IL jan 2025
INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE
1.Algemene basisbegrippen binnen de criminologie
2.Historisch overzicht en diverse stromingen binnen de criminologie
3.Focus op types en fenomenen criminaliteit
•Inzicht in de algemene beginselen en criminologische theorieën
•Toepassing en kritisch reflecteren
•Zelfstandig verbanden leggen tussen diverse onderdelen in de cursus
Examen: Kennisvragen en inzichtsvragen (8 tot 10 vragen)
● Open vragen (“vergelijk”, “leg uit”, “situeer”)
○ welke actor en licht toe (kennis/essayvragen)
○ invulvragen
○ “leg uit in # lijnen”
● Concepten definiëren
● Multiple Choice
● 3 uur de tijd
● 50/50 Leloup en Colman
● denk aan verbetersleutel
- punten van reader die te linken vallen aan de slides wel kennen
kijk locatie na
gsm in boekentas vanvoor
studentenkaart mee
instructies examen:
- elk blad naam en studentennr
- hou je binnen de antwoordbox
- kladpapier
- grondig vraag lezen! verschillende onderdelen
- recto verso
Crimi als sociaal construct............................................................................................................. 5
Crimi en politiek............................................................................................................................. 5
1. Kennisobject.............................................................................................................................. 8
2. Theorievorming.......................................................................................................................... 8
3. Methodologie............................................................................................................................. 8
Wortels vd Belgische crim:............................................................................................................. 8
17e-18e E - Ancien Régime.........................................................................................................11
18e E - Verlichting........................................................................................................................ 11
1. Reactie op willekeur Ancien Régime...................................................................................11
2. Mensbeeld........................................................................................................................... 11
3. Geboorte gevangenisstraf...................................................................................................11
19e E - Ducpétiaux...................................................................................................................... 11
2de helft 19de E - Positivisme......................................................................................................12
Soorten Scholen...................................................................................................................... 12
1
,IL jan 2025
Klassieke leer vs positivisten...................................................................................................12
19e- 20e E - Sociaal Verweer......................................................................................................12
Penitentiaire hervormingen......................................................................................................12
20e E - Nieuw Sociaal Verweer....................................................................................................13
Na Golden 60’s............................................................................................................................ 13
Klassiek strafrecht........................................................................................................................ 13
Centrale figuren........................................................................................................................... 14
17e - 18e E - John Locke........................................................................................................14
17e - 18e E - Montesquieu......................................................................................................14
18e E - Beccaria...................................................................................................................... 14
18e - 19e E Bentham............................................................................................................... 14
Individueel positivisme.................................................................................................................15
Sociaal positivisme...................................................................................................................... 15
Vroeg positivisme......................................................................................................................... 15
1. Italiaans Antropologische school.........................................................................................16
Individueel positivisme na Lombroso:..........................................................................................16
2. Franse Milieuschool............................................................................................................. 16
Sutherland: differentiële associatietheorie....................................................................................16
Matza en Sykes: neutralisatietechnieken.....................................................................................17
Burgess en Akers: sociale leer- theorie........................................................................................17
Hishi: bindingstheorie...................................................................................................................17
!! Durkheim: anomietheorie..........................................................................................................17
Merton: anomnietheorie/ straintheorie..........................................................................................18
Cohen- subculturele benadering..................................................................................................18
Park en Burgess- ecologisch onderzoek......................................................................................18
Park 1915................................................................................................................................ 19
Burgess 1925.......................................................................................................................... 19
Shaw en McKay........................................................................................................................... 19
Labeling theorie........................................................................................................................... 20
Neomarxistische- radicale criminologie........................................................................................21
Kritische crimi in ‘70..................................................................................................................... 21
Onderzoeksthema’s................................................................................................................. 21
Feministische criminologie........................................................................................................... 22
Naar laatmoderne samenleving...................................................................................................22
Opkomst realistische perspectieven.............................................................................................22
Politieke context........................................................................................................................... 23
VK: Thatcher........................................................................................................................... 23
Reagan USA........................................................................................................................... 23
Rechts realisme........................................................................................................................... 23
biosociaal perspectief..............................................................................................................23
Rationele keuze....................................................................................................................... 24
Routine- activiteiten.................................................................................................................24
Nieuwe bestuurlijke criminologie.............................................................................................24
Conservative criminology........................................................................................................24
Kritieken rechts realisme......................................................................................................... 25
Links realisme.............................................................................................................................. 25
Relatieve deprivatie.................................................................................................................25
In de tijd:...................................................................................................................................... 25
2
,IL jan 2025
CRIMINOLOGISCH VIERKANT...................................................................................................26
Maatschappelijke context............................................................................................................. 27
Zemiologie................................................................................................................................... 27
Groene criminologie..................................................................................................................... 28
onderzoek naar....................................................................................................................... 28
Culturele criminologie...................................................................................................................29
!! Emoties en THE CARNIVAL OF CRIME..............................................................................29
1) Steven Lyng........................................................................................................................ 29
2) Jack Katz............................................................................................................................. 29
Seductions of crime (Kartz ‘88)................................................................................................29
