DEEL 3: GENEESMIDDELEN DIE INWERKEN OP HET CENTRAAL ZENUWSTELSEL
Farmacotherapie van depressie
OORZAAK
® Gestoorde balans van noradrenerge en/of serotonerge transmissie in het CZS ligt aan de basis van depressie
Tegenargument: niet-selectieve heropnameremming van NA en 5-HT door de TCA of de SSRI’s onmiddellijk optreedt terwijl de maximale therapeutische efficaciteit ervan slechts wordt
bereikt na verloop van enkele (2-6) weken. Dit geeft aan dat bijkomende moleculaire of structurele wijzigingen optreden die het gevolg zijn van de heropnameremming
Medicamenteuze therapie: minimum aan neveneffecten en maximum aan therapeutisch effect
GENEESMIDDELEN P9-11
KLASSE WERKINGSMECHANISME STOF
Inhibitoren MAO Afbraak monoamine remmen door selectief reversibel MAO-A te inhiberen Meclobemide
TCA Niet selectieve inhibitie van de heropname van NA en 5-HT Amitriptilline
Imipramine
SSRI Relatief selectieve blokkering van de serotonine reuptake transporter (SERT) tov de noradrenaline reuptake transporter Fluvoxamine
(NET) Paroxetine
(Es)citalopram
Setraline
Fluoxetine (prozac®)
Selectieve noradrenaline reuptake inhibitoren Reboxetine
SNRI Dual reupake inhibitoren of serotonine en noradrenaline reuptake inhibitoren Venlaflaxine
Duloxetine
Noradrenaline- en dopamine reuptake inhibitor Bupropion
Thv neuroreceptoren Blokkeren van presynaptische a2-receptoren Mianserine
® remmende invloed op afgifte van neurotransmitters
® grotere beschikbaarheid van NT’s in synaptische spleet
Antagonist presynaptische a2-receptoren en inhiberen van postsynaptische serotonine- en H1- histaminereceptoren Mirtazapine
Niet-selectieve, niet-competitieve, antagonist van de N-methyl-D-aspartate (NMDA) receptor Esketamine
® toename glutamaatvrijzetting
Sint-Janskruid ~ CYP inductor (interacties)
1
, DEEL 3: GENEESMIDDELEN DIE INWERKEN OP HET CENTRAAL ZENUWSTELSEL
ALGEMEEN WERKINGSMECHANISME
® inhibitie NET en SERT
= membraaneiwitten die gebruik maken van elektrochemische gradiënt voor Na+ en Cl-
PARAMETERS
- Combinatie met psychotherapie om efficaciteit te verhogen
- Lithium
- Niet plots stoppen maar afbouwen: rebound depressie & dervingsverschijnselen ® ADS: antidepressivumdiscontineringssyndroom
FARMACOKINETIEK BIJWERKINGEN INDICATIES CONTRA-INDICATIES
- Onvolledige absorptie na orale toediening door - Gewichtstoename - Depressie - Prostaathypertrofie
first-pass metabolisme - Seksuele stoornissen - PTSD - Glaucoom
- Lipofiele GM die een hoge binding vertonen aan - Beven en zweten - Angststoornissen - Refluxoesofagitis
plasmaeiwitten: distributievolume = hoog - Serotoninesydroom - Hartafwijkingen
- Sterke metabole klaring - Suïciderisico
- CYP2D6 ~ genetisch polymorfisme - Cardiotoxiciteit
- Zwangerschap: teratogeen effect
- Relatief lange halfwaardetijd
- Toxiciteit monitoren
- Na 2-6 weken antidepressief effect
INTERACTIES
- Verdringingsreacties met andere sterk eiwit-bindende GM (fenytoïne, NSAID’s, VKA’s en fenothiazinen
- Sedatieve werking van anticholinergica, antipsychotica, hypnotica, anxiolytica, antihistaminica en alcohol wordt versterkt door sederende antidepressiva ® dosering aanpassing
- MAO-inhibitoren ® hypertensieve crisis (kaasreactie) door excessieve accumulatie van biogene amines uit voeding (~ tyramine) of door interacties van andere GM
o Absoluut vermijden: sympathicomimetica (efedrine), amfetaminen (methylfenidaat) en levodopa
- Combinatie GM die inwerken op serotonerge neurotransmissie ® Serotoninesyndroom: neuromusculaire excitatie + dysfunctie van het autonoom ZS + gewijzigde mentale status
- Inductie of inhibitie van CYP450 enzymen
2
, DEEL 3: GENEESMIDDELEN DIE INWERKEN OP HET CENTRAAL ZENUWSTELSEL
Farmacotherapie van psychose en manie
Behandeling: acute behandeling van stemmingsepisoden (antipsychotica + stemmingsstabilisator) en profylactische onderhoudsbehandeling
® ANTIPSYCHOTICA
WERKINGSMECHANISME
Antagonisme van dopamine-2-receptoren
FARMACOKINETIEK BIJWERKINGEN INDICATIES CONTRA-INDICATIES
- Oraal of intramusculair - Cardiovasculair: orthostatische hypotensie, ritmestoornissen - Schizofrenie - Zwangerschap
