ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE VERLOSKUNDE
Verloskundige trends in Europa
1. Perinatale gezondheid
Epidemiologie
Dalende trend aantal geboortes
BE: 99% vd vrouwen bevallen intramuraal in het ziekenhuis.
1% extramuraal: onderweg naar het ziekenhuis, thuis, geboortehuizen, alongside units (huiselijkere
sfeer, maar aan het ziekenhuis gebonden)
Gemiddelde leeftijd vrouw België met eerste kind: 29,3 jaar
Risicofactoren medisch begeleide bevruchting;
o Kans neemt toe met de leeftijd.
o Vaker bij eerstparende
o Extremen van gewicht (ondergewicht, overgewicht)
Wijze van bevallen
Hoe bevallen vrouwen in ons land? In bad, gehurkt, sectio, zittend, staand
Normale bevalling (63%) = niet ingeleid
Inductie (30%)
o Indicatie(s) = over datum gaan, planning artsen, macrosomie (te grote baby wat kan wijzen
op onderliggende pathologieën waarvoor bevalling aangewezen is), pre-eclampsie, vraag
van moeder, prematuur gebroken vliezen, tweeling,…
o Stijgende incidentie. Afhankelijk van ziekenhuis en persoonskenmerken (leeftijd,
corpulentie, hypertensie, diabetes, eerste of tweede kind, zwangerschapsleeftijd).
o Cijfer België itt andere landen: meer inducties itt meer noorderlijk gelegen landen
Pijnstilling
o Farmacologisch – niet farmacologisch: Lachgas, waterinjectie (drukpunten creëren),
farmacologische analgesie, mindfulness, baden
o Cijfers (epidurale) analgesie Belgie: 69%
Vlaanderen primipare: 73%
Brussel primipare 80%
Wallonië primiare 85%
Episiotomie (= knip)
o Hoeveel percent van de vrouwen krijgt een knip? dalende trend in Vlaanderen en Brussel.
o Vergelijkbaar met de situatie in andere landen? Nogsteeds hoogste prevalentie itt andere
Europese landen.
o Nood aan meer kennis over nadelige gevolgen van episiotomie!!
Natuurlijk (68%) Sectio (21%)
o VBAC = Vaginal Birth after Caesarian (vaginale geboorte na keizersnede)
o Voornaamste indicatie sectio = repeat-sectio (geplande keizersnede)
o Prognose sectio stijgt bij: oudere vrouwen, Congolese moeders, zwaarder gewicht,
hypertensie, diabetes
o Prevalentie
ZH zonder sectio en sommige tot 60% bv. UZA
Europese richtlijn mikt op 20%
EU rapport: Vooral O-Europa, Italië en Portugal
Cijfers Brussel:
o Bevallingen zonder verloskundige tussenkomst = 41,5 %. Stijgt sinds 2013
1
, o Bevallingen zonder verloskundige tussenkomst én zonder epidurale analgesie = 16,9 %.
Neonatale outcome
Preterm, late-preterm of early term geboorte bij:
o Moeders > 40 jaar bevallen
o Bij moeders van Congolese origine
o Moeders met ondergewicht of obesitas, met hypertensie of diabetes
o Moeders die een medische begeleide bevruchting ondergingen
Laag geboortegewicht tov zwangerschapsduur
o Leeftijd moeder < 20 jaar
o Oorspronkelijke nationaliteit moeder: Italiaanse of Congolese origine
o Primipariteit
o Corpulentie: waarde stijgt naarmate BMI daalt
o Hypertensie
o Vruchtbaarheidsbehandeling ondergaan door de moeder
o Prematuriteit
Patiënt-gerapporteerde outcome
Cfr. Babies Born Better studie: conclusies:
o Meest tevreden moeder: samenwonend met partner, a terme bevallen, vaginale bevalling
zonder instrumentele ondersteuning, bevallingscentrum of thuis
o Minst tevreden moeder: alleenwonend, premature baby, post term bevallen, complicaties
tijdens zwangerschap, inductie, extra medische ingreep om arbeid te versnellen, sectio,
UZ/AZ
Onderzoek naar autonomie bij besluitvormingsgesprekken (VIVES): conclusies:
o Vlaamse vrouwen ervaren minder autonomie dan vrouwen in andere landen
o Vrouwen ervaren hogere autonomie bij besluitvormingsgesprekken met de vroedvrouw
o Kwaliteit van de verkregen informatie en voorlichting tijdens de zwangerschap is een
belangrijke voorspeller van de ervaren autonomie zowel bij vroedvrouw als gynaecoloog
Wijze van bevallen impact op kwaliteit van leven, conclusies:
o Kwaliteit van leven (hoog naar laag): Spontane vaginale bevalling > geïnstrumenteerde
vaginale bevalling > geplande sectio > spoedkeizersnede ondergingen
2. Zorggebruik
Ligduur op materniteit
Cijfermatig
o België: 3 dagen
o Nederland: 1.5 dag
o Hongarije: 4.5 dagen
KOZI & Home program
o Program geen impact op maternele heropname: Gebrek aan voorbereiding en duur vd
opname niet kennen zijn gerelateerd aan een hoger aantal heropnames.