!! Culture of control (Garland ‘01).................................................................................................29
Convict criminology...................................................................................................................... 30
Historische context (!).................................................................................................................. 30
tot IR: actieve rol slachtoffer....................................................................................................30
na IR: actieve rol overheid (18e- 19e E)..................................................................................30
Vroege victimologie...................................................................................................................... 31
Latere victimologie....................................................................................................................... 31
Abolitionisme................................................................................................................................ 32
Assensus- model..................................................................................................................... 32
Meer aandacht voor…..................................................................................................................32
Wat is kunstcriminaliteit?..............................................................................................................33
1) Diefstal..................................................................................................................................... 33
Motivatie...................................................................................................................................... 33
1) omwille vd kunst.................................................................................................................. 33
2) omwille vd waarde...............................................................................................................33
3) varia.................................................................................................................................... 34
Profiel kunstdief........................................................................................................................... 34
2) Vervalsing................................................................................................................................ 34
motieven en technieken...........................................................................................................35
3) Plundering................................................................................................................................ 35
4) Illegale handel.......................................................................................................................... 36
5) Iconoclasme............................................................................................................................. 37
Activisme................................................................................................................................. 37
Deel 1: inleiding........................................................................................................................... 37
Milieuschade vs milieucriminaliteit...............................................................................................37
ambiguïteit van milieucriminaliteit.................................................................................................38
Ambiguïteit ervan in wetgeving................................................................................................38
types milieucrimi...................................................................................................................... 38
Schade en slachtofferschap....................................................................................................39
1) Financieel- economische schade........................................................................................39
2) Fysieke schade................................................................................................................... 39
3) Emotionele schade..............................................................................................................39
Daders/ verantwoordelijken.....................................................................................................39
Deel 2: Case study PFAS............................................................................................................ 39
Waarom probleem...................................................................................................................39
Dupont/ chemour case............................................................................................................40
Milieu/ Gezondheidsschade vs andere belangen.........................................................................40
Vuurwapentraffiek........................................................................................................................ 41
3
,IL jan 2025
trafekmanieren naar BE...........................................................................................................42
Toekomstige zorgen................................................................................................................ 42
Vuurwapengeweld....................................................................................................................... 43
Niet-dodelijk vuurwapengeweld...............................................................................................43
Context.................................................................................................................................... 43
Contexten van vuurwapengeweld............................................................................................44
Over het onderzoek...................................................................................................................... 45
Wat is publieke ruimte?................................................................................................................45
Wat is jeugd?............................................................................................................................... 45
Wat zoeken jongeren in de publieke ruimte?...............................................................................45
Hoe anders ervaren jongens en meisjes de publieke ruimte?......................................................46
Hoe verhouden jongeren zich emotioneel ten opzichte van buurten?..........................................46
Organisatie politie........................................................................................................................ 46
Context........................................................................................................................................ 47
trends...................................................................................................................................... 47
antwerpen kwetsbaar.............................................................................................................. 47
evolutie beslagnames............................................................................................................. 47
Handlangers............................................................................................................................ 47
SKY/ECC................................................................................................................................. 48
!Crimineel proces......................................................................................................................... 48
Aanpak......................................................................................................................................... 48
Besluiten...................................................................................................................................... 49
Detentie in cijfers......................................................................................................................... 49
In BE....................................................................................................................................... 49
BE in Europa........................................................................................................................... 50
Strafuitvoeringsmodaliteiten....................................................................................................50
Doelen van strafuitvoering........................................................................................................... 51
Ervaringen in detentie.................................................................................................................. 51
Sykes: 5 detentiepijnen/ deprivaties ‘50...................................................................................51
Conclusie..................................................................................................................................... 52
LES 1: Inleiding: definities en criminologie als wetenschap
Wat doet een criminoloog?
- evidence-based aanpak
Stelling 1: veiligheidsparadox
- Crime drop vs onveiligheidsgevoelens
- Sinds 1990 daling delicten, nu wel nieuwe soorten
Stelling 2: Leeftijds-criminaliteitscurve
stopredenen:
- persoonlijk
- sociale factor
- Structurele factoren
→ dood? zeker gestopt, zekerheid
4
,IL jan 2025
onset persistence (18-25j) desistance
Criminaliteit doorheen de tijd
1) Ancien Régime: Vorst bep wat crimi is, publieke straffen lijfstraffen
2) Verlichting --- daad
- Ratio belangrijk, criminelen werkten met kosten-batenanalyse
- sociaal contract: burger geeft deel van vrijheid af aan overheid vr orde/ veiligheid
- gevangenis ingevoerd (vergelding)
- 1e codificaties Magna charta (regels en straffen)
3) Positivisme --- dader
- Gedetermineerde mens/ op basis van uiterlijk (Lombroso) → ingrijpen voor
daad gebeurd is
- criminaliteit is gevolg van sociale factoren
- sociale gevaarlijkheid, minder straffen, wel sanctioneren (helpen)
Crimi als sociaal construct
● product cultuur-gebonden sociale interactie (sociaal contract, iedereen wil regels maken)
● ook radicale stroming in (lessen prof. leloup)
● variatie in tijd en ruimte
○ Roken op cafe
○ Ecocide
○ abortus
Crimi en politiek
- Studie en crimi zijn beide in sociale en politieke context
- reflectie vd hedendaagse tijd American prohibition
Hoe meten we crimi?
