Thema 1: Inleiding in de psychodiagnostiek
1. Wat is psychodiagnostiek
Diagnostiek:
= een proces waarbij sprake is van een hulp- of zorgvraag die in kaart wordt gebracht
en geanalyseerd wordt met als doel het kunnen waarmaken van de zorg
- Proces: nooit een momentopname à langdurig
- Hulp- of zorgvraag: van de cliënt of de omgeving
- Geanalyseerd: Wat is de precieze vraag?
- Zorg (= het doel): zorg = ALTIJD het doel
Diagnose VS diagnostiek:
Diagnose: VB: ADHD
Diagnostiek: = een wetenschappelijke methode om labels of diagnoses te
zoeken
Waarom?
- Omdat men moeilijkheden ervaart die de levenskwaliteit en het functioneren
belemmeren
- Omdat men niet aan de (normatieve) verwachtingen van de omgeving voldoet
- Een vraag naar aangepaste zorg
VB: ander onderwijs, specifieke hulpverlening…
De 3 vormen van diagnostiek:
Beschrijvende Beschrijven van moeilijkheden, context, protectieve factoren uit
diagnostiek: verschillende bronnen
Verklarende Streven naar begrijpen en verklaring over hoe klachten
diagnostiek: ontwikkeld zijn; hypothesen opstellen
Voorschrijvende Brug tussen diagnostisch proces en behandeling/interventies
diagnostiek:
Diagnostiek VS indicatiestelling VS assessment:
1
,Diagnostiek VS indicatiestelling:
= een proces waarbij er sprake is van een hulp- of zorgvraag die in kaart wordt gebracht
en geanalyseerd wordt met als finaliteit zorg te kunnen waarmaken
De termen zijn nauw verweven:
à ze wijzen op verschillende mogelijke stappen die na aanmelding met een hulp- of
zorgvraag genomen kunnen worden.
- Diagnostiek: overkoepelend
- Indicatiestelling: er wordt een belangrijk besluit gekoppeld
Diagnostiek ¹ classificatie:
Classificatie:
- Algemeen beeld
- Indelen van personen o.b.v. overeenkomsten met anderen
- Louter beschrijvend
- Niet verklarend
à Classificatie kan een onderdeeltje zijn van diagnostiek, maar is er niet gelijk aan: bij
classificatie gaan we direct een label plakken op een persoon
VB: depressie
Diagnostiek binnen de verschillende werkgebieden:
2
, 2. De empirische cyclus
De empirische cyclus:
= een algemene manier om op een wetenschappelijke manier kennis te verwerven
Toepassing winterblues:
1. Observatie: Je voelt je ongelukkiger in de winter.
2. Inductie: Veralgemenen: Voelen mensen zich algemeen ongelukkiger in de
winter?
3. Deductie: Concretiseren: Arizona :-) > Svalbard :-(
4. Toetsen: Uitvoeren van het experiment.
5. Evaluatie: De hypothese wordt (niet) ondersteund.
6. De cyclus kan herbeginnen want zijn er misschien andere factoren die (ook) een
invloed hebben op het al dan niet ervaren van de winterblues?
àMen gaat van de empirische cyclus naar de diagnostische cyclus
3
, 3. De psychodiagnostische cyclus
De 6 stappen van de psychodiagnostsche cyclus:
1. Aanmelding: analyse van de hulpvraag en aanvraag
2. Reflectie van de diagnosticus
3. Diagnostisch scenario: informatie ordenen en probleemsamenhang formuleren
4. Opstellen hypothesen: concrete en toetsbare hypothesen opstellen
5. Diagnostisch onderzoek: theorie toetsen a.d.h.v. de empirische cyclus
6. Evaluatie, besluit, & rapportering: schriftelijke en mondelinge terugkoppeling,
komen tot een getoetste probleemsamenhang
4
,1.Aanmelding:
● Analyse van de aanvraag
• Informatie verzamelen over aanvrager (of doorverwijzer)
• Informatie verzamelen over de aanvraag
• Analyse van dossiergegevens
• Kennis van literatuur
● Analyse van de hulpvraag en eerste exploratie
• Analyse van de hulpvraag
• Exploratie van de klachten
2.Reflectie van de diagnosticus:
• Eigen vragen
• Analyse van eigen verhouding t.a.v. onderzoek
• Biases?