o Neonatale heropnames tgv: sepsis, herfst als ontslag periode en lager opleidingsniveau vd
moeder
o Hoge tevredenheidsscores KOZI & home program tov klassiek verblijf tgv:
Verkregen informatie thuis, omgeving op materniteit, privacy in thuisomgeving en
ontslagmanagement (thuis)
Hebben van zelfstandige vroedvrouw had grote impact op tevredenheid rond
informatieverlening en ontslagmanagement
2
,3. De vroedvrouw in België: bevoegdheden en aanbod
11 competenties/rollen
1. Bewaker van fysiologische zwangerschap, arbeid, postpartum
2. Evaluator in risicosituaties
3. Samenwerker bij pathologie
4. Bewaker van de psychosociale situaties
5. Gezondheidszorgpromotor
6. Teamplayer, communicator, coördinator
7. Coach
8. Kwaliteitspromotor
9. Bewaker van het juridisch kader en de deontologische code
10. Evidence-based gezondheidszorgverlener
11. Professionele zorgverlener
Autonoom uitvoeren van de volgende activiteiten:
1. Diagnose van de zwangerschap;
2. Toezicht op, zorg en advies aan de vrouw tijdens de zwangerschap, de bevalling en de periode na
de bevalling;
3. Het opvolgen van normale zwangerschappen, het verrichten van normale bevallingen en het
verlenen van de eerste zorg aan pasgeborenen en gezonde zuigelingen;
4. Preventieve maatregelen, het opsporen van risico's bij moeder en kind;
5. In dringende gevallen het verrichten van de noodzakelijke handelingen in afwachting van
deskundige medische hulp;
6. Gezondheidsvoorlichting en -opvoeding van de vrouw, de familie en de maatschappij;
7. Prenatale opvoeding en voorbereiding op het ouderschap.
8. Voorschrijven van geneesmiddelen
Medische verantwoordelijkheid - medische beroepsaansprakelijkheid idem als artsen
Meewerken met en onder verantwoordelijkheid vd arts, aan de opvang en de behandeling van
Vruchtbaarheidsproblemen van zwangerschappen
Bevallingen met verhoogd risico
Pasgeborenen die in levensbedreigende of bijzondere ziektecondities verkeren
De zorg die in die gevallen moet worden verleend.
Aanbod: Cel Planning Aanbod vd Gezondheidsberoepen:
Te veel aan vroedvrouwen voor aandeel bevallingen
Te veel actieve vroedvrouwen op kleine geografische oppervlakte
Te hoge in- en uitstroomgetallen van vroedvrouwen in de opleidingen
Te veel hogescholen, te hoge maatschappelijke kost
Onredelijk verschil in studieduur tussen Vlaanderen en Wallonië, onredelijk verschil in studieniveau
(bachelor België, master in sommige EU-landen)
3
, ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE VERLOSKUNDE
Preconceptiezorg
1. Situering
Fertiliteitsratio (= aantal kinderen per vrouw) neemt af:
Ratio zakt over heel de wereld
België (2020) ratio van 1,43 per vrouw
o < 1,5 = very low period total fertility
o 2,1 zou bevolking stabiel houden
Verschillende factoren van invloed: nationaliteit, welvaart, opleidingsniveau, hogere
levensverwachting en seksualiteit.
