RECHT
DEEL 1: ENKELE BASISBEGINSELEN UIT HET RECHT
1.1. ZIJN REGELS NOODZAKELIJK?
- Afspraken en regels om samen te kunnen leven
- Onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven, geschreven
o Vb. trouw of ontrouw, huishoudelijke taken, hoe vrienden met elkaar
omgaan,…
- Regels zijn dynamisch:
o Samenleving veranderd → nieuwe problemen, omgangsvormen
o Ideale situatie = iedereen vindt de regels billijk en rechtvaardig
- Consensus over een aantal fundamentele mensenrechten o Universeel,
internationaal verbod op slavernij, genocide, foltering,…
- Meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van de regels → UVRM
- Praktijkgerichte orthopedagoog: regels beïnvloeden je handelen ten aanzien van je
cliënten op micro-, meso- en macroniveau
1.2. HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT
- Ongeschreven regels + gewoonteregels → traditie
- Geschreven regels sinds de uitvinding van het schrift (3500 v.C.)
- Het ‘wetboek’ van koning Hammoerabi:
o Slavernij, misdaad, huwelijk
o Oog om oog, tand om tand
- Het recht was van goddelijke oorsprong
o “Gods wil, is wet”
o Farao’s, sultans, koningen, keizers,… hielden hun onderdanen voor dat zij
hun macht rechtstreeks van de goden ontvingen
o Hoe de onderdanen met elkaar moesten omgaan
- Mensen hebben nood aan een bepaalde vormgeving om samen te kunnen leven
- Regels → geordend samenleven
- Rechtsregels formuleren, uit te voeren, te handhaven en eventueel af te dwingen
→ politieke, administratieve en gerechtelijke instellingen
NA WOII:
- Van nationaal niveau naar internationaal niveau
- Ontstaan van mensenrechten
- Recht is dynamisch MAAR ook complex!!! → Weerspiegeling van wat er leeft in de
samenleving + onderhevig aan verandering
- 8 miljard mensen in de wereld → globalisering
- Een juridisering van de samenleving:
o Belang van recht en regels neemt toe
o Zorg - en hulpverleningssector: toenemende regulering van
maatschappelijke verhoudingen
o Nadeel: abstractie van concrete omstandigheden
o Voordeel: rechtsbescherming + mogelijkheid tot emancipatie
o Cliënt bevindt zich in een onevenwichtige ongelijke machtsverhouding en
situatie!!!
1
, → kwetsbare doelgroepen
ALS PRAKTIJKGERICHTE ORTHOPEDAGOOG
- Kennis van juridisch systeem en rechten → empowerment van cliënten
- Bewust worden van ethische dimensies van het recht → doing things right
VERSCHIL TUSSEN RECHT EN GODSDIENST
Regels in de godsdienst
- Goddelijke oorsprong
- Gods aan de mensen geopenbaarde wil
- Voorschriften mbt de verhouding tussen mensen onderling en tussen de mens en
God
- Sanctie = ultieme goddelijke rechtvaardigheid
- Geen scheiding van Kerk en Staat
- Geen strikte scheiding tussen rechtsregels en godsdienstige reg
Regels in een geseculariseerde samenleving
- Opgelegd van overheidswege
- 10 geboden - Scheiding van Kerk en Staat
- Vb. België
- MAAR geen absolute scheiding tussen Kerk en Staat → voorzien van belangrijke
financiering van de erkende diensten (katholieke, protestantse, israëlitische,
anglicaanse, islamitische, orthodoxe)
- In de Grondwet
o → vrijheid van levensbeschouwing
o → niemand kan worden verplicht een bepaalde godsdienst te belijden
VERSCHIL RECHT EN MORAAL
Recht
- Rechtsnorm geldt voor alle burgers in een gelijkaardige situatie (= algemeen)
- Recht is steeds een consensus
- Afgedwongen en gesanctioneerd
- Geschreven en afgekondigd
- Kan in overeenstemming zijn met de moraal, maar niet met eenieders moraal
