Samenvatting: Personen-, familie en familiaal vermogensrecht
HC1: Afstamming en adoptie
Afstamming
Bronnen
• Art. 7 IVRK (kinderrechtenverdrag)
• Art. 10, 11, 22 en 22bis Gw. en (veel) rechtspraak GwH
• Artikelen 312-341 OBW
• Art. 27 en 56 MBV-wet (wet 6 juli 2007 ivm medisch begeleide voortplanting)
Waarom?
• Socio-cultureel gegeven: familie?
o Identificerend: weergave biologische, sociale identiteit
o Familierechtelijke betrekkingen tot stand brengen => soort v aanknopingspunt
Naamgeving
Titularisschap ouderlijk gezag
Onderhoudsverplichtingen
Omgangsrechten
Erfrecht
Kwalitatieve aansprakelijkheid
Sociale, fiscale e.a. rechtsgevolgen
Basisregels
EXTRA:
• Mijn biologische ouders zijn ook altijd mijn juridische ouders, er bestaat geen onderscheid tussen beiden =>
FOUT
• Je kan nooit meer dan twee juridische ouders hebben => FOUT, dmv gewone adoptie
• Een stiefouder of plusouder is ook een juridische ouder => FOUT, maar er zijn uitzonderingen mits er
stappen ondernomen worden
• Draagmoederschap in BE niet geregeld (niet verboden maar strijdig met OO)
=> Draagmoeder altijd juridische moeder vh kind
1
,Vaststelling
Links: mogelijkheid tot vestigen
Vanboven: welke soort afstamming
Soms bepalingen v afstamming samenlezen met de gemeenschappelijke bepalingen (art. achteraan HS rond afstamming)
A. Wettelijk => automatisch
1. Moederszijde
o Naam van de moeder in geboorteakte (art. 312, § 1 OBW)
o Bevalling (art. 44, 2° OBW)
o Mater semper certa est => moeder altijd makkelijk vast te stellen (zij die bevalt)
2. Vaderszijde of meemoederszijde: ouderschapsregel
o Beginsel: als men gehuwd is werkt de ouderschapsregel => geboorte binnen het huwelijk of binnen
300 dagen na ontbinding of nietigverklaring van het huwelijk (art. 315 en 325/2 OBW)
DUS NIET wnr wettelijk samenwonend
o Uitzonderingen:
Gerechtelijke echtscheiding in tijdvak vd vermoedelijke verwekking=> kan geheractiveerd obv
art. 316bis OBW
Administratieve echtscheiding in tijdvak vd vermoedelijke verwekking=> kan geheractiveerd obv
art. 316bis OBW
Verdwijning vd echtgeno(o)t(e) (art. 316 OBW) => 300d
=> vaderschapsregel werkt helemaal niet meer of moet geheractiveerd
o Ouderschapsregelconflict: nieuwe echtgeno(o)t(e) tot vader/meemoeder, tenzij vaderschap resp.
meemoederschap met succes betwist (art. 317 OBW)
B. Vrijwillig door erkenning
• (Mogelijk) vanaf de verwekking (art. 328, § 3 OBW) => gebeurt in praktijk later en gaat met attest v
gynaecoloog nr ambtenaar
• Vrijwillige (mag dus niet gedwongen), niet-eenzijdige en buitengerechtelijke RH uitgaande van de erkenner,
ongeacht de band met het kind
• = Hoogstpersoonlijke rechtshandeling (kan niet namens iemand anders gesteld)
• Afstamming mag nog niet vaststaan langs die zijde
• Geen absoluut huwelijksverbod blijken tussen ouders
• Alleen persoon die als eerste erkent wordt gezien als juridische vader
• Instemming vereist van:
o Vetorecht voor meerderjarig en ontvoogd minderjarig kind
o Persoon wiens afstamming vaststaat + niet-ontvoogde minderjarige vanaf 12 jaar
o Geen andere afstammingsband? Kennisgeving voogd + mogelijkheid tot nietigverklaring
o Geen instemming? Procedure vervangende machtiging voor familierechtbank (art. 329bis §2 4de lid
OBW) (zelfs prenataal!)