Nationaliteit
Belgische vrouwen lager ratio dan vrouwen met andere nationaliteit
Welvaart:
Hoe hoger welvaart land, hoe lager de ratio
Vrouwen beginnen later aan kinderen dan vroeger
o Invloed anticonceptie (Langdurig gebruik van AC geen negatief effect op vruchtbaarheid, wel
bewustere keuze start actieve kinderwens)
Opleidingsniveau:
Negatieve correlatie tussen opleidingsniveau en fertiliteitsratio
o Impact op relaties en keuzes ikv kinderwens
o Langer in opleiding
Empowerment van vrouwen
Carrière opbouwen.
Later trouwen/ vaste relaties
Later start actieve kinderwens
Kleinere gezinnen
Bij mannen het omgekeerde
o Volgens studies in Finland, Noorwegen, Denemarken
o Zweden geen verschil meer tussen hoog of laagopgeleide vrouwen
MAAR laagopgeleide mannen wel het vaakst kinderloos
Hogere levensverwachting
Nog ‘genoeg tijd’ om kinderen op te voeden
Cave: reproductieve periode: Veel vrouwen starten pas rond 30 jaar aan actieve kinderwens, doch
vruchtbaarheid gaat al achteruit op die leeftijd.
Seksualiteit
Steeds vroeger menarche (12,9 ± 1,3 jaar)
‘vroege’ seksuele activiteit
Seksualiteit wordt gezien als persoonlijke en relationele ontwikkeling
Meer seksuele risico’s (SOA’s) invloed op vruchtbaarheid
Actieve kinderwens
25% wordt zwanger na eerste cyclus onbeschermde coïtus (daarna neemt kans af)
70% zwanger na 6 maanden
85% na 12 maanden (overige 15% spreken we van “verminderde vruchtbaarheid”)
4
Verloskundige trends in Europa
1. Perinatale gezondheid
Epidemiologie
Dalende trend aantal geboortes
BE: 99% vd vrouwen bevallen intramuraal in het ziekenhuis.
1% extramuraal: onderweg naar het ziekenhuis, thuis, geboortehuizen, alongside units (huiselijkere
sfeer, maar aan het ziekenhuis gebonden)
Gemiddelde leeftijd vrouw België met eerste kind: 29,3 jaar
Risicofactoren medisch begeleide bevruchting;
o Kans neemt toe met de leeftijd.
o Vaker bij eerstparende
o Extremen van gewicht (ondergewicht, overgewicht)
Wijze van bevallen
Hoe bevallen vrouwen in ons land? In bad, gehurkt, sectio, zittend, staand
Normale bevalling (63%) = niet ingeleid
Inductie (30%)
o Indicatie(s) = over datum gaan, planning artsen, macrosomie (te grote baby wat kan wijzen
op onderliggende pathologieën waarvoor bevalling aangewezen is), pre-eclampsie, vraag
van moeder, prematuur gebroken vliezen, tweeling,…
o Stijgende incidentie. Afhankelijk van ziekenhuis en persoonskenmerken (leeftijd,
corpulentie, hypertensie, diabetes, eerste of tweede kind, zwangerschapsleeftijd).
o Cijfer België itt andere landen: meer inducties itt meer noorderlijk gelegen landen
Pijnstilling
o Farmacologisch – niet farmacologisch: Lachgas, waterinjectie (drukpunten creëren),
farmacologische analgesie, mindfulness, baden
o Cijfers (epidurale) analgesie Belgie: 69%
Vlaanderen primipare: 73%
Brussel primipare 80%
Wallonië primiare 85%
Episiotomie (= knip)
o Hoeveel percent van de vrouwen krijgt een knip? dalende trend in Vlaanderen en Brussel.
o Vergelijkbaar met de situatie in andere landen? Nogsteeds hoogste prevalentie itt andere
Europese landen.
o Nood aan meer kennis over nadelige gevolgen van episiotomie!!
