DE KOUDE OORLOG
Koude Oorlog = politiek-ideologische machtsstrijd met polarisatie tussen oost en west
een oorlog die nooit echt aanbrak, hoewel het enkele keren niet veel scheelde
(jaren 40 tot 1989)
George Orwell (1984, Animal Farm) schetst een fabelmaatschappij (dystopia) met dieren
gebruikt als eerste het woord ‘cold war’
kampen worden gekozen tussen communisme & kapitalisme, soms gedwongen
in vietnamoorlog, cuba was er een warme fase: ze waren heel dichtbij om in direct contact te komen
eerste wereld: onze wereld, kapitalistische tweede wereld: communistische
derde wereld: arme landen vierde wereld: arme gebieden in onze regio’s
3.1 Oorzaken en ontwikkelingen van de Koude Oorlog
- door de communistische expansiepolitiek vd USSR onder Stalin na WOII: buurlanden domineren
+ Oost-Europese landen binnen zijn invloedssfeer krijgen (Marshallhulp als Amerikaans ‘vreedzaam’
internationaal beleid van hulp) ⇒ USSR was de aanstoker
- door de imperialistische politiek vd VSA: na WOII: welvarend + monopolie (alleenrecht, als
enigste) atoombom; Marshallhulp diende voor expansie vd Amerikaanse economie + demonisering
USSR ⇒ VSA was de aanstoker
- geen aanstoker maar iets onvermijdelijks na het machtsvacuüm na WOII (Europa was door de
oorlogen verzwakt)
belangrijkste reden: ideologische tegenstelling tussen communisme en kapitalisme
COMMUNISME KAPITALISME
- wereldwijde revolutie vh proletariaat - vrije markteconomie
- geleide economie met collectivisatie (komt in - burgerlijke democratie
handen vd staat) en meerjarenplannen
dictatoriaal
1917: Russische revolutie door de bolsjewieken onder leiding van Lenin
- ideologische bom
- internationaal spanningsveld: schrik voor uitbreiding communistische invloedssfeer
Spanningen namen toe tijdens WOII:
USSR werd bondgenoot vd westerse geallieerden
de Amerikanen wilden hun kennis over de atoombom niet delen met de Russen en zij werkten onder
(vermeende) strikte geheimhouding solistisch aan het ontwerp v/e megabom (gebruikt op Hiroshima)
6 & 9 AUGUSTUS 1945
Enola Gay = Amerikaanse bommenwerper met kernbom
na de Potsdam-conferentie waarin ze de overgave vd Japanners
hadden besproken, besloot Harry Truman toch een atoombom te
gebruiken op Hiroshima - 6 augustus
op 9 augustus: Nagasaki (fat boy)
1
, argument: de oorlog met Japan bekorten en veel Amerikaanse soldatenlevens sparen
gevolgen: eind aan WOII + onafhankelijkheid vd Aziatische landen die Japan tijdens de oorlog had
veroverd
(a) de door de Sovjets bevrijdde Oost-Europese landen verloren grondgebied aan de USSR
(b) Oost-Europa en Balkan werden bufferstaten (satellietstaten) vd USSR; West-Europa vd VSA
wereldsuprematie na WOII verschoof van Europa naar de VSA en de USSR
de Oost-europese gebieden en de Balkan werden onderworpen aan de leider vh Kremlin, daarmee
had Stalin de grenzen van zijn imperium ver naar het Westen verlegd = Ijzeren Gordijn tussen Oost-
en West-Europa (uitspraak van Winston Churchill)
satellietstaat = staat dat formeel onafhankelijk is, maar in feite gedomineerd wordt door een ander
(c) een vredesverdrag met Oostenrijk en Duitsland kwam echter niet zo snel tot stand
3 conferenties tijdens WOII
- Teheran
- Jalta
- Potsdam
conferentie van Jalta was op de Krim, omdat Stalin graag binnen zijn eigen grondgebied wou blijven
14 kwesties te bespreken maar er waren weinig concrete afspraken & weinig onderling vertrouwen:
iedere 3 à 4 maanden ontmoeting
met deelnemende partijen ‘de Grote Drie’ (geallieerden):
- VSA met Franklin D. Roosevelt
- Verenigd Koninkrijk: Winston Churchill
- USSR: Jozef Stalin
- overeenkomst Roosevelt & Stalin: USSR tegen Japan en in VN + controle over Oost-Europa
Churchill was niet akkoord, maar had een zwakke positie, dus weinig inspraak doordat VK veel
oorlogsschade had geleden
conferentie van Potsdam (nabij Berlijn)
- VSA: Harry S. Truman
- Verenigd Koninkrijk: Winston Churchill eerst, daarna Clement Attlee
- Sovjet-Unie: Jozef Stalin
probleem: Churchill weg als tegenwicht tegen Stalin & Truman verving Roosevelt
⇒ Russische invloed in Oost-Europa uitbreiden ⇒ onenigheid west-oost (kapitalisme-communisme)
= Ijzeren Gordijn
besproken kwesties:
- denazificeren, demilitariseren, democratiseren, oprichting VN
- herstelbetalingen in grondgebied, bezittingen, arbeidskrachten
- Duitsland verloor geannexeerde gebieden
- eis Japanse overgave
- tijdelijke verdeling Oostenrijk en Wenen na WOII in (eerst 3 dan) 4
geallieerde bezettingszones = Anschluss (annexatie van Oostenrijk)
- ‘tijdelijke’ verdeling Duitsland en Berlijn na WOII in (eerst 3 dan) 4
geallieerde bezettingszones
niemand kon toen vermoeden dat de 4 geallieerde landen zich pas laat
zouden terugtrekken uit Berlijn
