Samenvatting grondslagen van het strafrecht

GRONDSLAGEN VAN HET STRAFRECHT

THEMA 1: INLEIDENDE BESCHOUWINGEN

May you live in interesting times
 Nieuwe Wetboeken (BW, Strafwetboek)
 Privacy
 Fundamentele vrijheden

Rechtshistorische vraag
 Rechtsgeschiedenis = geschiedenis van het recht
o Hoe “samen” “leven”?
o Maatschappij: regels en sancties
 Onderlinge afspraken = privaatrecht
 Machtsafspraken = publiekrecht

Rechtstheoretische vraag
 Hoe redeneert een jurist?
 Wat zijn de kenmerken van het rechtssysteem?
o Hoe rechtsregels correct interpreteren?
o Hoe rechtsregels buiten toepassing houden?
o Wat is de verhouding tussen rechten en plichten?

Voorbeeld: coronacrisis
 Pandemie
o Een virus (biologisch gegeven) (mens is niet verantwoordelijk)
o Voor een jurist: rechtsfeit (= gebeurtenis waar juridische
gevolgen aan gekoppeld zijn)
 Gebeurtenis met juridische gevolgen
 Burgerrechtelijke
 Arbeidsrechtelijke
 Strafrechtelijke
 Enz.
 Schadeverwekkende gebeurtenis

 Centrale vraag: wie draagt de schade?
o Typische rechtsvraag = vraag waarop recht antwoord moet
bieden
o Recht = geheel van principes en uitzonderingen daarop
o Algemeen principe: iedereen draagt eigen schade
o Uitzondering: iemand brengt iemand anders schade toe
 Strafrecht: indien doden en gewonden (vanaf
lichamelijke schade) → strafrechtelijk onderzoek
 Uitzoeken of er schuldigen zijn
 Kwalificatie:
o Onopzettelijke slagen en verwondingen?
o Opzettelijke slagen en verwondingen?
 Bv opzettelijk virus proberen
verspreiden

1

, o Schuldig verzuim?
o Onderscheid strafrechtelijke en burgerrechtelijke fout:
 Deels overlappend
 Alle strafrechtelijke fouten zijn burgerrechtelijke fouten
(niet omgekeerd)
 Strafrechtelijke fout > burgerrechtelijke fout
o Algemeen principe: iedereen draagt eigen schade
o Uitzondering: iemand brengt iemand anders schade toe
 Strafrecht: doden en gewonden → strafrechtelijk
onderzoek
 Uitzoeken of er schuldigen zijn
 Kwalificatie:
o Onopzettelijke slagen en verwondingen?
o Opzettelijke slagen en verwondingen?
o Schuldig verzuim?
 Geen schuldigen? Burgerlijke procedure
 Burgerlijk recht: art. 1382 Oud BW → artikel 6.5 en 6.6
BW
 Materiële schade
 Lichamelijke schade
 Contractuele en buitencontractuele
aansprakelijkheid

 Centrale vraag: is er een contract?
o Overeenkomst = contract (vb. reis boeken)
 Een contract, of overeenkomst, is een
wilsovereenstemming tussen twee of meer personen
met de bedoeling rechtsgevolgen te doen ontstaan
(artikel 5.4 BW)
 Een rechtsband waarbij één of meer personen jegens
één of meer personen gehouden zijn iets te geven, iets
te doen of iets te laten
 Casus: de reissector

 Principe 1: de overeenkomst strekt de partijen tot
wet (art. 5.69 BW)
 Uitvoering moet! (uitzondering: gewijzigde
omstandigheden art. 5.74 BW)
 De reis moet uitgevoerd worden.
 Principe 2: contractuele aansprakelijkheid (art.
5.72 BW)
 Als een partij door haar eigen fout in gebreke blijft
bij de uitvoering van haar verbintenissen
 Gevolg: schadevergoeding wegens niet-uitvoering
overeenkomst
 Uitzondering: overmacht (art. 5.226 BW)
 “De schuldenaar is bevrijd indien de nakoming van
de verbintenis blijvend onmogelijk is geworden
door de overmacht.”