- statistieken, surveys, interviews, …
- Dark number: effectieve getallen (schaamte, te onbelangrijk, complexiteit v aangeven)
Wat is crimi? (sws interdisciplinair)
Eersten:
- Garofalo: Italiaanse academische jurist ° concept
- Topinard: eerst het concept criminologie
→ Zagen “crimi als het Lombrosiaans project”: onderzoeken v karakteristieken van mensen
die criminaliteit plegen vs mensen die geen criminaliteit plegen
vs
“Crimi als overheidsproject”: empirisch onderzoek naar werking politie, gevangenissen, meting v
crimi, …
→ Garland: “moderne crimi is product van deze stromingen”
Sutherland: “the study of the making of laws, the breaking of laws and of society’s reaction to breaking the laws”
5
,IL jan 2025
Niet volledig want de studie van fenomeen die geen wet overtreden maar risicovol zijn
3 grote studiedomeinen:
1) v criminaliteit
2) v personen die criminaliteit plegen
3) v reactie (strafpraktijken en penologie)
Mensen die crimi plegen
Historisch overzicht:
- Classicisme/Verlichtingsdenken: de rationele mens
- Positivisme: de gedetermineerde mens
Mannen vs vrouwen: de geslachtskloof (het grootst bij geweld)
Criminaliteitscurve: de meesten plegen crimi tss 18-25j
Vroege start (onset) gelinkt aan langere en intensievere criminele carrière + kleine groep
is verantwoordelijk voor significante proportie v gepleegde criminaliteit
Ook rechtspersonen kunnen crimi plegen (zie vb pure pharma)
Risicofactoren:
- persoonlijkheid bv zelfcontrole (hoog vs laag)
- directe omgeving: mesoniveau Hirshi, vrienden, ouders, …
- structurele factoren: macro-niveau opgroeibuurt
⇒ hoe meer risicofactoren, gwn grotere kans. Dus correlatie, geen causaliteit
Reacties op criminaliteit
Historisch overzicht:
● Middeleeuwen: voorbeeldstraffen, publieke straffen, doodstraf
○ Doodstraf in BE als straf mogelijk tot 1996, laatste uitvoering 1863 →
levenslang
● Verlichting: algemene preventie, ° gevangenisstraf
● Positivisme: hulp, focus bijzondere preventie (door straf wordt dader afgeschrikt)
LOGICA VD STRAFRECHTSBEDELING
- Politie: vaststeller
- OM: doorsturen naar rechter of zelf
behandelen “scheidsrechter”
- Rechtbank: straf bepalen
- Strafuitvoering kleinschalige detentie
⇒ elk onderdeel zeeft gevallen uit
Sinds woelige jaren 90:
- publieke opinie: vertrouwen in politie daalde + onveiligheidsgevoelens
6
,IL jan 2025
→ veel verandering bij politieorganisatie
Hogere pakkans = afschrikkend effect
Media en crimi
? kijken op tv = niet persee plegen, verhoogt kennis, zelfcontrole en beschermende factoren
remmen af
Hoe wordt crimi voorgesteld in de media?
● Nieuwswaarde als factor
● Reflectie dominante sociale ideologie/sociale orde: focus op crimi op kwetsbaren
● Mix van politieke prioriteiten en praktische factoren
Werkt media criminogeen?
● Hypothese: labelling, imitatiegedrag, sociaal leren, normalisering,…
● Onderzoek: “most television is probably neither particularly harmful nor particularly
beneficial”
● Grootste kritiek: kijkers zijn geen passieve ontvangers, maar actief, want we hebben
beschermende factoren
Media als ophitser of spreekbuis?
● Relatie tss media consumptie en angst voor criminaliteit en slachtofferschap
● Vooral lezers v “tabloid” kranten en vaak TV kijken meer kans om zorg mogelijk
slachtofferschap te rapporteren
● Maar moeilijk oorzaak-gevolg te bepalen
○ Profiel v deze personen
○ Mensen met zorgen aangetrokken tot lezen v tabloid
⇒ in meeste gevallen spreekbuis
test
1. Wat is de enge definitie van criminaliteit?
Strafrecht overtreden
2. Hoe dacht men tijdens het positivisme over mensen die criminaliteit pleegden?
Focus op dader, Lombroso: gedetermineerde mens, sanctioneren
3. Is iemand die opgroeit in een onveilige buurt waar veel criminaliteit gepleegd wordt,
gedoemd om criminaliteit te plegen?
Neen, want er is geen causaliteit, maar wel correlatie.
4. Zorgt het kijken naar criminaliteit op TV voor meer criminaliteit in onze samenleving?
Nee, want we hebben beschermende factoren en zelfcontrole
LES 2: Ontwikkeling Criminologische wet in België
(zie ook reader Gunzberg + Criminology in Belgium)
7
,IL jan 2025
Crimi als wetenschap
3 elementen vd wetenschap
1. Kennisobject
2. Theoretisch kader
3. Methodologie
1. Kennisobject
- enge def: inbreuken strafwet= misdrijven (Garofalo)
- brede def: deviantie, overlast, dreiging, inmenging, …
- variatie in tijd en ruimte
- Normatieve criminaliteitsdef: criminaliteit dat indruist tegen de norm
- Reactieve criminaliteitsdef: sociale reactie op crim, (labelling, …)
2. Theorievorming
Er is niet 1 “criminologische theorie”
- Etiologie: oorzaken onderzoeken, kennisvermeerdering
→ crimi is multidisciplinair en mutiperspectivistisch
3. Methodologie
- eind 19e eeuw (samen met positivisme): jonge wetenschap
- Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
- empirie, statistiek
⇒ Crimi is autonome, multidisciplinaire wetensch (vroeger hulpwet vh recht)
- Info uit andere wet, elk vanuit eigen expertise/discipline
- Gezamenlijk probleem bekijken vanuit ≠ invalshoeken
Ontstaan crim wet in België
Ancien Régime (voor 18de E)
● Koning, vorst bepaalde wat crimi was
● algemene preventie
Verlichting/Klassieke Strafrecht – focus op daad (18-19de E)
● Sociaal contract
● Magna Charta, eerste codificaties
● Rationele mens, vrije wil, schuld
Positivisme – focus op de dader (19de E)
● ° wetenschappen
● Criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
● Gedetermineerde mens ( Lombroso), sociale gevaarlijkheid (: sancties geven)
Wortels vd Belgische crim:
- 1830: onafh
- Strafwetboek product vh klassieke strafrecht
8
,IL jan 2025
- Vader vh positivisme: Lombroso
- in belgië Adolphe Quetelet (1795-1870)
- Astronoom, wiskundige, socioloog, ….
