DEEL 5: NIET-LEVENDE NATUUR ( FYSICA ) EN TECHNIEK
DIDACTIEK
1. HET BEGRIJPEN VAN TECHNISCHE SYSTEMEN
1.1. Definitie van techniek
Verwijst naar: het beheersen en manipuleren van niet-levende natuur door de
mens
WAT? Het geheel van ingrepen waarmee de mens, om aan menselijke noden &
behoeften te voldoen omgeving te beheersen en veranderen
Welke misconcepties bestaan er over techniek?
Omdat het woord techniek taalkundig verwijst naar:
Methode of handelswijze ( bv. danstechniek, kooktechniek, … )
Als naar handvaardigheid ( bv. maken v. zaken, werken met je handen, … )
Techniek omvat een brede waaier aan domeinen waarin je kan werken:
• Energie
• Bouw
• Verzorging
• Biochemie
• Milieu
• Transport
Wat is het verschil tussen wetenschap en techniek?
Wetenschap Techniek
Kennis produceren Oplossen v. praktische
Onderzoekende aanpak problemen
Niet-levende natuur ( fysica ) Probleemoplossende aanpak
Techniekonderwijs
Waarom kun je wetenschap en niet tot 1 hetzelfde concept herleiden?
o Er zijn raakvlakken verschillen qua invulling, doel en didactiek
o Wetenschap = helpen verklaren waarom bepaalde technieken werken
kennis waarop technieken gebaseerd zijn: groter + betrouwbaarder
o Wetenschap: helpt ontwikkeling v. nieuwe technieken & nauwkeuriger
maken v. bestaande technieken
Waarom is knutselen geen techniek?
WAT? Knutselen is activiteit die bestaat uit vaardigheden v. decoratieve creaties
& diverse materialen
Bij knutselen kan: niet-duurzame creaties maken of technieken op foute
manier toepassen zodat ze er mooier uitzien
Knutselen: vooral voor het plezier, terwijl bij techniek vooral ligt op iets
bijleren rond techniek door iets te doen of te maken
1
, 1.2. Visie van techniek op de basisschool
Definitie begrip Techniek in brede betekenis:
Techniek is het geheel v. ingrepen waarmee de mens zijn omgeving probeert te
beheersen & veranderen
o Techniek is maatschappelijk verschijnsel + deel v/d cultuur
o Niet enkel bewerken v. materie of gebruik v. gereedschap
o mag niet beperkt worden tot gestructureerd handelen
Wat is het verschil tussen maatschappelijk en cultureel verschijnsel?
Maatschappelijk verschijnsel Cultureel verschijnsel
Bv. opkomst v/d auto Bv. verspreiding v/d smartphone
- heeft niet alleen transport - Gsm = niet alleen technologisch
veranderd apparaat
ook: infrastructuur, wegen - Invloed op: sociale interacties
aangepast, steden uitbreiden, ( culturele praktijken )
… - Sociale media = nieuwe vorm
cultuur
DUS: niet alleen technologische - Overal ter wereld toegang tot
impact ook maatschappelijk zelfde info & entertainment
= levensstijl + omgeving
vormgeven
Technische geletterdheid voor iedereen
Vlaamse regering wil: lln: goede techniekgebruikers worden
WAT goede techniekgebruiker? Beschikken over nodige kennis, inzichten,
vaardigheden & attitudes
DUS: techniek begrijpen, in bredere context plaatsen & kritisch benaderen
Basiscompetentie die voor iedereen belangrijk is
Wat is de definitie voor technisch geletterde jongere?
