Voorbeeldvragen (antwoorden) - Sociale filosofie en ethiek:
1. Hoe kunnen we tegelijkertijd gebonden zijn aan ketenen en toch vrij zijn? (Kant en
Rousseau)
Kant:
- Ketenen: De regels en verplichtingen die we onszelf opleggen.
- Vrijheid: We zijn vrij als we handelen volgens zelfgekozen, morele principes. Zelfs als
we regels volgen, doen we dit vrijwillig omdat we ze zelf hebben gekozen.
Rousseau:
- Ketenen: De samenleving legt regels op die onze natuurlijke vrijheid beperken.
- Vrijheid: We zijn vrij als we ons aansluiten bij de algemene wil van de gemeenschap
(regels die goed zijn voor iedereen). Als we deze samen kiezen, blijven we vrij.
Kortom:
- Kant: Vrijheid is het volgen van zelfgekozen regels.
- Rousseau: Vrijheid is het volgen van regels die goed zijn voor de hele gemeenschap,
die we samen kiezen.
2. Bespreek de 5 essentiële kenmerken van de Verlichting en pas toe op onze huidige tijd.
- Kennis is macht: ’Ik geloof het pas als ik het zie’= kennis wordt toegankelijker via het
internet en technologie wereldwijd bereikbaar. Risico op misinformatie en
manipluatie van kennis (bv sociale media)
- Logica van het bestaan: alles zit logisch in elkaar (empirisme) (onttovering van de
wereld) = wetenschap blijft een belangrijke bron van inzicht (complexe uitdagingen;
klimaatveranderin, pandemieën), (maar de opkomst van post-truth-politiek en
alternatieve feiten benadrukt hoe logica soms wordt vervangen door emotie en
subjectieve percepties).
- Emancipatie: opstand tegen gezag en rationalisme ( vooruitgangsdenken) =
emancipatiebewegingen bv feminisme, lgbtq+ -rechten en anti-racisme, (maar
ongelijkheid blijft een structureel probleem).
- Vrijheid van spreken en denken: in een vrije staat is eenieder toegestaan te denken
en te zeggen wat hij wil, vrijheid om te filosoferen = vrijheid van meninsguiting is nog
steeds een hoeksteen van democratieën, (maar vrijheden staan ook onder druk door
censuur in autoritaire regimes)
- Mensenrechten: streven naar de natuurlijke rechten van elke burger =
mensenrechten worden verdedigd door internationale organisaties (VN, Amnesty
International), (maar er zijn ook schendingen van de rechten zoals in oorlogen,
onderdrukking van minderheden en migrantencrises).
1
, 3. Bespreek de drie momenten van inzicht van Thomas Hobbes.
- 1e moment: natuurrecht (vrijheid): de mens is in natuurtoestand vrij om het eigen
leven te beschermen
Natuurtoestand = oorlogstoestand
De oorlog van allen tegen allen: iedereen mag doen wat hij wil conflict!
- 2e moment: 1e natuurwet: redelijk inzicht
Zoeken naar vrede en gelijkheid door een stukje vrijheid op te geven vrede is goed
en middelen om vrede te bereiken zijn goed
Reciprociteit/wederkerigheid
- 3e moment: noodzaak van een 3e macht: nood aan een absolute wet die boven alle
regels geldt anders geen vrede en veiligheid (enkel egoïstische zelfbehoud)
Absolute soeverein
Doorgeven van eigen macht aan soeverein burgers krijgen vrede en veiligheid
terug sociaal contract
Leviathan= sociaal-politieke instantie die de mens zal dwingen relationeel te leven,
waardoor vrede en gelijkheid kunnen zegevieren burgelijke samenleving ontstaan
(maatschappelijke, economische, culturele leven)
4. Waarin verschilt Hobbes van Rousseau met betrekking tot het sociaal contract?
Natuurtoestand:
- Hobbes: beschrijft natuurtoestand als een ‘oorlog van allen tegen allen’, iedereen
mag doen wat hij wilt, mensen zijn gedreven door eigenbelang en zelfbehoud, wat
leidt tot conflicten en choas.
- Rousseau: ziet natuurtoestand als een paradijselijke toestand waarin de mens van
nature goed is, en dat het de samenleving is die het goede van de mens corrumpeert,
alsook door de ontwikkeling van eigendom (ijdelheid, jaloersheidn eerzucht, etc)
Soevereiniteit:
- Hobbes: soeverein heeft de macht over de individuen dankzij de transfer of power;
een absolute soeverein, waarbij de burgers de eigen macht doorgeven aan de
soeverein om vrede en veiligheid terug te krijgen (macht wordt doorgegeven),
vertegenwoordiging
- Rousseau: volksoevereiniteit, waarbij het volk (als geheel) het grootste gezag van de
staat vormt; gehele volk is de wetgevende macht die wetten opstelt, bestuurd en
beheerd zichzelf en er is geen derde instantie
2
1. Hoe kunnen we tegelijkertijd gebonden zijn aan ketenen en toch vrij zijn? (Kant en
Rousseau)
Kant:
- Ketenen: De regels en verplichtingen die we onszelf opleggen.