- betekende veel vr Chicagoscholen (20e E) : linkte demografie met
cartografie
- kansrekening, criminele neigingen + een voorloper leeftijdsgebonden
criminaliteitscurve
- 1e prof wisk Ugent
2de helft 19de E met oa individueel positivisme, Italiaans-antropologische school (bv Lombroso
1835-1909), Franse Milieuschool
Louis Vervaeck
● Gevangenisdirecteur + ° antropologische diensten in gevangenis
● “Belgische Lombroso” maar Vervaeck vond dat er wél een invloed kwam op kans voor
crimi te plegen door sociale milieu
Adolphe Prins & Héger-Gilbert ° universitaire groep voor criminol studies aan ULB
● Eclecticisme: samengaan positivisme en klassieke strafrecht: grote groep vrije wil/ratio +
andere groep geen vrije wil/ratio = periode van sociaal verweer
● 1e crimstudenten vooral juristen/psychiaters
1937: ° International Society of Criminology = 1e internat associatie crimi
- Discussies tss diverse antropologische scholen (zie later)
1e decennia na WO I: ontw “Scholen voor Crimi” binnen rechtsfaculteiten → Gent
(Instituut) (1938)
Gentse School voor Crimi werd ° door Nico Gunzberg (voormalig decaan fac Rechten)
Na WO2 verloren BE antropologische scholen invloed
● connectie tss vroeg positivisme en sociaal darwinisme (survival of the fittest): nazi-
ideologieen en eugenetica
● afkeer van associatie met vroeg-positivisme
● toch niet totale einde v positivisme in strafrecht ⇒ °Nieuw Sociaal Verweer:
tweesporenbeleid met rechtspositie terug centraal
● Gerda De Bock : pionier vh sociaal werk in VL en 1e vrouwelijke decaan Ugent (‘78), ook
criminoloog en jurist
● Verdere uitbouw ideeën aan Ugent: Prof Psychiatrie Paul Ghysbrecht en prof Strafrecht
Willy Calewaert vooruitstrevend minister: tegen numerus clausus, volwaardige dood,
prioriteiten: vrije meningsuiting, gelijkheid, socio-econ rechten
○ → meer en meer engagement v proffen in pol
1960-1990
● sociale reactie (labelling en conflicttheorieën) → meer autonome crimi (geen
aanhangsel rechten)
9
, IL jan 2025
● prob: empirisch onderzoek eerder bep door cultuur, gebrek aan data
1980-1990: woelige jaren (Heizeldrama, Dutroux, b v Nijvel, …)
Na 1990
Mensen stelden politie en justitie in vraag, criminologen belangrijker
- politionele hervormingen
- crim meer in beeld → meer statistieken dus meer onderzoek
● Engelse publicaties, meer data
● Ontw crimipreventieproj en algemeen empirisch onderzoek
21ste E BE crim
niet enkel focus op criminaliteitspreventie, ook veiligheid, beleidsgericht ond, …
Bv Brice De Ruyver, beleids- en veiligheidsadviseur voor 1e minister, richtte groep op met
beleidsgericht onderzoek (IRCP)
Focus Nico Gunzburg
° 1882, Riga in joods-liberaal gezin
3j: emigreert naar Antw, heel talig → internationale faam
1901: Ontmoet Quetelet, interesse link strafrecht en crimi, Doctoraat Rechten
Wordt advocaat, ° Bond der VL rechtsgeleerden
1934: Hoogleraar Ugent
1936: Decaan en initiatief tot oprichting onderzoeksinstituut Crimi ⇒ na paar discussies
aanvaard via een KB op 10 mei 1938
“J’ai une maison, voyez-vous!”
→ budget mankeerde voor instituut vd crim te bouwen, dus kocht en schonk
een huis + leende zijn pers bib uit
10 mei 1940: DUI valt binnen, Gunzburg vlucht naar ≠ landen (talig)
1945: terug in Ugent (School voor Crimi) en advocaat
† 102j
Test les 2
Kan je Criminologie als een wetenschap beschouwen en waarom?
Ja, kennisobject, theoretisch kader en methodologie
Wat betekende de periode na WO II voor de Belgische Criminologische Wetenschappen?
° Nieuw Sociaal verweer: tweesporenbeleid, door afkeer vroeg-positivisme. De Bock, Calewaert
en Gysbrecht; meer politiek engagement
Wanneer ontstond in Gent het Instituut voor de Criminologie en welke persoon speelde hierin een
centrale rol?