- Kan een burger verplichten tot wat hij immoreel vindt
o Vb. belastingen betalen voor de aankoop van wapens
Moraal
- Morele norm kan ook louter persoonlijk-individueel zijn
- Bron = de mens zelf
- Geen sancties
- Ethisch pluralisme
o Vb. verschillende opvattingen over abortus of euthanasie
2
,1.3. EEN DEFINITIE VAN HET RECHT
- Geen universele definitie
- Recht is het product van een samenlevingsverband in een bepaalde gemeenschap
- Recht ->
o Geheel van bindende regels
o Opgesteld door de samenleving
o Het doel van het recht is de samenleving ordenen en in stand houden
o Het is afdwingbaar
1.3.1. EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
- Geschreven, ongeschreven, nationale en internationale regels
- Rechtsregels formuleren:
o Een verbod vb. diefstal, moord
o Een gebod vb. schade vergoeden, iemand in nood helpen
o Laten een handeling toe vb. schenking
- Geen suggesties of aanbevelingen
- Hoe het moet, niet hoe het is
1.3.2. OPGESTELD DOOR DE SAMENLEVING
- Systeem van vrije verkiezingen → we kunnen niet met iedereen samenkomen om
regels op te stellen
- Vertegenwoordigers (stellen de regels op)
- De Staat = een rechtsgemeenschap
o Wetgevende macht
De Staat maakt nieuwe rechtsregels via wetgeving
o Uitvoerende macht
De Staat maakt de toepassing van de rechtsregels mogelijk dmv
een regering en een administratief apparaat
o Rechterlijke macht (= juridisch)
De Staat past de rechtsregels toe in zijn rechtbanken voor de
beslechting van geschillen
Kiesrecht → burgers nemen deel aan het staatsbestuur + de creatie van recht
- Evolutie kiesrecht:
o 1. Rijke klassen
o 2. Algemeen stemrecht (= 1 man 1 stem)
o 3. Vrouwen krijgen ook stemrecht in 1947
- Wij kiezen wie er in het parlement zetelt en de wetten maakt
- Democratie (Gr. Demos = volk, Kratein = heersen) = het volk heerst
- Stemplicht (uitzondering lokale verkiezingen → stemrecht)
1.3.3. HET DOEL EN FUNCTIES VAN HET RECHT
- Recht (L. directum) ~ leiding geven aan
- Het samenleven van de mens met andere mensen leiden
- Nood aan organisatie, evenwicht tussen conflicterende belangen
3
, - Geen regels → chaos, rebellie, anarchie
- Natuurtoestand wanneer mensen zonder toezicht zouden komen te zitten
o Kan leiden tot het nastreven van eigenbelang
o Oorlog van allen tegen allen
- Maatschappelijk verdrag of sociaal contract
o Collectieve beslissing om macht af te staan aan overheid
- Nood aan regels die duidelijk zijn + rechtszekerheid bieden
- Kwaliteitsvereisten:
o Rechtszekerheid bieden
o Rechtvaardig + doeltreffend zijn
1.3.4. AFDWINGBAARHEID VAN RECHT
- Rechterlijke macht
- Sanctionering van de overtredingen van rechtsregels
Vroeger = Taliowet
o wraak en weerwraak
o Kende al een begrenzing
o Vb. 1 tand uitgeslagen bij jezelf → 1 tand uitslagen bij de ander
o Escalatie van geweld Vb. burgeroorlogen
Middeleeuwen
- Feodale oversten nemen recht op sanctionering over
- geweld, foltering,…
nu
- Democratische samenleving
- Oprichting van rechterlijke macht die oordeelt over conflicten
- Invoeren van bestraffende maatregelen
- Essentieel element van het recht
- Oplossing conflict door overheid
1.4. INDELING VAN HET RECHT
1.4.1. PRIVAAT EN PUBLIEK RECHT
Privaatrecht:
- Regelt ->
o de verhoudingen tussen burgers onderling
- het omvat het burgerlijk recht, handelsrecht, arbeidsrecht, personen en
familierecht,…
- Burgers regelen het zelf
Publiekrecht:
- Regelt ->
o de verhouding tussen de burger en de overheid,
o de interne organisatie van de overheid,
4
DEEL 1: ENKELE BASISBEGINSELEN UIT HET RECHT
1.1. ZIJN REGELS NOODZAKELIJK?
- Afspraken en regels om samen te kunnen leven
- Onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven, geschreven
o Vb. trouw of ontrouw, huishoudelijke taken, hoe vrienden met elkaar
omgaan,…
- Regels zijn dynamisch:
o Samenleving veranderd → nieuwe problemen, omgangsvormen
o Ideale situatie = iedereen vindt de regels billijk en rechtvaardig
- Consensus over een aantal fundamentele mensenrechten o Universeel,
internationaal verbod op slavernij, genocide, foltering,…
- Meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van de regels → UVRM
- Praktijkgerichte orthopedagoog: regels beïnvloeden je handelen ten aanzien van je
cliënten op micro-, meso- en macroniveau
1.2. HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT
- Ongeschreven regels + gewoonteregels → traditie
- Geschreven regels sinds de uitvinding van het schrift (3500 v.C.)
- Het ‘wetboek’ van koning Hammoerabi:
o Slavernij, misdaad, huwelijk
o Oog om oog, tand om tand
- Het recht was van goddelijke oorsprong
o “Gods wil, is wet”
o Farao’s, sultans, koningen, keizers,… hielden hun onderdanen voor dat zij
hun macht rechtstreeks van de goden ontvingen
o Hoe de onderdanen met elkaar moesten omgaan
- Mensen hebben nood aan een bepaalde vormgeving om samen te kunnen leven
- Regels → geordend samenleven
- Rechtsregels formuleren, uit te voeren, te handhaven en eventueel af te dwingen
→ politieke, administratieve en gerechtelijke instellingen
NA WOII:
- Van nationaal niveau naar internationaal niveau
- Ontstaan van mensenrechten
- Recht is dynamisch MAAR ook complex!!! → Weerspiegeling van wat er leeft in de
samenleving + onderhevig aan verandering
- 8 miljard mensen in de wereld → globalisering
- Een juridisering van de samenleving:
o Belang van recht en regels neemt toe
o Zorg - en hulpverleningssector: toenemende regulering van
maatschappelijke verhoudingen
o Nadeel: abstractie van concrete omstandigheden
o Voordeel: rechtsbescherming + mogelijkheid tot emancipatie
o Cliënt bevindt zich in een onevenwichtige ongelijke machtsverhouding en
situatie!!!
1
, → kwetsbare doelgroepen
ALS PRAKTIJKGERICHTE ORTHOPEDAGOOG
- Kennis van juridisch systeem en rechten → empowerment van cliënten
- Bewust worden van ethische dimensies van het recht → doing things right
VERSCHIL TUSSEN RECHT EN GODSDIENST
Regels in de godsdienst
- Goddelijke oorsprong
- Gods aan de mensen geopenbaarde wil
- Voorschriften mbt de verhouding tussen mensen onderling en tussen de mens en
God
- Sanctie = ultieme goddelijke rechtvaardigheid
- Geen scheiding van Kerk en Staat
- Geen strikte scheiding tussen rechtsregels en godsdienstige reg
Regels in een geseculariseerde samenleving
- Opgelegd van overheidswege
- 10 geboden - Scheiding van Kerk en Staat
- Vb. België
- MAAR geen absolute scheiding tussen Kerk en Staat → voorzien van belangrijke
financiering van de erkende diensten (katholieke, protestantse, israëlitische,
anglicaanse, islamitische, orthodoxe)
- In de Grondwet
o → vrijheid van levensbeschouwing
o → niemand kan worden verplicht een bepaalde godsdienst te belijden
VERSCHIL RECHT EN MORAAL
Recht
- Rechtsnorm geldt voor alle burgers in een gelijkaardige situatie (= algemeen)
- Recht is steeds een consensus
- Afgedwongen en gesanctioneerd
- Geschreven en afgekondigd
- Kan in overeenstemming zijn met de moraal, maar niet met eenieders moraal