- Individuele dosisaanpassing - Neurologisch: acute dystonie, parkinsonisme - Bipolaire stoornis - Ouderdom
- Metabool en endocrien: gewichtstoename, metabool syndroom, - Anti emeticum - Angst en slapeloosheid zonder
gynaecomastie psychose
- Hematologisch: beenmergsuppressie
- GI en hepatisch: leverfunctiestoornissen
- Andere: huidreacties, fotoallergie
MAAR: positieve benefit/risk ratio
INTERACTIES
- Versterking van sedatieve werking van sedativa, alcohol, antihistaminica en analgetica
- Antidepressiva
- Werking van levodopa en andere antiparkinsonmiddelen verminderen
- CYP450 enzymen ® inductoren en inhibitoren en genetisch polymorfisme
3
, DEEL 3: GENEESMIDDELEN DIE INWERKEN OP HET CENTRAAL ZENUWSTELSEL
® LITHIUM
WERKINGSMECHANISME
- Effect op electrolieten en ionentransport ® als metaalion interfereren met tal van ionenkanalen: elektrische exciteerbaarheid verhogen: AP genereren
- Effect op second messenger die de actie van neurotransmitters beïnvloeden ® adenylaatcyclase remmen en cyclus fosfoinositol vertragen
- Effecten op neurotransmitters en hun release
FARMACOKINETIEK BIJWERKINGEN CONTRA-INDICATIES
- Lithiumzouten - Polyurie en polydipsie - Natriumbeperkt dieet: hart, nier en ziekte van Addison
- Volledige absorptie na orale toediening - Hypothyroïdie - Ziektes waarbij diuretica moet genomen worden
- Klaring door nieren - Neurologisch: tremor - Hersenbeschadiging
- Neuro-psychotisch: concentratie en geheugenstoornis - Eerste helft zwangerschap en borstvoeding
- GI-klachten
- Gewichtstoename
- Talgproductie stijgt: acne
INTERACTIES
GM (diuretica, NSAID, antibiotica, ACE-inhibitor, glucocorticoïd) kunnen leiden tot hogere lithium-plasmaspiegels ® intoxicaties
INTOXICATIE
® verstoring in water en electroliethuishouding of door GM interacties of opzettelijke overdosering
ALTERNATIEVEN VOOR LITHIUM BIJ BIPOLAIRE STOORNIS
Manische toestand ® carbamazepine en valproaat (anti-epileptica)
Acute toestand ® resperidon en olanzapine
Preventie voor manische en depressieve fase: lamotrigine
4
Farmacotherapie van depressie
OORZAAK
® Gestoorde balans van noradrenerge en/of serotonerge transmissie in het CZS ligt aan de basis van depressie
Tegenargument: niet-selectieve heropnameremming van NA en 5-HT door de TCA of de SSRI’s onmiddellijk optreedt terwijl de maximale therapeutische efficaciteit ervan slechts wordt
bereikt na verloop van enkele (2-6) weken. Dit geeft aan dat bijkomende moleculaire of structurele wijzigingen optreden die het gevolg zijn van de heropnameremming
Medicamenteuze therapie: minimum aan neveneffecten en maximum aan therapeutisch effect
GENEESMIDDELEN P9-11
KLASSE WERKINGSMECHANISME STOF
Inhibitoren MAO Afbraak monoamine remmen door selectief reversibel MAO-A te inhiberen Meclobemide
TCA Niet selectieve inhibitie van de heropname van NA en 5-HT Amitriptilline
Imipramine
SSRI Relatief selectieve blokkering van de serotonine reuptake transporter (SERT) tov de noradrenaline reuptake transporter Fluvoxamine
(NET) Paroxetine
(Es)citalopram
Setraline
Fluoxetine (prozac®)
Selectieve noradrenaline reuptake inhibitoren Reboxetine
SNRI Dual reupake inhibitoren of serotonine en noradrenaline reuptake inhibitoren Venlaflaxine
Duloxetine
Noradrenaline- en dopamine reuptake inhibitor Bupropion
Thv neuroreceptoren Blokkeren van presynaptische a2-receptoren Mianserine
® remmende invloed op afgifte van neurotransmitters
® grotere beschikbaarheid van NT’s in synaptische spleet
Antagonist presynaptische a2-receptoren en inhiberen van postsynaptische serotonine- en H1- histaminereceptoren Mirtazapine
Niet-selectieve, niet-competitieve, antagonist van de N-methyl-D-aspartate (NMDA) receptor Esketamine
® toename glutamaatvrijzetting
Sint-Janskruid ~ CYP inductor (interacties)
1
, DEEL 3: GENEESMIDDELEN DIE INWERKEN OP HET CENTRAAL ZENUWSTELSEL
ALGEMEEN WERKINGSMECHANISME
® inhibitie NET en SERT
= membraaneiwitten die gebruik maken van elektrochemische gradiënt voor Na+ en Cl-
PARAMETERS
- Combinatie met psychotherapie om efficaciteit te verhogen