10 mei 1938, Gunzburg
10
INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE
1.Algemene basisbegrippen binnen de criminologie
2.Historisch overzicht en diverse stromingen binnen de criminologie
3.Focus op types en fenomenen criminaliteit
•Inzicht in de algemene beginselen en criminologische theorieën
•Toepassing en kritisch reflecteren
•Zelfstandig verbanden leggen tussen diverse onderdelen in de cursus
Examen: Kennisvragen en inzichtsvragen (8 tot 10 vragen)
● Open vragen (“vergelijk”, “leg uit”, “situeer”)
○ welke actor en licht toe (kennis/essayvragen)
○ invulvragen
○ “leg uit in # lijnen”
● Concepten definiëren
● Multiple Choice
● 3 uur de tijd
● 50/50 Leloup en Colman
● denk aan verbetersleutel
- punten van reader die te linken vallen aan de slides wel kennen
kijk locatie na
gsm in boekentas vanvoor
studentenkaart mee
instructies examen:
- elk blad naam en studentennr
- hou je binnen de antwoordbox
- kladpapier
- grondig vraag lezen! verschillende onderdelen
- recto verso
Crimi als sociaal construct............................................................................................................. 5
Crimi en politiek............................................................................................................................. 5
1. Kennisobject.............................................................................................................................. 8
2. Theorievorming.......................................................................................................................... 8
3. Methodologie............................................................................................................................. 8
Wortels vd Belgische crim:............................................................................................................. 8
17e-18e E - Ancien Régime.........................................................................................................11
18e E - Verlichting........................................................................................................................ 11
1. Reactie op willekeur Ancien Régime...................................................................................11
2. Mensbeeld........................................................................................................................... 11
3. Geboorte gevangenisstraf...................................................................................................11
19e E - Ducpétiaux...................................................................................................................... 11
2de helft 19de E - Positivisme......................................................................................................12
Soorten Scholen...................................................................................................................... 12
1
,IL jan 2025
Klassieke leer vs positivisten...................................................................................................12
19e- 20e E - Sociaal Verweer......................................................................................................12
Penitentiaire hervormingen......................................................................................................12
20e E - Nieuw Sociaal Verweer....................................................................................................13
Na Golden 60’s............................................................................................................................ 13
Klassiek strafrecht........................................................................................................................ 13
Centrale figuren........................................................................................................................... 14
17e - 18e E - John Locke........................................................................................................14
17e - 18e E - Montesquieu......................................................................................................14
18e E - Beccaria...................................................................................................................... 14
18e - 19e E Bentham............................................................................................................... 14
Individueel positivisme.................................................................................................................15
Sociaal positivisme...................................................................................................................... 15
Vroeg positivisme......................................................................................................................... 15
1. Italiaans Antropologische school.........................................................................................16
Individueel positivisme na Lombroso:..........................................................................................16
2. Franse Milieuschool............................................................................................................. 16
Sutherland: differentiële associatietheorie....................................................................................16
Matza en Sykes: neutralisatietechnieken.....................................................................................17
Burgess en Akers: sociale leer- theorie........................................................................................17
Hishi: bindingstheorie...................................................................................................................17
!! Durkheim: anomietheorie..........................................................................................................17
Merton: anomnietheorie/ straintheorie..........................................................................................18
Cohen- subculturele benadering..................................................................................................18
Park en Burgess- ecologisch onderzoek......................................................................................18
Park 1915................................................................................................................................ 19
Burgess 1925.......................................................................................................................... 19
Shaw en McKay........................................................................................................................... 19
Labeling theorie........................................................................................................................... 20
Neomarxistische- radicale criminologie........................................................................................21
Kritische crimi in ‘70..................................................................................................................... 21
Onderzoeksthema’s................................................................................................................. 21
Feministische criminologie........................................................................................................... 22
Naar laatmoderne samenleving...................................................................................................22
Opkomst realistische perspectieven.............................................................................................22
Politieke context........................................................................................................................... 23
VK: Thatcher........................................................................................................................... 23
Reagan USA........................................................................................................................... 23
Rechts realisme........................................................................................................................... 23
biosociaal perspectief..............................................................................................................23
Rationele keuze....................................................................................................................... 24
Routine- activiteiten.................................................................................................................24
Nieuwe bestuurlijke criminologie.............................................................................................24
Conservative criminology........................................................................................................24
Kritieken rechts realisme......................................................................................................... 25
Links realisme.............................................................................................................................. 25
Relatieve deprivatie.................................................................................................................25
In de tijd:...................................................................................................................................... 25
2
,IL jan 2025
CRIMINOLOGISCH VIERKANT...................................................................................................26
Maatschappelijke context............................................................................................................. 27
Zemiologie................................................................................................................................... 27
Groene criminologie..................................................................................................................... 28
onderzoek naar....................................................................................................................... 28
Culturele criminologie...................................................................................................................29
!! Emoties en THE CARNIVAL OF CRIME..............................................................................29
1) Steven Lyng........................................................................................................................ 29
2) Jack Katz............................................................................................................................. 29
Seductions of crime (Kartz ‘88)................................................................................................29