Technisch geletterde jongere is competente en verantwoordelijke gebruik
v. techniek
Begrijpt, hanteert en duidt vanuit kritische houding
Kan omgaan met techniek om: optimaal functioneren + participeren a/d
samenleving
Techniek leren is ervaringsgericht en ontwerpend-onderzoekend leren
Techniek leren = middel om ontwikkeling v/d totale persoonlijkheid te stimuleren,
om dit te bereiken = doelstellingen
Welke funderende doelstellingen worden nagestreefd?
a) Belang inzien v. techniek belang voor samenleving & andere
samenlevingen begrijpen
2
, b) Inzicht verwerven in werkingsprocessen lln. inzicht krijgen in hoe
technische systemen werken
c) Technische vaardigheden ontwikkelen praktisch technische
vaardigheden opdoen
d) Een positief-kritische houding pos waarderen + kritisch benaderen
e) Eigen mogelijkheden en interesses herkennen in techniek ontwikkelen +
herkennen
f) Veiligheidsattitude ontwikkelen veiligheid = cruciaal in omgaan met
techniek
1.3. Het referentiekader v. techniek: terminologie v/d eindtermen
Een kader voor technische geletterdheid
Welke belangrijke vragen moeten worden beantwoord om te bepalen
wat nodig is om lln. te vormen tot competente en verantwoordelijke
techniekgebruikers?
1. Over welke vaardigheden en houdingen beschikt een competent en
verantwoordelijk techniekgebruiker?
2. Welke zijn gemeenschappelijke kenmerken v. techniek + hoe naar
onderwijs vertalen?
3. Hoe kan de concrete wereld v. techniek in beeld worden gebracht, zodat
de kenmerken ervan op verschillende wijzen geleidelijk + samenhangend
worden uitgebouwd?
Uit welke 3 luiken bestaat het kader voor technische geletterdheid?
a) Eerste luik = streefdoelen voor technische geletterdheid
o Dynamisch-affectieve competenties: emotionele & attitude
vaardigheden
o Cognitieve competenties: kennis en inzicht
o Psychomotorische competenties: praktische vaardigheden
o Competenties voor technische geletterdheid
b) 2 luik: analyseert techniek in karakteristieke kerncomponenten vanuit 3
de
dimensies v. techniek leren: begrijpen, hanteren en duiden
o Systemen, processen, hulpmiddelen, normen en criteria,
optimalisatie en keuze
o Leren vanuit de dimensies van techniek:
3 dimensies:
begrijpen Hanteren Duiden
Inzicht in kennis, Ontwikkeling v. mentale Begrip v/d impact v.
kenmerken + & praktische techniek op en relaties
samenhang v/d vaardigheden met maatschappij,
kerncomponenten Voor: milieu, geschiedenis en
- Analyseren wetenschap
- Ontwerpen
- Uitvoeren
- Evalueren
c) 3de luik: brengt wereld v. techniek op schematische wijze in kaart
3
, Door: technische realisaties uit ervaringsnabije leef- en ervaringsvelden
techniek: begrijpen, hanteren en duiden op gestructureerde wijze
Welke verschillende ervaringsdomeinen zijn er + spelen een rol?
Energie: windmolen, stroomkringen, werking techniek & welke rol speelt
Informatie & communicatie: vervoeren info via gsm, alarminstallaties, …
Constructie: huizen: huizen, bruggen bouwen, …
Transport: voertuigen, beweegbare constructies ( wielen, katrollen, … )
Biochemie: voedselbereidingen, haargel, badschuim, …
De vier kerncomponenten
WAT? Gemeenschappelijke kenmerken die we kunnen terugvinden in alle
mogelijke vormen v. techniek & toepassingsgebieden
TECHNIEK OMVAT ELK VOORWERP DAT NIET I/D NATUUR
VOORKOMT
Technische Technisch proces Hulpmiddelen Keuzes
systemen
Toelichting van elk component:
TECHNISCHE SYSTEMEN
Wat is een technisch systeem?
Een geheel van elkaar wederzijds beïnvloedende elementen
en onderdelen die gericht zijn op bereiken van (een)
bepaald(e) doel(en).
Welke fenomenen kunnen zich voordoen in een
technisch systeem?
• Natuurkundige fenomenen
• Scheikundige fenomenen
• Biologische fenomenen
Bv. een pen alle onderdelen moet samenhangend op elkaar zijn afgestemd,
inktbuisje, het veer, … allemaal deel v. systeem pen
DUS: een technisch systeem bestaat uit: deelsystemen ( zoals bv.
inktbuisje pen )
Deze: bestaan op zen beurt dan uit elementen ( bv. balletje en de inkt =
onderdelen inktbuisje )
Wat is een systeem of product?