Natuurlijk (68%) Sectio (21%)
o VBAC = Vaginal Birth after Caesarian (vaginale geboorte na keizersnede)
o Voornaamste indicatie sectio = repeat-sectio (geplande keizersnede)
o Prognose sectio stijgt bij: oudere vrouwen, Congolese moeders, zwaarder gewicht,
hypertensie, diabetes
o Prevalentie
ZH zonder sectio en sommige tot 60% bv. UZA
Europese richtlijn mikt op 20%
EU rapport: Vooral O-Europa, Italië en Portugal
Cijfers Brussel:
o Bevallingen zonder verloskundige tussenkomst = 41,5 %. Stijgt sinds 2013
1
, o Bevallingen zonder verloskundige tussenkomst én zonder epidurale analgesie = 16,9 %.
Neonatale outcome
Preterm, late-preterm of early term geboorte bij:
o Moeders > 40 jaar bevallen
o Bij moeders van Congolese origine
o Moeders met ondergewicht of obesitas, met hypertensie of diabetes
o Moeders die een medische begeleide bevruchting ondergingen
Laag geboortegewicht tov zwangerschapsduur
o Leeftijd moeder < 20 jaar
o Oorspronkelijke nationaliteit moeder: Italiaanse of Congolese origine
o Primipariteit
o Corpulentie: waarde stijgt naarmate BMI daalt
o Hypertensie
o Vruchtbaarheidsbehandeling ondergaan door de moeder
o Prematuriteit
Patiënt-gerapporteerde outcome
Cfr. Babies Born Better studie: conclusies:
o Meest tevreden moeder: samenwonend met partner, a terme bevallen, vaginale bevalling
zonder instrumentele ondersteuning, bevallingscentrum of thuis
o Minst tevreden moeder: alleenwonend, premature baby, post term bevallen, complicaties
tijdens zwangerschap, inductie, extra medische ingreep om arbeid te versnellen, sectio,
UZ/AZ
Onderzoek naar autonomie bij besluitvormingsgesprekken (VIVES): conclusies:
o Vlaamse vrouwen ervaren minder autonomie dan vrouwen in andere landen
o Vrouwen ervaren hogere autonomie bij besluitvormingsgesprekken met de vroedvrouw
o Kwaliteit van de verkregen informatie en voorlichting tijdens de zwangerschap is een
belangrijke voorspeller van de ervaren autonomie zowel bij vroedvrouw als gynaecoloog
Wijze van bevallen impact op kwaliteit van leven, conclusies:
o Kwaliteit van leven (hoog naar laag): Spontane vaginale bevalling > geïnstrumenteerde
vaginale bevalling > geplande sectio > spoedkeizersnede ondergingen
2. Zorggebruik
Ligduur op materniteit
Cijfermatig
o België: 3 dagen
o Nederland: 1.5 dag
o Hongarije: 4.5 dagen
KOZI & Home program
o Program geen impact op maternele heropname: Gebrek aan voorbereiding en duur vd
opname niet kennen zijn gerelateerd aan een hoger aantal heropnames.
o Neonatale heropnames tgv: sepsis, herfst als ontslag periode en lager opleidingsniveau vd
moeder
o Hoge tevredenheidsscores KOZI & home program tov klassiek verblijf tgv:
Verkregen informatie thuis, omgeving op materniteit, privacy in thuisomgeving en
ontslagmanagement (thuis)
Hebben van zelfstandige vroedvrouw had grote impact op tevredenheid rond
informatieverlening en ontslagmanagement
2
,3. De vroedvrouw in België: bevoegdheden en aanbod
11 competenties/rollen
1. Bewaker van fysiologische zwangerschap, arbeid, postpartum
2. Evaluator in risicosituaties
3. Samenwerker bij pathologie
4. Bewaker van de psychosociale situaties
5. Gezondheidszorgpromotor
6. Teamplayer, communicator, coördinator
7. Coach
8. Kwaliteitspromotor
9. Bewaker van het juridisch kader en de deontologische code
10. Evidence-based gezondheidszorgverlener
11. Professionele zorgverlener
Autonoom uitvoeren van de volgende activiteiten:
1. Diagnose van de zwangerschap;
2. Toezicht op, zorg en advies aan de vrouw tijdens de zwangerschap, de bevalling en de periode na
de bevalling;
3. Het opvolgen van normale zwangerschappen, het verrichten van normale bevallingen en het
verlenen van de eerste zorg aan pasgeborenen en gezonde zuigelingen;
4. Preventieve maatregelen, het opsporen van risico's bij moeder en kind;
5. In dringende gevallen het verrichten van de noodzakelijke handelingen in afwachting van
deskundige medische hulp;