!! Culture of control (Garland ‘01).................................................................................................29
Convict criminology...................................................................................................................... 30
Historische context (!).................................................................................................................. 30
tot IR: actieve rol slachtoffer....................................................................................................30
na IR: actieve rol overheid (18e- 19e E)..................................................................................30
Vroege victimologie...................................................................................................................... 31
Latere victimologie....................................................................................................................... 31
Abolitionisme................................................................................................................................ 32
Assensus- model..................................................................................................................... 32
Meer aandacht voor…..................................................................................................................32
Wat is kunstcriminaliteit?..............................................................................................................33
1) Diefstal..................................................................................................................................... 33
Motivatie...................................................................................................................................... 33
1) omwille vd kunst.................................................................................................................. 33
2) omwille vd waarde...............................................................................................................33
3) varia.................................................................................................................................... 34
Profiel kunstdief........................................................................................................................... 34
2) Vervalsing................................................................................................................................ 34
motieven en technieken...........................................................................................................35
3) Plundering................................................................................................................................ 35
4) Illegale handel.......................................................................................................................... 36
5) Iconoclasme............................................................................................................................. 37
Activisme................................................................................................................................. 37
Deel 1: inleiding........................................................................................................................... 37
Milieuschade vs milieucriminaliteit...............................................................................................37
ambiguïteit van milieucriminaliteit.................................................................................................38
Ambiguïteit ervan in wetgeving................................................................................................38
types milieucrimi...................................................................................................................... 38
Schade en slachtofferschap....................................................................................................39
1) Financieel- economische schade........................................................................................39
2) Fysieke schade................................................................................................................... 39
3) Emotionele schade..............................................................................................................39
Daders/ verantwoordelijken.....................................................................................................39
Deel 2: Case study PFAS............................................................................................................ 39
Waarom probleem...................................................................................................................39
Dupont/ chemour case............................................................................................................40
Milieu/ Gezondheidsschade vs andere belangen.........................................................................40
Vuurwapentraffiek........................................................................................................................ 41
3
,IL jan 2025
trafekmanieren naar BE...........................................................................................................42
Toekomstige zorgen................................................................................................................ 42
Vuurwapengeweld....................................................................................................................... 43
Niet-dodelijk vuurwapengeweld...............................................................................................43
Context.................................................................................................................................... 43
Contexten van vuurwapengeweld............................................................................................44
Over het onderzoek...................................................................................................................... 45
Wat is publieke ruimte?................................................................................................................45
Wat is jeugd?............................................................................................................................... 45
Wat zoeken jongeren in de publieke ruimte?...............................................................................45
Hoe anders ervaren jongens en meisjes de publieke ruimte?......................................................46
Hoe verhouden jongeren zich emotioneel ten opzichte van buurten?..........................................46
Organisatie politie........................................................................................................................ 46
Context........................................................................................................................................ 47
trends...................................................................................................................................... 47
antwerpen kwetsbaar.............................................................................................................. 47
evolutie beslagnames............................................................................................................. 47
Handlangers............................................................................................................................ 47
SKY/ECC................................................................................................................................. 48
!Crimineel proces......................................................................................................................... 48
Aanpak......................................................................................................................................... 48
Besluiten...................................................................................................................................... 49
Detentie in cijfers......................................................................................................................... 49
In BE....................................................................................................................................... 49
BE in Europa........................................................................................................................... 50
Strafuitvoeringsmodaliteiten....................................................................................................50
Doelen van strafuitvoering........................................................................................................... 51
Ervaringen in detentie.................................................................................................................. 51
Sykes: 5 detentiepijnen/ deprivaties ‘50...................................................................................51
Conclusie..................................................................................................................................... 52
LES 1: Inleiding: definities en criminologie als wetenschap
Wat doet een criminoloog?
- evidence-based aanpak
Stelling 1: veiligheidsparadox
- Crime drop vs onveiligheidsgevoelens
- Sinds 1990 daling delicten, nu wel nieuwe soorten
Stelling 2: Leeftijds-criminaliteitscurve
stopredenen:
- persoonlijk
- sociale factor
- Structurele factoren
→ dood? zeker gestopt, zekerheid
4
,IL jan 2025
onset persistence (18-25j) desistance
Criminaliteit doorheen de tijd
1) Ancien Régime: Vorst bep wat crimi is, publieke straffen lijfstraffen
2) Verlichting --- daad
- Ratio belangrijk, criminelen werkten met kosten-batenanalyse
- sociaal contract: burger geeft deel van vrijheid af aan overheid vr orde/ veiligheid
- gevangenis ingevoerd (vergelding)
- 1e codificaties Magna charta (regels en straffen)
3) Positivisme --- dader
- Gedetermineerde mens/ op basis van uiterlijk (Lombroso) → ingrijpen voor
daad gebeurd is
- criminaliteit is gevolg van sociale factoren
- sociale gevaarlijkheid, minder straffen, wel sanctioneren (helpen)
Crimi als sociaal construct
● product cultuur-gebonden sociale interactie (sociaal contract, iedereen wil regels maken)
● ook radicale stroming in (lessen prof. leloup)
● variatie in tijd en ruimte
○ Roken op cafe
○ Ecocide
○ abortus
Crimi en politiek
- Studie en crimi zijn beide in sociale en politieke context
- reflectie vd hedendaagse tijd American prohibition
Hoe meten we crimi?