Elke technische realisatie en dus een technisch systeem
HET TECHNISCH PROCES
Wat is een technisch proces?
Een verloop van handelingen of manieren van werken.
o Een proces kent een geleidelijk verloop
o Doorheen reeks acties waarbij
(hulp)middelen worden ingezet o/e
4
, (technisch) realisatie te ontwikkelen, te verbeteren, af te
regelen, …
Welke 5 stappen doorloopt het technisch proces?
1. De probleemstelling of behoefte
2. Ontwerpen
3. Maken
4. Gebruiken
5. Evalueren
( = later nog bespreken )
HULPMIDDELEN
Wat omvat het kerncomponent hulpmiddelen?
Alles wat nodig is om technische systemen efficiënter te laten
functioneren, te verwezenlijken en hun werking te
doorgronden.
Bv. materialen, grondstoffen, energie, mensen, gereedschap,
…
Ook vaak: hulpmiddelen zelf technische realisaties bv. bij fiets
= smeerolie, fietspomp, …
KEUZES
Waarvan zijn keuzes afhankelijk?
Van criteria waaraan technische systemen moeten voldoen.
• Die criteria kunnen d/d maatschappij of vanuit de techniek
bepaald worden.
• Criteria kunnen norm worden en normen kunnen wet worden.
3 dimensies
Welke 3 dimensies kent technische geletterdheid?
1. Begrijpen = inzicht hebben in techniek
2. Hanteren = techniek kunnen gebruiken
3. Duiden = techniek in een bredere context kunnen plaatsen
BEGRIJPEN
Wat verwacht men van technisch geletterde mensen?
= inzichten moeten verwerven in het gebruik v. techniek, en i/d verwerking &
ontwikkeling ervan
• Dat ze de werking van technische realisaties begrijpen.
• Dat ze kunnen vertellen hoe een technische realisatie tot stand
komt.
• Dat ze weten waarvoor en hoe een technische realisatie gebruikt
HANTEREN
5
DIDACTIEK
1. HET BEGRIJPEN VAN TECHNISCHE SYSTEMEN
1.1. Definitie van techniek
Verwijst naar: het beheersen en manipuleren van niet-levende natuur door de
mens
WAT? Het geheel van ingrepen waarmee de mens, om aan menselijke noden &
behoeften te voldoen omgeving te beheersen en veranderen
Welke misconcepties bestaan er over techniek?
Omdat het woord techniek taalkundig verwijst naar:
Methode of handelswijze ( bv. danstechniek, kooktechniek, … )
Als naar handvaardigheid ( bv. maken v. zaken, werken met je handen, … )
Techniek omvat een brede waaier aan domeinen waarin je kan werken:
• Energie
• Bouw
• Verzorging
• Biochemie
• Milieu
• Transport
Wat is het verschil tussen wetenschap en techniek?
Wetenschap Techniek
Kennis produceren Oplossen v. praktische
Onderzoekende aanpak problemen
Niet-levende natuur ( fysica ) Probleemoplossende aanpak
Techniekonderwijs
Waarom kun je wetenschap en niet tot 1 hetzelfde concept herleiden?
o Er zijn raakvlakken verschillen qua invulling, doel en didactiek
o Wetenschap = helpen verklaren waarom bepaalde technieken werken
kennis waarop technieken gebaseerd zijn: groter + betrouwbaarder
o Wetenschap: helpt ontwikkeling v. nieuwe technieken & nauwkeuriger
maken v. bestaande technieken
Waarom is knutselen geen techniek?