- Lithium
- Niet plots stoppen maar afbouwen: rebound depressie & dervingsverschijnselen ® ADS: antidepressivumdiscontineringssyndroom
FARMACOKINETIEK BIJWERKINGEN INDICATIES CONTRA-INDICATIES
- Onvolledige absorptie na orale toediening door - Gewichtstoename - Depressie - Prostaathypertrofie
first-pass metabolisme - Seksuele stoornissen - PTSD - Glaucoom
- Lipofiele GM die een hoge binding vertonen aan - Beven en zweten - Angststoornissen - Refluxoesofagitis
plasmaeiwitten: distributievolume = hoog - Serotoninesydroom - Hartafwijkingen
- Sterke metabole klaring - Suïciderisico
- CYP2D6 ~ genetisch polymorfisme - Cardiotoxiciteit
- Zwangerschap: teratogeen effect
- Relatief lange halfwaardetijd
- Toxiciteit monitoren
- Na 2-6 weken antidepressief effect
INTERACTIES
- Verdringingsreacties met andere sterk eiwit-bindende GM (fenytoïne, NSAID’s, VKA’s en fenothiazinen
- Sedatieve werking van anticholinergica, antipsychotica, hypnotica, anxiolytica, antihistaminica en alcohol wordt versterkt door sederende antidepressiva ® dosering aanpassing
- MAO-inhibitoren ® hypertensieve crisis (kaasreactie) door excessieve accumulatie van biogene amines uit voeding (~ tyramine) of door interacties van andere GM
o Absoluut vermijden: sympathicomimetica (efedrine), amfetaminen (methylfenidaat) en levodopa
- Combinatie GM die inwerken op serotonerge neurotransmissie ® Serotoninesyndroom: neuromusculaire excitatie + dysfunctie van het autonoom ZS + gewijzigde mentale status
- Inductie of inhibitie van CYP450 enzymen
2
, DEEL 3: GENEESMIDDELEN DIE INWERKEN OP HET CENTRAAL ZENUWSTELSEL
Farmacotherapie van psychose en manie
Behandeling: acute behandeling van stemmingsepisoden (antipsychotica + stemmingsstabilisator) en profylactische onderhoudsbehandeling
® ANTIPSYCHOTICA
WERKINGSMECHANISME
Antagonisme van dopamine-2-receptoren
FARMACOKINETIEK BIJWERKINGEN INDICATIES CONTRA-INDICATIES
- Oraal of intramusculair - Cardiovasculair: orthostatische hypotensie, ritmestoornissen - Schizofrenie - Zwangerschap
- Individuele dosisaanpassing - Neurologisch: acute dystonie, parkinsonisme - Bipolaire stoornis - Ouderdom
- Metabool en endocrien: gewichtstoename, metabool syndroom, - Anti emeticum - Angst en slapeloosheid zonder
gynaecomastie psychose
- Hematologisch: beenmergsuppressie
- GI en hepatisch: leverfunctiestoornissen
- Andere: huidreacties, fotoallergie
MAAR: positieve benefit/risk ratio
INTERACTIES
- Versterking van sedatieve werking van sedativa, alcohol, antihistaminica en analgetica
- Antidepressiva
- Werking van levodopa en andere antiparkinsonmiddelen verminderen
- CYP450 enzymen ® inductoren en inhibitoren en genetisch polymorfisme
3
, DEEL 3: GENEESMIDDELEN DIE INWERKEN OP HET CENTRAAL ZENUWSTELSEL
® LITHIUM
WERKINGSMECHANISME
- Effect op electrolieten en ionentransport ® als metaalion interfereren met tal van ionenkanalen: elektrische exciteerbaarheid verhogen: AP genereren
- Effect op second messenger die de actie van neurotransmitters beïnvloeden ® adenylaatcyclase remmen en cyclus fosfoinositol vertragen
- Effecten op neurotransmitters en hun release
FARMACOKINETIEK BIJWERKINGEN CONTRA-INDICATIES
- Lithiumzouten - Polyurie en polydipsie - Natriumbeperkt dieet: hart, nier en ziekte van Addison
- Volledige absorptie na orale toediening - Hypothyroïdie - Ziektes waarbij diuretica moet genomen worden
- Klaring door nieren - Neurologisch: tremor - Hersenbeschadiging
- Neuro-psychotisch: concentratie en geheugenstoornis - Eerste helft zwangerschap en borstvoeding
- GI-klachten
- Gewichtstoename
- Talgproductie stijgt: acne
INTERACTIES
GM (diuretica, NSAID, antibiotica, ACE-inhibitor, glucocorticoïd) kunnen leiden tot hogere lithium-plasmaspiegels ® intoxicaties
INTOXICATIE
® verstoring in water en electroliethuishouding of door GM interacties of opzettelijke overdosering
ALTERNATIEVEN VOOR LITHIUM BIJ BIPOLAIRE STOORNIS
Manische toestand ® carbamazepine en valproaat (anti-epileptica)
Acute toestand ® resperidon en olanzapine
Preventie voor manische en depressieve fase: lamotrigine
4