- statistieken, surveys, interviews, …
- Dark number: effectieve getallen (schaamte, te onbelangrijk, complexiteit v aangeven)
Wat is crimi? (sws interdisciplinair)
Eersten:
- Garofalo: Italiaanse academische jurist ° concept
- Topinard: eerst het concept criminologie
→ Zagen “crimi als het Lombrosiaans project”: onderzoeken v karakteristieken van mensen
die criminaliteit plegen vs mensen die geen criminaliteit plegen
vs
“Crimi als overheidsproject”: empirisch onderzoek naar werking politie, gevangenissen, meting v
crimi, …
→ Garland: “moderne crimi is product van deze stromingen”
Sutherland: “the study of the making of laws, the breaking of laws and of society’s reaction to breaking the laws”
5
,IL jan 2025
Niet volledig want de studie van fenomeen die geen wet overtreden maar risicovol zijn
3 grote studiedomeinen:
1) v criminaliteit
2) v personen die criminaliteit plegen
3) v reactie (strafpraktijken en penologie)
Mensen die crimi plegen
Historisch overzicht:
- Classicisme/Verlichtingsdenken: de rationele mens
- Positivisme: de gedetermineerde mens
Mannen vs vrouwen: de geslachtskloof (het grootst bij geweld)
Criminaliteitscurve: de meesten plegen crimi tss 18-25j
Vroege start (onset) gelinkt aan langere en intensievere criminele carrière + kleine groep
is verantwoordelijk voor significante proportie v gepleegde criminaliteit
Ook rechtspersonen kunnen crimi plegen (zie vb pure pharma)
Risicofactoren:
- persoonlijkheid bv zelfcontrole (hoog vs laag)
- directe omgeving: mesoniveau Hirshi, vrienden, ouders, …
- structurele factoren: macro-niveau opgroeibuurt
⇒ hoe meer risicofactoren, gwn grotere kans. Dus correlatie, geen causaliteit
Reacties op criminaliteit
Historisch overzicht:
● Middeleeuwen: voorbeeldstraffen, publieke straffen, doodstraf
○ Doodstraf in BE als straf mogelijk tot 1996, laatste uitvoering 1863 →
levenslang
● Verlichting: algemene preventie, ° gevangenisstraf
● Positivisme: hulp, focus bijzondere preventie (door straf wordt dader afgeschrikt)
LOGICA VD STRAFRECHTSBEDELING
- Politie: vaststeller
- OM: doorsturen naar rechter of zelf
behandelen “scheidsrechter”
- Rechtbank: straf bepalen
- Strafuitvoering kleinschalige detentie
⇒ elk onderdeel zeeft gevallen uit
Sinds woelige jaren 90:
- publieke opinie: vertrouwen in politie daalde + onveiligheidsgevoelens
6
,IL jan 2025
→ veel verandering bij politieorganisatie
Hogere pakkans = afschrikkend effect
Media en crimi
? kijken op tv = niet persee plegen, verhoogt kennis, zelfcontrole en beschermende factoren
remmen af
Hoe wordt crimi voorgesteld in de media?
● Nieuwswaarde als factor
● Reflectie dominante sociale ideologie/sociale orde: focus op crimi op kwetsbaren
● Mix van politieke prioriteiten en praktische factoren
Werkt media criminogeen?
● Hypothese: labelling, imitatiegedrag, sociaal leren, normalisering,…
● Onderzoek: “most television is probably neither particularly harmful nor particularly
beneficial”
● Grootste kritiek: kijkers zijn geen passieve ontvangers, maar actief, want we hebben
beschermende factoren
Media als ophitser of spreekbuis?
● Relatie tss media consumptie en angst voor criminaliteit en slachtofferschap
● Vooral lezers v “tabloid” kranten en vaak TV kijken meer kans om zorg mogelijk
slachtofferschap te rapporteren
● Maar moeilijk oorzaak-gevolg te bepalen
○ Profiel v deze personen
○ Mensen met zorgen aangetrokken tot lezen v tabloid
⇒ in meeste gevallen spreekbuis
test
1. Wat is de enge definitie van criminaliteit?
Strafrecht overtreden
2. Hoe dacht men tijdens het positivisme over mensen die criminaliteit pleegden?
Focus op dader, Lombroso: gedetermineerde mens, sanctioneren
3. Is iemand die opgroeit in een onveilige buurt waar veel criminaliteit gepleegd wordt,
gedoemd om criminaliteit te plegen?
Neen, want er is geen causaliteit, maar wel correlatie.
4. Zorgt het kijken naar criminaliteit op TV voor meer criminaliteit in onze samenleving?
Nee, want we hebben beschermende factoren en zelfcontrole
LES 2: Ontwikkeling Criminologische wet in België
(zie ook reader Gunzberg + Criminology in Belgium)
7
,IL jan 2025
Crimi als wetenschap
3 elementen vd wetenschap
1. Kennisobject
2. Theoretisch kader
3. Methodologie
1. Kennisobject
- enge def: inbreuken strafwet= misdrijven (Garofalo)
- brede def: deviantie, overlast, dreiging, inmenging, …
- variatie in tijd en ruimte
- Normatieve criminaliteitsdef: criminaliteit dat indruist tegen de norm
- Reactieve criminaliteitsdef: sociale reactie op crim, (labelling, …)
2. Theorievorming
Er is niet 1 “criminologische theorie”
- Etiologie: oorzaken onderzoeken, kennisvermeerdering
→ crimi is multidisciplinair en mutiperspectivistisch
3. Methodologie
- eind 19e eeuw (samen met positivisme): jonge wetenschap
- Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
- empirie, statistiek
⇒ Crimi is autonome, multidisciplinaire wetensch (vroeger hulpwet vh recht)
- Info uit andere wet, elk vanuit eigen expertise/discipline
- Gezamenlijk probleem bekijken vanuit ≠ invalshoeken
Ontstaan crim wet in België
Ancien Régime (voor 18de E)
● Koning, vorst bepaalde wat crimi was
● algemene preventie
Verlichting/Klassieke Strafrecht – focus op daad (18-19de E)
● Sociaal contract
● Magna Charta, eerste codificaties
● Rationele mens, vrije wil, schuld
Positivisme – focus op de dader (19de E)
● ° wetenschappen
● Criminaliteit is een gevolg van sociale factoren
● Gedetermineerde mens ( Lombroso), sociale gevaarlijkheid (: sancties geven)
Wortels vd Belgische crim:
- 1830: onafh
- Strafwetboek product vh klassieke strafrecht
8
,IL jan 2025
- Vader vh positivisme: Lombroso
- in belgië Adolphe Quetelet (1795-1870)
- Astronoom, wiskundige, socioloog, ….