6. Gezondheidsvoorlichting en -opvoeding van de vrouw, de familie en de maatschappij;
7. Prenatale opvoeding en voorbereiding op het ouderschap.
8. Voorschrijven van geneesmiddelen
Medische verantwoordelijkheid - medische beroepsaansprakelijkheid idem als artsen
Meewerken met en onder verantwoordelijkheid vd arts, aan de opvang en de behandeling van
Vruchtbaarheidsproblemen van zwangerschappen
Bevallingen met verhoogd risico
Pasgeborenen die in levensbedreigende of bijzondere ziektecondities verkeren
De zorg die in die gevallen moet worden verleend.
Aanbod: Cel Planning Aanbod vd Gezondheidsberoepen:
Te veel aan vroedvrouwen voor aandeel bevallingen
Te veel actieve vroedvrouwen op kleine geografische oppervlakte
Te hoge in- en uitstroomgetallen van vroedvrouwen in de opleidingen
Te veel hogescholen, te hoge maatschappelijke kost
Onredelijk verschil in studieduur tussen Vlaanderen en Wallonië, onredelijk verschil in studieniveau
(bachelor België, master in sommige EU-landen)
3
, ACTUELE ONTWIKKELINGEN IN DE VERLOSKUNDE
Preconceptiezorg
1. Situering
Fertiliteitsratio (= aantal kinderen per vrouw) neemt af:
Ratio zakt over heel de wereld
België (2020) ratio van 1,43 per vrouw
o < 1,5 = very low period total fertility
o 2,1 zou bevolking stabiel houden
Verschillende factoren van invloed: nationaliteit, welvaart, opleidingsniveau, hogere
levensverwachting en seksualiteit.
Nationaliteit
Belgische vrouwen lager ratio dan vrouwen met andere nationaliteit
Welvaart:
Hoe hoger welvaart land, hoe lager de ratio
Vrouwen beginnen later aan kinderen dan vroeger
o Invloed anticonceptie (Langdurig gebruik van AC geen negatief effect op vruchtbaarheid, wel
bewustere keuze start actieve kinderwens)
Opleidingsniveau:
Negatieve correlatie tussen opleidingsniveau en fertiliteitsratio
o Impact op relaties en keuzes ikv kinderwens
o Langer in opleiding
Empowerment van vrouwen
Carrière opbouwen.
Later trouwen/ vaste relaties
Later start actieve kinderwens
Kleinere gezinnen
Bij mannen het omgekeerde
o Volgens studies in Finland, Noorwegen, Denemarken
o Zweden geen verschil meer tussen hoog of laagopgeleide vrouwen
MAAR laagopgeleide mannen wel het vaakst kinderloos
Hogere levensverwachting
Nog ‘genoeg tijd’ om kinderen op te voeden
Cave: reproductieve periode: Veel vrouwen starten pas rond 30 jaar aan actieve kinderwens, doch
vruchtbaarheid gaat al achteruit op die leeftijd.
Seksualiteit
Steeds vroeger menarche (12,9 ± 1,3 jaar)
‘vroege’ seksuele activiteit
Seksualiteit wordt gezien als persoonlijke en relationele ontwikkeling
Meer seksuele risico’s (SOA’s) invloed op vruchtbaarheid
Actieve kinderwens
25% wordt zwanger na eerste cyclus onbeschermde coïtus (daarna neemt kans af)
70% zwanger na 6 maanden
85% na 12 maanden (overige 15% spreken we van “verminderde vruchtbaarheid”)
4
