierd uit werkgevers- en werknemersbijdragen
§ zeer bijzonder -> idee zoals RSZ bijdrage -> lijkt op verzekeringsytheem
o idee komt omdat er dan industriele revolutie (19de eeuw)
§ veel arbeidsongevallen -> nieuwe technieken of machines
• Social Security Act (Verenigde Staten 1935, Roosevelt)
o Vooral ontstaan in Beurs Crash -> grote invloed op economie
• Beveridge-plan (Groot-Brittannië 1942)
o “Grote Depressie” – jaren 1930
o Andere visie = solidariteit onder de bevolking
o doel: minimumuitkeringen garanderen aan iedereen
§ zonder verband met tevoren verdiend arbeidsinkomen
§ als onderdeel van een ruimere sociale politiek
• kenmerken van grondleggers
è BE hebben we een gemengd sytheem
o Bismarch = in sociale verzekeringen
o Beverdige = bijstandregeling of gezondheidszorg
1.2.2. NAAR EEN “EUROPESE” OPVATTING
• klassieke opvattingen naar elkaar toegegroeid
o zoals in BE
• doelstellingen
o eerste doelstelling: minimumbescherming bieden aan alle burgers
o tweede doelstelling: arbeidsinkomen beschermen van diegenen die van hun arbeid
moeten leven à gelijkheid van kansen!
§ Moet ook zorgen dat die gerealiseerd worden
o derde doelstelling: sociale integratie; strijd tegen sociale uitsluiting
§ betrokken en tegengaan van sociale uitsluiting
• zie ook Aanbeveling nr.92/442/EEC van 27 juli 1992
7