Afwezigheid genetische band bewezen => geen vervangende machtiging
Afwezigheid genetische band niet bewezen => weigering enkel ingeval strijdig met belang van
het kind
2
, • Erkenning gebeurt bij ABS (ambtenaar burgerlijke stand) en wordt opgenomen in geboorteakte of akte van
erkenning (art. 327, § 1 OBW)
• Strijd tegen frauduleuze erkenningen vr verblijfsrechtelijk voordeel (art. 330/1 e.v. OBW)
• Erkenner is gehuwd, quid? Kennisgeving aan echtgenoot anders niet-tegenstelbaar
C. Gerechtelijk onderzoek => gedwongen
• Afstamming mag nog niet vaststaan langs die zijde
o Nuance langs moederszijde: of moederschap dat volgt uit de geboorteakte wordt niet bevestigd door
bezit van staat (!)
• Geen absoluut huwelijksverbod tss ouders
o Tenzij familierechtbank oordeelt dat vaststelling niet strijdig is met het belang van het kind
• Titularissen (art. 332ter OBW):
o Ouder(s) wiens afstamming vaststaat
o Kind (of indien kind overleden => door zijn/haar afstammelingen voor 25 ste verjaardag v hun ouder)
o Persoon wiens ouderschap wordt onderzocht
• Termijn:
o 30 jaar te rekenen vanaf dag dat bezit van staat is geëindigd (art. 331ter OBW)
o Of tot 48 jaar bij gebreke van bezit van staat (!GwH)
• Partijen (art. 332bis OBW):
o Kind of afstammelingen
o Degene van de ouders wiens ouderschap vaststaat
o De persoon wiens ouderschap wordt onderzocht
• Gegrondheid: bio-fysiologische band, genetische band, wensouderschap
• Bewijs: bezit van staat, onrechtstreeks of rechtstreeks
• Verzet (art. 332quinquies OBW) => toets belang van het kind:
o §1: Vetorecht voor meerderjarig en ontvoogd minderjarig kind (=> onontvankelijk)
o §2:
Persoon wiens afstamming vaststaat
Niet-ontvoogde minderjarige vanaf 12 jaar
OM
o GwH: ook persoon tegen wie vordering wordt ingesteld kan zich verzetten (!)
• Gehuwd? Betekening aan echtgenoot of niet-tegenstelbaar
Betwisting
Afstamming vaderszijde
• 2 afstammingen kunnen aangevochten: automatische afstamming en afstamming door erkenning (DUS NIET door
gerechtelijk onderzoek)
• Laatste (bijkomende …): als wettelijke vormvereisten niet nageleefd => iedereen kan nietigverklaring vorderen
3
, • Bewijsmiddelen: art 318, §3 OBW
o Vaderschapsbetwisting zonder bewijsvoering (art 318, §3, 2de lid OBW)
o Vaderschapsbetwisting met bewijsvoering (art 318, §3, 1ste lid OBW)
Onrechtstreeks
Rechtstreeks
• Termijn:
o art 318; §2 OBW
o GwH (nr. 18/2016): gemeenrechtelijke termijn 30 jaar!! (art 331ter OBW) enkel voor kind!
Meemoederszijde
Delphine Boël
Betwisting
Probleem
Probleem: er was bezit van staat tav Jaques vordering zou dus niet ontvankelijk moeten w verklaard (art 318,
§1 OBW)
Maar:
GwH: bezit van staat is geen absolute grond tot nietigheid meer rechter moet verplicht belangenafweging
doen in belang vh kind (cf. infra)
Procedure
Welke procedure werd er gevolgd door Delphine Boël?
1. Een 2-in-1 vordering
2. Onmiddellijk een gerechtelijk onderzoek naar vaderschap
3. Eerst een vordering tot betwisting van het vaderschap en onmiddellijk daarna een gerechtelijk
onderzoek naar vaderschap
4. Geen van de hoger aangehaalde procedures
ANTWOORD:
• Delphine heeft gedaan: 3 => eerst vaderschap in hoofde v jacques boël betwist, daarna onderzoek nr
vaderschap koning ingesteld
• 1 gaat niet want moet door ouder die ouderschap opeist, kind zelf kan het niet
• 2 gaat niet want het vaderschap moet vacant zijn, in haar geval stond die wel vast: jacques boël
4
HC1: Afstamming en adoptie
Afstamming
Bronnen
• Art. 7 IVRK (kinderrechtenverdrag)
• Art. 10, 11, 22 en 22bis Gw. en (veel) rechtspraak GwH
• Artikelen 312-341 OBW
• Art. 27 en 56 MBV-wet (wet 6 juli 2007 ivm medisch begeleide voortplanting)
Waarom?