- betekende veel vr Chicagoscholen (20e E) : linkte demografie met
cartografie
- kansrekening, criminele neigingen + een voorloper leeftijdsgebonden
criminaliteitscurve
- 1e prof wisk Ugent
2de helft 19de E met oa individueel positivisme, Italiaans-antropologische school (bv Lombroso
1835-1909), Franse Milieuschool
Louis Vervaeck
● Gevangenisdirecteur + ° antropologische diensten in gevangenis
● “Belgische Lombroso” maar Vervaeck vond dat er wél een invloed kwam op kans voor
crimi te plegen door sociale milieu
Adolphe Prins & Héger-Gilbert ° universitaire groep voor criminol studies aan ULB
● Eclecticisme: samengaan positivisme en klassieke strafrecht: grote groep vrije wil/ratio +
andere groep geen vrije wil/ratio = periode van sociaal verweer
● 1e crimstudenten vooral juristen/psychiaters
1937: ° International Society of Criminology = 1e internat associatie crimi
- Discussies tss diverse antropologische scholen (zie later)
1e decennia na WO I: ontw “Scholen voor Crimi” binnen rechtsfaculteiten → Gent
(Instituut) (1938)
Gentse School voor Crimi werd ° door Nico Gunzberg (voormalig decaan fac Rechten)
Na WO2 verloren BE antropologische scholen invloed
● connectie tss vroeg positivisme en sociaal darwinisme (survival of the fittest): nazi-
ideologieen en eugenetica
● afkeer van associatie met vroeg-positivisme
● toch niet totale einde v positivisme in strafrecht ⇒ °Nieuw Sociaal Verweer:
tweesporenbeleid met rechtspositie terug centraal
● Gerda De Bock : pionier vh sociaal werk in VL en 1e vrouwelijke decaan Ugent (‘78), ook
criminoloog en jurist
● Verdere uitbouw ideeën aan Ugent: Prof Psychiatrie Paul Ghysbrecht en prof Strafrecht
Willy Calewaert vooruitstrevend minister: tegen numerus clausus, volwaardige dood,
prioriteiten: vrije meningsuiting, gelijkheid, socio-econ rechten
○ → meer en meer engagement v proffen in pol
1960-1990
● sociale reactie (labelling en conflicttheorieën) → meer autonome crimi (geen
aanhangsel rechten)
9
, IL jan 2025
● prob: empirisch onderzoek eerder bep door cultuur, gebrek aan data
1980-1990: woelige jaren (Heizeldrama, Dutroux, b v Nijvel, …)
Na 1990
Mensen stelden politie en justitie in vraag, criminologen belangrijker
- politionele hervormingen
- crim meer in beeld → meer statistieken dus meer onderzoek
● Engelse publicaties, meer data
● Ontw crimipreventieproj en algemeen empirisch onderzoek
21ste E BE crim
niet enkel focus op criminaliteitspreventie, ook veiligheid, beleidsgericht ond, …
Bv Brice De Ruyver, beleids- en veiligheidsadviseur voor 1e minister, richtte groep op met
beleidsgericht onderzoek (IRCP)
Focus Nico Gunzburg
° 1882, Riga in joods-liberaal gezin
3j: emigreert naar Antw, heel talig → internationale faam
1901: Ontmoet Quetelet, interesse link strafrecht en crimi, Doctoraat Rechten
Wordt advocaat, ° Bond der VL rechtsgeleerden
1934: Hoogleraar Ugent
1936: Decaan en initiatief tot oprichting onderzoeksinstituut Crimi ⇒ na paar discussies
aanvaard via een KB op 10 mei 1938
“J’ai une maison, voyez-vous!”
→ budget mankeerde voor instituut vd crim te bouwen, dus kocht en schonk
een huis + leende zijn pers bib uit
10 mei 1940: DUI valt binnen, Gunzburg vlucht naar ≠ landen (talig)
1945: terug in Ugent (School voor Crimi) en advocaat
† 102j
Test les 2
Kan je Criminologie als een wetenschap beschouwen en waarom?
Ja, kennisobject, theoretisch kader en methodologie
Wat betekende de periode na WO II voor de Belgische Criminologische Wetenschappen?
° Nieuw Sociaal verweer: tweesporenbeleid, door afkeer vroeg-positivisme. De Bock, Calewaert
en Gysbrecht; meer politiek engagement
Wanneer ontstond in Gent het Instituut voor de Criminologie en welke persoon speelde hierin een
centrale rol?
10 mei 1938, Gunzburg
10