- Vrijheid: We zijn vrij als we handelen volgens zelfgekozen, morele principes. Zelfs als
we regels volgen, doen we dit vrijwillig omdat we ze zelf hebben gekozen.
Rousseau:
- Ketenen: De samenleving legt regels op die onze natuurlijke vrijheid beperken.
- Vrijheid: We zijn vrij als we ons aansluiten bij de algemene wil van de gemeenschap
(regels die goed zijn voor iedereen). Als we deze samen kiezen, blijven we vrij.
Kortom:
- Kant: Vrijheid is het volgen van zelfgekozen regels.
- Rousseau: Vrijheid is het volgen van regels die goed zijn voor de hele gemeenschap,
die we samen kiezen.
2. Bespreek de 5 essentiële kenmerken van de Verlichting en pas toe op onze huidige tijd.
- Kennis is macht: ’Ik geloof het pas als ik het zie’= kennis wordt toegankelijker via het
internet en technologie wereldwijd bereikbaar. Risico op misinformatie en
manipluatie van kennis (bv sociale media)
- Logica van het bestaan: alles zit logisch in elkaar (empirisme) (onttovering van de
wereld) = wetenschap blijft een belangrijke bron van inzicht (complexe uitdagingen;
klimaatveranderin, pandemieën), (maar de opkomst van post-truth-politiek en
alternatieve feiten benadrukt hoe logica soms wordt vervangen door emotie en
subjectieve percepties).
- Emancipatie: opstand tegen gezag en rationalisme ( vooruitgangsdenken) =
emancipatiebewegingen bv feminisme, lgbtq+ -rechten en anti-racisme, (maar
ongelijkheid blijft een structureel probleem).
- Vrijheid van spreken en denken: in een vrije staat is eenieder toegestaan te denken
en te zeggen wat hij wil, vrijheid om te filosoferen = vrijheid van meninsguiting is nog
steeds een hoeksteen van democratieën, (maar vrijheden staan ook onder druk door
censuur in autoritaire regimes)
- Mensenrechten: streven naar de natuurlijke rechten van elke burger =
mensenrechten worden verdedigd door internationale organisaties (VN, Amnesty
International), (maar er zijn ook schendingen van de rechten zoals in oorlogen,
onderdrukking van minderheden en migrantencrises).
1
, 3. Bespreek de drie momenten van inzicht van Thomas Hobbes.
- 1e moment: natuurrecht (vrijheid): de mens is in natuurtoestand vrij om het eigen
leven te beschermen
Natuurtoestand = oorlogstoestand
De oorlog van allen tegen allen: iedereen mag doen wat hij wil conflict!
- 2e moment: 1e natuurwet: redelijk inzicht
Zoeken naar vrede en gelijkheid door een stukje vrijheid op te geven vrede is goed
en middelen om vrede te bereiken zijn goed
Reciprociteit/wederkerigheid
- 3e moment: noodzaak van een 3e macht: nood aan een absolute wet die boven alle
regels geldt anders geen vrede en veiligheid (enkel egoïstische zelfbehoud)
Absolute soeverein
Doorgeven van eigen macht aan soeverein burgers krijgen vrede en veiligheid
terug sociaal contract
Leviathan= sociaal-politieke instantie die de mens zal dwingen relationeel te leven,
waardoor vrede en gelijkheid kunnen zegevieren burgelijke samenleving ontstaan
(maatschappelijke, economische, culturele leven)
4. Waarin verschilt Hobbes van Rousseau met betrekking tot het sociaal contract?
Natuurtoestand:
- Hobbes: beschrijft natuurtoestand als een ‘oorlog van allen tegen allen’, iedereen
mag doen wat hij wilt, mensen zijn gedreven door eigenbelang en zelfbehoud, wat
leidt tot conflicten en choas.
- Rousseau: ziet natuurtoestand als een paradijselijke toestand waarin de mens van
nature goed is, en dat het de samenleving is die het goede van de mens corrumpeert,
alsook door de ontwikkeling van eigendom (ijdelheid, jaloersheidn eerzucht, etc)
Soevereiniteit:
- Hobbes: soeverein heeft de macht over de individuen dankzij de transfer of power;
een absolute soeverein, waarbij de burgers de eigen macht doorgeven aan de
soeverein om vrede en veiligheid terug te krijgen (macht wordt doorgegeven),
vertegenwoordiging
- Rousseau: volksoevereiniteit, waarbij het volk (als geheel) het grootste gezag van de
staat vormt; gehele volk is de wetgevende macht die wetten opstelt, bestuurd en
beheerd zichzelf en er is geen derde instantie
2