• Socio-cultureel gegeven: familie?
o Identificerend: weergave biologische, sociale identiteit
o Familierechtelijke betrekkingen tot stand brengen => soort v aanknopingspunt
Naamgeving
Titularisschap ouderlijk gezag
Onderhoudsverplichtingen
Omgangsrechten
Erfrecht
Kwalitatieve aansprakelijkheid
Sociale, fiscale e.a. rechtsgevolgen
Basisregels
EXTRA:
• Mijn biologische ouders zijn ook altijd mijn juridische ouders, er bestaat geen onderscheid tussen beiden =>
FOUT
• Je kan nooit meer dan twee juridische ouders hebben => FOUT, dmv gewone adoptie
• Een stiefouder of plusouder is ook een juridische ouder => FOUT, maar er zijn uitzonderingen mits er
stappen ondernomen worden
• Draagmoederschap in BE niet geregeld (niet verboden maar strijdig met OO)
=> Draagmoeder altijd juridische moeder vh kind
1
,Vaststelling
Links: mogelijkheid tot vestigen
Vanboven: welke soort afstamming
Soms bepalingen v afstamming samenlezen met de gemeenschappelijke bepalingen (art. achteraan HS rond afstamming)
A. Wettelijk => automatisch
1. Moederszijde
o Naam van de moeder in geboorteakte (art. 312, § 1 OBW)
o Bevalling (art. 44, 2° OBW)
o Mater semper certa est => moeder altijd makkelijk vast te stellen (zij die bevalt)
2. Vaderszijde of meemoederszijde: ouderschapsregel
o Beginsel: als men gehuwd is werkt de ouderschapsregel => geboorte binnen het huwelijk of binnen
300 dagen na ontbinding of nietigverklaring van het huwelijk (art. 315 en 325/2 OBW)
DUS NIET wnr wettelijk samenwonend
o Uitzonderingen:
Gerechtelijke echtscheiding in tijdvak vd vermoedelijke verwekking=> kan geheractiveerd obv
art. 316bis OBW
Administratieve echtscheiding in tijdvak vd vermoedelijke verwekking=> kan geheractiveerd obv
art. 316bis OBW
Verdwijning vd echtgeno(o)t(e) (art. 316 OBW) => 300d
=> vaderschapsregel werkt helemaal niet meer of moet geheractiveerd
o Ouderschapsregelconflict: nieuwe echtgeno(o)t(e) tot vader/meemoeder, tenzij vaderschap resp.
meemoederschap met succes betwist (art. 317 OBW)
B. Vrijwillig door erkenning
• (Mogelijk) vanaf de verwekking (art. 328, § 3 OBW) => gebeurt in praktijk later en gaat met attest v
gynaecoloog nr ambtenaar
• Vrijwillige (mag dus niet gedwongen), niet-eenzijdige en buitengerechtelijke RH uitgaande van de erkenner,
ongeacht de band met het kind
• = Hoogstpersoonlijke rechtshandeling (kan niet namens iemand anders gesteld)
• Afstamming mag nog niet vaststaan langs die zijde
• Geen absoluut huwelijksverbod blijken tussen ouders
• Alleen persoon die als eerste erkent wordt gezien als juridische vader
• Instemming vereist van:
o Vetorecht voor meerderjarig en ontvoogd minderjarig kind
o Persoon wiens afstamming vaststaat + niet-ontvoogde minderjarige vanaf 12 jaar
o Geen andere afstammingsband? Kennisgeving voogd + mogelijkheid tot nietigverklaring
o Geen instemming? Procedure vervangende machtiging voor familierechtbank (art. 329bis §2 4de lid
OBW) (zelfs prenataal!)