3&4. Het diagnostisch scenario:
• Onderzoeksvragen opstellen
• Hypothesen opstellen
• Voorlopige theorie opstellen (voorlopige probleemsamenhang à Wat
is er aan de hand?)
Soorten onderzoeksvragen:
Onderkennend: Wat is er aan de hand? Wat is het precieze probleem?, 1 factor
VB: Is er sprake van depressie? Lijdt de zorgvrager aan een
eetstoornis?
Verklarend: Waardoor is het fout gelopen? Waarom blijven bepaalde
problemen bestaan?
à Gaat over de samenhang van 2 factoren / oorzaak-gevolg
VB: Hangen de depressieve gevoelens samen met stress op het
werk?
Dragen de relationele problemen bij aan een negatief zelfbeeld?
Voorspellend: Hoe zullen de problemen zich in de toekomst verder ontwikkelen?
Indicatief: Hoe kunnen de problemen verholpen worden?
Evaluerend: Is het probleem voldoende verholpen als gevolg van een bepaalde
interventie?
à Onderkennend en verklarend goed kennen!!
Voorbeeld VPS:
5
, 5. Het feitelijke diagnostisch onderzoek
• Onderzoeksvragen & hypothesen -> geschikte test kiezen (kwalitatief)
• Van ‘voorlopige’ naar ‘getoetste’ probleemsamenhang
• Mogelijke nieuwe hypothesen
6. Evaluatie, besluit & rapportering
● Schriftelijk verslag
• Doel = aanvrager en zorgvrager informeren over de bevindingen van het
diagnostisch onderzoek.
• Kan verschillende vormen aannemen
• Op basis van het verslag het onderzoek kunnen repliceren
● Mondelinge rapportage
• Helder en verstaanbaar
4. Handelingsgerichte diagnostiek
Handelingsgerichte diagnostiek (naar het praktijkmodel):
Doel:
= Het evalueren kan uitmonden in het opnieuw doorlopen van (een deel van) de
cyclus, het doorgaan met de interventie of het stopzetten ervan.
De onderzoeksfase kan worden overgeslagen als uit de strategiefase blijkt dat er al
voldoende informatie voorhanden is.
6
1. Wat is psychodiagnostiek
Diagnostiek:
= een proces waarbij sprake is van een hulp- of zorgvraag die in kaart wordt gebracht
en geanalyseerd wordt met als doel het kunnen waarmaken van de zorg
- Proces: nooit een momentopname à langdurig
- Hulp- of zorgvraag: van de cliënt of de omgeving
- Geanalyseerd: Wat is de precieze vraag?
- Zorg (= het doel): zorg = ALTIJD het doel
Diagnose VS diagnostiek:
Diagnose: VB: ADHD
Diagnostiek: = een wetenschappelijke methode om labels of diagnoses te
zoeken
Waarom?
- Omdat men moeilijkheden ervaart die de levenskwaliteit en het functioneren
belemmeren
- Omdat men niet aan de (normatieve) verwachtingen van de omgeving voldoet
- Een vraag naar aangepaste zorg
VB: ander onderwijs, specifieke hulpverlening…
De 3 vormen van diagnostiek:
Beschrijvende Beschrijven van moeilijkheden, context, protectieve factoren uit
diagnostiek: verschillende bronnen
Verklarende Streven naar begrijpen en verklaring over hoe klachten
diagnostiek: ontwikkeld zijn; hypothesen opstellen
Voorschrijvende Brug tussen diagnostisch proces en behandeling/interventies
diagnostiek:
Diagnostiek VS indicatiestelling VS assessment:
1
,Diagnostiek VS indicatiestelling:
= een proces waarbij er sprake is van een hulp- of zorgvraag die in kaart wordt gebracht
en geanalyseerd wordt met als finaliteit zorg te kunnen waarmaken
De termen zijn nauw verweven:
à ze wijzen op verschillende mogelijke stappen die na aanmelding met een hulp- of
zorgvraag genomen kunnen worden.