WAT? Knutselen is activiteit die bestaat uit vaardigheden v. decoratieve creaties
& diverse materialen
Bij knutselen kan: niet-duurzame creaties maken of technieken op foute
manier toepassen zodat ze er mooier uitzien
Knutselen: vooral voor het plezier, terwijl bij techniek vooral ligt op iets
bijleren rond techniek door iets te doen of te maken
1
, 1.2. Visie van techniek op de basisschool
Definitie begrip Techniek in brede betekenis:
Techniek is het geheel v. ingrepen waarmee de mens zijn omgeving probeert te
beheersen & veranderen
o Techniek is maatschappelijk verschijnsel + deel v/d cultuur
o Niet enkel bewerken v. materie of gebruik v. gereedschap
o mag niet beperkt worden tot gestructureerd handelen
Wat is het verschil tussen maatschappelijk en cultureel verschijnsel?
Maatschappelijk verschijnsel Cultureel verschijnsel
Bv. opkomst v/d auto Bv. verspreiding v/d smartphone
- heeft niet alleen transport - Gsm = niet alleen technologisch
veranderd apparaat
ook: infrastructuur, wegen - Invloed op: sociale interacties
aangepast, steden uitbreiden, ( culturele praktijken )
… - Sociale media = nieuwe vorm
cultuur
DUS: niet alleen technologische - Overal ter wereld toegang tot
impact ook maatschappelijk zelfde info & entertainment
= levensstijl + omgeving
vormgeven
Technische geletterdheid voor iedereen
Vlaamse regering wil: lln: goede techniekgebruikers worden
WAT goede techniekgebruiker? Beschikken over nodige kennis, inzichten,
vaardigheden & attitudes
DUS: techniek begrijpen, in bredere context plaatsen & kritisch benaderen
Basiscompetentie die voor iedereen belangrijk is
Wat is de definitie voor technisch geletterde jongere?
Technisch geletterde jongere is competente en verantwoordelijke gebruik
v. techniek
Begrijpt, hanteert en duidt vanuit kritische houding
Kan omgaan met techniek om: optimaal functioneren + participeren a/d
samenleving
Techniek leren is ervaringsgericht en ontwerpend-onderzoekend leren
Techniek leren = middel om ontwikkeling v/d totale persoonlijkheid te stimuleren,
om dit te bereiken = doelstellingen
Welke funderende doelstellingen worden nagestreefd?
a) Belang inzien v. techniek belang voor samenleving & andere
samenlevingen begrijpen
2
, b) Inzicht verwerven in werkingsprocessen lln. inzicht krijgen in hoe
technische systemen werken
c) Technische vaardigheden ontwikkelen praktisch technische
vaardigheden opdoen
d) Een positief-kritische houding pos waarderen + kritisch benaderen
e) Eigen mogelijkheden en interesses herkennen in techniek ontwikkelen +
herkennen
f) Veiligheidsattitude ontwikkelen veiligheid = cruciaal in omgaan met
techniek
1.3. Het referentiekader v. techniek: terminologie v/d eindtermen
Een kader voor technische geletterdheid
Welke belangrijke vragen moeten worden beantwoord om te bepalen
wat nodig is om lln. te vormen tot competente en verantwoordelijke
techniekgebruikers?
1. Over welke vaardigheden en houdingen beschikt een competent en
verantwoordelijk techniekgebruiker?
2. Welke zijn gemeenschappelijke kenmerken v. techniek + hoe naar
onderwijs vertalen?
3. Hoe kan de concrete wereld v. techniek in beeld worden gebracht, zodat
de kenmerken ervan op verschillende wijzen geleidelijk + samenhangend
worden uitgebouwd?
Uit welke 3 luiken bestaat het kader voor technische geletterdheid?
a) Eerste luik = streefdoelen voor technische geletterdheid
o Dynamisch-affectieve competenties: emotionele & attitude
vaardigheden
o Cognitieve competenties: kennis en inzicht
o Psychomotorische competenties: praktische vaardigheden
o Competenties voor technische geletterdheid
b) 2 luik: analyseert techniek in karakteristieke kerncomponenten vanuit 3
de
dimensies v. techniek leren: begrijpen, hanteren en duiden
o Systemen, processen, hulpmiddelen, normen en criteria,
optimalisatie en keuze
o Leren vanuit de dimensies van techniek:
3 dimensies:
begrijpen Hanteren Duiden
Inzicht in kennis, Ontwikkeling v. mentale Begrip v/d impact v.
kenmerken + & praktische techniek op en relaties
samenhang v/d vaardigheden met maatschappij,
kerncomponenten Voor: milieu, geschiedenis en
- Analyseren wetenschap
- Ontwerpen
- Uitvoeren
- Evalueren
c) 3de luik: brengt wereld v. techniek op schematische wijze in kaart
3
, Door: technische realisaties uit ervaringsnabije leef- en ervaringsvelden
techniek: begrijpen, hanteren en duiden op gestructureerde wijze
Welke verschillende ervaringsdomeinen zijn er + spelen een rol?