Afwezigheid genetische band bewezen => geen vervangende machtiging
Afwezigheid genetische band niet bewezen => weigering enkel ingeval strijdig met belang van
het kind
2
, • Erkenning gebeurt bij ABS (ambtenaar burgerlijke stand) en wordt opgenomen in geboorteakte of akte van
erkenning (art. 327, § 1 OBW)
• Strijd tegen frauduleuze erkenningen vr verblijfsrechtelijk voordeel (art. 330/1 e.v. OBW)
• Erkenner is gehuwd, quid? Kennisgeving aan echtgenoot anders niet-tegenstelbaar
C. Gerechtelijk onderzoek => gedwongen
• Afstamming mag nog niet vaststaan langs die zijde
o Nuance langs moederszijde: of moederschap dat volgt uit de geboorteakte wordt niet bevestigd door
bezit van staat (!)
• Geen absoluut huwelijksverbod tss ouders
o Tenzij familierechtbank oordeelt dat vaststelling niet strijdig is met het belang van het kind
• Titularissen (art. 332ter OBW):
o Ouder(s) wiens afstamming vaststaat
o Kind (of indien kind overleden => door zijn/haar afstammelingen voor 25 ste verjaardag v hun ouder)
o Persoon wiens ouderschap wordt onderzocht
• Termijn:
o 30 jaar te rekenen vanaf dag dat bezit van staat is geëindigd (art. 331ter OBW)
o Of tot 48 jaar bij gebreke van bezit van staat (!GwH)
• Partijen (art. 332bis OBW):
o Kind of afstammelingen
o Degene van de ouders wiens ouderschap vaststaat
o De persoon wiens ouderschap wordt onderzocht
• Gegrondheid: bio-fysiologische band, genetische band, wensouderschap
• Bewijs: bezit van staat, onrechtstreeks of rechtstreeks
• Verzet (art. 332quinquies OBW) => toets belang van het kind:
o §1: Vetorecht voor meerderjarig en ontvoogd minderjarig kind (=> onontvankelijk)
o §2:
Persoon wiens afstamming vaststaat
Niet-ontvoogde minderjarige vanaf 12 jaar
OM
o GwH: ook persoon tegen wie vordering wordt ingesteld kan zich verzetten (!)
• Gehuwd? Betekening aan echtgenoot of niet-tegenstelbaar
Betwisting
Afstamming vaderszijde
• 2 afstammingen kunnen aangevochten: automatische afstamming en afstamming door erkenning (DUS NIET door
gerechtelijk onderzoek)
• Laatste (bijkomende …): als wettelijke vormvereisten niet nageleefd => iedereen kan nietigverklaring vorderen
3
, • Bewijsmiddelen: art 318, §3 OBW
o Vaderschapsbetwisting zonder bewijsvoering (art 318, §3, 2de lid OBW)
o Vaderschapsbetwisting met bewijsvoering (art 318, §3, 1ste lid OBW)
Onrechtstreeks
Rechtstreeks
• Termijn:
o art 318; §2 OBW
o GwH (nr. 18/2016): gemeenrechtelijke termijn 30 jaar!! (art 331ter OBW) enkel voor kind!
Meemoederszijde
Delphine Boël
Betwisting
Probleem
Probleem: er was bezit van staat tav Jaques vordering zou dus niet ontvankelijk moeten w verklaard (art 318,
§1 OBW)
Maar:
GwH: bezit van staat is geen absolute grond tot nietigheid meer rechter moet verplicht belangenafweging
doen in belang vh kind (cf. infra)
Procedure
Welke procedure werd er gevolgd door Delphine Boël?
1. Een 2-in-1 vordering
2. Onmiddellijk een gerechtelijk onderzoek naar vaderschap
3. Eerst een vordering tot betwisting van het vaderschap en onmiddellijk daarna een gerechtelijk
onderzoek naar vaderschap
4. Geen van de hoger aangehaalde procedures
ANTWOORD:
• Delphine heeft gedaan: 3 => eerst vaderschap in hoofde v jacques boël betwist, daarna onderzoek nr
vaderschap koning ingesteld
• 1 gaat niet want moet door ouder die ouderschap opeist, kind zelf kan het niet
• 2 gaat niet want het vaderschap moet vacant zijn, in haar geval stond die wel vast: jacques boël
4