- Diagnostiek: overkoepelend
- Indicatiestelling: er wordt een belangrijk besluit gekoppeld
Diagnostiek ¹ classificatie:
Classificatie:
- Algemeen beeld
- Indelen van personen o.b.v. overeenkomsten met anderen
- Louter beschrijvend
- Niet verklarend
à Classificatie kan een onderdeeltje zijn van diagnostiek, maar is er niet gelijk aan: bij
classificatie gaan we direct een label plakken op een persoon
VB: depressie
Diagnostiek binnen de verschillende werkgebieden:
2
, 2. De empirische cyclus
De empirische cyclus:
= een algemene manier om op een wetenschappelijke manier kennis te verwerven
Toepassing winterblues:
1. Observatie: Je voelt je ongelukkiger in de winter.
2. Inductie: Veralgemenen: Voelen mensen zich algemeen ongelukkiger in de
winter?
3. Deductie: Concretiseren: Arizona :-) > Svalbard :-(
4. Toetsen: Uitvoeren van het experiment.
5. Evaluatie: De hypothese wordt (niet) ondersteund.
6. De cyclus kan herbeginnen want zijn er misschien andere factoren die (ook) een
invloed hebben op het al dan niet ervaren van de winterblues?
àMen gaat van de empirische cyclus naar de diagnostische cyclus
3
, 3. De psychodiagnostische cyclus
De 6 stappen van de psychodiagnostsche cyclus:
1. Aanmelding: analyse van de hulpvraag en aanvraag
2. Reflectie van de diagnosticus
3. Diagnostisch scenario: informatie ordenen en probleemsamenhang formuleren
4. Opstellen hypothesen: concrete en toetsbare hypothesen opstellen
5. Diagnostisch onderzoek: theorie toetsen a.d.h.v. de empirische cyclus
6. Evaluatie, besluit, & rapportering: schriftelijke en mondelinge terugkoppeling,
komen tot een getoetste probleemsamenhang
4
,1.Aanmelding:
● Analyse van de aanvraag
• Informatie verzamelen over aanvrager (of doorverwijzer)
• Informatie verzamelen over de aanvraag
• Analyse van dossiergegevens
• Kennis van literatuur
● Analyse van de hulpvraag en eerste exploratie
• Analyse van de hulpvraag
• Exploratie van de klachten
2.Reflectie van de diagnosticus:
• Eigen vragen
• Analyse van eigen verhouding t.a.v. onderzoek
• Biases?
3&4. Het diagnostisch scenario:
• Onderzoeksvragen opstellen
• Hypothesen opstellen
• Voorlopige theorie opstellen (voorlopige probleemsamenhang à Wat
is er aan de hand?)
Soorten onderzoeksvragen:
Onderkennend: Wat is er aan de hand? Wat is het precieze probleem?, 1 factor
VB: Is er sprake van depressie? Lijdt de zorgvrager aan een
eetstoornis?
Verklarend: Waardoor is het fout gelopen? Waarom blijven bepaalde
problemen bestaan?
à Gaat over de samenhang van 2 factoren / oorzaak-gevolg
VB: Hangen de depressieve gevoelens samen met stress op het
werk?
Dragen de relationele problemen bij aan een negatief zelfbeeld?
Voorspellend: Hoe zullen de problemen zich in de toekomst verder ontwikkelen?
Indicatief: Hoe kunnen de problemen verholpen worden?
Evaluerend: Is het probleem voldoende verholpen als gevolg van een bepaalde
interventie?
à Onderkennend en verklarend goed kennen!!
Voorbeeld VPS:
5
, 5. Het feitelijke diagnostisch onderzoek
• Onderzoeksvragen & hypothesen -> geschikte test kiezen (kwalitatief)
• Van ‘voorlopige’ naar ‘getoetste’ probleemsamenhang
• Mogelijke nieuwe hypothesen
6. Evaluatie, besluit & rapportering
● Schriftelijk verslag
• Doel = aanvrager en zorgvrager informeren over de bevindingen van het
diagnostisch onderzoek.
• Kan verschillende vormen aannemen
• Op basis van het verslag het onderzoek kunnen repliceren
● Mondelinge rapportage
• Helder en verstaanbaar
4. Handelingsgerichte diagnostiek
Handelingsgerichte diagnostiek (naar het praktijkmodel):
Doel:
= Het evalueren kan uitmonden in het opnieuw doorlopen van (een deel van) de
cyclus, het doorgaan met de interventie of het stopzetten ervan.
De onderzoeksfase kan worden overgeslagen als uit de strategiefase blijkt dat er al
voldoende informatie voorhanden is.
6
