HOOFDSTUK 1 – INLEIDING EN VOORTPLANTING
1. Inleiding
- Embryologie = studie van het zich ontwikkelende, nieuwe organisme vanaf bevruchting
tot geboorte
- Startkapitaal voor morfologie
- Stapsgewijs inzicht in
o De bouw van een organisme
o Het basispatroon van zeer ingewikkelde structuren
o De interrelaties tussen structuren
o De resultaten van een verkeerde stap in de ontwikkeling
- Hoe het verkeerd kan gaan .. Thalidomide
o Was een stof dat ging interfereren met de uitgroei van de bovenste lidmaten
o Had iets te maken met de uitgroei van bloedvaten van de armen
- Morfologische verschijnselen (basisprincipes van embryonale ontwikkeling)
o Celproliferatie (mitose) – celdeling
o Groei – cellen zelf gaan toenemen in volume
o Differentiatie – cellen verkrijgen een specifieke functies
o Celmigratie – cellen moeten zich van verplaatsen naar de plaats waar ze moeten
zitten
▪ Voorbeeld – neurale lijstcellen komen van het ruggenmerg en
verplaatsen zich naar de huid waar ze melanocyten worden genoemd
(zitten vol melatonine)
o Celdood – apoptose
▪ Vroeger hadden we vliezen tussen onze vingers -> deze moeten
afsterven om volwaardige vingers te verkrijgen
- Periodes
o Prenatale periode
▪ Embryonale periode = bevruchting tot primitieve gemeenschappelijke
lichaamsvorm
• = stadium waarbij een embryo van dier niet te onderscheiden is
van een embryo van de mens
• Bij de mens eerste 3 maanden van de zwangerschap
• Gevoeligste periode voor geboorteafwijkingen
▪ Foetale periode = laatste tot en met geboorte
1
, • Voornamelijk groei, organen zijn al aangelegd -> gaan toenemen
in grootte
• Laatste 6 maanden van zwangerschap
o Postnatale periode = verdere ontwikkeling
▪ Grote diersoortverschillen
▪ Nestvlieders = vanaf geboorte kan nakomeling al rechtstaan en
weglopen
▪ Nestblijvers = heel hulpbehoevend bij de geboorte (zoals bij kittens)
2. De voortplanting
2.1. Voortplantingscyclus
- Cyclus:
o Op moment puberteit -> gametogenese volledig in gang
o Na bevruchting -> bevruchte eicel gaat zich delen (klieving van de cel)
o Gastrulatie = proces waarbij we gaan komen tot 3 kiembladen
o Organogenese = ontwikkeling van verschillende orgaansystemen
o Foetale periode
o Terug op moment van puberteit
2.2. Gametogenese
- Vissen, amfibieën, vogels en zoogdieren -> gelijkaardig in gonaden
3. Spermato- en spermiogenese
3.1. Mannelijk geslachtstelsel
- Testes/ teelballen -> sperma productie
- Epididymides/ bijballen
o Belangrijk voor sperma motiliteit en bevruchtingscapaciteit
o Spermaopslag
- Zaadplasma -> aangemaakt door accessoire geslachtsklieren
o Gaat spermatozoa beschermen (krijgen soort coating)
2
,- Testis bestaat uit zaadbuisjes = tubuli seminiferi
o Schematische weergave van een testikel
o Elk van cirkelvormige structuren bestaat uit wand
▪ Wand zijn kiemcellen = germcells
• Cellen die leiden tot spermatozoa
o Als start aan periferie (buitenkant cirkel)
▪ Basiscellen -> gaan elke keer leiden tot nieuwe pool spermatozoa
▪ Cellen maken sterke conformatieverandering door (van rond naar
langwerpig)
o Geel/ oranje achtige structuren = Sertoli cellen
▪ = ondersteunende cellen in zaadbuisjes (zandloper achtige vorm)
▪ Houdt germcells vast (met soort tentakels) en gaat deze cellen voeden
▪ Vanaf moment dat Sertoli cel aangevallen word -> tentakels intrekken en
germcells loslaten
o Leydig cellen
▪ Liggen niet in zaadbuisjes
▪ Ligt in stroma rond zaadbuisjes (gele gedeelte)
o Spermatogenese duurt 2 maanden
- Tubulus seminiferus – HE coupe rat
- Opbouw want tubulus seminiferous
Figure 1 MEIOSE
3
, o Start aan basis met spermatogonium (a en b)
▪ Zijn soort van stamcellen voor spermacellen
o Gaan zich omvormen tot primaire spermatocyt
o Gaat aanleiding geven tot secundaire spermatocyt
o Vroege spermatide
o Late spermatide (als een staartvorming)
▪ Delen zich niet meer
▪ Ondergaan wel vormverandering
o Spermatozoa
- Mitose – 2 identieke cellen verkrijgen
- Meiose – 2 aparte types van cellen (genetisch materiaal is niet gelijk verdeeld)
o Enkel bij geslachtscellen
3.2. Spermatogenese
- Process van meiose
3.3. Mitose en meiose
- Proces van mitose en meiose
3.4. Spermiogenese: spermatide deelt zich niet meer
- Tijdens spermiogenese zijn er geen delingen
- Van ronde cel naar rijp spermatozoa