2

,  Er is sprake van overmacht in geval van
ontoerekenbare onmogelijkheid voor de
schuldenaar om zijn verbintenis na te komen.
o Bv oorlog, maar indien je contracten blijft
sluiten tijdens oorlog, is dit geen
oonverwachte omstandigheid meer, dus kan
je je niet meer beroepen op overmacht
 Theorie v. praktijk: wettelijke v. werkelijke wereld
 Wat met terugbetaling reis (vliegtuigtickets, hotel, enz.)
 Wat staat in de algemene voorwaarden?
o Misschien betaalt de touroperator (vrijwillig
een deel) terug.
o Iets over pandemie? Iets over geannuleerde
reis?
 Theoretisch kan je je geld terugvragen

o Indien geen contract
 Principe: iedereen draagt eigen schade
 Uitzondering: onrechtmatige daad
 Iedereen die door zijn fout schade veroorzaakt aan
een ander, moet deze schade vergoeden (art.
1382 BW).
 Vraag: heeft de touroperator (vaak vennootschap) een
fout begaan?

 Andere vergoedingsmechanismes
o Garantiefonds Reizen
o (Reis/Annulatie)Verzekeringen

Eigenlijk is recht overal
 Coronacrisis
 Burenruzies
 Mode bv Louboutin
 Muziek bv Taylor’s version
 Seksueel strafrecht (voyeurisme sinds 2016 verboden)
 Naam
 Leeftijd (vanaf 18 handelingsbekwaam)
 Geslacht

Rechtstheoretische vraag
Gemakkelijk: het is overal
Maar wat is recht nu?
 Recht regelt de werkelijkheid
 Recht bepaalt wat mag, niet mag en moet
o Orde in maatschappij
Is dat nu een definitie van recht?

1. RECHT


3

, Regelt de subjectieve rechten van rechtssubjecten via het objectief
recht
 ‘Objectief recht’ = algemeen, voor iedereen geldend, niet specifiek
 Recht ≠ NEUTRAAL, maar uitkomst van (politieke) keuzes
o Gestolde politieke macht, parlement stemt nl. de wetten
 Objectief recht verschilt van land tot land (zelfs van regio tot regio
of gemeente tot gemeente)
o Bv Vlaanderen, Brussel, Wallonië

Welke subjectieve rechten?
1) Subjectieve politieke rechten – tegenover de overheid (publiekrecht)
2) Subjectieve civiele rechten – tegenover de medeburgers (privaatrecht)

Persoonlijkheidsrechten – persoon (naam, leeftijd)
Familierechten – familie (huwelijksrecht)
Zakelijke rechten – zaak (bezit (wie is eigenaar))
Vorderingsrechten - andere persoon (koopcontract: je vordert iets
van iemand)
Intellectuele rechten - intellectueel concept (copyright)

2. RECHT
Een georganiseerde structuur inzake afdwinging van de regels:
 Extra regels nodig (bv. procesrecht)
 Structuren nodig (rechtbanken, gevangenissen,…)
 Overheid heeft geweldmonopolie

3. RECHT
Een georganiseerde structuur voor de verandering van de regels:
 Maatschappij is niet statisch, maar verandert, evolueert.
 Recht evolueert mee (in de rechtspraak, rechtsleer en wetgeving)

1. Recht: regelt de subjectieve rechten van rechtssubjecten via het
objectief recht
2. Recht: een georganiseerde structuur inzake toepassing en
afdwinging van de regelen
3. Recht: een georganiseerde structuur voor de verandering van de
regels

Recht is de:
‘Geïnstitutionaliseerde ordening van het menselijk handelen in de
samenleving’

Perfecte definitie?
1. Recht ≠ Rechtvaardig
 Bijvoorbeeld
o Onschuldig opgesloten
o Schuldig maar vrijgesproken
o Erfenis: successierechten soms loodzwaar


4