Energie: windmolen, stroomkringen, werking techniek & welke rol speelt
Informatie & communicatie: vervoeren info via gsm, alarminstallaties, …
Constructie: huizen: huizen, bruggen bouwen, …
Transport: voertuigen, beweegbare constructies ( wielen, katrollen, … )
Biochemie: voedselbereidingen, haargel, badschuim, …
De vier kerncomponenten
WAT? Gemeenschappelijke kenmerken die we kunnen terugvinden in alle
mogelijke vormen v. techniek & toepassingsgebieden
TECHNIEK OMVAT ELK VOORWERP DAT NIET I/D NATUUR
VOORKOMT
Technische Technisch proces Hulpmiddelen Keuzes
systemen
Toelichting van elk component:
TECHNISCHE SYSTEMEN
Wat is een technisch systeem?
Een geheel van elkaar wederzijds beïnvloedende elementen
en onderdelen die gericht zijn op bereiken van (een)
bepaald(e) doel(en).
Welke fenomenen kunnen zich voordoen in een
technisch systeem?
• Natuurkundige fenomenen
• Scheikundige fenomenen
• Biologische fenomenen
Bv. een pen alle onderdelen moet samenhangend op elkaar zijn afgestemd,
inktbuisje, het veer, … allemaal deel v. systeem pen
DUS: een technisch systeem bestaat uit: deelsystemen ( zoals bv.
inktbuisje pen )
Deze: bestaan op zen beurt dan uit elementen ( bv. balletje en de inkt =
onderdelen inktbuisje )
Wat is een systeem of product?
Elke technische realisatie en dus een technisch systeem
HET TECHNISCH PROCES
Wat is een technisch proces?
Een verloop van handelingen of manieren van werken.
o Een proces kent een geleidelijk verloop
o Doorheen reeks acties waarbij
(hulp)middelen worden ingezet o/e
4
, (technisch) realisatie te ontwikkelen, te verbeteren, af te
regelen, …
Welke 5 stappen doorloopt het technisch proces?
1. De probleemstelling of behoefte
2. Ontwerpen
3. Maken
4. Gebruiken
5. Evalueren
( = later nog bespreken )
HULPMIDDELEN
Wat omvat het kerncomponent hulpmiddelen?
Alles wat nodig is om technische systemen efficiënter te laten
functioneren, te verwezenlijken en hun werking te
doorgronden.
Bv. materialen, grondstoffen, energie, mensen, gereedschap,
…
Ook vaak: hulpmiddelen zelf technische realisaties bv. bij fiets
= smeerolie, fietspomp, …
KEUZES
Waarvan zijn keuzes afhankelijk?
Van criteria waaraan technische systemen moeten voldoen.
• Die criteria kunnen d/d maatschappij of vanuit de techniek
bepaald worden.
• Criteria kunnen norm worden en normen kunnen wet worden.
3 dimensies
Welke 3 dimensies kent technische geletterdheid?
1. Begrijpen = inzicht hebben in techniek
2. Hanteren = techniek kunnen gebruiken
3. Duiden = techniek in een bredere context kunnen plaatsen
BEGRIJPEN
Wat verwacht men van technisch geletterde mensen?
= inzichten moeten verwerven in het gebruik v. techniek, en i/d verwerking &
ontwikkeling ervan
• Dat ze de werking van technische realisaties begrijpen.
• Dat ze kunnen vertellen hoe een technische realisatie tot stand
komt.
• Dat ze weten waarvoor en hoe een technische realisatie gebruikt
HANTEREN
5