4
1. Inleiding
- Embryologie = studie van het zich ontwikkelende, nieuwe organisme vanaf bevruchting
tot geboorte
- Startkapitaal voor morfologie
- Stapsgewijs inzicht in
o De bouw van een organisme
o Het basispatroon van zeer ingewikkelde structuren
o De interrelaties tussen structuren
o De resultaten van een verkeerde stap in de ontwikkeling
- Hoe het verkeerd kan gaan .. Thalidomide
o Was een stof dat ging interfereren met de uitgroei van de bovenste lidmaten
o Had iets te maken met de uitgroei van bloedvaten van de armen
- Morfologische verschijnselen (basisprincipes van embryonale ontwikkeling)
o Celproliferatie (mitose) – celdeling
o Groei – cellen zelf gaan toenemen in volume
o Differentiatie – cellen verkrijgen een specifieke functies
o Celmigratie – cellen moeten zich van verplaatsen naar de plaats waar ze moeten
zitten
▪ Voorbeeld – neurale lijstcellen komen van het ruggenmerg en
verplaatsen zich naar de huid waar ze melanocyten worden genoemd
(zitten vol melatonine)
o Celdood – apoptose
▪ Vroeger hadden we vliezen tussen onze vingers -> deze moeten
afsterven om volwaardige vingers te verkrijgen
- Periodes
o Prenatale periode
▪ Embryonale periode = bevruchting tot primitieve gemeenschappelijke
lichaamsvorm
• = stadium waarbij een embryo van dier niet te onderscheiden is
van een embryo van de mens
• Bij de mens eerste 3 maanden van de zwangerschap
• Gevoeligste periode voor geboorteafwijkingen
▪ Foetale periode = laatste tot en met geboorte
1
, • Voornamelijk groei, organen zijn al aangelegd -> gaan toenemen
in grootte
• Laatste 6 maanden van zwangerschap
o Postnatale periode = verdere ontwikkeling
▪ Grote diersoortverschillen
▪ Nestvlieders = vanaf geboorte kan nakomeling al rechtstaan en
weglopen
▪ Nestblijvers = heel hulpbehoevend bij de geboorte (zoals bij kittens)
2. De voortplanting
2.1. Voortplantingscyclus
- Cyclus:
o Op moment puberteit -> gametogenese volledig in gang
o Na bevruchting -> bevruchte eicel gaat zich delen (klieving van de cel)
o Gastrulatie = proces waarbij we gaan komen tot 3 kiembladen
o Organogenese = ontwikkeling van verschillende orgaansystemen
o Foetale periode
o Terug op moment van puberteit
2.2. Gametogenese
- Vissen, amfibieën, vogels en zoogdieren -> gelijkaardig in gonaden
3. Spermato- en spermiogenese
3.1. Mannelijk geslachtstelsel
- Testes/ teelballen -> sperma productie
- Epididymides/ bijballen
o Belangrijk voor sperma motiliteit en bevruchtingscapaciteit
o Spermaopslag
- Zaadplasma -> aangemaakt door accessoire geslachtsklieren
o Gaat spermatozoa beschermen (krijgen soort coating)
2
,- Testis bestaat uit zaadbuisjes = tubuli seminiferi
o Schematische weergave van een testikel
o Elk van cirkelvormige structuren bestaat uit wand
▪ Wand zijn kiemcellen = germcells
• Cellen die leiden tot spermatozoa
o Als start aan periferie (buitenkant cirkel)
▪ Basiscellen -> gaan elke keer leiden tot nieuwe pool spermatozoa
▪ Cellen maken sterke conformatieverandering door (van rond naar
langwerpig)
o Geel/ oranje achtige structuren = Sertoli cellen
▪ = ondersteunende cellen in zaadbuisjes (zandloper achtige vorm)
▪ Houdt germcells vast (met soort tentakels) en gaat deze cellen voeden
▪ Vanaf moment dat Sertoli cel aangevallen word -> tentakels intrekken en
germcells loslaten
o Leydig cellen
▪ Liggen niet in zaadbuisjes
▪ Ligt in stroma rond zaadbuisjes (gele gedeelte)
o Spermatogenese duurt 2 maanden
- Tubulus seminiferus – HE coupe rat
- Opbouw want tubulus seminiferous
Figure 1 MEIOSE
3
, o Start aan basis met spermatogonium (a en b)
▪ Zijn soort van stamcellen voor spermacellen
o Gaan zich omvormen tot primaire spermatocyt
o Gaat aanleiding geven tot secundaire spermatocyt
o Vroege spermatide
o Late spermatide (als een staartvorming)
▪ Delen zich niet meer
▪ Ondergaan wel vormverandering
o Spermatozoa
- Mitose – 2 identieke cellen verkrijgen
- Meiose – 2 aparte types van cellen (genetisch materiaal is niet gelijk verdeeld)
o Enkel bij geslachtscellen
3.2. Spermatogenese
- Process van meiose
3.3. Mitose en meiose
- Proces van mitose en meiose
3.4. Spermiogenese: spermatide deelt zich niet meer
- Tijdens spermiogenese zijn er geen delingen
- Van ronde cel naar rijp spermatozoa
4