- Kan een burger verplichten tot wat hij immoreel vindt
o Vb. belastingen betalen voor de aankoop van wapens
Moraal
- Morele norm kan ook louter persoonlijk-individueel zijn
- Bron = de mens zelf
- Geen sancties
- Ethisch pluralisme
o Vb. verschillende opvattingen over abortus of euthanasie
2
,1.3. EEN DEFINITIE VAN HET RECHT
- Geen universele definitie
- Recht is het product van een samenlevingsverband in een bepaalde gemeenschap
- Recht ->
o Geheel van bindende regels
o Opgesteld door de samenleving
o Het doel van het recht is de samenleving ordenen en in stand houden
o Het is afdwingbaar
1.3.1. EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
- Geschreven, ongeschreven, nationale en internationale regels
- Rechtsregels formuleren:
o Een verbod vb. diefstal, moord
o Een gebod vb. schade vergoeden, iemand in nood helpen
o Laten een handeling toe vb. schenking
- Geen suggesties of aanbevelingen
- Hoe het moet, niet hoe het is
1.3.2. OPGESTELD DOOR DE SAMENLEVING
- Systeem van vrije verkiezingen → we kunnen niet met iedereen samenkomen om
regels op te stellen
- Vertegenwoordigers (stellen de regels op)
- De Staat = een rechtsgemeenschap
o Wetgevende macht
De Staat maakt nieuwe rechtsregels via wetgeving
o Uitvoerende macht
De Staat maakt de toepassing van de rechtsregels mogelijk dmv
een regering en een administratief apparaat
o Rechterlijke macht (= juridisch)
De Staat past de rechtsregels toe in zijn rechtbanken voor de
beslechting van geschillen
Kiesrecht → burgers nemen deel aan het staatsbestuur + de creatie van recht
- Evolutie kiesrecht:
o 1. Rijke klassen
o 2. Algemeen stemrecht (= 1 man 1 stem)
o 3. Vrouwen krijgen ook stemrecht in 1947
- Wij kiezen wie er in het parlement zetelt en de wetten maakt
- Democratie (Gr. Demos = volk, Kratein = heersen) = het volk heerst
- Stemplicht (uitzondering lokale verkiezingen → stemrecht)
1.3.3. HET DOEL EN FUNCTIES VAN HET RECHT
- Recht (L. directum) ~ leiding geven aan
- Het samenleven van de mens met andere mensen leiden
- Nood aan organisatie, evenwicht tussen conflicterende belangen
3
, - Geen regels → chaos, rebellie, anarchie
- Natuurtoestand wanneer mensen zonder toezicht zouden komen te zitten
o Kan leiden tot het nastreven van eigenbelang
o Oorlog van allen tegen allen
- Maatschappelijk verdrag of sociaal contract
o Collectieve beslissing om macht af te staan aan overheid
- Nood aan regels die duidelijk zijn + rechtszekerheid bieden
- Kwaliteitsvereisten:
o Rechtszekerheid bieden
o Rechtvaardig + doeltreffend zijn
1.3.4. AFDWINGBAARHEID VAN RECHT
- Rechterlijke macht
- Sanctionering van de overtredingen van rechtsregels
Vroeger = Taliowet
o wraak en weerwraak
o Kende al een begrenzing
o Vb. 1 tand uitgeslagen bij jezelf → 1 tand uitslagen bij de ander
o Escalatie van geweld Vb. burgeroorlogen
Middeleeuwen
- Feodale oversten nemen recht op sanctionering over
- geweld, foltering,…
nu
- Democratische samenleving
- Oprichting van rechterlijke macht die oordeelt over conflicten
- Invoeren van bestraffende maatregelen
- Essentieel element van het recht
- Oplossing conflict door overheid
1.4. INDELING VAN HET RECHT
1.4.1. PRIVAAT EN PUBLIEK RECHT
Privaatrecht:
- Regelt ->
o de verhoudingen tussen burgers onderling
- het omvat het burgerlijk recht, handelsrecht, arbeidsrecht, personen en
familierecht,…
- Burgers regelen het zelf
Publiekrecht:
- Regelt ->
o de verhouding tussen de burger en de overheid,
o de interne organisatie van de overheid,
4