2
Koude Oorlog = politiek-ideologische machtsstrijd met polarisatie tussen oost en west
een oorlog die nooit echt aanbrak, hoewel het enkele keren niet veel scheelde
(jaren 40 tot 1989)
George Orwell (1984, Animal Farm) schetst een fabelmaatschappij (dystopia) met dieren
gebruikt als eerste het woord ‘cold war’
kampen worden gekozen tussen communisme & kapitalisme, soms gedwongen
in vietnamoorlog, cuba was er een warme fase: ze waren heel dichtbij om in direct contact te komen
eerste wereld: onze wereld, kapitalistische tweede wereld: communistische
derde wereld: arme landen vierde wereld: arme gebieden in onze regio’s
3.1 Oorzaken en ontwikkelingen van de Koude Oorlog
- door de communistische expansiepolitiek vd USSR onder Stalin na WOII: buurlanden domineren
+ Oost-Europese landen binnen zijn invloedssfeer krijgen (Marshallhulp als Amerikaans ‘vreedzaam’
internationaal beleid van hulp) ⇒ USSR was de aanstoker
- door de imperialistische politiek vd VSA: na WOII: welvarend + monopolie (alleenrecht, als
enigste) atoombom; Marshallhulp diende voor expansie vd Amerikaanse economie + demonisering
USSR ⇒ VSA was de aanstoker
- geen aanstoker maar iets onvermijdelijks na het machtsvacuüm na WOII (Europa was door de
oorlogen verzwakt)
belangrijkste reden: ideologische tegenstelling tussen communisme en kapitalisme
COMMUNISME KAPITALISME
- wereldwijde revolutie vh proletariaat - vrije markteconomie
- geleide economie met collectivisatie (komt in - burgerlijke democratie
handen vd staat) en meerjarenplannen
dictatoriaal
1917: Russische revolutie door de bolsjewieken onder leiding van Lenin
- ideologische bom
- internationaal spanningsveld: schrik voor uitbreiding communistische invloedssfeer
Spanningen namen toe tijdens WOII:
USSR werd bondgenoot vd westerse geallieerden
de Amerikanen wilden hun kennis over de atoombom niet delen met de Russen en zij werkten onder
(vermeende) strikte geheimhouding solistisch aan het ontwerp v/e megabom (gebruikt op Hiroshima)
6 & 9 AUGUSTUS 1945
Enola Gay = Amerikaanse bommenwerper met kernbom
na de Potsdam-conferentie waarin ze de overgave vd Japanners
hadden besproken, besloot Harry Truman toch een atoombom te
gebruiken op Hiroshima - 6 augustus
op 9 augustus: Nagasaki (fat boy)
1
, argument: de oorlog met Japan bekorten en veel Amerikaanse soldatenlevens sparen
gevolgen: eind aan WOII + onafhankelijkheid vd Aziatische landen die Japan tijdens de oorlog had
veroverd
(a) de door de Sovjets bevrijdde Oost-Europese landen verloren grondgebied aan de USSR
(b) Oost-Europa en Balkan werden bufferstaten (satellietstaten) vd USSR; West-Europa vd VSA
wereldsuprematie na WOII verschoof van Europa naar de VSA en de USSR
de Oost-europese gebieden en de Balkan werden onderworpen aan de leider vh Kremlin, daarmee
had Stalin de grenzen van zijn imperium ver naar het Westen verlegd = Ijzeren Gordijn tussen Oost-
en West-Europa (uitspraak van Winston Churchill)
satellietstaat = staat dat formeel onafhankelijk is, maar in feite gedomineerd wordt door een ander
(c) een vredesverdrag met Oostenrijk en Duitsland kwam echter niet zo snel tot stand
3 conferenties tijdens WOII
- Teheran
- Jalta
- Potsdam
conferentie van Jalta was op de Krim, omdat Stalin graag binnen zijn eigen grondgebied wou blijven
14 kwesties te bespreken maar er waren weinig concrete afspraken & weinig onderling vertrouwen:
iedere 3 à 4 maanden ontmoeting
met deelnemende partijen ‘de Grote Drie’ (geallieerden):
- VSA met Franklin D. Roosevelt
- Verenigd Koninkrijk: Winston Churchill
- USSR: Jozef Stalin
- overeenkomst Roosevelt & Stalin: USSR tegen Japan en in VN + controle over Oost-Europa
Churchill was niet akkoord, maar had een zwakke positie, dus weinig inspraak doordat VK veel
oorlogsschade had geleden
conferentie van Potsdam (nabij Berlijn)
- VSA: Harry S. Truman
- Verenigd Koninkrijk: Winston Churchill eerst, daarna Clement Attlee
- Sovjet-Unie: Jozef Stalin
probleem: Churchill weg als tegenwicht tegen Stalin & Truman verving Roosevelt
⇒ Russische invloed in Oost-Europa uitbreiden ⇒ onenigheid west-oost (kapitalisme-communisme)
= Ijzeren Gordijn
besproken kwesties:
- denazificeren, demilitariseren, democratiseren, oprichting VN
- herstelbetalingen in grondgebied, bezittingen, arbeidskrachten
- Duitsland verloor geannexeerde gebieden
- eis Japanse overgave
- tijdelijke verdeling Oostenrijk en Wenen na WOII in (eerst 3 dan) 4
geallieerde bezettingszones = Anschluss (annexatie van Oostenrijk)
- ‘tijdelijke’ verdeling Duitsland en Berlijn na WOII in (eerst 3 dan) 4
geallieerde bezettingszones
niemand kon toen vermoeden dat de 4 geallieerde landen zich pas laat
zouden terugtrekken uit Berlijn
2
